Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-123 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-45/1066-368
Karar Tarihi : 17.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Bahar ERSOY
C. BAŞVURAN : Fehim HALAT
Mahmut Şevket Paşa Mah. Mektep Sok. No:24 Daire:7
Şişli/ İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : TEMSA Global San. ve Tic. A.Ş.
Kısıklı Cad. Şehit Teğmen İsmail Moray Sok. No:2/1 34662
Altunizade/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: TEMSA Global Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Temsa Global)’nin yetkili
satıcısı Aş Kale Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Aş Kale)’nin aşırı fiyatlandırma 20
yaparak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle, başvuru sahibinin Fuso 859 G Model
Mitsubishi markalı kamyonunun ön sağ tekerlek ve arka sağ tekerlek ABS fren
sensörlerinin arıza yapması üzerine, sensörlerin değiştirilmesi için Mitsubishi marka
araçların yetkili servisi olan Aş Kale’ye aracını götürdüğü; ancak bu teşebbüs tarafından
oldukça yüksek bir fiyat istendiği; söz konusu ABS fren sensörlerinin yetkili servis dışında
başka bir yerden temininin mümkün olmaması nedeniyle, fahiş fiyata rağmen Aş Kale
yetkili servisinde değiştirilmek zorunda kalındığı belirtilerek, Mitsubishi marka araçların
yedek parça teminini yapan Temsa Global hakkında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
Ayrıca, başvuru sahibi tarafından Kuruma gönderilen ek bilgide, arızalı sensörlerin 30
değiştirilmesi için yetkili servis tarafından herhangi bir indirim yapılmadığı, bunun üzerine
başvuru sahibinin Temsa Global ile irtibata geçtiği ve Temsa Global tarafından kendisine
%20 oranında indirim teklifi yapıldığı, ancak söz konusu indirimli fiyatın da çok yüksek
olması nedeniyle teklifin kabul edilmediği ve Temsa Global Mitsubishi araçların ABS fren
sistemini oluşturan yedek parçaların fiyatlarının toplamının araç satış fiyatına oranının %...
olduğu, ancak diğer markalarda bu oranın %... düzeyinde bulunduğu ifadeleri yer
almaktadır.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.04.2011 ve 25.04.2011 tarihlerinde, 2996 ve
3131 sayılar ile giren başvuru üzerine hazırlanan 31.05.2011 tarih ve 2011-4-123/İİ-11-
360.EA sayılı İlk İnceleme Raporu, 09.06.2011 tarih ve 11-36 sayılı Kurul toplantısında 40
görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054
sayılı Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 05.08.2011 tarih ve 2011-4-123/ÖA-11-360.EA sayılı
Önaraştırma Raporu 10.08.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/375 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 11-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
11-45/1066-368
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyet konusu iddialara ilişkin olarak 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 50
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüs olan Temsa Mitsubishi marka otomobillerin
satışı, satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetlerini sunmaktadır. Esasen söz
konusu sektörde farklı markalı araçların parçaları birbirine uymadığı gibi aynı markalı
araçların değişik modellerinin parçaları da diğerlerinin yerine kullanılamamaktadır. Bu
nedenle, her bir model otomobilin ayrı ayrı her bir parçasının farklı bir ilgili ürün pazarı
oluşturduğu söylenebilir. Bu çerçevede ilgili ürün/hizmet pazarı “Fuso 859 G Model
Mitsubishi marka kamyonların fren sensörleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir. 60
I.2. Tespitler
I.2.1. Temsa Global’den Elde Edilen Bilgiler
Temsa Global’in konuya ilişkin yazısında, anılan teşebbüsün kamyon ve otomotiv iş
biriminde nihai kullanıcıya doğrudan yedek parça satışının olmadığı, yedek parça satışının
sadece yetkili servis teşkilatına toptan olarak yapıldığı, nihai kullanıcılara yedek parça
dağıtım ve satışının ise yetkili servisler kanalı ile yapıldığı ve yetkili servislere söz konusu
yedek parçaların tavsiye perakende satış fiyatının bildirildiği belirtilmiştir.
Yazıda, Fuso 859 G Model Mitsubishi kamyonlarda kullanılan ABS fren sensörlerinin
markasına ilişkin olarak, Bosch, Wabco ve Knorr Bremse tarafından üretildiği, yine Çin’den
ithal edilen isimsiz sensörlerin bazı firmalar tarafından üretildiği ve Türkiye’de satışa 70
sunulduğu bilgileri yer almaktadır. Ayrıca, Temsa Global’in bahsi geçen fren sensörlerinin
üreticisi olmaması ve AR-GE faaliyetini kendi gerçekleştirmemesi sebebiyle, ticari sır
kapsamında korunan marka-spesifik teknikler içerip içermediği hakkında da bir bilgiye
sahip olunmadığı hususu eklenmiştir.
Anılan fren sensörlerine ilişkin fiyat politikasına yönelik olarak ise, bahse konu ürünlerin
Japonya’dan Japon Yeni bazında tedarik edildiği ve yeniden satışta ise tavsiye edilen
perakende satış fiyatının uygulandığı; yetkili servislere yedek parça satış fiyatı
belirlenirken, … dikkate alınarak hesaplanan maliyetlerin üzerine makul bir kar oranı
eklendiği yazıda ifade edilmiştir.
Gönderilen yazıda yer alan ve Temsa Global’in katlandığı maliyetler ve satış fiyatlarını 80
gösteren tablodan, anılan teşebbüsün, yetkili servislerine, arka fren sensörleri için …
TL+KDV, ön fren sensörleri için ise … TL+KDV tutarında bir satış fiyatı uyguladığı; yetkili
servislere tavsiye edilen perakende satış fiyatının ön fren sensörleri için … TL+KDV, arka
fren sensörleri için ise … TL+KDV olduğu anlaşılmaktadır. Yurt içi navlunlu maliyet ise
arka sensörler için … TL iken ön fren sensörleri için … TL’dir.
İlgili teşebbüsün yazısında ek olarak, söz konusu fren sensörlerinin normal şartlar altında
periyodik bakım gerektirmediği, ancak dış etkenler ve kullanım şartlarının sensörün
ömrünü etkileyebildiği; fren sensörü fiyatlarının kamuya açık bilgiler olduğu ve temininin
mümkün olduğu açıklanmıştır. Bundan başka, farklı marka araçlarda kullanılan ABS fren
11-45/1066-368
3
sensörlerinin üreticileri, kullandıkları üretim teknikleri, üretim/girdi maliyetleri ve teknik 90
özelliklerinin kendilerince bilinmemesi nedeniyle, farklı marka araçlarda kullanılan ABS
fren sensörleri fiyatlarının Temsa Global araçlarında kullanılanlarla karşılaştırılmasının
teknik olarak mümkün olmadığı belirtilmiştir.
TEMSA Global tarafından Kuruma gönderilen ilave bilgilerde, garanti harici yapılan
işlemlerde ticari araç kullanıcılarının piyasada bulunan orijinal veya eşdeğer parçaları
kullandıkları, bu parçaların piyasada isim sahibi markalar tarafından üretildikleri ve bu
parçaların piyasaya distribütörlerin servis ağları haricinde de satıldığı, tüketicilerin almak
istedikleri risk durumuna göre de bazen “no name” parçalara yöneldiğinin bilindiği ifade
edilmiştir. Bu kapsamda araç parkı adetlerinde araçlarının %...’ünün yetkili servisler
haricinde servis, bakım ve tamir işlemlerini yaptırdığı, fren sensörlerinde %... seviyesinde 100
bir arıza/tamir/değiştirme oranı olduğu varsayımı altında, pazarda bulunan birçok aracın
servislere gelmeden değiştirilmesi gereken fren sensörlerini değiştirdiklerinin ve bu
nedenle piyasada satılan diğer ürünlerin tüketiciler nezdinde ikame edilebildiğinin
anlaşıldığı ifade edilmektedir.
Bundan başka, TEMSA Global’in araç adedi, toplam pazar, servis hizmeti ve fren sensörü
satış bilgileri hakkında veriler sunulmuştur. Buna göre, 01.08.2008-30.07.2011 tarihleri
arasında toplam … adet sensör satılmıştır ve bunların … tanesi garanti kapsamında
değişimi yapılan parçalar iken … parçanın iadesi alınmıştır. Dolayısıyla garanti ve iade
haricinde yapılan satışlar … adettir. Pazarda 0-3 yaş arası Fuso kamyon araç adedi …’dir.
Bu araçlar bakımından yetkili servise gelme oranı %...’dir. Diğer araçlar işlemlerini 110
bağımsız servislerde gerçekleştirmektedir.
Temsa Global tarafından gönderilen diğer bilgilerde ise, piyasanın araştırılması sonucunda
fren sistemlerinin Sumitomo/YAZAKI markalı olduğunun anlaşıldığı, orijinal veya eşdeğer
olup olmadıkları bilinmemekle birlikte, Mitsubishi marka yedek parçaların piyasada
satışının yapıldığının anlaşıldığı belirtilmiş ve konuya ilişkin fatura örnekleri sunulmuştur.
Söz konusu faturalardan parça tedariki yaptığı anlaşılan Aşin Otomotiv San. ve Tic. Ltd.
Şti. (Aşin Otomotiv)’nin Mitsubishi markalı parçalar dahil olmak üzere yedek parça satışı
yaptığı anlaşılmıştır. Raportörlerin Aşin Otomotiv ile yaptığı görüşmeden de yedek parça
ithalat-ihracatı alanında faaliyet gösterildiği ve gerek yetkili servislere gerek özel servislere
Mitsubishi markalı yedek parçaların toptan satışının yapıldığı bilgisi edinilmiştir. 120
I.2.2. Aş Kale’den Elde Edilen Bilgiler
Aş Kale’nin konuya ilişkin yazısında, Temsa Global’den alınan Fuso 859 G Model
Mitsubishi marka kamyonlarına ait ABS fren sensörlerinin satışının Aş Kale tarafından
yapıldığı ve satış bedeli olarak da … esas alındığı belirtilmiştir. Ayrıca, söz konusu fren
sensörlerinin periyodik bakımlarda değişim gerektirmediği, sensörlerin ortalama bir
değişim süresinin söz konusu olmadığı, değişimlerin ancak aracın hasar alıp almamasına
veya dış etkenlere ve kullanım şartlarına bağlı olduğu ifade edilmiştir.
I.2.3. Bosch San. ve Tic. A.Ş.’den (Bosch) Elde Edilen Bilgiler
Teşebbüsün ilgili yazısında, Fuso 859 G Model Mitsubishi marka kamyonları ABS fren
sensörlerinin Bosch tarafından üretilmediği, söz konusu sensörlerin eşdeğerlerinin de 130
Bosch’un ürün gamında olmadığı ve dolayısıyla bahsi geçen ürünlerin Türkiye pazarında
satışının bulunmadığı ifade edilmiştir.
11-45/1066-368
4
I.2.4 Knorr Bremse Ticari Araç Fren Sistemleri Ltd. Şti.’den (Knorr Bremse) Elde
Edilen Bilgiler
Knorr Bremse’nin konu hakkındaki yazısında, 2008 yılının sonuna kadar Japonya
Mitsubishi’ye Fuso Canter kamyonlarında kullanımı için sensör satıldığı, ancak bu tarihten
sonra sensör satışı yapılmadığı ifade edilmiştir.
I.2.5 Wabco Araç Kontrol Sistemleri Destek ve Pazarlama Ltd. Şti.’den (Wabco) Elde 140
Edilen Bilgiler
Wabco’nun ilgili yazısında, bu firmanın, ticari araçların fren üreticisi konumundaki diğer
firmalar gibi sensör üretmekte olduğu, söz konusu sensörlerin çeşitli tiplerinin Türkiye
pazarında distribütörleri ve onlara bağlı bayiler aracılığıyla satıldığı, ancak Fuso 8596 G
Model Mitsubishi kamyonlarının fren sensörlerinin Wabco tarafından Türkiye'deki imalatçı
firmaya satılmadığı, bahse konu ürünlerin spesifikasyonlarının bilinmemesi sebebiyle söz
konusu fren sensörlerine eşdeğer bir ürüne sahip olup olmadıkları hakkında bilgilerinin
bulunmadığı belirtilmiştir.
I.3. Değerlendirme
Başvuru konusu iddialar temel olarak Fuso 859 G Model Mitsubishi markalı kamyonunun 150
ön sağ tekerlek ve arka sağ tekerlek ABS fren sensörlerinin yedek parça teminini yapan
TEMSA Global’in aşırı fiyatlama yapmak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullanmasına
ilişkindir. 4054 sayılı Kanun’un 2. maddesinde yer alan “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde
mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü
teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma,
uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye
kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her
türlü hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme
ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer” ifadeleri ile Kanun kapsamı
belirlenmiştir. 160
Kanun’un 6. maddesi ile “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir
bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek basına yahut başkaları
ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve
yasak” kabul edilmişken, hâkim durum “belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla
teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır.
İlgili hükümler çerçevesinde, Temsa Global’in ilgili ürün pazarı olarak kabul edilen
“Mitsubishi marka kamyonların fren sensörleri pazarı”nda hâkim durumda olup olmadığının
tespit edilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede Fuso 859 G Model Mitsubishi marka
kamyonların servis hizmetlerinde kullanılabilecek fren sensörlerinin TEMSA Global 170
dışındaki kaynaklardan teminin mümkün olup olmadığı ortaya konulmalıdır. Öncelikle,
garanti döneminde ve garanti kapsamında gerçekleşen arızalar bakımından sorun
olmadığı belirtilmelidir. Zira bu arızalar garanti kapsamında giderildiği için maliyetine
sağlayıcı tarafından katlanılmaktadır. Garanti döneminde gerçekleşen, ancak kullanıcı
hatası vb. nedenlerle garanti kapsamından yararlanamayan işlemlerde ise müşterinin
maliyete katlanması söz konusudur. Bu gibi durumlarda sağlayıcı dışındaki kaynaklardan
temin edilen orijinal veya eş değer kalitede yedek parçaların kullanımı mümkündür. Bu
dönemde orijinal veya eşdeğer nitelikte olmayan bir parça kullanımı nedeniyle ortaya
çıkacak bir arızanın garantinin kaybedilmesi riskini doğurması nedeniyle araç sahipleri
bakımından tercih edilmeyeceği söylenebilir. Ancak araç garanti kapsamı dışına çıktıktan 180
sonra bağımsız servislerin ve bu servislerde kullanılan parçaların tüketiciler gözünde
11-45/1066-368
5
ikame oluşturduğu bilinmektedir. Dolayısıyla önaraştırma sürecinde söz konusu parçaların
orijinallerinin veya eşdeğerlerinin piyasada bulunup bulunmadığına yönelik olarak gerek
TEMSA Global’den gerekse bu parçayı üretebilecek/tedarik edebilecek konumda olan
bağımsız yedek parça üreticilerinden bilgi talebinde bulunulmuştur. TEMSA Global, bahse
konu fren sensörlerinin Bosch, Wabco ve Knorr Bremse tarafından ve Çin’den ithal edilen
isimsiz sensörlerin ise bazı firmalar tarafından üretilerek Türkiye’de satışa sunulduğunu
ifade etmiştir. Bununla birlikte TEMSA Global tarafından gönderilen son bilgilerde söz
konusu sensörlerin Sumitomo/YAZAKI firması tarafından üretildiği açıklanmıştır. Yetkili
servislerin Aşin Otomotiv’den de parça tedarik ettiği ifade edilmiş ve fatura örnekleri 190
sunulmuştur.
Parça üreticilerinin gönderdiği yazılar ise söz konusu parçaların kendileri tarafından
üretilmediği yönündedir. Bununla birlikte tam bir karşılaştırmanın ancak parçaların tüm
teknik özelliklerinin sunulmasıyla mümkün olacağı da belirtilen hususlar arasındadır.
Bosch tarafından gönderilen yazıda, Fuso 859 G Model Mitsubishi marka kamyonların
ABS fren sensörlerinin Bosch tarafından üretilmediği, söz konusu sensörlerin
eşdeğerlerinin de Bosch’un ürün gamında olmadığı ve dolayısıyla bahsi geçen ürünlerin
Türkiye pazarında satışının bulunmadığı ifade edilmiştir. Benzer şekilde Knorr Bremse de
hâlihazırda Türkiye’ye satış yapılmadığını ifade etmiştir. Wabco firması ise sensörlerin
verilen kodlar altında kendi sistemlerinde kayıtlı olmadığını, bununla birlikte tam bir 200
karşılaştırmanın ancak ürünün bütün teknik özelliklerinin sunulması ile yapılabileceğini
ifade etmiştir.
Dolayısıyla, Temsa Global tarafından sunulan verilerin ve farklı tedarikçilerin pazarda
bulunduğu iddiasının bir arada değerlendirilmesi gerekliliği hâsıl olmuştur. Temsa Global
tarafından sunulan ek bilgilerden yetkili servisler tarafından Temsa Global dışında yedek
parça satışı yapan şirketlerden parça alımı yapıldığı ve servis hizmetlerinde kullanıldığı
anlaşılmıştır. Nitekim Temsa Global’in tarafımıza sunulan pazar payı bilgileri de bu
açıklamayı doğrulamaktadır. Verilen bilgilere göre, 0-3 yaş Fuso kamyon araç adedi
10.680’dir. Bu araçların %...’i yani yaklaşık …’u yetkili servislere gelmektedir. Yetkili
servise gelen araçların …’inin sensörünün değiştiği anlaşılmaktadır. Bu durumda 210
sensörlerin değişim oranı yaklaşık %... olmaktadır. 0-3 yaş arası Canterlerin …’si ise özel
servislere gitmektedir. Bu araçların da benzer bir oranla sensör değişimine tabi olduğu
varsayımı altında yaklaşık … adet sensör değişimi yapıldığı görülmektedir. Sonuç olarak,
toplamda 0-3 yaş arası Canter araçlarına yapılan sensör satışlarının … adet olduğu,
bunun … adedinin Temsa Global tarafından yapıldığı; garanti kapsamında yapılan
değişimler çıkartıldığına … adet bedelli satışın yapıldığı bu durumda da … adet sensörün
…’sinin Temsa Global tarafından satıldığı görülmektedir. Bu durumda garanti kapsamında
yapılan satışların dâhil edilmesi halinde TEMSA Global’in pazar payının %..., garanti
kapsamında yapılan satışların dâhil edilmemesi halinde ise %... olduğu görülmektedir.
2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin 220
Grup Muafiyeti Tebliği’nin mehazını teşkil eden 1400/2002 sayılı AB Tüzüğünün Açıklayıcı
Broşüründe, yasal yükümlülüğün yerine getirilmesine yönelik olarak sunulan yedek
parçaların pazar payı hesaplamalarına dâhil edilmeyeceği ifade edilmektedir. Sonuç
olarak, Fuso 859 G Model Mitsubishi markalı kamyonların servis hizmetlerinde
kullanılabilecek fren sensörlerinin gerek yetkili servisler gerekse özel servisler tarafından
diğer tedarikçilerden de temin edildiği ve Temsa Global’in pazar payının %... olmasından
hareketle ilgili pazarda hâkim durumda olmadığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde, başvuru konusu iddialara ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun anlamında herhangi bir ihlal tespit edilmediğinden, adı geçen teşebbüs
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır. 230
11-45/1066-368
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy