Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-166 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-46/1112-385
Karar Tarihi : 25.8.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit
GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Osman Tan ÇATALCALI, Nesrin SAĞLAM
C. ŞİKAYET
EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20
Alara Tarım Ürünleri San. ve Tic.
Büyükdere Cad. Maya Akar Center B Blok Kat 8 No:45/46
Şişli/İstanbul
Cabbar Ambalaj Malzemeleri Tarım Ürünleri Gıda İth. İhr. ve
Dahili Tic. Ltd. Şti.
Kavaslı Mah. İskenderun Yolu Üzeri Öztoprak Apt. No: 4
Antakya
Muşlu Kardeşler Yaş Sebze Meyve Paz. Turz. Sey. Nak. San. 30
ve Tic. Ltd. Şti.
Toptancı Sebze Meyve Hali No: 544 Antalya
Lider Tarım Üretim ve Pazarlama Ltd. Şti.
Yeni Sebze hali No: A-8 Trabzon
Günaydın İthalat İhracat Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti.
Günaydın Cad. No:3 Alaşehir/Manisa
Pia Frucht Gıda Lojistik ve Dış Tic. Ltd. Şti 40
Ilıca Mah. Sarıkız Çayı Mevkii No:2 Alaşehir/Manisa
E. DOSYA KONUSU : Alara Tarım Ürünleri San. ve Tic. (Alara), Cabbar Ambalaj
Malzemeleri Tarım Ürünleri Gıda İth. İhr. ve Dahili Tic. Ltd. Şti. (Cabbar), Muşlu
Kardeşler Yaş Sebze Meyve Paz. Turz. Sey. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Muşlu), Erpa
Gıda, Lider Tarım Üretim ve Pazarlama Ltd. Şti. (Lider), Günaydın İthalat İhracat
Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti. (Günaydın) ve Pia Frucht Gıda Lojistik ve Dış Tic. Ltd. Şti.
(Pia)’nin aralarında anlaşarak Isparta İli Senirkent İlçesi Karip Köyü’nde bulunan
ihraçlık kiraz üreticilerinin ürünlerine düşük fiyat teklif ettikleri iddiası.
50
11-46/1112-385
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; Alara, Cabbar, Muşlu, Lider,
Günaydın ve Pia firmalarının aralarında anlaşarak Isparta İli Senirkent İlçesi Karip
Köyü’nde bulunan ihraçlık kiraz üreticilerinin ürünlerine düşük fiyat teklif ettikleri
belirtilerek konu hakkında Rekabet Kurumu tarafından gereğinin yapılması talep
edilmiştir
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.7.2011 tarih ve 4827 sayı ve 4.7.2011
tarih ve 4867 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 6.7.2011 tarih ve 2011-3-
166/İİ-11-347.OTÇ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 14.7.2011 tarih ve
11-43/945-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması 60
Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 19.8.2011 tarih ve 2011-
3-166/ÖA-11-347-OTÇ sayılı Önaraştırma Raporu 19.8.2011 tarih ve REK.0.17.00.00-
110.02.02/311 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-46 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; başvuruya konu iddialara 70
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer
olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuruya Konu İddialar
Başvuruda özetle;
Isparta İli Senirkent İlçesi Karip Köyü’ne gelen kiraz ihracatçısı firmaların kiraz 80
üreticilerine teklif ettikleri alış fiyatı konusunda anlaştıkları duyumu alındığı,
Bu nedenle ilk gün 6 TL/Kg olan ihraçlık kiraz ürününe verilen fiyatın ikinci gün
4 TL/Kg’a düştüğü,
Söz konusu düşüşün başvuru sahibinin aldığı duyumlara göre Alara, Cabbar,
Muşlu, Erpa, Günaydın ve Pia firmalarının kendi aralarında yaptıkları toplantı
sonucunda gerçekleştiği ve bu durumun çiftçiyi mağdur ettiği
iddialarına yer verilmiştir.
I.2. Taraflar
90
I.2.1. Alara Tarım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. (Alara)
Merkezi İstanbul’da bulunan Alara’nın 2009 yılı cirosu …….. TL, 2010 yılı cirosu
……….. TL’dir.
I.2.2. Pia Frucht Gıda Lojistik ve Dış Tic. Ltd. Şti (Pia)
Merkezi Mersin’de bulunan ve kendi adına kayıtlı 10.000 dönüm üretim alanı bulunan
Pia’nın 2009 ve 2010 yıllarında gerçekleştirdiği ciro değerleri sırasıyla …… TL ve
……… TL’dir. 100
11-46/1112-385
3
I.2.3. Muşlu Kardeşler Yaş Sebze Meyve Paz. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Muşlu)
Merkezi Antalya’da bulunan Muşlu’nun 2009 ve 2010 yıllarında gerçekleştirdiği ciro
değerleri sırasıyla, …… TL ve ……. TL’dir.
I.2.4. Cabbar Ambalaj Malzemeleri Tarım Ürünleri Gıda İth. İhr. ve Tic. Ltd. Şti.
(Cabbar)
Hatay’da kurulan şirketin 2010 ve 2011 yıllarına ait ciroları sırasıyla …… TL ve …….
TL’dir. 110
I.2.5. Günaydın İthalat İhracat Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti. (Günaydın)
Manisa’da kurulu şirketin 2009 ve 2010 yılı ciroları sırasıyla …… TL ve ……. TL’dir.
I.2.6. Lider Tarım Üretim ve Pazarlama Ltd. Şti. (Lider)
1994’te Trabzon’da kurulan şirketin 2009 yılı cirosu …… TL, 2010 yılı cirosu …….
TL’dir. Cari yılda ise hakkında ihracat yasağı bulunmakta olduğu dosay
mevcudundan anlaşılmıştır. 120
I.2.7. Erpa Gıda
Bu teşebbüse ilişkin Ticaret Sicil kayıtlarında herhangi bilgiye ulaşılamamıştır.
Nitekim anılan teşebbüs, Türkiye İstatistik Kurumundan (TÜİK) gelen bilgi yazısında
yer alan kiraz ihracatçısı firmalar arasında da bulunmamaktadır.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler 130
Kiraz piyasasında çok sayıda üretici ve sınırlı sayıda alıcı mevcuttur. Kiraz üreticileri
arasında herhangi bir etkin üretici örgütlenmesi bulunmamaktadır. Bu nedenle kiraz
alım fiyatının oluşumunda üreticilerin gücü sınırlıdır ve sektördeki güç dengesinin
üreticilerin aleyhine olduğu söylenebilir.
Kiraz ihracatçısı teşebbüsler alımlarını “Komisyoncu” denilen kişiler aracılığıyla
yapmaktadırlar. Bu kişilerin alım yapılması istenilen bölgelerdeki köylerde
görevlendirdikleri “Kantarcı” tabir edilen elemanları bulunmaktadır. Kantarcıların
temel görevi üretici tarafından toplanan kirazı tartarak ihracatçı şirket adına alımını 140
gerçekleştirip, ürünü bu şirketlerin soğuk hava depolarına veya fabrikalarına sevk
etmek için toplamaktır. Daha sonra ürünler ihraç edilmek üzere fabrikalarda
şoklandıktan sonra paketlenmektedir.
Yurtdışına ihraç etmek için alım pazarında rakip olan teşebbüsler arasındaki rekabet,
yurtdışına satış pazarında da devam etmektedir. Kiraz ihracatçıları, var olan rekabete
ek olarak, diğer ülkelerde bulunan kiraz ihracatçısı teşebbüslerle de rekabet etmek
durumundadırlar. Dolayısıyla, ülkemizde bulunan kiraz ihracatçısı teşebbüsler, kiraz
alımlarında diğer ülkelerdeki alım fiyatlarını ve taşıma maliyetlerini de göz önünde
bulundurmaktadırlar. 150
11-46/1112-385
4
Türkiye’nin hemen her bölgesinde kiraz yetiştiriciliği mümkün olsa da temelde ihraç
ürünü olan “0900 Ziraat” kirazını yetiştirmeye uygun bölgeler dikkate alındığında
başlıca iller İzmir, Manisa, Denizli, Çanakkale, Bursa, Isparta, Afyon, Niğde, Konya
şeklinde sıralanabilecektir. Bütün bu bölgelerde dünya standartlarında “EurepGap”
sertifikalı kiraz üretimi yapılmaktadır. Yetiştirilen ürünler kalite standartlarına uygun
ve yeterli büyüklükte değil ise dış pazarda şansı bulunmamaktadır. Teknolojideki
olumlu gelişmeler sayesinde (hydrocooling, soğuk depo, soğuk zinciri gibi)
Türkiye’nin ihracat sezonu uzamıştır. Normal olarak sezonun ilk ve son ürününe olan
talep fazladır. Gelişmiş ülkeler, sezonu dışında arz edilen kiraz için yüksek fiyatlar 160
ödemeye hazırdır. Bu nedenle ihracatta ürünün pazara erken sunulması, yeterli
miktarda ve üstün kalitede ürünün arzında süreklilik sağlanması gibi faktörler önem
kazanmaktadır. İhracatta arz sürekliliğinin sağlanması dış pazardaki hâkimiyet için
oldukça önemlidir.
Türkiye’de üretilen kiraz çeşitleri şu şekilde sıralanabilir: Edirne, early burlat, starking
hordy giant, durona di cesena, vista, merton premier, merton bigarreau, lorian,
beryessa, noir de guben, stella, van, bing, bigarreau napoleon, bigarreau goucher,
noble, bela di pistoia, karabodur, merton marvel, kara gevrek, 0900 ziraat, lambert,
metron late. Ancak kalite, tat ve aroma yönünden diğer kiraz ürünlerinden farklı 170
olması nedeni ile Türkiye’de ihraç edilen kirazın hemen hemen tümü “0900 Ziraat”
(yaygın bilinen adıyla Napolyon) çeşididir. Meyvesi geniş ve iri, parlak koyu kırmızı
renkli, sert ve çok kaliteli olan bu kiraz türü yol koşullarına çok dayanıklıdır.
TÜİK’den alınan bilgi yazısında yer alan kiraz ihracatına ilişkin bilgiler Tablo 1’de
özetlenmiştir.
Tablo 1: 2010-2011 Yıllarında Ocak-Haziran Ayları Arasında Gerçekleşen Kiraz İhracatının Genel
Görünümü
2010 2011
İhracatçı Teşebbüs Sayısı 179 82
İhraç Edilen Ülke Sayısı 34 22
İhraç Edilen Miktar (Kg.) 38.959.439 15.307.020
Elde Edilen Döviz ($) 95.595.980 43.502.427
Kaynak: TÜİK 180
Tablodan da anlaşıldığı üzere, 2011 yılı kiraz ihracatı 2010 yılı ile kıyaslandığında
oldukça düşüş göstermiştir. Bu duruma paralel olarak ihracattan elde edilen döviz,
ihraç edilen ülke sayısı ve ihracatçı teşebbüs sayılarında da önemli düşüşler
yaşanmıştır. Bu durum, Türkiye kiraz hasadının olumsuz hava koşulları nedeniyle
geç toplanması ve kirazda yaşanan kalite problemleri dolayısıyla yurtdışındaki talebin
kiraz ihracatçısı diğer ülkelerce karşılanmış, Türkiye kiraz ihracatçılarının yurtdışı
pazar(lar)dan aldığı payın geçen yıla göre düşüş göstermiş olması ile açıklanabilir.
I.3.2. İlgili Ürün Pazarı 190
Şikayetin konusu, ihraçlık kiraz ürünlerinin alım fiyatlarının kiraz ihracatçısı firmalar
tarafından aralarında bir anlaşma akdetmek suretiyle birlikte belirlendiği iddiasıdır.
Türkiye’de 24 farklı kiraz çeşidi bulunmaktadır. Ancak farklı kiraz çeşitleri içinden
“0900 Ziraat” tipi kiraz ebat, kalite, tat ve aroma yönünden diğer kiraz türlerinden
ayrılmaktadır. Bu özellikleri nedeniyle ihracatın çok büyük bir kısmını “0900 Ziraat”
11-46/1112-385
5
tipi kiraz oluşturmaktadır. Bu çerçevede söz konusu dosya kapsamında da ilgili ürün
pazarının “0900 Ziraat tipi ihraçlık kiraz pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.3.3. İlgili Coğrafi Pazar 200
,
İlgili coğrafi pazar, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve komşu
bölgelerden hissedilir derecede farklı olması nedeniyle, diğer bölgelerden kolayca
ayrılabilen bölgeler olarak tanımlanmaktadır. İncelemenin konusu bazı ihracatçı
teşebbüslerin Isparta ilinde “0900 Ziraat” tipi ihraçlık kiraz alımında anlaşarak fiyatları
düşük tuttuğuna yöneliktir. “0900 Ziraat” tipi kirazın Türkiye’deki üretim alanları İzmir
(Kemalpaşa), Amasya, Denizli (Honaz, Çivril), Manisa (Alaşehir), Çanakkale
(Lapseki), Bursa, Afyon (Sultandağı), Isparta, Konya (Hadim), Sakarya, Kocaeli ve
Malatya’dır. İlgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler her sene aynı bölgelerden
alım yapmamaktadır. Bunun nedeni ise ihraçlık kiraz alımlarının bölgelere göre değil 210
ürünün kalitesine göre yapılmasıdır. Ayrıca ürünün kalitesinde önemli bir etkiye sahip
olan hava koşulları her bir bölgede yıldan yıla farklılık gösterebilmekte ve dolayısıyla
bir önceki sene çok kaliteli ürün veren bir bölge bir sonraki sene ürün kalitesi
konusunda vasat bir sezon yaşayabilmektedir. Buna ek olarak, ihraç edilen kirazın
belirli bir derecede dondurulması ve depolanması gerektiğinden ve söz konusu ürün
iç pazarda çok sınırlı miktarda tüketildiğinden, üreticiler ürünlerini alternatif pazarlara
taşıyamamaktadır. Bunun yerine ihracatçı firmalar üretim yerlerine gidip alım
yapmaktadırlar. Nitekim 17.6.2004 tarih ve 04-42/519-126 sayılı Kurul kararında:
“Ayrıca ihraç edilen kirazın belirli bir derecede dondurulması ve depolanması 220
gerektiğinden ve söz konusu ürün iç pazarda çok sınırlı miktarda tüketildiğinden,
üreticiler ürünlerini alternatif pazarlara taşıyamamaktadır. Bu durumda belirli bir
bölgeden alım yapan teşebbüsler, üreticilerin alternatif sunum kaynağının
bulunmaması nedeniyle, anılan bölgede mutlak alım gücüne sahip olmaktadır.
Pazarın bu özelliği de üretim bölgelerinin birbirinden ayrılması gerektiğini
göstermektedir.” tespiti yapılmıştır. Tüm bu değerlendirmeler ışığında, ilgili coğrafi
pazar “Isparta ili” olarak belirlenmiştir.
I.4. İhraçlık Kiraz Hakkında Daha Önce Yapılan İncelemeler
230
Mevcut önaraştırmanın yapıldığı tarihe kadar, Rekabet Kurumu tarafından ihraçlık
kiraz ürünü için iki önaraştırma yapılmış ve bir soruşturma açılmıştır.
2004 yılında yapılan ilk önaraştırma, Afyon İli’nin Sultandağı ilçesinden alım yapan
kiraz ihracatçısı teşebbüslerin alım fiyatlarını düşürdüklerine ilişkin şikâyet üzerine
başlatılmıştır. Konu hakkında verilen 17.6.2004 tarih, 04-42/519-126 sayılı kararda;
“İlgili pazarın, yapısı itibarıyla bir kartel oluşumuna izin vermemesi, ayrıca şikâyete
dayanak teşkil eden, 2003 yılında ürün fiyatlarının bir önceki yıla oranla düşük
geçekleşmesinin tarım piyasalarına özgü iktisadi koşullar ile açıklanabilmesi tespitleri 240
dolayısıyla, Sultandağı ilçesinden kiraz alımı gerçekleştiren ihracatçı teşebbüsler
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına”
denilerek şikayet reddedilmiştir.
2006 yılında da benzer bir şikayet üzerine kiraz ihracatçısı bazı firmaların kiraz alım
pazarında rekabeti engellemeye yönelik davranışları olduğuna ilişkin bulgulara
11-46/1112-385
6
ulaşıldığından, 16 kiraz ihracatçısı teşebbüs hakkında soruşturma açılmıştır. Açılan
soruşturma sonucunda alınan 24.4.2007 tarih, 07-60/713-245 sayılı karar ile 13 kiraz
ihracatçısı teşebbüsün 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine karar verilmiştir.
250
Konu hakkında en son yürütülen önaraştırma 2010 yılındadır. Mevcut dosyaya konu
başvurunun gerçekleştiği aynı köyden yapılan başvuruda, ihracatçı firmaların
aralarında anlaşarak düşük fiyata kiraz alımı yaptıkları ve kiraz alımını aralıklı
yapmak suretiyle üreticileri baskı altında tuttukları iddia edilmiştir. Konu hakkındaki
27.10.2010 tarih, 10-67/1428-544 sayılı Kurul kararında, önaraştırmaya konu
teşebbüsler hakkında soruşturma açılmamasına karar verilmiştir.
I.5. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Raportörlerce şikayetçi ile yapılan telefon görüşmesinden, Isparta Senirkent ilçesinde 260
bu yıl gerçekleşen kiraz alım fiyatının turfanda kiraz için 7 TL civarında gerçekleştiği,
daha sonra düşüş seyri göstererek en son 4 TL civarından alınıp satıldığı bilgisi
alınmıştır. Ayrıca, başvuru sahibi tarafından bu bölgeden kiraz alımı yapan ihracatçı
firmalar olan Pia, Alara, Günaydın, Muşlu, Cabbar, Lider ve Erpa Gıda’nın kiraz için
üreticinin mağduriyetine sebep olacak şekilde tek fiyat vermek konusunda
anlaştıklarına ilişkin herhangi bir belgeye sahip olunmadığı fakat anılan firmaların bu
amaç için bir toplantı yaptıklarına dair duyum alındığı ifade edilmiştir.
İddialara ilişkin değerlendirme yapmak ve bunun için de bilhassa 2010 - 2011
yıllarına ilişkin kiraz rekoltesi, ihraçlık kiraz kalitesi, kiraz alış fiyatı aralığı ile ağırlıklı 270
fiyat, kiraz rekoltesi ile oluşan fiyatı etkileyen faktörlerin neler olduğu konusunda bilgi
edinmek maksadıyla kiraz üretimi yapılan Çanakkale, Manisa, Afyon, Denizli, İzmir
ve Isparta illeri Tarım İl Müdürlüklerinden bilgi talebinde bulunulmuştur. Gelen cevabi
yazılarda, hemen her bölgede kiraz rekoltesinin 2010 yılına göre düşük olduğu, kiraz
ağaçlarının çiçeklenme döneminde havanın kapalı ve yağışlı olduğu, bu sebeple
çiçeklerin döllenmesinde etkili rolü olan arıların bu hava şartlarından olumsuz
etkilendiği, yağışlı ve nemli hava nedeniyle rüzgârla gerçekleşen döllenmenin yeterli
olmadığı ve olumsuz hava koşullarının rekolteyi düşürdüğü gibi kiraz kalitesini de
düşürdüğü belirtilmiştir. Nitekim 2011 yılı ihraçlık kiraz rekoltesinin az olduğu, çeşitli
kalite problemlerinin yaşandığı ve ihracat piyasalarındaki ekonomik durgunluğun 280
ihraçlık kiraz talebini düşürdüğü çeşitli yerel ve ulusal basın kuruluşları tarafından da
dile getirilmiştir. Adı geçen Tarım İl Müdürlüklerinden gelen bilgi yazılarında yer alan
sayısal verilerin tabloya dönüştürülmüş hali aşağıda sunulmaktadır.
290
11-46/1112-385
7
Tablo 2- 2010-2011 Yıllarına İlişkin Kiraz Rekoltesi, Fiyat Aralığı ve Ağırlıklı Fiyat1
2010 2011 Değişim (%)
Rekolte (Ton) 21.885 13.130 -40%
Fiyat Aralığı (TL.) 2,5 - 3,5 3,5 - 5 - Isparta
Ağırlıklı Fiyat(TL) 2,25 4,25 -
Rekolte (Ton) 43.034 25.000 -42%
Fiyat Aralığı (TL.) 2 - 5 3-7 Manisa
Ağırlıklı Fiyat (TL) 3,29 5 -
Rekolte (Ton) 21.210 21.581 2%
Fiyat Aralığı (TL.) 4,5 - 7 5 - 9 -
Ağırlıklı Fiyat(TL) 5,5 6 -
Kemalpaşa
Ağırlıklı Fiyat(TL) 2 2,75 -
Rekolte (Ton) 20.293 13.980 -31%
Fiyat Aralığı (TL.) 2,5 - 4,5 3 - 6,5 - Denizli
Ağırlıklı Fiyat(TL) 3 - 4 4,5 - 5,5 -
Rekolte (Ton) 11.294 9.355 -17%
Fiyat Aralığı (TL.) 2,5 - 3,5 3,5 - 4,5 - Çanakkale
Ağırlıklı Fiyat(TL) 3 4 -
Rekolte (Ton) 37.318 29.302 -21% Afyon
Fiyat Aralığı (TL.) 1,7 - 2,5 2 - 3,5 -
Kaynak: Tarım İl Müdürlüklerinden gelen bilgi yazıları
Tablodan da, 2010 yılına kıyasla 2011 yılında kiraz rekoltesinin çoğu üretim
bölgesinde düşmüş, kiraz alım fiyatlarının ise artmış olduğu görülmektedir. Buna
karşın kalitede yaşanan problemler nedeniyle fiyat artışlarının beklenen seviyede 300
gerçekleşmediği gözlemlenmektedir.
Yukarıdaki tespitler, teşebbüslerden bilgi talebi üzerine gelen cevabi yazılarla da
desteklenmektedir. Alara, Pia, Günaydın, Cabbar ve Muşlu firmalarından gelen
bilgilere göre, kiraz rekoltesi ve kalitesi 2010 yılına göre düşmüş, kiraz alım fiyatı ise
2010 yılına göre yükseliş göstermiştir. Bu duruma gerekçe olarak, Tarım İl
Müdürlüklerinden gelen yazılarda yer verilen bilgilere benzer şekilde, bahar
yağmurlarının kiraz hasat zamanını geciktirmesi, bu durumun yurt dışı talebin
vaktinde karşılanamamasına yol açması ve kiraz ihracatı yapan bu firmaların yüksek
maliyetli son ürün ile yurt dışı pazardan pay almaya yönelmesi gösterilmiştir.
Hakkında inceleme yapılan teşebbüslerin şikâyet konusu bölgeden yaptıkları alımlara 310
Tablo 3’te yer verilmiştir.
Tablo 3- İlgili Teşebbüslerin Isparta’dan 2011 Yılında Gerçekleştirdikleri İhraçlık Kiraz Alım Fiyatları ve
Miktarları
Alım Miktarı (Kg) Ortalama Alım Fiyatı (TL)
Alara
Pia
Muşlu
Günaydın
Cabbar*
Lider**
Erpa***
Toplam
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgi yazıları
* Cabbar’dan gelen bilgi yazısında, yalnız Isparta ilinden gerçekleştirilen alım miktarına yer verilmiştir.
**Lider, bu yıl hakkında ihracat yasağı bulunması nedeniyle kiraz alımı gerçekleştirmemiştir.
***Erpa adlı firmaya ulaşılamaması nedeniyle bu teşebbüsün alım miktarına ve ortalama alım fiyatına
yer verilememiştir.
1 Ağırlıklı fiyat, çeşitli fiyatlardan satın alınan kiraz miktarının, satın alındığı fiyatlar ile çarpılmasıyla elde edilen
rakamlar toplamının toplam miktara bölünmesi suretiyle hesaplanmıştır.
11-46/1112-385
8
320
Isparta Tarım İl Müdürlüğünden gelen bilgi yazısından, 2011 yılında Isparta’da
ihraçlık kiraz ürününün rekoltesinin 2010 yılına göre % 40 azaldığı, ihraçlık kiraz alım
fiyatının 3,5 TL ile 5 TL, ağırlıklı alım fiyatının ise 4,25 TL olarak gerçekleştirildiği ve
toplam rekoltenin 13.130 Ton (13.130.000 Kg) olduğu anlaşılmaktadır.
Söz konusu fiyatlar ile şikâyet edilen teşebbüslerin fiyatları karşılaştırıldığında,
Günaydın ve Pianın Isparta ilinde gerçekleşen alımların ağırlıklı fiyatından daha da
yukarıda alım yaptıkları, Alaranın ortalama alım fiyatının bu fiyat aralığına oldukça
yakın olduğu, Muşlunun ortalama alım fiyatının düşük olmasının nedeninin bu
teşebbüsün yüklü miktarda alım yapması olabileceği kanaati oluşmuştur. 330
Raportörlerce Cabbar yetkilileri ile yapılan telefon görüşmesinden, Cabbarın diğer
firmalara nazaran önemli miktarda alım yapmamış olmasına rağmen satın aldığı
ağırlıklı fiyatın diğer firmalardan düşük olmasının nedeni, ilk hasattan satın almayı
tercih etmeyerek kiraz fiyatının düşüşe geçtiği zaman borsa fiyatı takip edilerek alım
yapılmasi ve tüm alımları peşin gerçekleştirmiş olmasından kaynaklandığı bilgisi
alınmıştır. Lider hakkında 2011 yılı için ihracat yasağı bulunması nedeniyle herhangi
bir fiyat verisi bulunmamaktadır. Hakkında şikayette bulunulan diğer bir şirket olan
Erpanın varlığına ilişkin ne Ticaret Odası kayıtlarında ne de TÜİK’ten alınan 2010-
2011 yıllarında ihracat yapan firmaların isimlerinin yer aldığı listede bir bilgi yer
almaktadır. Bu nedenle söz konusu teşebbüsün alımları hakkında herhangi bir 340
değerlendirme yapılamamış olmaktan öte, firmanın faaliyette olduğuna dair önemli
şüphe söz konusudur.
Dosya mevcudunda yer alan teşebbüslerden gelen diğer bilgilerde ise Alaranın 2011
yılında Isparta İlinden alım yapmasına karşın Senirkent İlçesinden alım yapmadığı,
Pianın Isparta İlinden gerçekleştirdiği alımların … Kg olduğu (Bu miktar Pianın
Isparta İlinden gerçekleştirdiği alımların %20’sini oluşturmaktadır), Muşlunun … Kg
olduğu (Bu miktar Muşlunun Isparta İlinden gerçekleştirdiği alımların %15’ini
oluşturmaktadır) olduğu ifade edilmektedir. Cabbarın ise Isparta ilinden
gerçekleştirdiği alım miktarı … Kg olup, Isparta’nın diğer ilçelerinden alım yapmadığı 350
bilgisi alınmıştır. Tüm bu hususların yanında, anılan teşebbüslerin Isparta İli’nden
gerçekleştirilen toplam alımlar içerisindeki payı ise % 31,52’dir.
Dosya kapsamında elde edilen bilgilerin irdelenmesi ile, şikayetçi tarafından dile
getirilen husus olan kiraz alım fiyatlarının ikinci gün 6 TL’den 4 TL’ye düşmesinin
teşebbüslerin aralarında anlaşması dışında başka nedenlerle de açıklanabileceği
kanaati oluşmuştur. Mevsimlik bir ürün ilk kez piyasaya sürüldüğünde miktarının az
olması nedeniyle fiyatı yüksek gerçekleşmekte, arz edilen mal miktarı arttıkça
ilerleyen günlerde ürünün fiyatı düşmektedir. Bu durumun ihraçlık kiraz ürünü için de
geçerli olduğu, hasadın ikinci gününde fiyatta düşüş yaşanmasının nedeninin ikinci 360
gün arz ve talebin buluşması ile piyasada fiyatın reel verilere göre oluşma imkânının
etkisi ve toplanan kirazın ilk güne göre miktarında artış olması olarak
açıklanabilecektir.
İhraçlık kiraz alım fiyatının düşmesinin diğer bir nedeni olarak ihraçlık kiraz ürününde
yaşanan kalite problemleri gösterilebilir. Nitekim, 2011 yılında ihraçlık kirazların
mevsimsel nedenlerden ötürü kalitesinin diğer yıllara göre daha düşük olduğu önceki
bölümlerde çeşitli kaynaklardan elde edilen bilgiler ışığında açıklanmıştır. Dolayısıyla
yaşanan fiyat düşüşü, alıcıların ilk gün alım yaptıkları ihraçlık kiraz ürününün
11-46/1112-385
9
kalitesinin beklentilerinin altında gerçekleşmesi nedeniyle ikinci gün alım fiyatlarını 370
düşürmeleri ile de açıklanabilir.
Dolayısıyla ihraçlık kiraz alım fiyatlarında yaşanan düşüşün, piyasanın özellikleri ve
dinamiklerinin etkisi sonucunda gerçekleşmiş olabileceği yönünde oluşan kuvvetli
kanaat dolayısıyla şikâyetçi tarafından yapılan başvuruda belirtilen husus olan Alara,
Cabbar, Muşlu, Erpa, Günaydın ve Pia firmalarının aralarında anlaşma yaparak
ihraçlık kiraz alım fiyatlarını düşürdüklerini gösterebilecek herhangi bir ön şüphe, veri
ya da bulguya ulaşılmamış olup, 2011 yılındaki fiyat hareketlerinin ise kötü hava
koşullarının yol açtığı ürün kaybı, kalite problemleri ve ihracat piyasalarındaki
ekonomik durgunluk ile açıklanabileceği kanaatine varılmıştır. 380
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy