Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-150 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 11-47/1167-413
Karar Tarihi : 14.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Burcu CAN, Yunus ALTINIŞIK 10
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı
Vekili A. Serhat KAYA
Adresi: Türk Hava Yolları Genel Yönetim Binası
Atatürk Havalimanı Yeşilköy, Bakırköy-İstanbul
- Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı
Türk Hava Yolları Genel Yönetim Binası
Atatürk Havalimanı Yeşilköy, Bakırköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı (THY) ile Goodrich
THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. (Goodrich-THYT) arasında imzalanan Bakım 20
Onarım ve Revizyon Sözleşmesi’ne muafiyet/menfi tespit verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.05.2011 tarih ve 3613 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8.
maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
26.08.2011 tarih ve 2011-4-150/ MM-11-360.EA sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Raporu,
05.09.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-130.01.03/411 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-
47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Türk Havayolları Anonim Ortaklığı
ile Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. arasında imzalanan Bakım Onarım
ve Revizyon Sözleşmesi’nin içerdiği “nasel”, “thrust reverser” parçalarına ve bunlarla 30
ilgili diğer parçalara ilişkin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerinin; fiyat, kalite ve
teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi
şartıyla 5 yıl süreyle münhasıran Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.’den
alınmasına yönelik düzenlemenin Goodrich TTHY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.’nin
kurulması işlemi ile doğrudan ilgili ve zorunlu bir düzenleme olması nedeniyle yan
sınırlama olarak kabul edilmesi gerektiği, bu sebeple bahse konu sınırlamaya 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin uygulanmasının mümkün olmadığı ve Kanun’un 5. ve
8. maddeleri uyarınca menfi tespit yahut muafiyet değerlendirmesi yapılmasına gerek
olmadığı ifade edilmiştir.
40
D.TARAFLAR : - Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.
Gebze Organize Sanayi Bölgesi, 266 ada,
11 parsel 1700 sokak, no:1704 Gebze/İzmit
11-47/1167-413
2
H. YAPILAN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Teşebbüslere İlişkin Bilgiler
H.1.1. Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. (Goodrich-THYT)
Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. (Goodrich-THYT), TSA-Rina Holdings
B.V. (Goodrich) ile Türk Hava Yolları Teknik A.Ş. (THYT) tarafından kurulmuş bir
ortak girişim şirketidir. Söz konusu şirket uçak motorunun dışını kaplayan “nasel”
parçalarının (nasel veya nacelle), motordan geçen hava akımını iterek uçağın
durmasını hızlandıran parçalarının (thrust reverser) ve diğer gövde parçalarının
(airframe) bakım, tamir ve onarımını yapmaktadır. Goodrich-THYT ortak girişiminin 50
kurulması işlemine izin verilmesi talebi ile Rekabet Kurumuna yapılmış olan başvuru
neticesinde, Rekabet Kurulu’nun 27.10.2010 tarih ve 10-67/1414-532 kararı ile
tarafların toplam pazar payları ve cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen eşikleri
aşmaması nedeniyle belirtilen işlemin izne tabi olmadığına karar verilmiştir.
Bahsi geçen şirketin bağlı olduğu şirket gruplarından biri olan Goodrich, dünya
çapında uçak yedek parçaları ve sistemleri tedarikçisidir ve uçak parçaları ve
komponentleri için bakım, tamir ve onarım hizmetleri sağlamaktadır. Diğer bir şirket
olan THYT, Türk Hava Yolları A.O.’nun hisselerinin tamamına sahip olduğu bir
şirkettir. THYT Yeşilköy Atatürk Havalimanındaki tesislerinde, uçak bakımı motor ve
komponent bakımı dahil olmak üzere, bakım, tamir ve onarım hizmetleri 60
sağlamaktadır.
Goodrich-THYT henüz operasyonel olarak faaliyete geçmediği için, gerçekleşen
2010 yılı cirosunun bulunmadığı bildirilmiştir. Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere
göre, Şirketin 2011 yılının Ağustos ayından itibaren operasyonel olarak faaliyete
geçmesi beklenmektedir. Ticari ve askeri parça üretim giderlerini ve satış sonrası
destek gelirlerini içeren 2010 yılı cirosu (.....) Amerikan Doları (.....TL) olarak
gerçekleşmiştir1. 2011 yılı Ağustos-Aralık dönemi için beklenen pazar payının ise
%(.....) olduğu ifade edilmiştir.
H.1.2. Türk Hava Yolları A.O. (THY)
1933 yılında kurulan Türk Hava Yolları A.O.’nın (THY) ana faaliyet konusu yurtiçi ve 70
yurt dışında yolcu, kargo ve posta hava taşımacılığı yapmaktır. THY, taşıma
gelirlerinin önemli bir kısmını (yaklaşık % (.....)’i) dış hatlardan elde etmektedir. 31
Mart 2011 itibariyle uçuş noktası yurt içinde 41’e, yurt dışında 134’e (yurtiçinde 42
havaalanı ve yurtdışında 136 havaalanı olmak üzere toplam 178 havaalanı) ulaşmış
olup, yolculara bu noktalarda hizmet veren satış / istasyon üniteleri, acente ve genel
satış acenteleri bulunmaktadır. THY’nin hissedarlık, yönetim kurulu ve denetim kurulu
yapıları sırasıyla Tablo 1, Tablo 2 ve Tablo 3’deki gibidir:
Tablo- 1: THY’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı
T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı
% 49.12
Diğer (halka açık kısım) % 50.88
Toplam % 100.00
80
1 2010 yılı TCMB döviz alış kuru ortalaması (1,50036 TL) esas alınarak hesaplanmıştır.
11-47/1167-413
3
Tablo-2: THY’nin Yönetim Kurulu Üyeleri
Hamdi Topçu (Yönetim Kurulu Başkanı)
Prof. Dr. Cemal Şanlı
Doç Dr. Temel Kotil
Mehmet Büyükekşi
Mehmet Muzaffer Akpınar
İsmail Gerçek
Gülsüm Azeri
Tablo-3: THY’nin Denetim Kurulu Üyeleri
Naci Ağbal
Orhan Birdal
Ateş Vuran
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Rekabet Kurulu’nun 27.10.2010 tarih ve 10-67/1414-532 sayılı kararında ilgili pazar
“’nasel’ ve ‘thrust reverser’a yönelik bakım, tamir ve onarım hizmetleri pazarı”
şeklinde tanımlanmıştır. “Nasel” ve “thrust reverser” bakım hizmetleri (maintenance) 90
rutin kontroller de dahil olmak üzere yapısal tetkikleri içermektedir. “Nasel” ve “thrust
reverser” tamiri (repair) ise zarar görmüş ve yıpranmış parçaların restorasyonu,
yeniden döşenmesi, tadilatı ve modifikasyonundan ve birleştirme işlemlerinden
oluşmaktadır. Öte yandan “nasel” ve “thrust reverser” onarımı (overhaul) parçaların
ayrılması, genel tetkikler, temizleme ve parçaların yeniden montajı ile test edilmesi
işlemlerini kapsamaktadır. “Nasel”e ilişkin bakım, tamir ve onarım hizmetleri, uçağın
motorunun yerleştirildiği, “nasel” diye adlandırılan bölüm için verilen bakım, tamir ve
onarım hizmetlerinden oluşmaktadır. “Nasel”e ilişkin bakım, tamir ve onarım hizmeti,
motorun kendisi için verilen bakım, tamir ve onarım hizmetinden farklıdır ve farklı
teknik bilgi ve kapasite gerektirmektedir. “Thrust reverser”lar, motordan geçen hava 100
akımını iterek uçağın durmasını hızlandıran parçalar olup, konum olarak uçakta
motorun dışını kaplayan “nasel”de bulunur.
Bildirime konu Sözleşme THY’nin filosunda bulunan uçaklara ilişkin olarak uçak
motorunun dışını kaplayan “nasel” parçalarına, motordan geçen hava akımını iterek
uçağın durmasını hızlandıran parçalara “thrust reverser” ve bunlarla ilgili diğer
parçalara “airframe” (gövde) ilişkin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerinin; fiyat,
kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet
verilmesi şartıyla beş yıl süreyle münhasıran Goodrich-THYT’den alınmasına
ilişkindir. Bu nedenle işbu dosya bakımından da ilgili ürün pazarının “’nasel’ ve
‘thrust reverser’a yönelik bakım, tamir ve onarım hizmetleri pazarı” şeklinde 110
tanımlanmasının uygun olacağı kanısına varılmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Goodrich-THYT tarafından sunulacak bakım, tamir ve onarım hizmetleri ülke
genelinde faaliyet gösteren tüm hava yolu şirketlerinin sahip olduğu/işlettiği uçaklara
yönelik olduğundan, ilgili coğrafi pazarın “Türkiye” olarak belirlenmesi gerektiği
sonucuna ulaşılmıştır.
H.3. Değerlendirme
Söz konusu işlem, THY ve Goodrich-THYT arasında 28.04.2011 tarihinde imzalanan
Bakım Onarım ve Revizyon Sözleşmesi’ne muafiyet/menfi tespit verilmesi talebinden
11-47/1167-413
4
ibarettir. Bildirime konu Bakım, Onarım ve Revizyon Sözleşmesi ile THY’nin filosunda 120
bulunan uçakların “nasel”, “thrust reverser” parçalarına ve bunlarla ilgili diğer
parçalara ilişkin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat
süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla
beş yıl süreyle münhasıran Goodrich-THYT’den alınması hususunda taraflar mutabık
kalmışlardır.
Bildirim Formu’nda, uluslararası bir bakım kuruluşu olan Goodrich’in Goodrich-THYT
aracılığı ile Türkiye’de Nasel ve Thrust Reverser’a ilişkin bakım, onarım ve revizyon
merkezi kurmasının önemli ölçüde know-how aktarımı ve yatırım yapmak suretiyle
gerçekleştirecek olmasından dolayı, Goodrich için THY ile beş yıl süreli münhasır
hizmet sözleşmesi imzalanmasının bu yatırımın olmazsa olmazı olarak görüldüğü 130
ifade edilmiştir.
Sözleşmenin 2. maddesi uyarınca amaç “Türk Hava Yolları’nın Motor Kaportası, İtici
Güç Ters Çevirici ve motor kaportası ve itici güç ters çevirici parça ve komponentleri
revizyonu işine ilişkin gereksinimlerini, bu Sözleşme’de yer alan koşul ve şartlar
altında GTTSC2’den satın almasını sağlamak” olarak düzenlenmiştir.
Sözleşmenin incelenmesinden, THY’ye münhasıran Goodrich-THYT’den alım yapma
yükümlülüğünün sözleşmenin 3. maddesi ile düzenlendiği görülmüştür. İlgili hüküm
aşağıda yer almaktadır:
(……TİCARİ SIR……) 140
Sözleşmenin süresini ve feshini düzenleyen 22. madde uyarınca, bahse konu
sözleşme 31 Mayıs 2016 tarihinde sona erecektir. Dolayısıyla sözleşme beş yıllık bir
süre için düzenlenmiştir. Yukarıda yer verilen hükümlerin incelenmesinden, THY’ye
beş yıl süre ile münhasıran Goodrich-THYT’den alım yapma yükümlülüğü getirildiği
anlaşılmıştır.
Başvuru konusu işlem Rekabet Kurulu’nun 27.10.2010 tarih ve 10-67/1414-532 sayılı
kararı uyarınca izne tabi olmadığı tespit edilmiş bir devralma işleminin unsurunu
oluşturmakla birlikte, tarafların yapmış oldukları başvuru sebebiyle bahse konu
anlaşma değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Yapılan bildirim esasen Rekabet 150
Kurulu’nun mezkûr kararına dayanmaktadır. Zira kararda ortak girişim şirketi
kurulduktan sonra, yoğunlaşma işleminin tarafları ile ortak girişim şirketi arasında
imzalanacak “yan sözleşmeler” değerlendirilmiştir. Son şeklini almadığı tespit edilen
yan sözleşmelerden “Mutabakat Zaptı” uyarınca THY ve ortak girişim şirketi arasında
“Bakım, Onarım, Tamir Sözleşmesi” imzalanacağı, bu çerçevede THY’nin ortak
girişim şirketinden beş yıl münhasıran hizmet alacağı ve bu hizmetin fiyatının
sözleşme eklerinde tespit edildiği anlaşılmıştır. Ancak son şeklini almadığından
anlaşmaya ilişkin tam bir değerlendirme yapılamamıştır. Bu nedenle “Bakım Onarım
ve Tamir Sözleşmesi”nin işlemle doğrudan ilgili ve gerekli bir yan sınırlama niteliğinde
olmadığı, imzalanması planlanan söz konusu anlaşmaların Kanun’un 4. maddesi 160
anlamında teşebbüsler arası anlaşma niteliğinde olabileceği değerlendirilmiştir. Bu
kapsamda mevcut başvurunun; ortak girişim şirketi kurulduktan sonar, işlemin
tarafları ile ortak girişim şirketi arasında imzalanacak yan sözleşmeler imzalandıktan
2 Goodrich-THYT’nin kısaltması olarak kullanılmıştır.
11-47/1167-413
5
sonra muafiyet değerlendirmesi için Kurumumuza başvurulabileceği şeklindeki karar
doğrultusunda yapıldığı ifade edilmiştir.
Yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili ve işlemin uygulanabilmesi ve yoğunlaşmadan
beklenen etkinliklerin tam olarak sağlanabilmesi için gerekli olan sınırlamalar, “yan
sınırlamalar” olarak nitelendirilmektedir. Bu çerçevede yan sınırlama olduğu tespit
edilen bir anlaşma (yahut uygulama), yoğunlaşma işleminin bir unsuru olarak
değerlendirildiğinden, bu tür sınırlamalara 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri 170
uygulanmamaktadır.
Öte yandan, rekabet hukukunda, birleşme veya devralma değerlendirmelerinde,
genellikle, sabit miktarlar ve belli bir süre için öngörülen satma veya satın alma
yükümlülükleri yan sınırlama olarak kabul edilebilirken; münhasırlık, işlem için
doğrudan ilgili ve gerekli bir yan sınırlama olarak kabul edilmemektedir. Bu nedenle
THY’den konu ile ilgili gerek yazılı gerek şifahi olarak bilgi talep edilmiş ve özellikle
“THY fiyat, kalite ve teslimat sürelerinin rekabetçi olması koşuluyla 5 yıl süre ile
münhasıran Ortak Girişimden hizmet alacaktır” ibaresinin nasıl uygulanacağının
açıklanması talep edilmiştir.
Alınan bilgiler çerçevesinde sözleşmede yer alan “bu Sözleşme süresince 180
fiyatlandırma, kalite ve hizmet süresine ilişkin uluslararası rekabetçi seviyelerde
hizmet vermeye devam ettiği sürece” ibaresi ile mutlak bir münhasırlığın
yaratılmadığı anlaşılmıştır. Zira THY, fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından
uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verildiği taktirde, beş yıl süre ile
münhasıran Goodrich-THYT’den hizmet alacaktır. Ortak girişim şirketi imzalanan
anlaşma kapsamında sağlayacağı hizmetlerin kalite, süre ve fiyat açısından rekabetçi
olacağını beş yıl süre ile garanti etmektedir. Bundan başka taraflar arasında
belirlenen fiyatın sermaye hukuku mevzuatına ve ilgili diğer düzenlemelere uygun
olması gerekmektedir. Alınan bilgilerde ayrıca söz konusu alım yükümlülüğünün
ortak girişim şirketine yapılan yatırımın geri dönüşünün sağlanması için vazgeçilmez 190
olduğuna dikkat çekilmiştir.
Ortak girişim işlemlerinde, beş yıla kadar olan bir geçiş süresi boyunca üst veya alt
pazarlarda faaliyet gösteren ana teşebbüsler ile kurulacak ortak girişim arasında alım
veya satım yükümlülükleri getirilmesi, ortak girişim işlemi için doğrudan ilgili ve gerekli
bir yan sınırlama olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle bir ortak girişim olan
Goodrich-THYT’nin yeni bir teşebbüs olarak piyasada varlığını gösterebilmesi ve aktif
bir oyuncu olabilmesi bakımından söz konusu geçiş süresi boyunca ana
teşebbüslerden THY’nin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerini Goodrich-THYT’den
almasında, işlem ile doğrudan ilgili ve gerekli bir düzenleme olması nedeniyle
sakınca görülmemiştir. Ancak beş yıldan sonra ortak girişimin artık kendi ayakları 200
üzerinde durabilen bir teşebbüs olacağı öngörüldüğünden, bu tür bir alım
yükümlülüğüne de gerek kalmayacağı varsayılmıştır. Ayrıca Goodrich-THYT’nin uzun
süre THY’ye bağımlı olacak olması söz konusu ortak girişimin bağımsız bir iktisadi
varlık olarak ortaya çıkması koşulunun yerine gelmesini engelleyeceğinden, ortak
girişimin tam işlevsel bir ortak girişim olmayacağı kabulüne de dayanır. Bu durumda,
işlemin Kanun’un yoğunlaşmalarla ilgili 7. maddesinden ziyade, rekabeti sınırlayıcı
anlaşmalarla ilgili 4. maddesi anlamında incelenmesi gerekecektir. Oysa yapılan
bildirimde ortak girişim ile THY arasındaki ilişkinin piyasa koşulları çerçevesinde
gerçekleşeceği, ortak girişimin üçüncü şirketlere de hizmet vereceği belirtilmiştir.
Yukarıda aktarılan bilgi ve değerlendirmeler ışığında, “nasel”, “thrust reverser” 210
parçalarına ve bunlarla ilgili diğer parçalara ilişkin bakım, onarım ve revizyon
11-47/1167-413
6
hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet
düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla beş yıl süreyle münhasıran Goodrich-
THYT’den alınmasına yönelik düzenlemenin, Goodrich-THYT ortak girişim şirketi
kurulması işlemi ile doğrudan ilgili ve gerekli bir düzenleme olması nedeniyle yan
sınırlama olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Türk Havayolları Anonim Ortaklığı ile Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.
arasında imzalanan Bakım Onarım ve Revizyon Sözleşmesi'nin içerdiği "nasel", 220
"thrust reverser" parçalarına ve bunlarla ilgili diğer parçalara ilişkin bakım, onarım ve
revizyon hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet
düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla 5 yıl süreyle münhasıran Goodrich THY
Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.'den alınmasına yönelik düzenlemenin, Goodrich THY
Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.'nin kurulması işlemi ile doğrudan ilgili bir düzenleme
olarak belirtilmesi nedeniyle yan sınırlama olarak kabul edilmesi gerektiğine, bu
sebeple bahse konu sınırlamaya 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin
uygulanmasının mümkün olmadığına,
2- Bu nedenle, bahse konu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 230
Full & Egal Universal Law Academy