Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-174 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-48/1214-427
Karar Tarihi : 22.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER: Şamil PİŞMAF, Mehmet Mete BAŞBUĞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Han-Pet Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. İbrahim GÜL
Mithatpaşa Cad. No:13/12 Kızılay/Ankara
D. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. ile Han-Pet Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti.
arasındaki bayilik sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi/bireysel muafiyet
tanınması veya sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğunun
belirlenmesi talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.09.2011 tarihinde 6412 sayı ile giren 20
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 15.09.2011 tarih ve 2011-1-174/MM-11-389.ŞP
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 19.09.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-130/269
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-48 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile Han-Pet Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti. (Han-Pet) arasında
imzalanan 16.10.2006 tarihli bayilik sözleşmesi ile POAŞ lehine tanınan 21.02.2007
tarihli ve 15 yıl süreli intifa hakkından oluşan dikey anlaşmanın, 16.10.2006 tarihinden 30
itibaren beş yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma
imkânı bulunduğu,
- Bildirime konu anlaşmanın geçerli olduğu istasyonun daha önce akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmayan arsa/arazi üzerinde kurulmuş yeni bir istasyon olmaması
nedeniyle Kurulun emsal kararlarında getirilen bireysel muafiyet koşullarının
karşılanmadığı; bu nedenle, POAŞ ile Han-Pet arasında akdedilen dikey anlaşmaya,
2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen beş yıllık grup muafiyeti süresinin üzerinde bir süre
için bireysel muafiyet tanınmasına yer olmadığı
- POAŞ ile Han-Pet arasındaki dikey anlaşmaya menfi tespit belgesi verilemeyeceği
görüşü ifade edilmiştir. 40
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
Dosyadaki bilgilere göre; 2000 yılında özelleştirilen POAŞ, EPDK’dan alınan
06.04.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile benzin, motorin, gazyağı, fuel oil, kalorifer yakıtı,
biodizel, jet yakıtı ürünleri, madeni yağlar ve 11.05.2006 tarihli LPG Dağıtıcı Lisansı ile
LPG dağıtıcısı olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Han-Pet ise, bildirim konusu
istasyonda faaliyet gösteren teşebbüstür.
11-48/1214-427
2
G.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime 50
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “beyaz akaryakıt ürünleri”, “otogaz-LPG” ve
“madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt
ürünleri, gerekse otogaz-LPG ve madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında
gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına
neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar olarak “Türkiye”
olarak kabul edilmiştir
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmanın Konusu ve Niteliği
Yapılan başvuruda özetle; POAŞ ile Han-Pet arasında 16.10.2006 tarihinde 5 yıl süreli
bayilik sözleşmesi imzalandığı bununla birlikte 21.02.2007 tarihinde de Han-Pet 60
tarafından POAŞ lehine istasyonun bulunduğu taşınmaz üzerinde 15 yıl süreli intifa
hakkı tanındığı belirtilmiş olup; taraflar arasındaki 15 yıl süreli intifa sözleşmesinin
2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğundan bahisle bayilik sözleşmesinin adı geçen Tebliğ
kapsamında olup olmadığı, taraflar arasındaki dikey ilişkiye bireysel muafiyet verilip
verilemeyeceği ve yine bayilik sözleşmesine menfi tespit verilip verilemeyeceği
hususlarında karar verilmesi talebiyle bildirimde bulunulmaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde, üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak
tanımlanmaktadır. 70
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektöründe uygulanan dikey anlaşmalara ilişkin olarak
almış olduğu geçmiş ve yakın tarihli çok sayıda kararlar ve Kuruma yapılan başvurular
çerçevesinde, akaryakıt sektöründe dikey anlaşmaların çeşitli şekillerde kuruldukları
görülmektedir. Bildirime konu dikey ilişki kapsamında taraflar arasında imzalanan
Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi ve daha sonra POAŞ lehine intifa hakkı tanınmasına
ilişkin resmi senet de 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir dikey anlaşma
niteliğindedir. Diğer yandan bahse konu anlaşma kapsamında bayinin üzerine 2002/2
sayılı Tebliğ’in aşağıda yer verilen 3. maddesi anlamında rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmekte olup, söz konusu yükümlülüğün süresinin belirlenmesinde ise
gerek bayilik sözleşmesinin, gerekse POAŞ lehine tesis edilen intifa hakkı süresinin 80
dikkate alınması gerekmektedir.
Bu çerçevede 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında yer alan anlaşma ile ilgili olarak 4054
sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceği
kanaatine varılmıştır.
G.3.2. Bildirime Konu Dikey Anlaşma Kapsamındaki Akaryakıt Bayilik
Sözleşmesi ve Kira Sözleşmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her 90
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan, “alıcıya
getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren
dikey anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, yargı ve
Kurul kararları gereğince akaryakıt sektöründe yapılan dikey anlaşmalar bakımından
da uygulanmaktadır.
Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarında, akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile birlikte
akdedilen intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey
11-48/1214-427
3
anlaşmalar bakımından beş yıllık muafiyetten yararlanma sürelerinin hesaplanmasında
hangi tarihlerin esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın 100
yapıldığı tarih beş yıllık muafiyetten yararlanma süresinin başlangıcı olarak esas
alınmaktadır. Taraflar arasında rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte
intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi birbirinden farklı tarihlerde imzalanan sözleşmeler
açısından rekabet yasağının sona erme tarihini belirlemek için yine ilk ilişkinin
kurulduğu tarihe dikkat etmek gerekmektedir.
Öte yandan Rekabet Kurulu içtihatlarına göre, 18.09.2005 yılından önce yapılan ve
kesintiye uğramaksızın süre gelen dikey ilişkiler kural olarak 18.09.2010 tarihine kadar;
bu tarihten sonra başlayan dikey ilişkiler ise imza tarihinden itibaren beş yıl süre ile
2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden yararlanabilmektedir.
Bildirim formuna göre, POAŞ ile Han-Pet arasındaki bildirim konusu dikey ilişki 110
16.10.2006 tarihinde beş yıl süreli olarak imzalanan bayilik sözleşmesi ile başlamış
olup, daha sonra Han-Pet tarafından 21.02.2007 tarihinde istasyonun bulunduğu
taşınmaz üzerinde POAŞ lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tanınmıştır. Bu tarihten sonra
taraflar arasında ilave bir bayilik ve/veya intifa sözleşmesi akdedilmemiştir. Bu
çerçevede ilgili Kurul ve Danıştay kararları uyarınca, taraflar arasında 16.10.2006
tarihinde imzalanan bayilik ve 21.02.2007 tarihinde imzalanan intifa sözleşmelerinden
oluşan dikey anlaşmanın, POAŞ ile Han-Pet arasında bayilik sözleşmesinin
imzalandığı 16.10.2006 tarihinden itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
getirilen grup muafiyetinden yararlanabileceği kanaatine varılmıştır.
G.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi 120
4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu, bu
maddede belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir: Bu koşullar şu şekilde sayılmıştır:
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması 130
Akaryakıt bayilik sözleşmelerinin intifa/kira sözleşmeleriyle birlikte tek bir dikey
anlaşma olarak değerlendirilmeye başlanmasının ardından son iki yıllık dönem
içerisinde çeşitli dağıtım şirketleri tarafından, bayileri ile yapmış oldukları anlaşmalara
muhtelif gerekçelerle 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen beş yıllık sınırın üzerinde bireysel
muafiyet tanınması talebiyle başvurular yapılmıştır. Söz konusu başvuruların önemli bir
kısmı reddedilmekle beraber, Kurul yatırım güdüsünün zedelenmemesi gereğini
dikkate alarak, sıfırdan kurulan ve yatırım maliyeti dağıtıcı tarafından karşılanan
istasyonlara ilişkin olarak dağıtıcı ve bayi arasında yapılan anlaşmalara, belirli
koşulların karşılanması şartıyla “5+5” şeklinde 10 yıla kadar bireysel muafiyet
tanınmasına karar vermiştir1. Bahse konu koşullar, “bayinin beşinci yılın sonunda, 140
dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül
eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri” konusunda tarafların
anlaşmaları, şeklinde belirlenmiştir.
1 Rekabet Kurulu, 25.02.2010 tarih ve 10-19/229-87 sayılı; 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-122 sayılı;
31.03.2010 tarih ve 10-27/408-154 sayılı kararları başta olmak üzere muhtelif tarihli pek çok kararında
bu yönde içtihat geliştirmiştir.
11-48/1214-427
4
Kurulun konuya ilişkin geçmiş tarihli kararları göz önünde bulundurulduğunda; bildirime
konu anlaşmanın geçerli olduğu istasyonun daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti
yapılmayan arsa/arazi üzerinde kurulmuş yeni bir istasyon niteliğinde olmaması
nedeniyle, taraflar arasındaki dikey anlaşmanın Kurulun emsal kararlarında getirilen
koşulları karşılamadığı değerlendirilmektedir. Bu nedenle, POAŞ ile Han-Pet arasında
akdedilen dikey anlaşmaya, 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen beş yıllık grup muafiyeti
süresinin üzerinde bir süre için bireysel muafiyet tanınamayacağı kanaatine varılmıştır. 150
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Petrol Ofisi A.Ş. ile Han-Pet Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanan
16.10.2006 tarihli bayilik sözleşmesi ile Petrol Ofisi A.Ş. lehine tanınan 21.02.2007
tarihli ve 15 yıl süreli intifa hakkından oluşan dikey anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
2- Bahse konu anlaşmanın 16.10.2006 tarihinden itibaren beş yıl süre ile 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti kapsamında bulunduğuna,
3- Bildirime konu anlaşmanın geçerli olduğu istasyon daha önce akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmayan arsa/arazi üzerinde kurulmuş yeni bir istasyon olmadığından 160
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına ilişkin
koşulların karşılanmadığına; bu nedenle, Petrol Ofisi A.Ş. ile Han-Pet Petrol San. ve
Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen dikey anlaşmaya 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen
beş yıllık grup muafiyeti süresinin üzerinde bir süre için muafiyet tanınması talebinin
reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy