Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-160 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 11-48/1215-428
Karar Tarihi : 22.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU, Emine TOKGÖZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Sanayi Derneği
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN, Av. İsmail Ünal DOĞAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No 38/8 Balmumcu
Beşiktaş/İstanbul
D. DOSYA KONUSU: Petrol Sanayi Derneği veya anlaşılacak bağımsız bir
araştırma kuruluşu tarafından haftalık ya da aylık olarak akaryakıt ve LPG
piyasasında bazı bilgilerin toplanarak Petrol Sanayi Derneği tarafından istatistikî
veri olarak derlenmesine ve değerlendirmeler ile kamuoyuyla paylaşılmasına 20
yönelik uygulamaya menfi tespit belgesi verilmesi ya da muafiyet tanınması
talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.08.2011 tarih ve 5683 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.09.2011 tarih ve 2011-1-
160/MM-11-389.ŞP sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 21.09.2011 tarih ve
REK.0.15.00.00-130/272 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-48 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- Petrol Sanayi Derneği tarafından haftalık ya da aylık olarak akaryakıt ve oto LPG 30
piyasalarındaki kimi bilgilerin toplanarak istatistikî veri olarak derlenmesi ve
değerlendirmelerle birlikte kamuoyuyla paylaşılmasına ilişkin bildirim konusu
uygulamaya, veri toplama ve derleme işlemlerinin bağımsız kuruluş ya da kuruluşlar
eliyle yürütülmesi halinde 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit
belgesi verilebileceği,
- EPDK’nın ilgili pazarlar kapsamında yürüttüğü faaliyetler ile görev alanına giren
mevzuatın uygulanmasında dikkate alınmak üzere, rakip teşebbüsler arası rekabete
hassas bilgilerin değişiminin ve genel olarak pazar şeffaflığının, ilgili pazarlarda
ortaya çıkarması muhtemel rekabeti kısıtlayıcı etkilerine ilişkin olarak, aynı Kanun’un
30. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca Başkanlık görüşü 40
gönderilmesinin uygun olacağı,
görüşü ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Petrol Sanayi Derneği (PETDER)
PETDER 23.09.1996 tarihinde ülkenin önde gelen akaryakıt dağıtım şirketleri
tarafından kurulmuştur. Dernek, akaryakıtlar, yağlama yağları ve LPG ürünlerinin
üretimi, depolanması, ikmali, dağıtımı, taşınması, kullanımı, sağlık, emniyet ve çevre
11-48/1215-428
2
ile ilgili konularında çalışmalarda bulunmaktadır. Bu çerçevede, 5015 sayılı Petrol
Piyasası Kanunu uyarınca akaryakıt, LPG ve yağlama yağlarının güvenli ve ekonomik
olarak piyasaya sunumunun temini, piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi, istikrarlı bir 50
şekilde sürdürülebilmesi, haksız rekabetin, tüketici ve insan sağlığına zararlı eylemlerin
önlenmesi ve sektör standartlarının geliştirilmesi Derneğin amaçları olarak ifade
edilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre bir teşebbüs birliği olan PETDER’in
halihazırdaki üyeleri; Shell&Turcas Petrol A.Ş., Turcas Petrol A.Ş., Total Oil Türkiye
A.Ş., BP Petrolleri A.Ş., Belgin Madeni Yağlar A.Ş., Petrol Ofisi A.Ş., Delta Akaryakıt
Ticaret A.Ş. ve Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş.’dir.
G.2. İlgili Pazar
Bildirim konusu uygulama ile hakkında bilgilerin derlenip yayınlanacağı pazarlar
benzin, motorin ve oto LPG ürünleri dağıtım pazarı olduğundan ilgili ürün pazarları, 60
“beyaz akaryakıt ürünleri dağıtım pazarı” ve “oto LPG dağıtım pazarı” olarak
tanımlanmıştır. Diğer taraftan, dağıtım faaliyetinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve
ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur
bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi Pazar, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Başvuru Konusu Uygulama
Başvuru konusu uygulama kapsamında pazara ilişkin çeşitli bilgilerin haftalık ve aylık
olarak bağımsız araştırma kuruluşları veya doğrudan PETDER tarafından yürütülecek
piyasa araştırması yoluyla pazardan toplanması ve bu bilgilerin kümülatif olarak
istatistiki ortalama veriler şeklinde ve bilimsel değerlendirmeler ile işlenerek Derneğin
internet sayfasında duyurulması planlanmaktadır. Ayrıca elde edilen istatistiki veriler, 70
gerektiğinde kamuoyuna yapılacak olan açıklama ve raporlarda kullanılacaktır.
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, başvuru konusu işlem kapsamında haftalık ve
üç aylık olarak derlenecek veriler şu şekildedir:
Haftalık olarak derlenecek bilgiler:
a) AB Komisyonu Petrol Bülteni’ndeki benzin ve motorin pompa fiyatları, vergileri ile
İspanya, Yunanistan, Fransa ve İtalya’daki resmi kaynakların internet sitelerinde
yayımlanan benzin, motorin ve oto LPG pompa fiyatları bilgileri,
b) a’daki bilgilerin derlendiği ülkelerdeki vergisiz benzin ve motorin pompa fiyatları ile
Türkiye’deki vergisiz benzin, motorin ve var olması halinde oto LPG pompa fiyatlarının
karşılaştırılması suretiyle elde edilen veriler ve sayılan ülkelerdeki dolaylı vergilerin 80
karşılaştırmalı verileri,
c) Platts ve Argus gibi sektörde referans kabul edilen kuruluşlarca, günlük, haftalık ya
da aylık bazda yayınlanan Brent Petrolü, MEAN CIF Med Benzin, Mean Motorin ve
SONATRACH aylık LPG fiyatları ($/ton) ve haftalık değişim oranları,
d) Benzin, motorin ve oto LPG bakımından EPDK verilerine göre İstanbul Avrupa
yakasındaki en büyük işlem hacmine sahip 8 dağıtım şirketinin kendi internet
sitelerinde yayınlanan ortalama pompa tavan fiyatları (TL/lt),
e) Türkiye’deki benzin, motorin ve oto LPG’deki dolaylı vergilerin toplamı ve toplam
pompa fiyatı içindeki payı ile ilgili veriler.
Üç aylık olarak derlenecek bilgiler: 90
a) Türkiye, İspanya, Yunanistan, Fransa ve İtalya’da vergili ve vergisiz benzin, motorin
ve oto LPG pompa fiyatlarının son üç aydaki gelişimini gösterir veriler,
b) Platts CIF Med değeri üzerinden benzin, motorin, oto LPG fiyatlarını (TL/lt) ve
değişimlerini gösterir veriler,
11-48/1215-428
3
c) Benzin, motorin ve oto LPG’de dolaylı vergilerin toplam pompa fiyatı içindeki
paylarını ve dönemsel değişimlerini gösterir veriler,
d) İstanbul Avrupa yakası ortalama pompa fiyatları ile Akdeniz fiyatları ve İzmit rafineri
fiyatları esas alınarak brüt ve teorik olarak hesaplanmış dağıtım marjını gösterir veriler.
Bildirim formunda, haftalık olarak derlenecek olan bilgilerin hâlihazırda halka açık
olduğu; ilgili kurum ve kuruluşların web sayfalarından söz konusu bilgilere 100
ulaşılabileceği ifade edilmektedir. Üç aylık olarak derlenecek bilgilerin de yine kamuya
açık olan bağımsız kaynaklardan elde edilebileceği; rafineri çıkış fiyatı verilerinin ise
EPDK tarafından yayımlanan raporlarda bulunduğu, bunun yanında Petrol Piyasası
Fiyatlandırma Yönetmeliği uyarınca tarife sistemi ile belirlenen fiyatlara herhangi bir
dağıtıcının kolaylıkla erişebileceği belirtilmektedir. Bu çerçevede EPDK internet
sayfasından, doğrudan rafineriden veya belirli bir üyeden elde edilecek rafineri çıkış
fiyatları baz alınarak, İstanbul Avrupa yakası ve Akdeniz ortalama pompa fiyatları
doğrultusunda yaklaşık dağıtım marjlarının hesaplanacağı açıklanmaktadır.
Uygulamanın amacı olarak, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalarla ilgili bilgi kirliliğine son
verilerek bu hususta bilimsel verilerin kamuoyuna ulaştırılması gösterilmektedir. Ayrıca 110
uygulama, Türkiye’deki vergili ve vergisiz fiyatların Avrupa ülkeleriyle
karşılaştırılabilmesini de sağlayacaktır. Mevcut karşılaştırmaların hatalı olabilmesi
sebebiyle dünyadaki akaryakıt fiyat değişimlerinin Türkiye’ye nasıl yansıdığının analiz
edilebilmesi için daha sağlıklı bir mukayeseye ihtiyaç duyulduğu ifade edilmektedir.
G.4. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesinde, ilgili teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin
başvurusu üzerine Kurulun, bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve
devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir menfi
tespit belgesi verebileceği hükme bağlanmıştır. Başvuru konusu uygulama Kanun’un 7.
maddesi kapsamında birleşme veya devralma işlemi niteliğinde bulunmadığından 120
değerlendirme 4054 sayılı Kanun’un 4 ve 6. maddeleri kapsamında yapılmıştır.
G.4.1. Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Başvuru konusu uygulama kapsamında, beyaz akaryakıt ürünleri ve oto LPG pazarına
ilişkin çeşitli bilgilerin PETDER veya onunla anlaşmalı bağımsız bir şirket tarafından
toplanması, toplanan bu bilgilerin derlenerek değerlendirmelerle birlikte kamuoyuna
açıklanması söz konusudur. Pazardaki şeffaflık düzeyini artıracak ve/veya rakip
teşebbüsler arasında rekabete hassas bilgi değişimine yol açabilecek türden bilgi
değişimleri, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan türden bir anlaşma,
uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararı oluşturabilmektedir. Bu doğrultuda rekabet
hukukunda bilgi değişimi hususunun ve bahse konu uygulamanın 4. madde 130
çerçevesinde herhangi bir sakınca yaratıp yaratmayacağının irdelenmesi
gerekmektedir.
Rekabet hukuku bakımından en geniş haliyle bilgi değişimi, aynı endüstride faaliyet
gösteren iki veya daha fazla teşebbüsün tek yanlı yahut karşılıklı olarak, rekabetçi
kararlarına etki eden her türlü ticari bilgilerini paylaşmaları olarak tanımlanabilir.1 Bilgi
değişimi kimi durumlarda pazardaki rekabet düzeyini ve iktisadi etkinliği artırabilirken
kimi durumlarda ise rekabet aykırı veya rekabet üzerinde etkisiz olabilir. Rekabete
aykırı bilgi değişimleri duruma göre daha ağır bir rekabet ihlalinin parçası veya
tamamlayıcısı olabileceği gibi, bir kolaylaştırıcı eylem yahut bağımsız bir ihlal niteliği
taşıyabilir. Bilgi değişiminin ilgili pazardaki rekabet üzerindeki net sonucunu 140
1 AZCUENAGA, M. L. (1994), Price Surveys, Benchmarking and Information Exchanges, American
Society of Association Executives, 8th Annual Legal Symposium, Washington, D.C. (November 8,
1994), s.3-4.
11-48/1215-428
4
değerlendirebilmek için öncelikle ilgili pazarın yapısının, değişime konu bilgilerin
niteliklerinin ve bilgi değişiminin nasıl uygulandığının analiz edilmesi gerekmektedir:
Pazarın Yapısı
Tam rekabet piyasaları, ilgili piyasada faaliyet gösteren bütün alıcıların ve satıcıların
tam bilgiye sahip oldukları varsayımını içermektedir. Bilgi değişimi bu tür pazarların
etkinlik sağlayan bir özelliğidir. Bu nedenle bilgi değişimi, gerçekte rekabet düzeyinin
görece düşük olduğu ve yapısal olarak rekabete aykırı koordinasyona uygun nitelik arz
eden oligopol piyasalarında önemli bir sorun olarak rekabet otoritelerini meşgul
edebilmektedir.
Bu çerçevede yoğunlaşmış bir yapı arz eden, homojen ürünlerin değişime konu 150
olduğu, maliyetlerin benzer, arz ve talebin kararlı olduğu, yüksek giriş ve çıkış
engellerinin bulunduğu, teşebbüsler arasında tekrarlanan etkileşimin var olduğu
pazarlarda, veri bir bilgi değişiminin “kolaylaştırıcı eylem” (facilitating practice) görevi
görme veya bağımsız bir ihlal niteliği taşıma ihtimali daha yüksektir. Böyle koşulların
varlığında bilgi değişimi, rekabeti kısıtlayıcı açık bir anlaşma olmaksızın teşebbüsler
arasında ortak bir anlayışa ulaşmayı ve/veya anlaşmadan sapanları ya da pazara
girişleri tespit ederek uygun cezalandırma stratejileri geliştirmeye imkân tanıması
bakımından mevcut bir anlaşmayı sürdürmeyi mümkün kılmaktadır.
İlgili pazarlar bu kapsamında incelendiğinde; beyaz akaryakıt dağıtım pazarında
EPDK’nın 2010 yılı Petrol Piyasası Sektör Raporu’na göre dağıtıcı lisansına sahip olan 160
49 teşebbüs bulunduğu görülmektedir. Buna karşın CR5 oranı yaklaşık %78 (benzin
%86, motorin %76); Herfindahl Hirschman Index’ine (HHI) göre yoğunlaşma oranı ise
yaklaşık 1450’dir. Dolayısıyla görece yüksek teşebbüs sayısına karşın yoğunlaşmış bir
piyasa yapısı sergilemektedir.
Oto LPG dağıtım pazarında ise 2010 EPDK Sektör Raporu verilerine göre 65 teşebbüs
faaliyette bulunmakta olup CR5 oranı yaklaşık %59, pazardaki HHI değeri ise yaklaşık
970 seviyesindedir. Dolayısıyla oto LPG pazarında yoğunlaşma oranlarının görece
düşük olduğu değerlendirilmektedir.
İlgili pazarlarda değişime konu ürünler incelendiğinde, benzinin ve motorinin çeşitli
spesifikasyonlara göre üretilebilmekle birlikte, “Petrol Piyasasında Ulusal Marker 170
Uygulamasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”, “Petrol Piyasasında
Uygulanacak Teknik Kriterler Hakkında Yönetmelik” ve “Benzin ve Motorin Kalitesi
Yönetmeliği” dikkate alındığında ülkemizde satışa sunulan benzin ve motorin türlerinin
büyük ölçüde homojen nitelikte ürünler olduğu değerlendirilmektedir. Bütan ve propan
gazlarının belirli oranlarda karışımından oluşabilen oto LPG için de benzer bir
değerlendirme yapmak mümkün görünmektedir. Nitekim ülkemizde tüketilen oto LPG
ürünleri genellikle %70 oranında bütan ve %30 oranında propan içermektedir.
Arz ve talep yapılarına bakıldığında ise, gerek EPDK verileri gerekse PETDER
raporlarına göre genel olarak beyaz akaryakıt ürünleri ve motorin türleri talebinin
görece istikrarlı bir seyir izlediği; benzin türleri tüketiminde 2005 yılından itibaren 180
sürekli bir düşüş gözlenirken, oto LPG tüketiminde 2006 yılından itibaren istikrarlı
olarak artış eğilimi gözlendiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte dosyada yer alan bilgi
ve belgelere göre, özellikle 2007 yılından itibaren pazardaki talep düzeyinde önemli
dalgalanmalar yaşanmadığı, bu çerçevede talebin görece durağan bir yapı arz ettiği
görülmektedir.
11-48/1215-428
5
İlgili pazarlar, pazara giriş koşulları açısından değerlendirildiğinde, geçmiş tarihli Kurul
kararlarına2 da yansıdığı üzere, esasen akaryakıt ve LPG dağıtım lisansı alabilmek için
pazarda önemli bir hukuki giriş engeli bulunmamakla birlikte, akaryakıt ürünlerinin
tüketiciyle buluştuğu istasyonlar bakımından 5015 ve 5307 sayılı Kanunlarda
düzenlenen kilometre tahdidi ile istasyon ruhsatı alabilecek arsa bulma zorluğu, kısmi 190
giriş engelleri olarak nitelenebilecektir. EPDK verilerine göre beyaz akaryakıt ürünleri
dağıtım pazarı bakımından 2005 yılı itibarıyla 39 olan lisanslı dağıtım şirketi sayısı,
2010 yılı sonu itibarıyla 49’a ulaşmıştır. Oto LPG dağıtım pazarında ise 2006 yılı
itibarıyla LPG dağıtım lisansına sahip şirket sayısı 56 iken, 2010 yılında bu sayı 65’e
yükselmiştir. Bununla birlikte dosyada yer alan bilgiler incelendiğinde, ilgili pazarlarda
yüksek pazar payına sahip teşebbüslerin, uzun yıllardır bu pazarlarda yer aldıkları
görülmektedir. Bu bakımdan ilgili pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsler arasında
tekrarlanan etkileşimin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Teşebbüslerin maliyet yapılarına ilişkin olarak ise mevcut durumda yeterli veri
bulunmamaktadır. Bununla birlikte, teşebbüslerin maliyet yapılarında benzerlik bulunup 200
bulunmadığı yönünde bir değerlendirmeden bağımsız olarak, ilgili pazarların veri bir
bilgi değişimi anlaşmasının rekabete aykırı etki gösterme ihtimalinin göz ardı
edilemeyeceği oligopol piyasalarının temel özelliklerini barındırdıkları
değerlendirilmektedir.
Diğer yandan bilgi değişiminin rekabet açısından yaratabileceği etkilerin
değerlendirilmesinde, salt pazardaki yoğunlaşma oranları, arz ve talebin durumu ve
değişime konu ürünün özellikleri gibi hususları dikkate almak tek başına yeterli değildir.
Bilgi değişiminin piyasada yaratacağı etki, piyasadaki mevcut şeffaflık düzeyine de
bağlıdır.
Bilgi değişimi yoluyla pazarın şeffaflaşmasının iki yönü bulunmaktadır. Bir taraftan, 210
artan şeffaflık, üretim ve tahsis etkinliğini artırabilirken diğer taraftan da rakiplerin
rekabetçi davranışlarının koordinasyonunu kolaylaştırabilmekte ve/veya kimi
durumlarda giriş engeli yaratarak potansiyel rakiplerin pazara girişlerini
zorlaştırabilmektedir. Diğer taraftan belirli hallederde pazardaki şeffaflık oranı
hâlihazırda o kadar yüksek olabilir ki, bilgi paylaşımı nötr bir etkiye sahip olabilir. Bu
çerçevede esasen bilgi değişiminin pazardaki şeffaflık düzeyine katkısı ne kadar
kısıtlıysa, ilgili pazarda bilgi değişiminden kaynaklanan rekabeti kısıtlayıcı bir etkinin
ortaya çıkma ihtimali de o kadar sınırlıdır. Dolayısıyla, PETDER tarafından hayata
geçirilmesi planlanan uygulama açısından yapılacak değerlendirmede kilit noktayı söz
konusu uygulamanın pazardaki şeffaflığı ne kadar daha artacağı oluşturmaktadır. Bu 220
kapsamda, gerek beyaz akaryakıt ürünleri gerekse oto LPG pazarlarındaki mevcut
şeffaflık düzeylerinin irdelenmesi gerekmektedir.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu ve ilgili ikincil
düzenlemeler uyarınca rafineri ve dağıtım lisansı sahiplerinin düzenli olarak fiyat,
üretim, satış, ithalat, ihracat vb. bilgilerini EPDK’ya bildirim zorunluluğu bulunmaktadır.
EPDK tarafından toplanan bu bilgiler çerçevesinde belirli bir bölgeye ilişkin olarak en
yüksek işlem hacmine sahip sekiz dağıtım şirketinin tavsiye edilen tavan fiyatlarının
ortalaması, il özelinde satış miktarları, rafineri, üretim, ithalat fiyatları düzenli olarak
yayımlanan sektör raporları ve “Özet Piyasa Rakamları” başlığı altında veya internet
sitesi aracılığıyla yine EPDK tarafından duyurulmaktadır. Bunun yanında her bir 230
dağıtım şirketi, zorunlu olarak, ilçe bazında tavsiye edilen bayi satış fiyatlarını internet
siteleri aracılığıyla yayınlamak durumunda olduğu gibi bu bilgilere yine EPDK internet
sitesinden de erişilebilmektedir. Ayrıca akaryakıt pazarında toptan, dağıtıcı ve bayi
2 Bu yönde, Rekabet Kurulunun 24.06.2010 tarihli ve 10-45/806-267 sayılı; 18.03.2010 tarihli ve 10-
24/338-122 sayılı kararlar örnek olarak verilebilir.
11-48/1215-428
6
fiyatları ortalamalarına da aylık sektör raporlarında haftalar itibarıyla yer verilmektedir.
EPDK, İstanbul Avrupa Yakası bakımından bildirim konusu ürünlerin dağıtıcılar
tarafından bayilere uygulanan fiyatlarını günlük bazda ortalama olarak da
yayınlamaktadır.
Bu çerçevede gerek beyaz akaryakıt ürünleri ve oto LPG pazarlarına ilişkin ilgili
mevzuattan kaynaklanan yükümlülükler gerekse EPDK’nın uygulamaları nedeniyle,
ilgili pazarların bilgiye erişimin son derece kolay ve maliyetsiz olduğu, aşırı derecede 240
şeffaflaşmış birer yapı arz ettikleri değerlendirilmektedir. Bu nedenle, mevcut şartlarda
şeffaflığın bu denli yüksek olduğu ilgili pazarlar bakımından, bildirim konusu
uygulamanın şeffaflık seviyesine olan katkısının ihmal edilebilir düzeyde olduğu
anlaşılmaktadır.
Paylaşılan Bilgilerin Nitelikleri
Bilgi değişiminin olası rekabete aykırı etkilerinin değerlendirilmesinde, ilgili piyasanın
yapısı kadar, paylaşılan bilgilerin niteliklerinin de dikkate alınması gerekmektedir. Bu
çerçevede genel olarak bilginin konusu, yaşı, topluluk seviyesi ve ne kadar karmaşık
olduğu gibi hususlar incelenmelidir.
Paylaşılan bilgilerin niteliklerinde en önemli unsurlardan biri bilginin yaşıdır. Bilgiler, 250
cari veya geçmişe dönük ya da geleceğe yönelik olabilmektedir. Cari ve geçmişe
dönük bilgiler doğaları gereği var olan bir anlaşmanın teşebbüslerce uygulanıp
uygulanmadığının denetlenmesi ve teşebbüslerin ortak bir anlayışa ulaşabilmelerinin
kolaylaşması işlevi görebilecekken geleceğe yönelik olan bilgilerin paylaşımı
teşebbüslerin rekabeti kısıtlayıcı şekilde işbirliği içine girdiklerine delalet
edebilmektedir.
Her ne kadar rekabete hassas bilgiler ilgili piyasaya ve ürüne göre farklılık gösterebilse
de, cari ve geçmiş veriler söz konusu olduğunda genel olarak rekabet açısından en
hassas bilgilerin rakiplerin fiyatları, üretim ve satış miktarları olduğu; bunun dışında
maliyetler, kapasite kullanım oranları, stok bilgileri ve ticari sır niteliğindeki diğer çeşitli 260
bilgilerin de rekabete hassas nitelik arz ettiği kabul edilmektedir. Bu tip bilgilerin
rakipler arasında değişimi pazardaki belirsizliği kaldırıp rakiplerin rekabetçi
davranışlarının koordinasyonuna yol açabilmektedir.
Bildirim formunda yer verilen açıklamalardan PETDER tarafından derlenecek olan
İstanbul Avrupa yakasında EPDK verilerine göre en yüksek işlem hacmine sahip 8
dağıtım şirketine ait tavsiye edilen tavan fiyatlar ile TÜPRAŞ İzmir rafinerisi çıkış fiyatı
bilgilerinin yakın geçmişe ait olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte derlenen bilgiler
neticesinde elde edilen sonuçlar, hiçbir teşebbüsün bireysel fiyat, maliyet ve karlılık
verilerini göstermeyecek şekilde toplulaştırılmış bir vaziyette, anonim istatistikî veriler
olarak sunulacaktır. 270
Bu konuda dikkate alınması gereken önemli bir nokta, söz konusu bilgilerin önemli bir
kısmının hâlihazırda kamuya açık olmasıdır. Şöyle ki, mevcut durumda rakipler, alıcılar
ve de üçüncü taraflar dağıtım şirketlerinin tavsiye edilen pompa satış fiyatı bilgilerine
gerek ilgili dağıtım şirketlerinin gerekse düzenleyici otoritenin internet sitelerinden
eşanlı olarak ve maliyetsiz bir şekilde ulaşabilmektedir. Bu tür bilgiler literatürde
“gerçek anlamda kamuya açık bilgi” olarak nitelenmekte ve bu nitelikteki bilgilerin
rakipler arasında paylaşılmasının normal olarak rekabeti kısıtlayıcı etki doğurmayacağı
kabul edilmektedir. Bunun yanında rafineri çıkış fiyatı bilgileri ise, yukarıda da yer
verildiği üzere EPDK tarafından kısa aralıklarla yayımlanan sektör raporlarında
kamuya duyurulmaktadır. Diğer yandan PETDER üyesi teşebbüslerin aynı zamanda 280
TÜPRAŞ İzmit rafinerisinin alıcıları konumunda olmaları nedeniyle, rafineri çıkış
fiyatlarından herhangi bir teşebbüse özel olarak yapılması ihtimal dahilinde olan
11-48/1215-428
7
indirim, ıskonto hariç tutmak kaydıyla, gerçekte rafineri çıkış fiyatı bilgisinin üyeler
bakımından önemli bir sır niteliği de taşımadığı değerlendirilmektedir. Bu durum,
bildirim konusu uygulamanın ilgili pazardaki rekabet üzerinde en azından nötr bir etkiye
sahip olacağına; teşebbüslerin fiyatlama ve arz politikalarının rakiplere önceden
duyurulması ve piyasadaki bağımsızlık ve belirsizliğin ortadan kaldırılması gibi bir
sonuç doğuramayacağına işaret etmektedir.
Bilgi Değişiminin Uygulama Şekli
Temel olarak bilgi değişimi, direkt taraflar arasında, üçüncü taraflar yoluyla ya da 290
doğrudan kamuya açık paylaşım uygulamaları olmak üzere üç şekilde
gerçekleştirilmektedir. Bilgi değişiminin rakipler ve alıcılar tarafından maliyetsiz veya en
azından makul bir maliyete katlanılarak şekilde ulaşabildiği durum, gerçek anlamda
kamuya açık bilgi değişimi olarak nitelenmektedir. Bu türdeki bilgi değişimleri
muhtemel bir rekabete aykırı etkinin ortaya çıkması anlamında, normal olarak, bilgilerin
taraf teşebbüsler arasında gizli şekilde değiştirilmesine kıyasla daha az risk
içermektedir. Benzer şekilde değiştirilecek bilgilerin doğrudan teşebbüsler arasında
veya teşebbüs birlikleri aracılığıyla toplanıp derlenmesine kıyasla, bilgi derleme ve
toplama işlemlerinin bağımsız üçüncü taraflarca yürütülmesi de, rekabete aykırı
etkilerin ortaya çıkması bakımından daha düşük bir risk barındırmaktadır. 300
Başvuru konusu uygulama kapsamında toplanacak olan İstanbul Avrupa yakası için
dağıtıcılar tarafından tavsiye edilen pompa satış fiyatları, hazırlanacak rapor ve benzeri
çalışmalarda toplulaştırılmış şekilde kamuya duyurulacağı gibi; bahse konu fiyatların
ortalaması ve rafineri fiyatları dikkate alınarak brüt ve teorik olarak hesaplanacak olan
dağıtım marjını gösterir veriler de aynı şekilde kamuya açık olarak yayımlanacaktır.
Bunun yanında bildirim formunda taraflar, bilgilerin derlenip sunulmasının bağımsız bir
kuruluşça da yapılabileceğini belirtmektedirler. Kuşkusuz rekabetçi bir bakış açısından
en arzulanabilir durumu ifade eden bu uygulamanın, bildirim konusu bilgi değişiminden
kaynaklanabilecek olası rekabete aykırı etkilerinin bertaraf edilmesinde fayda
sağlayacağı düşünülmektedir. Zira mevcut mevzuat çerçevesinde bugün itibarıyla 310
pazarda kısmen veya tamamen kamuya açık olan çeşitli bilgilerin, olası bir mevzuat
değişikliği neticesinde bu vasıflarını kaybetme ihtimalleri bulunmaktadır. Benzer
şekilde, rafineri çıkış fiyatları verilerinin elde edilebileceği EPDK sektör raporları gibi
kamuya açık kaynakların kimi durumlarda belirli bir gecikmeyle yayımlanabildiği
gözlenmektedir. Nitekim EPDK Temmuz 2011 Petrol Piyasası Sektör Raporu henüz
yayımlanmıştır. Bu nedenle PETDER tarafından uygulamaya geçirilecek sistem
çerçevesinde ihtiyaç duyulan verilerin, kamuya açık kaynaklardan öngörülen sürelerde
temini mümkün olmayabilecektir. Bu çerçevede söz konusu verilerin, bildirim formunda
belirtilen şekliyle PETDER üyesi teşebbüslerden veya doğrudan rafineriden temini
gerekebilecektir. Bu hususlar dikkate alındığında, uygulanması planlanan bilgi değişimi 320
sisteminin kısa vadede olduğu kadar uzun vadede rekabete aykırı etkiler doğurma
ihtimalinin dışlanabilmesi bakımından, veri toplama ve derleme işlemlerinin bağımsız
üçüncü kuruluşlar eliyle yürütülmesinde fayda görülmektedir.
Bütün bu bilgiler ışığında, beyaz akaryakıt ve oto LPG dağıtım pazarlarının, veri bir
bilgi değişimi anlaşmasının rekabete aykırı etki doğurmasına müsait bir yapı
sergilediği; bununla birlikte ilgili pazarın aşırı derecede şeffaflaşmış bir yapıda olması,
paylaşılan bilgilerin büyük ölçüde kamuya açık nitelikte bilgilerden oluşması, bilgilerin
bağımsız üçüncü kuruluşlar tarafından da toplanabileceğinin taahhüt edilmesi, bilgilerin
toplanarak derlenmesi neticesinde oluşturulacak istatistikî verilerin hiçbir teşebbüsün
bireysel fiyat, maliyet veya karlılık gibi bilgilerini dışa vurmayacak nitelikte olması ve 330
nihayetinde, elde edilen istatistikî verilerin kamuya açık bir şekilde paylaşılacak olması
dikkate alındığında, PETDER tarafından yürütülecek bildirime konu uygulama
11-48/1215-428
8
kapsamında gerçekleşecek olan bilgi değişiminin, ilgili pazarlarda rekabetçi endişelere
mahal verme imkanının bulunmadığı değerlendirilmektedir. Bu çerçevede anılan
uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer almadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
G.4.2. Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Geçmiş tarihli çok sayıdaki Kurul kararında da vurgulandığı üzere, bildirim konusu
uygulamanın gerçekleşeceği pazarlarda hiçbir teşebbüs tek başına hâkim durumda
bulunmamaktadır. Bunun yanında herhangi bir şekilde dışlayıcı unsur içermeyen 340
bildirime konu bilgi değişimi sistemi kapsamında, sisteme taraf teşebbüslerce birlikte
hâkim durumun kötüye kullanılması olasılığının da bulunmadığı değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede söz konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine aykırı
olmadığı kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Petrol Sanayi Derneği
tarafından haftalık ya da aylık olarak akaryakıt ve oto LPG piyasalarında bazı bilgilerin
toplanarak istatistikî veri olarak derlenmesi ve değerlendirmelerle birlikte kamuoyuyla
paylaşılmasına ilişkin bildirim konusu uygulamaya, veri toplama ve derleme işlemlerinin
bağımsız kuruluş ya da kuruluşlar eliyle yürütülmesi halinde 4054 sayılı Kanun’un 8. 350
maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy