Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-148 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-48/1216-429
Karar Tarihi : 22.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU, Emine TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - D-Pet Petrol Nak. İnş. Mad. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti.
Bel-Öz Tesisleri Yeşilhisar/Kayseri
- Saadettin SÜL
Temsilci: Av. Duygu KILIÇ
Atatürk Bulvarı 169/68 Kavaklıdere Çankaya/Ankara
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş.
Aşağı Ayrancı Mah. Hoşdere Cad. No:22/2 Çankaya/Ankara 20
- N-Pet Petrol Ürünleri Paz. Nakliye San. Tic. ve Dağ. Ltd. Şti.
Karaduvar Mah. Ataş Yolu 131. Cad. No: 6 Karaduvar/Mersin
E. DOSYA KONUSU:
- Malik Yeşilhisar Belediyesi tarafından 11.11.2005 tarihinde Agpaş Petrol
Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. lehine tanınan intifa hakkı ve Agpaş Petrol
Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. ile D-Pet Petrol Nak. İnş. Mad. Tur. Tic. ve
San. Ltd. Şti. arasında yapılan bayilik sözleşmesinden oluşan dikey anlaşma;
- Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. ile Öz-Sa Gıda Pazarlama Petrol
ve Petrol Ürünleri Turizm Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. arasında başlayan daha sonra
istasyonun ve intifa hakkının N-Pet’e kiralanması ile devam eden dikey 30
anlaşma
yoluyla 4054 sayılı Kanun’un ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in ihlal edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına intikal eden ve aşağıda yer verilen şikayetler
ile ilgili olarak hazırlanan 16.06.2011 tarih ve 2011-1-38/İİ-11-139 İAY sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun 23.06.2011 tarih ve 11-39/789-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 40
24.07.2011 tarihli, 2011-1-148/ÖA-11-139.İAY sayılı ve 13.09.2011 tarihli, 2011-1-
148/ÖA-11-389.ŞP sayılı Önaraştırma Raporları, 29.07.2011 tarihli, REK.0.05.00.00-
110/226 sayılı ve 19.09.2011 tarihli, REK.0.15.00.00-110/268 sayılı Başkanlık
Önergeleri ile 11-48 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; hakkında önaraştırma yapılan
dağıtım firmalarının şikayetçiler ile yaptığı dikey anlaşmaların ve çeşitli uygulamaların
4054 sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia edilmektedir.
11-48/1216-429
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1- D-Pet Petrol Nak. İnş. Mad. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti. başvurusu bakımından; 50
- Malik Yeşilhisar Belediyesi tarafından Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ.
A.Ş. lehine 11.11.2005 tarihinde tanınan intifa hakkı ve onunla bağlantılı Agpaş
Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. ile Yılnak arasında imzalanan bayilik
sözleşmesinden oluşan dikey anlaşmanın, malikle işletici arasındaki kira
sözleşmesi ile hukuki ve iktisadi bağlantı tesis edilmesi nedeniyle, 11.11.2005
tarihinden itibaren beş yıl süreyle (11.11.2010 tarihine kadar) 2002/2 sayılı Tebliğ
ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı ve bu tarihten itibaren grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı,
- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, taraflara gerekçeli kararın
tebliği tarihinden itibaren altmış günlük sürede aralarındaki dikey anlaşmayı 60
sonlandırmaları hususunda süre verilmesinin, aksi takdirde haklarında işlem
başlatılacağının kendilerine bildirilmesinin uygun olacağı;
2- Saadettin SÜL başvurusu bakımından;
Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. ile Öz-Sa Gıda Pazarlama Petrol ve
Petrol Ürünleri Turizm Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. arasında başlayan daha sonra
istasyonun ve intifa hakkının N-Pet’e kiralanması ile devam eden dikey anlaşmaya,
- söz konusu anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış
arazi üzerinde kurulan yeni akaryakıt istasyonuna ilişkin olması ve
- istasyona özgü yatırımın Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş.
tarafından karşılanmış olması 70
dikkate alınarak bu bayinin -anlaşmanın ilk olarak imzalandığı tarihten itibaren 5. yıl
geçmiş olduğundan- “Agpaş/N-Pet tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa
kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona erdirebilmesi”
konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar
(09.11.2015 tarihine kadar) muafiyet tanınabileceği
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş., N-Pet Petrol Ürünleri
Pazarlama Nakliye San. Tic. ve Dağ. Ltd. Şti., D-Pet Petrol Nak. İnş. Mad. Tur. Tic.
ve San. Ltd. Şti. (eski unvanı Yılnak Uluslararası Nak. İnş. Pet. Katı Yakıt Gıda İth. 80
Mad. San. Tic. Ltd. Şti.), Saadettin SÜL
Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. (Agpaş), dosya konusu istasyona ilişkin
olarak dikey anlaşma yapan ilk firma olup daha sonra haklarını N-Pet Petrol Ürünleri
Pazarlama Nakliye San. Tic. ve Dağ. Ltd. Şti. (N-Pet)’e devretmiştir.
N-Pet, 15.03.2007 tarihinde EPDK’dan aldığı dağıtıcı lisansı ile akaryakıt dağıtım
faaliyeti ile iştigal etmektedir.
D-Pet Petrol Nak. İnş. Mad. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti. (D-Pet) ve Saadettin SÜL, ayrı
ayrı olmak üzere ilgili akaryakıt istasyonları bakımından şikayetçi taraflardır.
I.2. Değerlendirme
Akaryakıt sektöründeki dağıtım şirketlerinin bayileriyle yaptıkları dikey anlaşmalar ve 90
bunlara ilişkin uygulamalar hakkında, Kurum kayıtlarına muhtelif tarihlerde intikal eden
başvurular işbu dosya kapsamında değerlendirmeye alınmış olup, aşağıda
açıklanacağı üzere, şikâyetler genel olarak, ilgili dağıtım şirketi ile bayisi arasındaki
dikey anlaşmaların 4054 sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddialarını
içermekte ve bu konuda gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir.
11-48/1216-429
3
Bilindiği üzere Total-Akdağ kararının Danıştay 13. Dairesi tarafından iptal edilmesi
üzerine, 30.10.2008 tarihinde kararın Rekabet Kurulu tarafından yeniden tesis
edilmesiyle bayilik sözleşmeleri ile bağlantılı ve onlarla birlikte değerlendirilen intifa,
tapuya şerh edilmiş kira ve benzeri uzun süreli sözleşmelerin sürelerinin beş yıllık üst
sınıra uygun hale getirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, 100
05.03.2009 tarihli Barbaros-Altınbaş Petrol ve Polpet-Bölünmez Petrolcülük
kararlarında uygulamaların esasları belirlenmiş, izleyen süreçte gerek bireysel
muafiyet başvuruları gerekse şikayet başvuruları kapsamında birçok başvuru karara
bağlanmıştır. Önaraştırmaya konu iddialar akaryakıt sektöründe çeşitli şekillerde
kurulan dikey anlaşmaların farklı türlerine ilişkin olmakla birlikte, tamamı benzer
şekillerde daha önce gerek şikayet gerekse bireysel muafiyet başvurular şeklinde
Rekabet Kurulunun önüne gelerek değerlendirilmiş ve benzer nitelikteki dikey ilişki
çeşitleri bakımından içtihat birliği sağlanmıştır.
Söz konusu kararlar ve sektörle yapılan görüş alışverişi neticesinde Kuruma yapılan
başvurular çerçevesinde, akaryakıt sektöründe çok çeşitli şekillerde kurulan dikey 110
anlaşmalarla karşılaşılmıştır. Bunlardan en yaygın olarak görülen anlaşma türünde,
akaryakıt istasyonu ya da istasyon inşasına elverişli arsa/arazi maliki bayi adayı ile
dağıtıcı arasında bayilik ilişkisinin kurulmasına esas teşkil eden bir protokol
yapılmakta, söz konusu protokolde yüklenilen taahhüde istinaden, malik tarafından
dağıtıcı lehine ilgili taşınmaz üzerinde uzun süreli kira ya da intifa hakkı tanınmasını
müteakiben taraflar arasında ayrıca bayilik sözleşmesi yapılmaktadır.
Bir başka anlaşma türünde ise bayilik faaliyeti yürütmek isteyen ancak akaryakıt
istasyonu sahibi olmayan kişiler, malik ile anlaşarak taşınmaz üzerinde kira hakkı elde
etmekte, söz konusu kira hakkına istinaden herhangi bir dağıtıcı ile bayilik ilişkisi
kurulmaktadır. Bu süreçte, dağıtıcı ile prensipte anlaşılmasının ardından; dağıtıcı, bayi 120
adayı ve malik arasında üçlü bir protokol yapılmakta veya protokol yapılmaksızın;
malik tarafından ilgili taşınmaz üzerinde dağıtıcı lehine intifa hakkı tanınmakta;
nihayetinde dağıtıcı ile taşınmaz üzerinde kira hakkını elinde bulunduran bayi arasında
da bayilik sözleşmesi imzalanmaktadır.
Yine sektörde yaygın olarak görülen bir başka anlaşma türünde ise daha önce dağıtıcı
lehine ilgili taşınmaz üzerinde kira ya da intifa hakkı tanıyan malik ile dağıtıcı arasında
bayilik sözleşmesi yapılmakta ve istasyon bir müddet malik tarafından bayi sıfatıyla
işletilmektedir. Daha sonra malik ile dağıtıcı arasındaki sözleşme herhangi bir sebeple
sona erdiğinde, malik tarafından bulunan ve dağıtıcı tarafından onaylanan üçüncü bir
kişi bayilik faaliyetini devralmakta ya da işletme hakkı doğrudan dağıtıcı tarafından 130
üçüncü bir kişiye kullandırılmaktadır.
Kuşkusuz, sektörde yukarıda sayılanlar dışında da çeşitli şekillerde kurulan ve
sürdürülen dikey ilişkiler bulunmakla birlikte, işbu karar kapsamında gerek yukarıda
sayılan anlaşma türlerine uyan gerekse de daha farklı nitelikteki anlaşmaların 4054
sayılı Kanun’a ve ilgili mevzuata uygunlukları değerlendirilmiştir.
I.2.1. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaların,
uyumlu eylemlerin ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı 140
ve yasak olduğunu hükme bağlamıştır. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde ise,
Rekabet Kuruluna, belirli koşulları taşıyan anlaşma türlerine grup olarak muafiyet
tanınmasını sağlayan ve söz konusu koşulları belirleyen tebliğler çıkarma yetkisi
verilmiş bulunmaktadır. Bu yetkiye dayanılarak çıkarılan 2002/2 sayılı Tebliğ ile belirli
türden dikey anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin
uygulanmasından grup olarak muaf tutulmasının koşulları belirlenmiştir.
11-48/1216-429
4
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının 150
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan
dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile 160
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
Bunun yanında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmeme
yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu 170
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 36. paragrafında ise, Tebliğ’in
5. maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna konusunda, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya
da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının
alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik 180
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hüküm ve açıklamalar dikkatle irdelendiğinde, bahse konu istisnadan
yararlanmanın, öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna
göre alıcı (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini:
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde, 190
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
Bunun yanı sıra Kılavuzda açıkça belirtildiği gibi, taraflar arasındaki dikey ilişkinin
istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan itibaren
yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim
11-48/1216-429
5
Danıştay’ın TOTAL/Akdağ dosyasında, Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13.
Dairesi’nin E.2006/1604 esas numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen
13.05.2008 tarih ve K.2008/4196 sayılı kararın gerekçesi, bu değerlendirmeyi haklı
kılmaktadır. Söz konusu kararda özetle; dağıtıcının bayiyle kurmuş olduğu hukuki 200
ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira
sözleşmesi olmak üzere iki sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek
Mahkeme’nin, bayilik sözleşmesi de dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında
sonradan oluşacak değişikliklerin değil, anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygun olarak kurulup kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu
çerçevede yapılması gerektiğine işaret ettiği görülmektedir.
Bunun yanında konunun akaryakıt sektörü özelinde ayrı bir önemi de bulunmaktadır.
Şöyle ki; akaryakıt sektöründe akaryakıt istasyonu olmaksızın istasyonlu bayilik
faaliyeti yürütülememesi nedeniyle, dağıtım firmalarının ve bayilerin yürüttükleri ticari
faaliyet ile istasyon arasında sıkı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle, 2002/2 sayılı 210
Tebliğ’in 5. maddesinde sayılan özel durum bir yana bırakılırsa, beş yıllık rekabet
yasağı süresinin esasen; “bir dağıtıcının bir istasyonu tek seferde yapacağı
sözleşmeler yoluyla diğer dağıtıcıların faaliyetine kapatabileceği üst sınır” olarak
yorumlanması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun ve Danıştayın konuyla ilgili olarak daha önce almış
olduğu kararlar ile de sabit olduğu üzere, intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer
etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden
olmaktadır. Bu bakımdan bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi
sözleşmelerin, aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak 220
2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
I.2.2. İddiaların Özeti, Tespit ve Değerlendirmeler
I.2.2.1. D-Pet Petrol Nak. İnş. Mad. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti. (D-Pet)
D-Pet tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 28.04.2011 tarih ve 3242 sayı ile
giren şikâyet dilekçesinde özetle;
- Yeşilhisar Belediyesine ait olan başvuruya konu taşınmaz üzerinde 11.11.2005
tarihinde 10 yıllığına Agpaş lehine intifa hakkı tesis edildiği,
- Daha sonra N-Pet olarak değiştirildiği,
- N-Pet’in, Nisan 2010 tarihinde bayilik sözleşmesini tek taraflı olarak feshederek,
aleyhlerinde dava açtığı, 230
- 11.11.2010 tarihinde intifa süresi 5. yılını doldurmasına rağmen taşınmaz üzerindeki
intifa hakkının halen terkin edilmediği
belirtilerek, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmiştir. Önaraştırma kapsamında raportörlerce 14.07.2011 tarihinde N-Pet’ten
edinilen bilgilerde ise;
- Söz konusu istasyon arazisinin Kayseri ilinde Yeşilhisar Belediyesine ait olduğu ve
bayinin intifa hakkının kaldırılmasıyla ilgili herhangi bir talebi ya da tasarrufunun
bulunamayacağı,
- Yeşilhisar Belediyesinin Agpaş lehine 11.11.2005 tarihinde 10 yıl süreyle intifa hakkı
tanıdığı, 240
- Agpaş’ın işletici olarak Yılnak Uluslar arası Nak. İnş. Pet. Katı Yakıt Gıda İth. Mad.
San. Tic. Ltd. Şti. (Yılnak) ile 5 yıllık sözleşme imzaladığı, ancak faaliyete
04.08.2006 tarihinde başladığı,
- Agpaş’ın 2007 yılı sonunda, dağıtıcı faaliyetlerine son verip ilgili istasyondaki intifa
hakkını Medeni Kanun ve 1227 Yevmiyeli Resmi Senet’te 3. maddedeki kiralama
hakkından ötürü N-Pet’e devrettiği ve kira hakkının tapuya şerh edildiği,
11-48/1216-429
6
- Bunun üzerine Yılnak ile N-Pet arasında 18.12.2007 tarihinde bir bayilik sözleşmesi
imzalandığı,
- Daha sonra Yılnak’ın bayilik faaliyetlerine D-Pet unvanı ile devam etmeye başladığı,
- 12.03.2009 tarihinde N-Pet ile D-Pet arasında 5 yıllık bir sözleşme imzalandığı, 250
- Çeşitli ticari sebeplerden ötürü 12.11.2009 tarihinde bayilik anlaşmasının
feshedildiği,
- D-Pet’in bu unvanla ticari faaliyetine son verip bir süre sonra ERAS Nakliye Madeni
Yağ San. Tic. Ltd. Şti. unvanıyla Türkoil dağıtım şirketiyle sözleşme imzaladığı,
- İşleticinin Yılnak unvanıyla ticari faaliyetlerine başladığı ilk tarihin 04.08.2006 olduğu
ve 5 yıllık sürenin 04.08.2011 tarihinde dolacağı,
- Yeşilhisar Belediyesinin mevcut intifanın kaldırılması hususunda herhangi bir
talebinin olmadığı ve N-Pet’in intifadan doğan kira şerhini tek taraflı olarak
04.08.2011 tarihinde kaldıracağı
ifade edilmiştir. 260
Dosya konusu olay özetle, başvuru konusu istasyonda kurulan dikey ilişkinin esaslarını
Yeşilhisar Belediyesinin Agpaş lehine 11.11.2005 tarihinde 10 yıl süreyle tanıdığı intifa
hakkı ve Agpaş ile Yılnak arasında imzalanan bayilik sözleşmesi oluşturmaktadır.
Agpaş’ın daha sonra intifa hakkını 2007 yılında N-Pet’e kiraladığı ve N-Pet ile Yılnak
arasında imzalanan 18.12.2007 tarihli bayilik sözleşmesi ile dikey ilişkinin devam
ettirildiği görülmektedir. Gelinen aşamada, Yılnak’ın faaliyetlerini D-Pet unvanı altında
sürdürdüğü ve bayilik sözleşmesinin feshedilerek Türkoil firmasıyla bayilik faaliyetinin
yürütüldüğü anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede öncelikle malik Yeşilhisar Belediyesi, Agpaş ve bayi Yılnak arasındaki
üçlü ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a) maddesinde düzenlenen istisna kapsamında 270
olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. Yukarıda da belirtildiği üzere özetle, bir
anlaşmanın anılan Tebliğ’de beş yıllık rekabet etmeme yükümlülüğünün istisnasını
oluşturan 5 (a) maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için dağıtım şirketinin
(sağlayıcı) ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin ayni veya şahsi hakkını doğrudan malikten
alması ve daha sonra bu istasyonu malik ile bağlantısı olmayan başka bir şahsa
işlettirmesi şartı aranmaktadır.
Bu çerçevede malik Yeşilhisar Belediyesi, Agpaş ve bayi Yılnak arasındaki üçlü
ilişkinin, Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan istisna hükmüne uyması için Yeşilhisar
Belediyesi ile Yılnak arasında iktisadi veya hukuki herhangi bir bağlantının
bulunmaması gerekmektedir. Oysa Yeşilhisar Belediyesi ile Yılnak arasında bir kira 280
ilişkisinin var olduğu Yılnak yetkilisi tarafından 25.07.2011 tarihinde Kuruma gönderilen
Kira Sözleşmesinden anlaşılmaktadır. Söz konusu kira sözleşmesinin 11.10.2005
tarihinden itibaren 10 yıl süreyle düzenlendiği anlaşılmaktadır. Kira sözleşmesinin
başlangıç tarihi “yer tesliminden itibaren” olarak düzenlenmiştir. Rekabet Kurulunun
geçmiş tarihli kararları1 da dikkate alındığında, Yılnak ile Yeşilhisar Belediyesi
arasındaki kira sözleşmesinin, malik ile işleten (bayi) arasında gerek hukuki gerekse
iktisadi bir bağlantı teşkil ettiği değerlendirilmektedir. Nitekim taşınmaza ilişkin kira
bedelinin işleten (bayi) tarafından intifa hakkı sahibi Agpaş yerine malik Yeşilhisar
Belediyesine ödenmesi de yine taraflar (malik ve işleten) arasındaki bağlantının somut
bir göstergesidir. 290
Bununun yanında Yılnak yetkilileri tarafından gönderilen 03.03.2009 tarihli Yeşilhisar
Belediye Encümeni kararında, “…11.10.2005 tarih ve 2005.95 sayılı Encümen kararı
ile Yılnak Uluslar arası Nakliyat İnşaat Petrol Katı Yakıt Hububat Gıda İthalat İhracat
Sanayi Ticaret Limited Şirketi adına ihale edilen akaryakıt istasyonunun, D-Pet Petrol
Nakliyat Ltd. Şti. adına ihale şartnamesinde belirtilen hükümlerin tamamının adı geçen
1 Rekabet Kurulunun 21.10.2010 tarih ve 10-66/1400-521 sayılı kararı.
11-48/1216-429
7
şirketin kabul etmesi kaydı ile kira sözleşmesinin devrinin yapılmasına…” ilişkin
ifadenin yer aldığı görülmektedir. Böylelikle 11.10.2005 tarihinde Yılnak’ın ihale ile
istasyonun kullanım hakkını elde ettiği ve Yılnak lehine tanınan kira hakkının D-Pet’e
devredildiği anlaşılmaktadır.
Rekabet Kurulunun, benzer nitelikteki 02.09.2010 tarih ve 10-57/1139-428 sayılı 300
kararında, bayilerin belediyeler tarafından açılan ihalelere girerek ilgili belediyelere ait
istasyonlar üzerinde çalışma hakkını elde etmek suretiyle dağıtıcılarla bayilik
sözleşmesi yaptığı anlaşmalar bakımından, söz konusu bayilerin ilgili belediyelerle
bağlantısı olmayan üçüncü kişi sayılmalarının mümkün olmadığına karar verilmiştir.
Somut olayda ise Yılnak’ın, Yeşilhisar Belediyesinden ihale ile kira hakkını elde
etmesinin ardından Yeşilhisar Belediyesi tarafından Agpaş lehine intifa hakkı tesis
edilmiştir. Bu açıdan da bayi ile belediye arasında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi
anlamında bir bağlantı bulunmadığının kabulü mümkün değildir.
Sayılan tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, malik Yeşilhisar Belediyesi
tarafından Agpaş lehine 11.11.2005 tarihinde tanınan intifa hakkı ve onunla bağlantılı 310
Agpaş ile Yılnak arasında imzalanan bayilik sözleşmesinden2 oluşan dikey
anlaşmanın, 11.11.2005 tarihinden itibaren beş yıl süreyle (11.11.2010 tarihine kadar)
2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı ve bu tarihten itibaren
grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı kanaatine varılmıştır.
Diğer yandan dosyadaki bilgilere göre, başvuru konusu istasyona ilişkin olarak
hâlihazırda intifa hakkı sahibi Agpaş konumundadır. Ancak bu şirket intifa hakkını
N-Pet’e kiralamıştır. Bununla birlikte, raportörlerce 12.09.2011 tarihinde telefon ile
yapılan görüşmede taraflardan edinilen bilgiye göre, Agpaş tarafından N-Pet lehine
tanınan kira şerhinin tapudan henüz terkinin gerçekleştirilmediği ve intifa hakkını halen
Agpaş’ın elinde bulunduğu anlaşılmaktadır. 320
I.2.2.2. Saadettin SÜL
Kurum kayıtlarına 15.03.2011 tarih ve 1967 sayı ile giren şikayet dilekçesinde özetle;
- 09.11.2005 tarihinde Agpaş ile imzalanan protokol gereği, 18.11.2005 tarihinde
Agpaş lehine 20 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği,
- Saadettin Sül’ün de ortaklarından olduğu Öz-Sa Gıda Pazarlama Petrol ve Petrol
Ürünleri Turizm Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. (Özsa) ile Agpaş arasında 2006 yılında
bayilik sözleşmesi imzalandığı,
- İstasyon sahibi Saadettin Sül ile Özsa arasında kira sözleşmesi yapıldığı,
- 01.11.2006 tarihinde Özsa ile İpragaz A.Ş. arasında LPG dolum sözleşmesi
imzalandığı, 330
- 26.02.2007 tarihinde Saadettin Sül ve ortağı Salih Sül’ün, Özsa’daki hisselerini
Süleyman Melik Ağaoğlu ile Nadide Ağaoğlu’na devrettiği; bu kişilerin, Agpaş
hissedarlarının oğlu ve kızı olduğu,
- Hisse devir işlemi sonrasında Özsa ve N-Pet arasında bayilik sözleşmesi
imzalandığı; şirketin hâlihazırda Petroturk markası altında faaliyet gösterdiği,
- 25.10.2010 tarihinde Agpaş’a ihtarname gönderilerek, intifa hakkının terkininin
istendiği, fakat muhataba bu adreste ulaşılamadığı,
- Agpaş’ın, tüm haklarını N-Pet’e devrettiğinin öğrenilmesi sonrasında, N-Pet’e
ihtarname gönderilerek, intifa hakkının terkininin istendiği,
- N-Pet hissedarlarının, Özsa hissedarı olan ve Agpaş hissedarlarının yakınları olan 340
Melik Ağaoğlu ile Nadide Ağaoğlu olduğunun öğrenildiği,
- N-Pet tarafından gönderilen cevabi ihtarnamede, taşınmazın yalnız mülkiyetinin
Saadettin Sül’e ait olduğu ifade edilerek, intifanın terkininden kaçınıldığı
2 Dosyadaki bilgilere göre, bayilik sözleşmesinin tarihi bilinmemekle birlikte N-Pet tarafından Kuruma
gönderilen yazıda 04.08.2006 tarihinde satış işlemlerine başlandığı belirtilmiştir.
11-48/1216-429
8
belirtilerek, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmiştir. Önaraştırma kapsamında raportörlerce 14.07.2011 tarihinde N-Pet’ten
edinilen bilgilerde ise;
- Saadettin Sül’ün, N-Pet’in Milas istasyonunun arsa sahibi olduğu,
- 2005 yılında Agpaş ile Saadettin Sül arasında imzalanan bir protokol ile Milas’taki
bu arsanın anahtar teslim istasyon yapılması yönünde anlaşmaya varıldığı,
- 11 yıl Agpaş’ın önereceği bir işleticinin işleteceği ve daha sonra 9 yıl ise Saadettin 350
Sül’ün işleteceği Yap-İşlet-Devret modeli bir anlaşmaya varıldığı,
- Saadettin Sül’ün, 18.11.2005 tarihinde 20 yıllık intifa hakkını Agpaş’a verdiği,
- Saadettin Sül’ün ayrıca, 11 yıllık işletme hakkı için Agpaş’ın önerdiği Özsa ile de bir
kira sözleşmesi yapmıştır.
- Öz-Sa’nın ticari faaliyetlerine lisans yayın tarihi olan 07.12.2006 tarihinde başladığı,
- Agpaş’ın 2007 yılı sonunda, dağıtıcı faaliyetlerine son verip ilgili istasyondaki intifa
hakkını Medeni Kanun ve 1227 Yevmiyeli Resmi Senet’te 3. maddedeki kiralama
hakkından ötürü N-Pet’e devrettiği ve kira hakkının 21.7.2008 tarihinde tapuya şerh
edildiği,
- 27.08.2007 tarihinde Özsa ile N-Pet arasında 5 yıllık bir sözleşme imzalandığı ve 360
bitiş tarihinin 27.08.2012 olarak belirlendiği,
- İlk anlaşmadaki Yap-İşlet-Devret modeli gereği istasyonun sıfırdan anahtar
tesliminin yapılması; minimum 10 yıl süreyle 5’er yıllık bayilik sözleşmeleriyle
anlaşmaların karşılıklı devamı; başlangıç tarihinin istasyon inşaatının bittiği ve
EPDK tarafından lisansın yayınlanıp ticari faaliyetlere başlanan 07.12.2006 tarihinin
temel alınması durumlarından hareketle 07.12.2016 tarihinde istasyon işleticiliği
arsa sahibi Saadettin Sül’e geçeceği,
- 18.11.2025’e dek geçerli görünen anlaşma tarihinin Milas/Muğla tapusuna yapılacak
müracaat ile 07.12.2016 tarihine çekileceği
ifade edilmiştir. 370
Bu çerçevede Agpaş lehine 09.11.2005 tarihli protokol gereği 18.11.2005 tarihinde 20
yıl süreyle tesis edilen intifa hakkı ile malik Saadettin Sül’ün ortağı olduğu Özsa ile
Agpaş arasında imzalanan bayilik sözleşmesi bir bütün olarak dikey anlaşma
niteliğinde olup 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındadır. Bununla birlikte malik Saadettin
Sül Özsa’nın hissedarlarından olduğundan (ayrıca Özsa ile Saadettin Sül arasında kira
sözleşmesi bulunduğundan) dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a)
maddesinde yer alan istisna hükmüne uymadığı değerlendirilmektedir. Bununla birlikte
Saadettin Sül ve ortağı Salih Sül’ün Özsa’daki hisselerini Agpaş hissedarlarının
yakınları olan Melik Ağaoğlu ve Nadide Ağaoğlu’na devrettiği anlaşılmaktadır. Bu
şahıslar ise halihazırda Özsa’nın bayilik anlaşması imzaladığı N-Pet’in hissedarlarıdır. 380
Ancak bu husus değerlendirmeyi değiştirmemektedir. Zira Rekabet Kurulu, geçmiş
tarihli kararlarında istasyonun işleticiliğinin dağıtım firmasının yavru şirketince
devralınması halinde de konuyu 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirerek bir
karar tesis etmiştir3. Dolayısıyla, 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan dosya konusu
dikey anlaşmanın, 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen grup muafiyetinden yararlanma
süresinin taraflar arasındaki ilk anlaşma tarihi olan 09.11.2005 tarihinden itibaren 5 yıl
süreyle grup muafiyetinden yararlandığı ve 09.11.2010 tarihinde grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı kanaatine varılmıştır. Ancak N-Pet tarafından gönderilen
bilgilerde, istasyonun bulunduğu arsanın 7-8 mt. çukurda olması sebebiyle dolgu ve
inşaat işlemlerinin yapıldığı ve istasyonun sıfırdan anahtar tesliminin yapıldığı ifade 390
edilmiştir. İstasyonun sıfırdan kurulduğu hususu raportörlerce hem N-Pet Genel
Müdürü ile hem de şikayetçi vekili ile yapılan telefon görüşmeleri ile de teyit edilmiştir.
3 Rekabet Kurulunun 16.9.2010 tarih ve 10-59/1220-463 sayılı kararı.
11-48/1216-429
9
Bu çerçevede dikey anlaşma ile ilgili olarak bireysel muafiyet değerlendirilmesinin
yapılması gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5. maddesine göre,
Rekabet Kurulu, bu maddede belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde
teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir.
Bildirim formunda ilgili dikey anlaşmaya konu istasyonun, daha önce üzerinde
akaryakıt satış faaliyeti yapılmamış bir arsa üzerinde toplam (…..) TL tutarındaki
yatırım bedeli Opet tarafından kurulmak suretiyle inşa edilmiş olduğu belirtilmiş ve 400
taraflar arasındaki dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a) maddesi kapsamında
değerlendirilmemesi halinde, bildirim konusu dikey anlaşmaya Rekabet Kurulunun
25.02.2010 tarihli 10-19/228-86 ve 10-19/219-93 sayılı, 18.03.2010 tarihli ve 10-
24/338-122 sayılı kararları doğrultusunda 10 süreyle bireysel muafiyet verilmesi talep
edilmiştir.
Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ ile getirilen beş
yıllık sürenin üzerinde bir süre için muafiyet tanınması ancak ve ancak çok istisnai
hallerde makul görülebilir. Bildirim formunda da belirtildiği üzere, Rekabet Kurulu
tarafından akaryakıt sektöründeki dikey anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesinin
şartları 25.02.2010 tarih ve 10-19/229-87 sayılı Delta ve 18.03.2010 tarih ve 10-410
24/338-122 sayılı Total kararlarıyla belirlenmiş, söz konusu kararlardan sonraki tarihli
muhtelif kararlarda4 da benzer nitelikteki anlaşmalara bireysel muafiyet tanınmıştır.
Anılan kararlarda; dikey anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel
kişi tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulmuş
yeni akaryakıt istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt istasyonlarına özgü
yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak, bayilerin beşinci
yılın sonunda, dağıtım firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan
süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri konusunda
tarafların anlaşmaları koşuluyla, 10 yıla kadar muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
Yukarıda yer verilen kararlar göz önünde bulundurularak; şikayet konusu istasyonun 420
daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan arazi üzerinde kurulmuş yeni
istasyon olması ve istasyona özgü yatırımın dağıtım firmasınca karşılanmış olması
dikkate alınarak, Kurulun emsal kararlarında getirilen koşulları karşıladığı; bu
çerçevede anılan istasyona ilişkin olarak Agpaş ile Özsa arasında başlayan daha
sonra istasyonun ve intifa hakkına ilişkin kira hakkının N-Pet’e devri ile devam eden
dikey anlaşmaya, bu bayinin -anlaşmanın ilk olarak imzalandığı tarihten itibaren
beşinci yıl geçmiş olduğundan- “Agpaş/N-Pet tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona
erdirebilmesi” konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren 10
yıla kadar (09.11.2015 tarihine kadar) muafiyet tanınabileceği kanaatine varılmıştır. 430
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- D-Pet Petrol Nak. İnş. Mad. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti. başvurusu bakımından;
- Malik Yeşilhisar Belediyesi tarafından Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ.
A.Ş. lehine 11.11.2005 tarihinde tanınan intifa hakkı ve onunla bağlantılı Agpaş
Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. ile Yılnak Uluslararası Nak. İnş. Pet. Katı
Yakıt Gıda İth. Mad. San. Tic. Ltd. Şti.arasında imzalanan bayilik sözleşmesinden
oluşan dikey anlaşmanın, malikle işletici arasındaki kira sözleşmesi ile hukuki ve
iktisadi bağlantı tesis edilmesi nedeniyle, 11.11.2005 tarihinden itibaren beş yıl
süreyle (11.11.2010 tarihine kadar) 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup 440
4 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/228-86 sayılı; 31.03.2010 tarihli ve 10-27/408-154
sayılı; 26.08.2010 tarihli ve 10-56/1077-406 sayılı kararları.
11-48/1216-429
10
muafiyetinden yararlandığına ve bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamı
dışında kaldığına,
- Bu nedenle, aralarındaki dikey anlaşmayı sonlandırmaları için gerekli işlemlerin
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde yapılarak Kurum’a tevsik
edilmesi, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağı hususlarında 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca ilgili teşebbüslere görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın
görevlendirilmesine;
OYÇOKLUĞU ile;
2- Saadettin SÜL başvurusu bakımından; 450
Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş. ile Öz-Sa Gıda Pazarlama Petrol ve
Petrol Ürünleri Turizm Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. arasında başlayan daha sonra
istasyonun ve intifa hakkının N-Pet Petrol Ürün. ve Paz. Nak. San. Tic. ve Dağ. Ltd.
Şti.’ye kiralanması ile devam eden dikey anlaşmaya,
- söz konusu anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış
arazi üzerinde kurulan yeni akaryakıt istasyonuna ilişkin olması ve
- istasyona özgü yatırımın Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş.
tarafından karşılanmış olması
dikkate alınarak bu bayinin -anlaşmanın ilk olarak imzalandığı tarihten itibaren 5. yıl
geçmiş olduğundan- “Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. Dağ. A.Ş./N-Pet Petrol 460
Ürün. ve Paz. Nak. San. Tic. ve Dağ. Ltd. Şti. tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona
erdirebilmesi” konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on
yıla kadar (09.11.2015 tarihine kadar) muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 22.09.2011 tarih ve 11-48/1216-429 Sayılı Kararına;
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun mezkur kararırının birinci maddesinde ilgili teşebbüslerin
aralarındaki dikey ilişkiyi sonlandırmaları gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ne var ki
taraflar arasında halihazırda devam eden fiili bir dikey ilişkinin olmaması, hattı zatında
yeniden satıcı mahiyetindeki teşebbüsün farklı bir dağıtım firması ile çalışıyor olması
nedeni ile salt intifanın kaldırılmasına yönelik olan bu kararın birinci maddesine katılma
imkanı bulunamamıştır.
İsmail Hakkı KARAKELLE Dr. Murat ÇETİNKAYA
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy