Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-212 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-50/1258-447
Karar Tarihi : 29.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Yunus ALTINIŞIK
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Makine Mühendisleri Odası Malatya İl Temsilciliği
Ağababa İş Merkezi Niyazi Mısri Cad. K:2 No:5 Malatya
- Hakverdi Mühendislik (Erkan HAKVERDİ)
Ağababa İş Merkezi Niyazi Mısri Cad. Kat:3 No:9 Malatya
E. DOSYA KONUSU: TMMOB Makine Mühendisleri Odası (MMO) Malatya İl
Temsilciliğine kayıtlı makine mühendislerinin, havuz sistemi ve sıra uygulaması
yapmak suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı işlem ve eylemlerde 20
bulunup bulunmadığının tespiti.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru dilekçesinde özetle; Malatya ilinde faaliyet gösteren makine
mühendislerinin, inşaatlardaki projelerin çizilmesi ve onaylanmasında havuz sistemi
kurdukları ve sıra uygulaması yaptıkları, tüm mühendislerin, işleri, öncelikle havuz
koordinatörü olarak belirlenen ve kendisi de makine mühendisi olan Erkan HAKVERDİ’ye
yönlendirdikleri, adı geçenin belirlediği mühendise proje çizdirebildiği, bunun haricinde hiçbir
makine mühendisinin doğrudan proje çizmediği, söz konusu sistemi yürütebilmek için her bir
mühendisten 80.000 TL tutarında senet alındığı, Makine Mühendisleri Odası Başkanının söz
konusu uygulamayla kendilerinin ilgisinin bulunmadığını ifade ettiği, ancak Makine
Mühendisleri Odasından habersiz olarak böyle bir uygulamanın yapılamayacağı, söz konusu 30
uygulamanın yazılı bir anlaşmaya dayanmadığı, ilgili kanunlar uyarınca yasak olduğu
bilindiğinden, sözlü anlaşmalarla uygulamanın yapıldığı, bu uygulamayla mühendis seçme ve
sözleşme yapma özgürlüğünün kısıtlandığı ve rekabet kurallarının ihlal edildiği ifade
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.07.2011 tarih ve 5195 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 20.07.2011 tarih, 2011-4-212/İİ-11-257-MH sayılı İlk İnceleme Raporu,
03.08.2011 tarih ve 10-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 11-44/1006-M sayı ile karar
verilmiştir. 40
İlgili karar uyarınca düzenlenen, 20.09.2011 tarih ve 2011-4-212/ÖA-11-197.HHÜ sayılı
Önaraştırma Raporu, 23.09.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02./460 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 11-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
11-50/1258-447
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Malatya ilinde faaliyet gösteren 20 makine mühendisinin, projelerin dağıtımı konusunda birlik
kurarak havuz oluşturmalarına ve projeleri buna göre belli bir sıra, kota ve sistem dâhilinde
üyeler arasında dağıtmalarına ilişkin işlem ve eylemlerinin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini
ihlal ettiği,
- Ancak pazardaki makine mühendisi sayısı, söz konusu işlem ve eylemlerin asgari fiyat
tarifesine uyulmasının sağlanması amacıyla yapılmış olması, asgari fiyat tarifesinin üstüne 50
çıkılmamış olması ve konuyla ilgili benzer Kurul Kararları dikkate alınarak, 4054 sayılı
Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Bununla birlikte, pazar ve müşteri paylaşıma neden olması ve asgari fiyat tarifesinin
üstündeki seviyelerde fiyat anlaşmalarına ve birlik/havuz dışında kalan mühendislerin
faaliyetlerinin zorlaştırılmasına veya engellenmesine yol açabilecek olması nedenleriyle, yazılı
veya sözlü olarak oluşturulan birlik, havuz, kota, sıra sistemi gibi uygulamalara son verilerek,
ilgili pazarda, rekabetin kalıcı bir şekilde tesisi ve benzer eylemlerin tekerrür etmesinin
önlenmesi bakımından, MMO Malatya İl Temsilciliğine, tüm üyelerine bildirilmek üzere, 4054
sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesinin uygun olacağı,
- Söz konusu görüşe uyulmaması veya benzer uygulamaların tekerrür etmesi durumunda, 60
ilgili teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca işlem yapılacağının,
yine MMO Malatya İl Temsilciliği vasıtasıyla tüm üyelerine bildirilmesinin yerinde olacağı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye konu dosyanın içeriği ve şikâyet konusu iddiaların Makine Mühendisleri Odasının
uygulamalarına yönelik olması nedeniyle, ilgili ürün pazarı “makine mühendisliği hizmetleri
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 70
Başvuru konusu iddiaların Malatya ilindeki hizmetlere yönelik olması sebebiyle, ilgili coğrafi
pazar “Malatya ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
Raportörlerce, Hakverdi Mühendislik (Erkan HAKVERDİ)’de yapılan yerinde incelemede;
- Hangi projenin hangi mühendise verildiği veya verileceği, projenin ada, parsel numarası,
metrekaresi, inşaat sahibi gibi bilgilerin yer aldığı bir belge,
- Makine mühendislerinin, cep telefonu, iş telefonu, elektronik posta adresleri, banka ve şube
adları, İBAN/hesap numarasına ilişkin bilgilerin bulunduğu bir çizelge,
- Toplantılar yapılarak, kotaların, projelerin ve uygulamadaki bazı sıkıntıların görüşüldüğüne
ilişkin bir belge, 80
- İşin verildiği mühendisin KDV tutarı ile birlikte proje bedelinin yarısını aldığı, diğer yarısının
ise oluşturulan havuza aktarıldığını gösteren bir belge,
- Erkan HAKVERDİ’nin bu işleri organize ettiği hususunda bir belge,
11-50/1258-447
3
- Mühendis isimleri ve ada, parsel numarası verilerek aldıkları projelerin dökümünün yer aldığı
bir tablo ile ekinde 45 mühendisin TC Kimlik numaralarının bulunduğu bir elektronik dosya,
- Hangi projenin hangi mühendise verildiği veya verileceği, projenin ada, parsel numarası,
metrekaresi, inşaat sahibi gibi bilgilerin yer aldığı Erkan HAKVERDİ’ye ait el yazısı notlar
elde edilmiştir. Belgelerde, uygulamaya ilişkin olarak, ismi geçen mühendislerin sayısı 20’dir.
I.3. Değerlendirme
Dosya mevcudu belgeler bir bütün olarak incelendiğinde, Malatya ilinde Oda’ya kayıtlı 48’i 90
faal 60 makine mühendisi bulunduğu, pazarda faaliyet gösteren 20 makine mühendisinin,
Malatya ilindeki makine mühendisliği hizmetleri pazarındaki işleri paylaşma konusunda havuz
oluşturdukları, işleri belli bir sıra ve kota dâhilinde paylaştıkları anlaşılmaktadır.
Söz konusu uygulamayla ilgi olarak, Erkan HAKVERDİ, avukat Burhanettin OLĞUN ve avukat
Hakan OMAÇ raportörlerle yaptıkları görüşmede, Malatya ilindeki makine mühendislerinin,
MMO Malatya İl Temsilciliği tarafından belirlenen asgari ücret tarifesinin oldukça altında iş
yaptıklarını, bunun neticesinde makine mühendislerinin işlerini yürütemez hale geldiklerini, bu
nedenle de Malatya’daki makine mühendislerinin bir bölümünün bu işe bir çözüm getirmek
amacıyla asgari ücret tarifesinin altında iş alınmaması konusunda fikir birliğine vardığını, bu
fikir birliğini devam ettirebilmek için de birbirlerini takip ettiklerini, asgari ücret tarifesinin 100
üzerinde kesinlikle iş yapılmadığını, ifade etmişlerdir.
Esasen, TMMOB MMO tarafından “Tesisat Mühendisliği Proje Hizmetleri Asgari Ücretleri Ek-
1” başlığıyla hazırlanan asgari fiyat tarifesi, 22.11.2001 tarih ve 24591 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri
Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret Yönetmeliği” uyarınca
hazırlanmakta ve yayımlanmaktadır.
TMMOB ve TMMOB’a bağlı odaların çıkardıkları yönetmelikler aracılığı ile doğrudan yasal
dayanağı olmadığı halde asgari ücret uygulamaları, daha önce de Rekabet Kurulu kararlarına
konu olmuştur. Rekabet Kurulu 22.1.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı kararıyla asgari hizmet
bedeli belirlenmesini zorunlu kılan ve bunun altında bir ücretle hizmet verilmesini yasaklayan 110
karar ve uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olduğuna karar vermiş ve
daha sonra, ilgili Kararın Danıştay tarafından soruşturmacı üyenin oylamaya katılımı
gerekçesiyle bozulması nedeniyle alınan yeni Kararda (16.5.2007 tarih ve 07-41/453-M sayı),
TMMOB tarafından kendi birliklerine bağlı meslek odalarının asgari ücret tarifelerinin ve
TMMOB üyesi olan Şehir Plancıları Odası’nca şehir plancılarının asgari ücret tarifelerinin
belirlenmesine dayanak oluşturan ve 4054 sayılı Kanun’a aykırı bulunan yönetmeliklerin iptali
için dava açılmasına ve bu konuda Başkanlığa yetki verilmesine karar vermiştir. Ancak
Danıştay 13. Dairesi tarafından, Kurumun TMMOB ve TMMOB’a bağlı odalarca yapılan
düzenlemelerin rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı olduğunu ileri sürerek, iptalleri için
dava açma ehliyeti olmadığı gerekçesiyle, açılan davaların ehliyet yönünden reddine karar 120
verilmiştir. İlgili Danıştay Kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu nezdinde temyiz
edilmiş, ancak temyiz süreci henüz sonuçlanmamıştır.
Yukarıda özetlenen gelişme üzerine, yapılan başvurularda, ilgili Danıştay kararı çerçevesinde,
asgari ücrete yönelik uygulamaların, pazar paylaşımına yol açacak türden başka eylemler
içermediği sürece, 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil etmediği, değerlendirmesinde
bulunulmuştur.
Esasen, Malatya ilinde faaliyet gösteren makine mühendislerinin, projelerin dağıtımı
konusunda bir birlik kurarak havuz oluşturmalarına ve projeleri buna göre belli bir sıra, kota ve
11-50/1258-447
4
sistem dâhilinde üyeler arasında dağıtmalarına ilişkin işlem ve eylemlerinin, pazar
paylaşımına da yol açacak nitelikte eylem ve işlemler de içerdiği, bu nedenle de 4054 sayılı 130
Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan rekabet ihlallerinden olduğu görülmektedir.
Diğer yandan, pazarın yapısı, pazardaki fiili ve potansiyel rekabetin önemli düzeyde
bulunması, inceleme tarihine kadar asgari fiyat tarifesinin üzerinde proje çizildiğinin tespit
edilmemiş olması, söz konusu eylem ve işlemlerin asgari fiyat tarifesine uyulması amacıyla
yapıldığı sonucuna varılması nedenleriyle, bu aşamada, soruşturma açılmaksızın, 4054 sayılı
Kanunun 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Malatya ilinde faaliyet gösteren 20 makine mühendisinin, projelerin dağıtımı konusunda bir 140
birlik kurarak havuz oluşturmalarına ve projeleri buna göre belli bir sıra, kota ve sistem
dâhilinde üyeler arasında dağıtmalarına ilişkin işlem ve eylemlerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine,
2- Ancak pazardaki makine mühendisi sayısı, söz konusu işlem ve eylemlerin asgari fiyat
tarifesine uyulmasının sağlanması amacıyla yapılmış olması, asgari fiyat tarifesinin üstüne
çıkılmamış olması ve konuyla ilgili benzer Kurul Kararları dikkate alınarak, 4054 sayılı
Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
3- Bununla birlikte, pazar ve müşteri paylaşımına, asgari fiyat tarifesinin üstündeki seviyelerde
fiyat anlaşmalarına ve birlik/havuz dışında kalan mühendislerin faaliyetlerinin zorlaştırılmasına
veya engellenmesine yol açabilecek olması nedenleriyle, yazılı veya sözlü olarak oluşturulan 150
birlik, havuz, kota, sıra sistemi gibi uygulamalara son verilmesi ve ilgili pazarda, rekabetin
kalıcı bir şekilde tesisini teminen benzer eylemlerin tekerrüründen kaçınılması gerektiği, aksi
takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi çerçevesinde soruşturma açılacağı
hususlarında, 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca TMMOB Makine
Mühendisleri Odası Malatya İl Temsilciliği vasıtasıyla tüm üyelerine görüş bildirilmesini
teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy