Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-53/1358-483

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-165 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-53/1358-483
Karar Tarihi : 18.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Selvi KOCABAY, Gülçin DERE, Bahar ERSOY
C. BAŞVURAN : Onur Marble Co. (Mehmet ÇOBANOĞLU)
Kapıçayı Mevkii Finike Antalya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş.
Firuzköy Yolu No:21 34320 Avcılar/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş. (Ortadoğu A.Ş.)
tarafından Antalya Limanı’nda, konteyner yükleme hizmeti alan firmaların lashing
hizmetini tek bir firmadan almaya zorlandığı, bu şekilde lashing hizmeti sunan firmalar
arasındaki rekabetin ortadan kaldırıldığı ve söz konusu hizmette aşırı fiyat uygulandığı 20
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda, merkezi Antalya Finike’de bulunan teşebbüsün
14 yıldır mermer ihracatı yaptığı ve ihracat için Antalya Limanı’nı kullandığı ifade edilmiş; blok
ve kasalı mermer ürünlerinin konteynerlere yüklenerek ihraç edildiği, konteyner içinde
hasarları önlemek için ahşap kasalarla bağlama ve sağlamlaştırma işlemi yapıldığı ve bu
işleme “lashing” adı verildiği belirtilmiştir. Başvuruda, daha önce bölgede yer alan ve lashing
hizmeti veren firmalar arasında özgürce seçim yapılarak, bu hizmetin satın alındığı; ancak
hâlihazırda Antalya Limanı’nın işleticisi olan Ortadoğu A.Ş. tarafından lashing hizmetinin tek
bir firmaya verildiği ve bu şekilde lashing hizmeti sunan firmalar arasındaki rekabetin ortadan
kaldırıldığı öne sürülmüş, bu hizmete ilişkin bedelin Ortadoğu A.Ş. tarafından fatura edildiği ve 30
hizmetin fiyatının arttığı ifade edilmiştir. Başvuruda son olarak, söz konusu teşebbüsün
lashing hizmetini tekeline aldığı, hizmeti bir firmadan ucuza alarak, daha yüksek bir fiyatla
fatura ettiği ileri sürülmüş ve konunun incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.5.2011 tarih ve 3928 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 07.07.2011 tarih ve 2011-4-165/İİ-11-385.SK sayılı İlk İnceleme Raporu,
03.08.2011 tarih ve 11-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 11-44/1002-M sayı ile karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen, 12.10.2011 tarih ve 2011-4-165/ÖA-11-385.SK sayılı 40
Önaraştırma Raporu, 17.10.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/501 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 11-53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.


11-53/1358-483
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Ortadoğu A.Ş. tarafından 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ihlal edilmediği; bu çerçevede 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 50
Şikâyet başvurusunun konusunu, liman hizmetleri kapsamında, mermer blokların
konteynerlere yüklenmesi sırasında gerçekleştirilen, yüklerin konteyner içerisinde kaymasını
önlemek amacıyla yapılan konteyner içi yük sabitlemesi ve sağlamlaştırılması işlemi, bir
başka adıyla lashing hizmetleri oluşturmaktadır. Bu çerçevede dosya kapsamında ilgili ürün
pazarı “konteyner içi yüklerin sabitlenmesi (lashing) hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Antalya Limanı’nın, ağırlıklı olarak hinterlant trafiğine hizmet eden bir liman olduğu göz önüne
alınarak; dosya konusu bakımından, ilgili pazar ”Batı Akdeniz Bölgesi” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
I.2.1. Ortadoğu A.Ş. ile Yapılan Görüşme 60
Şirket yetkilileri görevli raportörlerle yaptıkları görüşmede, öncelikle lashing hizmeti hakkında
bilgi vermişlerdir. Buna göre, lashing hizmeti bir konteynerin içine yüklenen malların deniz
şartlarına göre sarsılmasının, konteyner içerisinde hareket etmesinin ve kaymasının
önlenmesi için yapılan sağlamlaştırma işlemidir. Konteynerin içindeki yükler kereste, kalas,
takoz ve kimi zaman çelik halat kullanılarak sabitlenmekte, kalas ve takozlarla yüklerin alttan
sabitlenerek ağırlığı dağıtılmaktadır. Özellikle, değerli mermer blokları çelik halatlarla üstten
de sabitlenebilmektedir. Lashing hizmetinin maliyeti tahta, kereste, çelik gibi malzeme ile
ekipman ve işçilik maliyetlerinden oluşmaktadır.
Yapılan görüşmede yetkililerce aşağıda yer verilen hususlar ifade edilmiştir:
- Antalya Limanı’nda yapılan konteyner yükleme hizmetinin %95’i blok mermer, %5’i ise krom 70
madenine yönelik olup, Türkiye’den yapılan mermer ihracatının yaklaşık %35’i Antalya’dan
yapılmaktadır. Liman’da sunulan lashing hizmetini mermer ihracatçısı firmalar mermerlerin,
yük taşıyan gemi acenteleri ise gemi ve konteynerin zarar görmemesi için talep etmektedir.
Öte yandan, Liman işletmeleri ise konteynerlerin gemiye yüklenmesi sırasındaki kazaların
önlenmesi için lashing işlemini tercih etmektedirler.
- Piyasadaki büyük mermer ihracatçısı firmalar, Türkiye’nin değişik yerlerinde mermer
ocaklarının bulunması sebebiyle Antalya, Mersin, İzmir ve İstanbul’dan mermer ihracatı
yapmakta ve piyasada mermer ihraç eden yüzlerce küçük firma bulunmaktadır. Ayrıca,
mermer ihracatçılarının toplam maliyetleri içinde lashing hizmeti çok düşük bir paya sahiptir.
- Antalya Limanı’nda MSC, CMA, ZIM gemi acenteleri faaliyet göstermektedir. 80
- Ortadoğu A.Ş.’nin tüm hisselerinin Global Holding tarafından 2010 yılı Temmuz ayında
devralınmasından önce, Liman’da beş firma (Ak-İş, Hagur, Füm-Ser, Baba İş, Park Lojistik
isimli firmalar) lashing hizmeti sunmaktaydı. Anılan firmalar ile Ortadoğu A.Ş. arasında bir
sözleşme olmayıp, bu dönemde lashing hizmetinin sunumunda Ortadoğu A.Ş.’nin herhangi
bir fonksiyonu yoktu. Mermer ihracatçısının hizmet bedelini doğrudan lashing firmasına
ödediği anılan dönem; ihraç edilen mermerlerin lashing firmaları tarafından sigortalanmadığı,
ithalatçı firmaların, malların gemide zarar görmesi durumunda doğrudan ihracatçı ile muhatap
11-53/1358-483
3
olduğu, dolayısıyla lashing hizmetinin güvenli bir şekilde sunulmasına yönelik oturmuş ve
düzenli bir sistemin olmadığı bir dönemdir. Buna ek olarak, Liman sahası içinde yaşanan her
türlü olayın (kaza, ölüm, kaçakçılık gibi) sorumluluğu Ortadoğu A.Ş.’ye ait olmasına karşın, 90
Ortadoğu A.Ş. tarafından lashing hizmeti kontrol edilememekteydi.
- Ortadoğu A.Ş. yönetimindeki değişiklik sonrası, lashing hizmetinin standartlarının
belirlenmesi ve belli bir düzende sunulması amacıyla ihale yapılmasına karar verilmiş ve bu
çerçevede, bir firma ile anlaşma yapmak için ihaleye çıkılmıştır. Lashing hizmeti sunan tüm
firmalara ihale duyurulmuş ve teknik şartname bildirilmiştir. Yaklaşık 15-16 firma teklif vermek
istemiş, ancak şartnameyi sadece 6 firma karşılayabildiğinden, bu firmalardan fiyat teklifi
alınmıştır. Takiben ihaleyi kazanan Füm-Ser ile Ortadoğu A.Ş. arasında sözleşme yapılmıştır.
Lashing hizmetinin fiyatı, ihale öncesinde Liman’da firmaların uyguladığı en yüksek ve en
düşük fiyatın ortalaması alınarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, hâlihazırda konteyner başına
… ABD Doları+KDV fiyatla hizmet sunulmakta olup, fatura ihracatçı firmaya kesilmekte, Füm-100
Ser’e ise … TL+KDV ödenmektedir. Bunun yanı sıra Liman’ın lashing hizmetinden
kaynaklanan maliyetleri … kaynaklanmaktadır. Esasen, lashing hizmeti konteyner hizmetinin
bir parçası olup, hizmetin maliyetlerinin olması nedeniyle, Ortadoğu A.Ş. kendisi sunmak
yerine ihale ile bir firmaya yaptırmayı uygun görmüştür.
- İhalede teklif sunan en güçlü firmalar Füm-Ser ve Ak-İş olup, ihale öncesinde Liman’daki
lashing hizmetinin %...’inin Füm-Ser tarafından yapılması, şirketin teklif ettiği fiyatın uygun
olması, şirketin ve sahibinin saygınlığının bulunması ve Füm-Ser’in kendi kereste fabrikası ve
ışın sisteminin olması1 da bu şirketin tercih edilmesinde dikkate alınmıştır. Bu durum şirkete
maliyet avantajı sağlamıştır. Füm-Ser ile Liman yönetimi arasında herhangi bir hissedarlık
ilişkisi bulunmamaktadır. Liman’dan hizmet alan ihracatçı firmaların sayısı Füm-Ser ile 110
çalışılmaya başlanmasından sonra azalmamış, Liman’ın konteyner elleçleme kapasitesi ise
2011 yılında artmıştır.
- İhracatçıların Liman sahası dışında bulunan, Ak-iş, Natureltaş ve Ardep isimli şirketlere ait
olan üç adet depodan da lashing hizmeti almaları mümkündür. Bu şirketler depolarda kendi
forkliftleri ile konteyner yükleme ve lashing hizmeti sunarak yüklenen konteynerleri liman
sahasına taşımaktadır. Konteyneri boş olarak limandan, depoya götürmekte, depoda yükleme
ve lashing hizmetini sunmaktadırlar. Bu şirketlerden Ak-İş, CMA’in; Ardep ise MSC’nin
acenteliğini yapmaktadır. Bu firmaların önemli alternatif oluşturmasına karşın, toplam mermer
ihracatının yaklaşık %...’inin lashing hizmeti bu depolarda sunulmaktadır.
I.2.2. Ortadoğu A.Ş.’den Elde Edilen Bilgiler 120
Ortadoğu A.Ş.’nin konuya ilişkin yazısında, 2011 yılındaki ihale öncesinde Antalya Limanı’nda
lashing hizmetinin sunumunda yaşanan sorunlara ilişkin olarak, bu hizmetin 5 adet firma
tarafından işletme hakkı Ortadoğu A.Ş.’ye ait olan liman sahası içinde Liman operasyon ve
yönetiminden bağımsız olarak verilmesinin, Liman’ın operasyonel verimliliği ile iş akışlarının
plan ve koordinasyonunu olumsuz etkilediği, iş ve işçi sağlığı ve güvenliği ile Antalya
Limanı’nın güvenliği için risk oluşturduğu; ağırlığı 30 tona kadar çıkabilen konteynerlerin
gemilerden boşaltılması, dolu olanların Liman dışına sevki, boş olanların istiflenmesi, Liman
dışından gelen kamyonlardaki yükün boşaltılması, bu yüklerin konteynerlere sağlıklı ve
güvenli bir şekilde yerleştirilmesi, gümrük evrak ve kontrollerinin tamamlanması ile gemilere
gecikmeye mahal vermeyecek şekilde güvenli bir şekilde yüklenmesinin titiz bir planlama ve 130
koordineli bir operasyon gerektirdiği; bu bağlamda, konteynerlere verilen lashing hizmetinin
konteyner elleçleme hizmetinin bir parçası olduğu ve bağımsız olarak değerlendirilebilmesinin

1 Lashing hizmetinde kullanılan kerestelerin nemli ortamlarda bakteri üretmemesi için ışın sistemi ile fırınlanması
gerekmektedir.
11-53/1358-483
4
mümkün olmadığı; lashing hizmetindeki bir gecikmenin, iç dolum ve yükleme gibi hizmetleri
doğrudan etkilediği, bu yoğunluktaki bir operasyonun, ancak operasyonun bir parçası olan
tüm birimlerin birbirine yönetimsel olarak bağlı ve sorumlu olması ile sürdürülebileceği;
nitekim yurtiçi ve yurtdışındaki limanlarda da uygulamanın tüm hizmetlerin taşere edilse bile
tek elden yürütülmesi şeklinde olduğu, Liman içinde bağımsız çalışan, işverenin yaptırımları
karşısında sorumluluğu olmayan taşeron faaliyetlerinin Liman güvenliği konusunda tehlike
teşkil ettiği ifade edilmiştir.
Yazıda ayrıca, Ortadoğu A.Ş. ile Füm-Ser arasında imzalanan sözleşmede düzenlenen fiyatın 140
lashing hizmetinin maliyetleri dikkate alınarak belirlendiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda ihale
süreci şu şekilde düzenlenmiştir:
(i) Line operatörlerinin (MSC, CMA CGM, ZIM) öngördüğü lashing standartlarının
araştırılması;
(ii) Lashing standartlarının muhtemel hizmet taşeronları ile paylaşılması;
(iii) Muhtemel taşeronlar ile birebir görüşmeler yapılarak kendilerinden beklenen hizmetin
detaylarının anlatılması;
(iv) Alınan tekliflerin analizinin iyi yapılması için taşeronların muhtemel maliyetlerinin
araştırılması;
(v) Teklifler alınması ve standardize edilerek karşılaştırabilir hale getirilmesi. 150
Belirtilen analizler sonucunda hem fiyat hem de tecrübe açısından Füm-Ser’in teklifinin uygun
görüldüğü ifade edilmiştir.
Son olarak yazıda, Ortadoğu A.Ş. tarafından düzenlenen ihalenin dayanağını teşkil eden
mevzuat hükmü konusunda bilgi verilmiştir. Buna göre, Özelleştirme Yüksek Kurulunun
15.07.1998 tarih ve 98/44 sayılı Kararına istinaden T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı, Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. ile Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş.
arasında imzalanan İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi’nin 1. maddesine göre Türkiye Denizcilik
İşletmeleri tarafından Liman’da verilen barınma, yükleme, boşaltma, şifting, limbo, terminal
kılavuzluk (pilotaj), römorkaj, palamar, gemilere su verme, atık alma, yolcu salonu
işletmeciliği, bakım-onarım-iaşe ve benzeri diğer hizmetlerin yerine getirilmesi Ortadoğu 160
A.Ş.'nin görev ve yetkileri arasındadır. Ayrıca, Ortadoğu A.Ş., 1998 yılında yapılan Antalya
Limanı özelleştirme ihalesi ve İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi kapsamında özel hukuk
hükümlerine göre kurulmuş ve faaliyet gösteren bir şirket olup, İşletme Hakkı Devir
Sözleşmesi kapsamında yetkili ve yükümlü olduğu limancılık hizmetlerini doğrudan veya
dolaylı şekilde verebilir. Yazıda, bu bağlamda, lashing hizmeti konusunda yapılan ihalenin de
İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi’nin ilgili maddelerinin Ortadoğu A.Ş.'ye verdiği görev ve
yetkiler çerçevesinde düzenlendiği belirtilmiştir.
I.2.3. Füm-Ser ile Yapılan Görüşme
Füm-ser yetkilisi konuya ilişkin olarak; şirketin 2004 yılından bu yana Antalya Limanı’nda
lashing hizmeti verdiğini; diğer liman veya depolarda bu alanda faaliyetinin bulunmadığını 170
ifade etmiştir.
Yetkili tarafından ayrıca, ihale öncesinde Antalya Limanı’nda lashing hizmeti veren başka
firma ve kurumsal olmayan şahısların bulunduğu, ancak bunların sistemsiz ve kontrolsüz bir
şekilde hizmet verdikleri; sunulan lashing hizmetinin %...’inin şirketlerine ait olduğu; Liman
yönetiminin değişmesinin ardından lashing hizmetinin disiplinli ve güvenli bir şekilde
sunulması amacıyla Ortadoğu A.Ş. tarafından ülkedeki tüm firmalara yazılı olarak ihale
11-53/1358-483
5
duyurusu yapıldığı; alınan teklifler doğrultusunda 3-4 defa firmalara yönelik yeterlilik
araştırması yapıldığı; fiyatın yanı sıra mesleki kabiliyet ve yeterliliğin de ölçüldüğü; 3 aylık
ihale süreci sonrasında ise 01.03.2011 tarihinde Füm-Ser ile bir yıllık sözleşme imzalandığı
belirtilmiştir. 180
Diğer taraftan, raportörlerce yapılan incelemede, ihale öncesi ve sonrasında lashing hizmeti
fiyatları ve kar marjı hakkında ulaşılan bilgilere göre, Ortadoğu A.Ş.’nin 2009 yılından bu yana
… TL+KDV tutarında bir fiyat uyguladığı, ihalede de bu fiyatı teklif ettiği, ancak çelik halat
bağlanması ve diğer ekstra hizmetler için farklı fiyat uyguladığı görülmüştür. İhale öncesinde
kâr marjının yaklaşık %... olduğunu belirten mezkur şirketin yetkilisi, şu anda yaklaşık %...
zarar ettiklerini belirtmiş, bunun temel sebebini ise global kriz nedeniyle ABD Doları’nda
yaşanan artış, 24 saat işçi çalıştırma zorunluluğu nedeniyle artan işçilik fiyatları, tomruk
ithalatının zorlaşması ve daha maliyetli olması olarak ifade etmiştir. Mevcut durumu
öngöremediklerini belirten şirket yetkilisi, kâra geçebilmeleri için fiyatın … TL+KDV üzerinde
olması gerektiğini, … Görüşmede yetkili tarafından, ayrıca, ihale sonrasındaki sistemin birçok 190
faydayı beraberinde getirdiği, zira yurt dışındaki itibarlarının arttığı, düzgün bir şekilde
yapılmayan lashing hizmeti nedeniyle katlanılan zararın azaldığı, özellikle zarar gören
konteynerler nedeniyle yabancı firmaların kestiği cezalarda azalma olduğu hususlarına
değinilmiştir.
Lashing hizmetinin Liman’da sadece Füm-ser tarafından verildiği, Liman dışında ise General
Depoculuk Hizmetleri, Ak-İş, Natureltaş, Çelik Depo, Antalya Mermer gibi depolardan da
hizmet alınabileceği; diğer limanlarda blok taşlara lashing hizmeti için tekliflerin taş başına
sunulduğu, Antalya Limanı’nda bu hizmetin konteyner başı olarak fatura edildiği, bir
konteynere birden fazla taş girmesi nedeniyle, diğer limanlarla Antalya Limanı arasındaki
lashing hizmetine yönelik fiyat kıyaslamasının bu çerçevede yapılması gerektiği yetkili 200
tarafından ifade edilen hususlardandır.
I.2.4. Ak-İş ile Yapılan Görüşme
Raportörlerle yaptıkları görüşmede şirket yetkilileri tarafından, şirketin 1951 yılından bu yana
Antalya’da gemi acenteliği, yolcu, yük, tanker, konteyner, lojistik, depolama hizmetleri ile
iştigal ettiği, 2010 yılından bu yana CMA’in acenteliğini ve CMA hattına ait operasyonu
yürütmekte olduğu ifade edilmiştir.
Yapılan görüşmede yetkililerce, ihaleden önce Antalya Limanı içinde Park İlaçlama, Baba
Kurtarma, Füm-Ser ve Ak-İş firmalarının lashing hizmeti sunduğu, ihracatçıların anlaştıkları
firmalardan lashing hizmeti aldığı; Antalya’da bunlardan başka lashing hizmeti sunan firma
olmadığı; Ak-İş’in lashing hizmetini Antalya Limanı’na konteyner hattı geldiği yıldan beri 210
yürüttüğü; Antalya Limanı’nın açtığı ihaleye başka şehirlerden şirketlerin de katıldığı; ihale
öncesinde lashing hizmetinin Ak-İş tarafından … ABD Doları’na sunulduğu; en yüksek fiyat
sunan firmanın … olduğu; diğer firmaların … TL arasında bir fiyat talep ettiği; ihaleden sonra
ise Ortadoğu A.Ş.’nin fiyatı … ABD Doları’na çıkardığı belirtilmiştir. Piyasa koşullarında
hâlihazırda Ak-İş firmasının lashing hizmetini … ABD Doları’na, diğer firmaların ise … TL’ye
sunabileceği, fiyat artışının sebebinin ABD Doları’nda ve ağaç fiyatlarında son dönemde
yaşanan artışlar olduğu belirtilen hususlar arasındadır.
Görüşmede yetkililerce, ihale öncesinde Ak-İş’in Liman sahası içinde kullandığı depo, yer,
sabit personel vs. olmadığı; yük geldiğinde işçilerin limana girip lashing hizmetini sunduğu;
ancak diğer firmaların Liman’da ağaçlarını stokladıkları depo ve çalışan personele sahip 220
olduğu; Park İlaçlama ve Baba Kurtarma firmalarının ihale sonrasında lashing hizmetleri
pazarından çıktığı, fakat bu firmaların diğer faaliyetlerinin halen devam ettiği; ihale öncesi
11-53/1358-483
6
dönemde en çok lashing hizmeti sunan firmanın Füm-Ser olduğu, sonra Baba Kurtarma ve
ardından Park İlaçlama ile Akiş’in geldiği;2 halen Ak-İş’in kendi deposunda Liman’dan yapılan
toplam ihracatın %...’sine, CMA aracılığıyla yapılan ihracatın ise %...’una lashing hizmeti
verdiği; Ak-İş’in kendi depolarında lashing hizmeti dâhil olacak şekilde paket fiyat sunduğu;
ihale öncesinde lashing hizmetlerinin Ak-İş’in cirosunun %...’ini oluşturduğu, ancak inceleme
dönemi itibarıyla bu payın oldukça azaldığı vurgulanmıştır.
Yetkililer tarafından, ayrıca, Liman dışındaki depolarda lashing hizmet verilebildiği, ancak
ihracatçı için yüksek bir maliyeti bulunduğu, bu durumda ihracatçının konteyneri limandan 230
çekmesi ve depolarda yükleme yaptırması gerektiği, konteynerin limandan çekilmesi ve
gümrük işlemleri ile konteynerin depoya ve sonra da Liman’a nakliyesi işlemlerinin ekstra
maliyet yarattığı belirtilmiş, bu sebeple Antalya Limanı dışında lashing hizmeti sunumunun
alternatifi bulunmadığı ifade edilmiştir. Şirket yetkilileri, depodan lashing hizmeti alınmasının,
ancak mallar depolanacaksa mantıklı olacağını; Ak-İş’in fiziksel kısıtlar nedeniyle lashing
hizmetindeki pazar payının çok fazla artabileceğinin düşünülmediğini; Ak-İş gibi depolarında
yükleme ve lashing hizmeti sunan Ardep firmasının da Antalya’da MSC’ye ait konteynerlerin
depo yükleme hizmetini yaptığını ve 2011 yılında hizmet sunmaya başladığını; ancak pazar
payının … -yaklaşık %...- olduğunu, Ardep dışında Liman sahası dışında depolarda lashing
hizmeti sunan başka bir firma olmadığını; deposu bulunan Natureltaş’ın yükleme ve lashing 240
hizmeti sunmadığını belirtmiştir.
Son olarak, özellikle Isparta, Burdur ve Finike merkezli mermer ihracatçıları açısından, Mersin
ve İzmir Limanları’nın Antalya Limanı’na alternatif olmadığını belirten şirket yetkilileri, karayolu
ile nakliye maliyetinin oldukça yüksek olması sebebiyle buradaki ihracatçıların Antalya
Limanı’ndan hizmet almak zorunda olduğunu, ihracat firmalarının ihracat giderleri içinde (…
hizmetleri) lashing hizmetlerin maliyetinin yaklaşık %... olduğunu düşündüklerini ifade etmiş
ve hâlihazırda ihracatçıların lashing hizmetine ilişkin şikâyetlerinin fiyatın yüksek olması,
hizmet standardı ve kalitesinin düşmesi olduğunu eklemişlerdir.
I.2.5. Onur Marble Co. Tarafından Gönderilen Yazı
Şirket’in konu hakkındaki yazısında, 1997 yılında kurulan şirketin temel faaliyetinin ocaklardan 250
çıkarılan kireçtaşı bloklarının ihracatının yapılması olduğu; 2006 yılından itibaren ise şirketin
açtığı bir fabrikada söz konusu hammaddeleri işleyip nihai ürün olarak ihraç ettiği ifade
edilmiştir.
Lashing hizmetlerine ilişkin olarak, Şirket’in ve Antalya Limanı’nı kullanan Burdur-Isparta-
Antalya üçgenindeki firmaların başka alternatifinin bulunmadığı, zira Mersin ve İzmir
Limanları’nın şirkete yaklaşık 500 km uzaklıkta olduğu, İzmir ya da Mersin Limanları’nı
kullanırlarsa 110 km uzakta olan Antalya Limanı’nın neredeyse beş katı kara nakliyesi masrafı
ödemeleri gerektiği, ayrıca maliyet yanında zaman kaybı ve risklerin de dikkate alınması
gerektiği belirtilmiştir. Ek olarak, Liman sahası dışındaki depoların çok yeni oluşumlar olduğu,
hâlihazırda bu işi yapan iki firmanın bulunduğu ve bunların iki gemi acentesinin uzantısı 260
olarak çalışması sebebiyle, söz konusu firmaların diğer gemi acentesinin konteynerine
yükleme yapamadığı ifade edilmiştir.
Yazıda, Lashing hizmetinin sunumuna ilişkin yaşanan sorunlar ve lashing hizmetine ilişkin
olarak Ortadoğu A.Ş.’ye 01.03.2011 tarihinden itibaren konteyner başına ödenen ücret ile
daha önceki tarihlerde ödenen ücret arasındaki farklılığa ilişkin olarak ise, 15.11.2010
tarihinde Ortadoğu A.Ş.’nin lashing hizmeti veren firmalara tek taraflı olarak lashing hizmet

2 Limanda yapılan toplam mermer ihracatına sunulan lashing hizmetinin %35’ini Füm-Ser, %25’ini Baba Kurtarma, %20’sini
Ak-İş ve geriye kalan %20’sini de Park İlaçlama veriyordu.
11-53/1358-483
7
bedelini arttırması yönünde baskı uygulayarak sözleşme imzalattığı, 01.03.2011 tarihinden
itibaren ise Ortadoğu A.Ş.’nin lashing hizmetini tek firmaya verip bedeli bizzat kendisinin
faturalandırdığı, böylelikle söz konusu hizmeti zorunlu ve pahalı hale getirdiği belirtilmiştir.
Ayrıca, ne ihracatçının ne de ZIM, MSC ve CMA gibi gemi acentelerinin Ortadoğu A.Ş.’ye 270
konteyner yüklemelerinde Iashing yapılması için bir talimatı ya da talebinin olmadığı ifade
edilmiştir. Bu çerçevede, söz konusu uygulama ile ihracatçının birden çok firma arasından
seçim yapmasının engellendiği, dolayısıyla rekabetin ortadan kaldırıldığı, lashing hizmet
bedelinin … ABD Doları’ndan … ABD Doları’na yükseltildiği vurgulanmıştır.
I.2.6. TCDD İzmir Liman İşletmesi Müdürlüğü Tarafından Gönderilen Yazı
Müdürlüğün konuya ilişkin yazısında, İzmir Limanı’nda lashing hizmetlerinin her yükün kendi
ihracatçı firmaları ve/veya acenteleri tarafından gerçekleştirildiği; firmaların bu hizmetleri ya
kendi bünyesindeki personel ile ya da anlaşmalı firmalar aracılığıyla yerine getirdiği; lashing
hizmet bedellerinin tamamen ihracatçı firma, acente ve lashing firmaları arasındaki özel
anlaşmalarla belirlendiği; dolayısıyla İzmir Liman İşletmesi’nin herhangi bir tasarrufunun 280
bulunmadığı ifade edilmiştir.
I.2.7. TCDD İskenderun Liman İşletmesi Müdürlüğü Tarafından Gönderilen Yazı
Anılan Müdürlükçe gönderilen konu ile ilgili yazıda, İskenderun Limanı’nda Liman İşletmesi
tarafından lashing hizmeti verilmediği ve dolayısıyla lashing hizmetine yönelik herhangi bir
ücretlendirmenin söz konusu olmadığı, Liman’da lashing hizmetlerinin kendi istekleri ile gemi
acente ve mal sahipleri tarafından yapılmakta olduğu belirtilmiştir.
I.2.8 Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş. Tarafından Gönderilen Yazı
Söz konusu teşebbüs tarafından gönderilen konuya ilişkin yazıda aşağıdaki hususlara yer
verilmiştir:
“Mersin Limanı'nda Konteyner Yük İstasyonu (CFS) hizmetleri kapsamında verilen lashing 290
hizmetleri, sadece Mersin Limanı Konteyner Kara Terminali'nde gerçekleştirilen konteyner iç
dolum operasyonlarında sağlanmaktadır.
2007 Mayıs ayında gerçekleşen devir öncesinde TCDD tarafından işletilen Mersin Limanı'nda,
gerek CFS hizmetleri gerekse lashing hizmetleri çoğunlukla firmaların kendi tedarik ettikleri
ekipman ve işçiler ile, firmaların kendileri tarafından gerçekleştiriliyordu. Mersin Limanı'nın 11
Mayıs 2007'de özelleştirilmesinden sonra MIP tarafından sağlanmaya başlanan CFS
hizmetleri ile birlikte lashing hizmeti de MIP tarafından verilmeye başlanmıştır. Lashing
hizmetleri MIP taşeron firmaları tarafından sağlanmaktadır. Lashing hizmeti için işçilik bedeli
CFS Hizmet Bedeline dahil olup müşterilerden herhangi bir ek ücret talep edilmemektedir.
Lashing hizmetlerinde kullanılan malzemeler ise MIP tarafından tedarik edilmekte ve 300
aşağıdaki tabloda belirtilen hizmet fiyatları üzerinden müşteriye fatura edilmektedir.”
Gönderilen yazıda lashing hizmeti için kullanılan malzemelerin fiyatları ve karşılık gelen
maliyetleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:






11-53/1358-483
8
Tablo: Mersin Limanı’nın Lashing Hizmeti Fiyatları ve Maliyetleri 310
Sunulan
Sağlamlaştırma
Hizmeti
Hizmet
Fiyatı Kullanılan Malzeme
Maliyetler
(07.06.2011
31.12.2011)
Tek Blok … USD
2* 300x10x10 Çam Kereste ISPMIS
4* 25X15X10 Çam Kereste ISPMIS
… USD
Çift Blok … USD
2* 200X10X10 Çam Kereste ISPMIS
2* 300x10x10 Çam Kereste ISPMIS
4* 25x15x10 Çam Kereste ISPMIS
… USD
Moloz … USD
2* 200x10x10 Çam Kereste ISPMIS
2* 300x10x10 Çam Kereste ISPMIS
6 25x15x10 Çam Kereste ISPMIS
… USD
I.3. Değerlendirme
Şikâyet başvurusunda temel olarak, Ortadoğu A.Ş. tarafından yapılan ihale ve bunun
akabinde Füm-ser ile akdedilen sözleşme ile Liman sahası içinde lashing hizmetlerinin tek bir
firma tarafından sunulmasının, mermer ihracatçısı firmaların tercih hakkını sınırladığı, lashing
firmaları arasındaki rekabeti kısıtladığı ve bu uygulama sonucunda lashing hizmeti fiyatının
aşırı arttığı iddia edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya
da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması”
yasaklanmıştır. Söz konusu maddenin (c) bendinde bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal 320
veya hizmetin satın alınmasının zorunlu tutulması, (d) bendinde ise “belirli bir piyasadaki
hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir
mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler” kötüye
kullanma halleri arasında sayılmıştır. Mevcut dosya kapsamında yer alan, lashing
hizmetlerinin Ortadoğu A.Ş. tarafından tek bir firmaya verilmesi ve Liman sahası içinde başka
bir firmadan hizmet alınmasının sınırlanması suretiyle, söz konusu hizmetlerde rekabetin
kısıtlandığı iddiası, bahsi geçen hükümler çerçevesinde incelenmiştir. Bu kapsamda genel
olarak Ortadoğu A.Ş.’nin konteyner yükleme/boşaltma hizmetlerinde hâkim durumda olup
olmadığının belirlenmesi, ardından ise söz konusu pazardaki hâkim durumunun lashing
hizmetleri pazarında kötüye kullanılıp kullanmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Ancak, 330
dosya özelinde hâkim durum değerlendirmesi yapılmadan, Ortadoğu A.Ş.’nin konteyner
yükleme/boşaltma hizmetlerinde hâkim durumda olduğu varsayılarak, kötüye kullanma
eyleminin gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilecektir.
Bunun yanı sıra, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma olarak kabul
edilen eylemlerden biri de hâkim durumdaki teşebbüslerin, sundukları mal veya hizmetlerde
aşırı fiyat uygulamalarıdır. Ancak herhangi bir fiyatlamanın hâkim durumun kötüye
kullanılması kapsamında bir “aşırı fiyat” olarak değerlendirilebilmesi için, öncelikle ilgili
teşebbüsün ilgili mal veya hizmeti sunduğu pazarda hâkim durumda bulunması, ardından da
uygulanan fiyatın “aşırı fiyat” niteliğini taşıması gerekmektedir. Diğer taraftan, teşebbüs hâkim
durumda olsun veya olmasın, teşebbüs tarafından aşırı fiyat uygulanmadığının tespit edilmesi 340
durumunda hâkim durum tespitinin yapılmasına gerek duyulmayabilmektedir. Bu çerçevede,
mevcut dosyada, Ortadoğu A.Ş.’nin hâkim durumda olduğu varsayılarak, lashing hizmetleri
pazarında aşırı fiyat uygulayıp uygulamadığı değerlendirilmiştir.
11-53/1358-483
9
I.3.1. Lashing Hizmetleri Pazarında Rekabetin Kısıtlandığı İddiasına Yönelik
Değerlendirme
Özelleştirme Yüksek Kurulunun 15.07.1998 tarih ve 98/44 sayılı kararına istinaden T.C.
Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş ile Ortadoğu
A.Ş. arasında imzalanan “İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi”nin 1. maddesi uyarınca, Ortadoğu
A.Ş. Türkiye Denizcilik İşletmeleri (TDİ) tarafından Liman’da sunulan “barınma, yükleme,
boşaltma, şifting, limbo, terminal kılavuzluk (pilotaj), römorkaj, palamar, gemilere su verme, 350
atık alma, yolcu salonu işletmeciliği ve bakım onarım, iaşe ve benzeri diğer hizmetleri”ni
yerine getirmekle yetkilidir.
İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi’nin “Tarifeler” başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasında; …
hükmüne yer verilmiştir. Bu çerçevede, Önaraştırma kapsamında Ortadoğu A.Ş.’den, en son
tarihli Antalya Liman Hizmetleri Tarifesi’nin bir örneği talep edilmiştir. Ortadoğu A.Ş.’den
alınan 01.04.2009 tarihli “Antalya Liman Hizmetleri Tarifesi”nin “Konteyner Hizmetleri” başlıklı
Beşinci Bölümü’nün “Lashing-Unlashing Hizmeti” başlıklı 5.4. maddesinde; “Gemiye yüklenen
konteynerlerin gemi kaptanı isteği doğrultusunda bar, bridge, rod bağlanarak
sağlamlaştırılması lashing veya bunun tersine çözülmesi unlashing hizmeti olarak”, Tarife’nin
5.16. “Tanımlar” başlıklı maddesinde ise; “Lashing bar v.b. takma çıkarma: Konteynerlerin 360
gemi üstünde barlar ile sabitlenmesi hizmeti, Konteyner Lashing ise; Konteyner içindeki malın
hasarlanmasını engellemek amacı ile eşyanın çeşitli ekipman (tel, ip, kalas, vb.) ile
sabitlenmesi hizmeti” olarak tanımlanmıştır.
Bu çerçevede, Tarife’nin “Konteyner Tarifesi” başlıklı 5.18. maddesinde “Diğer Hizmetler”
başlığı altında lashing hizmetleri;
“Lashing bar vb. takma çıkarma: … USD
Konteyner Blok Mermer Lashing 20'/40': … USD
Konteyner Kasalı Mermer Lashing 20'/40': … USD
Konteyner İçi Çelik Halat Lashing 20'40'(Ç.halat başına): … USD
Konteyner İçi Bandle Lashing 20'40': … USD” 370
olarak ücretlendirilmiştir.
Ayrıca, Tarife’nin “Son Hükümler” bölümünde aşağıdaki düzenlemelere yer verilmiştir:
“6.1. Tarifenin Yürürlüğü:
Bu tarife 01.04.2009 tarihinde yürürlüğe girer.
Bu tarife gereğince yapılacak hizmetler tarifenin ilgili bölümlerinde belirtilen tatbik şartlarından
başka bu konulara ilişkin kanun, tüzük, yönetmelik ve talimat hükümleri ile İşletme Hakkı
Devir Sözleşmesi hükümlerine de tabidir.
6.2. Uygulanacak Tarife:
Bu tarifenin yürürlüğe girmesinden önce başlayıp bu tarihten sonra biten hizmetlere; ...
tarihine kadar olan kısmı için yürürlükten kaldırılan hükümler, ... (dahil) tarihinden sonrası 380
içinde bu Tarife hükümleri uygulanır.
6.3. Özelleştirme ile İlgili Tarife Değişiklik Hükümleri:
T.C. Başbakanlık ÖİB tarafından 31.8.1998 tarihinde işletme hakkı devir sözleşmesiyle
özelleştirilmiş bulunan Antalya Limanı'nda verilen hizmetlerin ücretleri, işbu işletme hakkı
devir sözleşmesi 13. Maddesi gereği yüklenici firma sıfatıyla Ortadoğu A.Ş. tarafından
belirlenir.”
11-53/1358-483
10
Anılan hükümlerin incelenmesinden, Ortadoğu A.Ş.’nin İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi ile
kendisine tanınan yetkiye dayanarak, Liman sınırları içerisinde lashing hizmetlerini kendi
şirketi bünyesinde sunma veya Liman’da lashing hizmeti sunacak teşebbüsleri seçme ve bu
hizmetin ücretini belirleme yetkisini haiz olduğu anlaşılmıştır. Diğer taraftan Ortadoğu A.Ş. ile 390
yapılan görüşme tutanağında da belirtildiği üzere, Şirket, Liman’daki can ve mal güvenliğinin
sağlanmasından da sorumlu olup, işletme ve güvenlik gerekçeleri ile lashing hizmetlerinin
sunumuna yönelik olarak hukuki tasarruflarda bulunabilecektir. Zira İşletme Hakkı Devir
Sözleşmesi’nin “İşleticinin Sorumluluğu” başlıklı 16. maddesinde;
“MADDE 16- İşletici, işletme hakkının verildiği Liman'ı yürürlükteki kanun, yönetmelik, tüzük,
talimatnameler ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından kabul edilmiş uluslararası sözleşme ve
kurallar ile ikili anlaşmalara uygun olarak işletecektir. …
İşletici, yürürlükteki ilgili mevzuata uygun olarak Liman içinde ve deniz vasıtaları ile yapılacak
faaliyetlerle ilgili her türlü can ve mal emniyetini sağlayacaktır.
Sözleşme tarihinden sonra Liman'ın faaliyetleri esnasında meydana gelecek ve 3. şahıslara 400
veya 3. şahıslar tarafından Liman'a ve ilgili diğer kişilere zarar ve ziyan verecek her türlü
kusurlu hareketten dolayı oluşacak zarar ve ziyandan işletici sorumlu olacaktır.
İşletici Liman'da kendisine teslim edilecek unsurları muhafaza ile yükümlüdür. Bunun için
gerekli güvenlik, emniyet ve çevre tedbirlerini alacaktır.”
hükümlerine yer verilmiştir. Dolayısıyla, Antalya Limanı’nın güvenliğinden, liman hizmetlerinin
sunumu esnasında yaşanan can ve mal güvenliğini tehdit edecek kaza, hırsızlık gibi olayların
önlenmesinden sorumlu Ortadoğu A.Ş.’nin, lashing hizmetlerini kendi bünyesinde veya
seçeceği bir firma aracılığıyla sunması, limancılık hizmetlerinin ve genel olarak da ticaretin bir
gereğidir. Bunun yanı sıra, Ortadoğu A.Ş.’nin Antalya Limanı sınırları içerisinde lashing
hizmetlerinin sunumuna yönelik olarak, 2011 yılında gerçekleştirdiği ihale sonucu, 01.03.2011 410
tarihinde, Ortadoğu A.Ş. ile Füm-Ser arasında lashing hizmetlerinin sunumuna yönelik olarak,
“Tedarikçi Sözleşmesi” akdetmesinin, İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi hükümlerine aykırılık
teşkil etmediği kanaatine ulaşılmıştır.
Diğer taraftan Antalya ve Mersin Limanları’nda, hâlihazırda Liman İşletmeleri tarafından
yapılan sözleşmeler çerçevesinde taşeron firmalara verilen lashing hizmetleri söz konusu
limanların özelleştirilmesinden önce TCDD tarafından sunulmamakta, bu hizmetler liman
sahası içerisinde bağımsız firmalar tarafından verilmekte idi. Bu uygulama hâlihazırda TCDD
İzmir ve İskenderun Limanları için de geçerli olup, söz konusu liman işletmeleri lashing
hizmetlerini kendileri veya taşeron firmaları aracılığıyla sunmak yerine, bu hizmetin liman
sahasında diğer firmalar tarafından sunulmasını tercih etmiştir. Bu durum, özelleştirme 420
sonucunda TCDD limanlarının işletme hakkını devralan teşebbüsler tarafından liman
hizmetlerinde etkinliğin ve güvenliğin sağlanması için tüm hizmetlerin tek bir elden
sunulmasının tercih edildiğini göstermektedir.
Antalya Limanı’nda lashing hizmetleri pazarında rekabetin kısıtlandığı iddiasına ilişkin olarak
ise şu hususlara değinmekte fayda vardır. Önaraştırma kapsamında raportörlerin taraflarla
yaptığı görüşmelerde de belirtildiği üzere, ihale sonucunda söz konusu hizmetin tek bir
firmaya verilmesi sonucunda, Antalya Limanı’nda hizmet veren lashing firmalarından ikisi3 ve
diğer kurumsal olmayan lashing hizmeti veren şahıslar pazar dışına çıkmıştır. Öte yandan bu
firmalar lashing hizmetleri dışındaki diğer faaliyetlerine devam etmektedir. Ak-İş isimli firma
ise, Liman sahası dışındaki depolarında acenteliğini de yürüttüğü CMA firması tarafından 430

3 Park İlaçlama, Baba Kurtarma isimli firmalar.
11-53/1358-483
11
taşınacak yüklere lashing hizmeti sunmaya devam etmekle birlikte, ihale sonrasında lashing
faaliyetlerinde azalma olmuştur. Diğer taraftan ihale öncesinde de Antalya Limanı’nda lashing
faaliyetlerinin %...’inin Füm-Ser tarafından verildiği düşünüldüğünde, pazarda faaliyet
gösteren firma sayısı azalmış olsa bile, ihale öncesi süreçle kıyaslandığında, hâlihazırda
lashing hizmeti sunan firmaların işlem hacminde ciddi bir değişiklik olmadığı anlaşılmaktadır.
İhale sonrasında, mermer ihracatçısı firmaların lashing hizmetlerinde tercih hakkının kısıtlanıp
kısıtlanmadığına yönelik olarak ise, bu firmaların Liman sınırları dışında depolarda hizmet
sunan Ak-İş, Ardep gibi firmalardan söz konusu hizmeti satın almalarının mümkün olduğu
taraflarca dile getirilmiştir. Başka bir deyişle, ihale sonrasında lashing hizmetine ilişkin Liman
sahası dışında birtakım alternatifler geliştirilmiştir. Bu noktada değinilmesi gereken bir başka 440
husus ise, Ortadoğu A.Ş. ile Füm-Ser arasındaki sözleşmenin 1 yıl süreli olduğu, bundan
sonraki yıllarda Füm-Ser’in fiyatlarının artması veya hizmet kalitesinin düşmesi durumunda
Ortadoğu A.Ş. tarafından yapılan ihale ile başka lashing firmalarla da çalışılmasının mümkün
olduğudur.
Sonuç olarak, Ortadoğu A.Ş. tarafından Antalya Limanı’nda lashing hizmetlerinin tek bir firma
aracılığıyla sunulmasının, İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi’ne uygun olduğu ve esasen
konteyner yükleme hizmetinin önemli bir parçası olan lashing hizmetlerinin Ortadoğu A.Ş.
bünyesinde sunulmasının etkinlik ve güvenlik açısından gerekli ve liman hizmetleri
kapsamında makul olduğu ve hâkim durumun kötüye kullanılması niteliğinde olmadığı
değerlendirilmektedir. 450
I.3.2. Aşırı Fiyat İddiasına Yönelik Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un hâkim durumun kötüye kullanılmasını düzenleyen 6. maddesi
anlamında, tüketici refahını doğrudan azaltan bir uygulama olarak, aşırı fiyatlama davranışı
kötüye kullanma niteliğindedir. Bu çerçevede, mevcut dosya bakımından Ortadoğu A.Ş.’nin
Antalya Limanı’nda lashing hizmetlerinin sunumuna yönelik aşırı fiyatlama davranışında
bulunup bulunmadığı incelenmiştir. Önaraştırma kapsamında Onur Marble Co. Tarafından
gönderilen yazıda ihale öncesinde lashing hizmet bedelinin … ABD Doları olduğu;
raportörlerin Ak-İş yetkilileri ile yaptıkları görüşmede ise lashing hizmetinin Ak-İş tarafından
ihale öncesinde … ABD Doları’na sunulduğu belirtilmiştir. Piyasa koşullarında hâlihazırda Ak-
İş firmasının lashing hizmetini … ABD Doları’na, diğer firmaların ise … TL’ye sunabileceği, 460
fiyat artışının sebebinin ise “Dolarda ve ağaç fiyatlarında son dönemde yaşanan artışlar”
olduğu belirtilmiştir. Raportörlerin Füm-Ser yetkilileri ile yaptıkları görüşmede ise; şirketin
2009 yılından bu yana … TL+KDV tutarında bir fiyat uyguladığı, ihalede de bu fiyatı teklif
ettiği, ancak çelik halat bağlanması ve diğer ekstra hizmetler için farklı fiyat uyguladığı
belirtilmiştir. İhale öncesinde kâr marjının %... civarında olduğunu belirten şirket sahibi, şu
anda yaklaşık %... zarar ettiğini belirtmiş, bunun temel sebebini ise global kriz nedeniyle ABD
Doları’nda yaşanan artış, 24 saat işçi çalıştırma zorunluluğu nedeniyle artan işçilik fiyatları,
tomruk ithalatının zorlaşması ve daha maliyetli olması olarak ifade etmiştir.
Ortadoğu A.Ş. yetkililerince, raportörlerle yaptıkları görüşmede; hâlihazırda konteyner başına
… ABD Doları+KDV’ye hizmet sundukları ve faturayı ihracatçı firmaya kestikleri, Füm-Ser’e 470
ise … TL+KDV ödedikleri ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra Liman’ın lashing hizmetinden
kaynaklanan maliyetlerinin … kaynaklandığı belirtilmiştir.
Aşırı fiyatın tespitinde kullanılan yöntemlerden biri olan farklı pazarlarda faaliyet gösteren
diğer limanların tarifeleriyle, Ortadoğu A.Ş.’nin fiyatlarının kıyaslanmasının birtakım zorluk ve
sakıncaları bulunmaktadır. Zira Füm-Ser ile yapılan görüşmede, diğer limanlarda blok taşlara
lashing hizmeti için tekliflerin taş başına sunulduğu, Antalya Limanı’nda bu hizmetin konteyner
11-53/1358-483
12
başı olarak fatura edildiği, bir konteynere birden fazla taş girmesi nedeniyle, diğer limanlarla
Antalya Limanı arasındaki lashing hizmetine yönelik fiyat kıyaslamasının bu çerçevede
yapılması gerektiği belirtilmiştir. Konu hakkında, Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş.
tarafından gönderilen yazıda Mersin Limanı’nda lashing hizmetlerinin MIP taşeron firmaları 480
tarafından sağlandığı, lashing hizmeti için işçilik bedelinin CFS hizmet bedeline dâhil olduğu,
lashing hizmetlerinde “kullanılan malzemeye ve sunulan sağlamlaştırma hizmetine göre”
hizmet fiyatının … ABD Doları ile … ABD Doları arasında değiştiği, çelik halat ile
sağlamlaştırma hizmetinin ise müşterinin talebi üzerine -çelik halatın müşterinin kendisi
tarafından temin edilmesi koşuluyla- işçilik hizmeti için … ABD Doları+KDV olarak fatura
edildiği belirtilmiştir. Öte yandan, TCDD İzmir Liman İşletmesi ile İskenderun Liman İşletmesi
Müdürlüğü tarafından gönderilen yazılarda ise, İzmir ve İskenderun Limanları’nda lashing
hizmet bedellerinin tamamen ihracatçı firma, acente ve lashing firmaları arasındaki özel
anlaşmalarla belirlendiği, dolayısıyla Liman İşletmeleri’nin bu konuda herhangi bir
tasarrufunun bulunmadığı ifade edilmiştir. Ortadoğu A.Ş. tarafından gönderilen yazıda 490
bulunan “… konteynerlere verilen lashing hizmetinin konteyner elleçleme hizmetinin bir
parçası olduğu ve bağımsız olarak değerlendirilebilmesinin mümkün olmadığı” ifadesi de
dikkat alındığında, lashing hizmetine yönelik aşırı fiyatın tespitinde, diğer limanların
tarifeleriyle Ortadoğu A.Ş.’nin fiyatlarının kıyaslanmasının pek çok hata riskini de berberinde
getirebileceği kanaatine ulaşılmıştır.
Ayrıca, limanların, limanın konumu ve hinterlandı, liman sahasının fiziksel nitelikleri (derinlik,
draft, iskele uzunluğu vb.) gibi birçok yönden birbirinden farklı olması nedeniyle, verilen
hizmetlerin birbiriyle kıyaslanmasının zorlukları bulunmaktadır. Diğer taraftan, her bir limanın
talep yapısı birbiri ile aynı değildir. Limanlar hinterlandında yoğun olarak yürütülen faaliyetlere
göre belli hizmetlere yoğunlaşmakta, diğer bazı hizmetleri nadiren sunmaktadır. Bu durum 500
uygulanan ücretlere de yansımaktadır. Buna ek olarak, liman işletmelerinin verdikleri
hizmetlerin kapsamı ve kalitesi de faklılık arz edebilir. Her bir limanın kullandığı makine
teçhizat ve işçilik aynı kalitede olmamakta, bu durum nihai fiyatların da farklı olmasına sebep
olmaktadır. Ayrıca, özellikle özelleştirilen limanlarda, imtiyaz hakkının satış bedelinden
kaynaklanan farklılıklar da limanların kar marjlarının farklı olmasına yol açmaktadır.
Ortadoğu A.Ş.’nin, TSM Deniz Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. ile balıkçı teknelerine yönelik
barınma ve rıhtım hizmetleri konusunda anlaşma yapmayı reddettiği ve liman hizmetlerinde
aşırı fiyat uyguladığı iddiası ile ilgili olarak alınan, Kurul’un 30.11.2010 tarih ve 10-74/1529-
585 sayılı Kararı’nda; “Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş.'nin iddia konusu eylemlerinin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi kapsamında hakim 510
durumun kötüye kullanılması olarak nitelendirilemeyeceğine” karar verilmiştir. Söz konusu
Karar’da “…aşırı fiyatlamanın tespiti için aranması gereken başlıca şartlardan birinin maliyet
yapısı ile açıklanamayacak düzeyde yüksek bir fiyat olması, diğer yandan büyük miktarda
gerçekleştirilen yatırımlar nedeniyle artan maliyetlerin fiyatlarda artış baskısı yaratmasının
beklenir bir durum olması ve bu durumda gerçekleşecek fiyat artışlarının aşırı fiyatlama olarak
değerlendirilmesinin yerinde olmayacağı” ifadelerine yer verilmiştir.
Söz konusu pazarın kendine özgü niteliklerinden kaynaklanan sebeplerle, aşırı fiyatlama
davranışının tespitinde karşılaşılan belirsizlik ve aksaklıklar, uygulamaya müdahale
durumunda yanlış karar verme riskini de beraberinde getirmektedir. Zira Ortadoğu A.Ş.’nin
lashing hizmetlerinde uyguladığı tarifelerin aşırı olup olmadığının tespiti için uygulanabilecek 520
ilk yöntem olan fiyat-maliyet karşılaştırmasının, lashing hizmetlerine yönelik maliyet
kalemlerinin net bir şekilde belirlenememesi, belirlenmiş olsa bile maliyet rakamlarının bu
hizmete yönelik olarak net bir şekilde ayrıştırılamaması nedeniyle, kesin sonuçlar
vermeyeceği anlaşılmaktadır. Kaldı ki, çoğu zaman tarifede alıcı gücü ve talebin yapısına
11-53/1358-483
13
bağlı olarak uygulanan indirimler de dikkate alındığında söz konusu karşılaştırmanın ne kadar
belirsizlik ihtiva ettiği daha açıklıkla görülebilmektedir. Diğer taraftan, limanların, limanın
konumu ve hinterlandı, liman sahasının fiziksel nitelikleri (derinlik, draft, iskele uzunluğu vb.),
altyapısı, makine teçhizat vb. unsurları bakımından farklılık arz etmesi dolayısıyla sunulan
hizmetlerin birbiriyle kıyaslanmasının hata riskini beraberinde getirebileceği açıktır. Bu
çerçevede, liman hizmetleri pazarı bakımından, limanların bulundukları pazarların sıklıkla 530
doğal tekel özelliği göstermeleri, aşırı fiyatlamaya müdahaleyi haklı gösterebilecek nitelikte
gözükse de, inceleme konusu dosya bakımından özellikle işletme hakkının devralındığı ilk
yıllarda işi geliştirme, verimli ve etkin kılma amaçlı yatırımların önem kazanması nedenleriyle,
mevcut fiyat düzeyine müdahalenin yaratacağı olası zararının, kısa dönemli fiyat düşüşleri ile
sağlanacak fayda ile telafi edilemeyeceği ve bu sebeple, içinde bulunulan zaman zarfında
anılan pazarda geçerli fiyat düzeyine müdahaleden kaçınılmasının daha uygun bir yaklaşım
olacağı açıktır.
Sonuç olarak, yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında Ortadoğu A.Ş. tarafından
lashing hizmetleri pazarında rekabetin kısıtlanması ve aşırı fiyat uygulanması suretiyle 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilmediği ve aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca 540
soruşturma açılmasına gerek olmadığı neticesine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy