Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-246 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 11-54/1378-488
Karar Tarihi : 27.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit
GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Erdem AKTEKİN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Çelebi Hizmet Gıda İşletmeleri Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Prof. Dr. Ercüment ERDEM 20
Valikonağı Caddesi Başaran Apt. No:21/1 34367
Nişantaşı/İstanbul
D. TARAFLAR : Çelebi Hizmet Gıda İşletmeleri Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Prof. Dr. Ercüment ERDEM
HADK Hizmet Gıda İşletmesi Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Maden Mah. Nalbant Tepe Mevki Kilyos Cad. No: 117
Sarıyer/İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Çelebi Hizmet Gıda İşletmeleri Turizm Sanayi ve Ticaret
A.Ş. ile HADK Hizmet Gıda İşletmesi Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında
imzalanan 15.3.2011 tarihli Uluslararası Alt Franchise Anlaşması’na menfi
tespit verilmesi/muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ :Kurum kayıtlarına 6.10.2011 tarih ve 6937 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2
sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 20.10.2011 tarih ve 2011-3-246/MM-11-263.BB
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 26.10.2011 tarih ve 40
REK.0.17.00.00-130/401 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-54 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle;
1. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında düzenlemeler içermesi
nedeniyle başvuru konusu “Uluslararası Alt Franchise Anlaşması”na menfi tespit
belgesi verilemeyeceği,
2. Bununla birlikte anılan anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında yer aldığı,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
11-54/1378-488
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. Taraflar
H.1.1. Çelebi Hizmet Gıda İşletmeleri Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Çelebi Gıda) (Franchise veren)
Çelebi Holding A.Ş. bünyesinde bulunan Çelebi Gıda fast food restoran işletmeciliği
alanında faaliyet göstermektedir. 2010 yılına kadar Arby’s restoran zincirlerinin
işletmeciliğini de gerçekleştiren Çelebi Gıda, 1996 yılından bu yana merkezi ABD’de
yer alan Little Caesers pizza restoranlarının Türkiye ana franchise alanı 60
konumundadır. Çelebi Gıdanın mevcut durumda …’si kendisi tarafından ve …’si
franchise hakkı verdiği şirketlerce işletilen toplam 44 Little Caesers restoranı
bulunmaktadır.
H.1.2. HADK Hizmet Gıda İşletmeleri Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (HADK
Gıda) (Franchise Alan)
HADK Gıda anlaşma kapsamında elde edeceği franchise hakkı yoluyla Little Caesers
pizza restoranı işletmek amacıyla kurulmuştur. Faaliyetine henüz başlayacak bir
teşebbüs olduğundan cirosu bulunmamaktadır. 70
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Little Caesersın da aralarında bulunduğu zincir pizza restoranları fast food
restoranları kapsamında değerlendirilmektedir. Fast food restoranları, bu
restoranlarda servis edilen ürünlerin çeşitleri, hazırlanış-sunuş biçimleri ve fiyatlarının
görece olarak düşük olması nedenleriyle geleneksel restoranlardan ayrılmaktadır.
Fast food restoranları sektöründe, genellikle franchise yoluyla faaliyet gösteren zincir 80
restoranlar görülmekle birlikte (Burger King, McDonald’s, Arby’s, Kentucky Fried
Chicken, Domino’s Pizza, Little Caesers, vb.) bunun yanı sıra bağımsız restoranları
(döner veya hamburger satan yerel firmalar, vb.) da bu kapsamda değerlendirmek
mümkündür.
Son dönemdeki Kurul kararları1 da dikkate alınarak dosya kapsamında ilgili ürün
pazarı ‘fast food restoranları pazarı’ olarak tanımlanmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
90
Tüm restoranlar gibi fast food restoranlarının da, bulundukları il dışında yerleşik
tüketiciler tarafından talep görme ihtimali yoktur. Buna ek olarak çoğu restoranın
faaliyet alanının kurulu olduğu ilin belirli bir alt coğrafi alanı ile sınırlı olduğunun da
söylenmesi mümkündür.
Bu bağlamda, dosya kapsamında incelenen anlaşmanın da bir örneğini oluşturduğu
franchise anlaşmalarında; franchise alan konumundaki firmaların çalışmayı tercih
1 21.1.2010 tarih ve 10-08/67-31 sayılı, 12.5.2010 tarih ve 10-36/571-201 sayılı ve 14.10.2010 tarih 10-65/1361-
503 sayılı Kurul kararları.
11-54/1378-488
3
edecekleri franchise sistemini, bu franchise sisteminin belirli bir ili kapsayan coğrafi
pazardaki konumunu değerlendirerek tercih ettikleri söylenebilecektir. Bu nedenle
ilgili coğrafi pazarın dosya konusu anlaşma sonucunda HADK Gıdanın faaliyete 100
geçmeyi planladığı il özelinde tanımlanması gerektiğinden hareketle, ilgili coğrafi
pazar “İstanbul ili” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşmenin Konusu ve Niteliği
Çelebi Gıda merkezi ABD'de bulunan bir şirket olan Little Caesar Enterprises (LCE)
ile Ana Franchise Anlaşması imzalanmış ve bu anlaşma ile Türkiye içinde üçüncü
şahıslara Little Caesers alt franchise verme hakkını elde etmiştir. 110
Çelebi Gıda, HADK Gıda ile 15.3.2011 tarihinde bir alt franchise anlaşması
imzalayarak, bu anlaşma ile HADK Gıdaya Little Caesars restoranı açıp işletmek
hususunda alt franchise hakkı vermiştir. Söz konusu anlaşma, Little Caesers pizza
restoranları zincirine ilişkin franchise ve diğer tüm fikri hakların HADK Gıda
tarafından nasıl ve hangi şartlar altında kullanılacağını ve kurulacak restoranın
işletilmesinin hangi ilkeler çerçevesinde gerçekleştirileceğini düzenlemektedir. Anılan
sözleşmenin süresi 10 (on) yıl olarak belirlenmişse de sözleşme, HADK Gıdanın
talebi ve belirli şartları yerine getirmesi halinde süre bitiminde on yıl daha
uzatılabilecektir. 120
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre bir anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için anlaşmanın Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması gerekmektedir.
Standart bir franchise anlaşması özelliğini taşıyan “Uluslararası Alt Franchise
Anlaşma”sının 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesi sonucunda Ana
Franchise veren Çelebi Gıdanın, 130
HADK Gıdanın restoranında satacağı ürünlerin maksimum fiyatlarını belirleme
yetkisine sahip olduğu,
HADK Gıdanın faaliyet göstereceği münhasır bir bölge belirlediği ve
Sözleşme süresi ve sözleşmenin bitiminden sonraki 1 yıllık süre için de HADK
Gıdaya rekabet etmeme yükümlüğü getirdiği görülmektedir.
Anlaşmadaki söz konusu hükümlerin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
rekabeti sınırlayan hükümler olması nedeniyle, başvuru konusu Uluslararası Alt
Franchise Anlaşması’na 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit
belgesi verilmesi mümkün değildir. 140
H.3.3. 2002/2 sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirme
H.3.3.1. Kapsam ve Pazar Payı Açısından
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde hangi tür anlaşmaların dikey anlaşma kabul
edilerek Tebliğde öngörülen koşulları sağlaması kaydıyla 4054 sayılı Kanun’un 4.
11-54/1378-488
4
maddesindeki yasaklamadan grup olarak muaf tutulacağı belirlenmiştir. Bu belirleme
doğrultusunda bir anlaşmanın dikey anlaşma olarak değerlendirilebilmesi için üç
unsuru taşıması gerekmektedir; 150
- Anlaşma iki ya da daha fazla teşebbüs arasında yapılmalıdır,
- Anlaşmaya taraf teşebbüslerin her biri anlaşmanın amaçları bakımından üretim ya
da dağıtım zincirinin farklı bir seviyesinde faaliyet gösteriyor olmalıdır,
- Anlaşma belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılmış olmalıdır.
Buna ek olarak, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde mal veya hizmetlerin alımı,
satımı veya yeniden satımına ilişkin hükümlerin yanı sıra, fikri hakların alıcıya devri
ya da alıcı tarafından kullanımını düzenleyen dikey anlaşmaların da belirli şartları 160
sağlaması halinde Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden yararlanacağı
belirtilmektedir. Bu çerçevede anlaşmanın grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilebilmesi için taşıması gereken unsurlara aşağıda yer verilmiştir:
- Fikri haklara ilişkin hükümler anlaşma konusu mal veya hizmetlerin kullanımı, satımı
veya yeniden satımı ile doğrudan ilgili olmalıdır.
- Fikri hakların alıcıya devri ya da alıcı tarafından kullanımı, anlaşma konusu mal
veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımına yardımcı nitelikte olmalı,
anlaşmanın esas amacını oluşturmamalıdır.
- Anlaşma fikri hakların sağlayıcı tarafından alıcıya devredilmesi ya da kullandırılması 170
hakkında olmalıdır.
- Fikri hakların devri ya da kullanımını düzenleyen hükümler Tebliğ ile muaf
tutulmayan dikey sınırlamalarla aynı amaç veya etkiye sahip rekabet sınırlamaları
içermemelidir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamına ilişkin olarak yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde,
Çelebi Gıda ile HADK Gıda arasında imzalanan Uluslararası Alt Franchise
Anlaşması’nın Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir "dikey anlaşma” olduğu
anlaşılmıştır.
180
Bir dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
yararlanabilmesi için, sağlayıcının öncelikle ilgili ürün pazarındaki pazar payının
%40’ı aşmaması gerekmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, İstanbul ili
coğrafi pazarında Çelebi Gıdanın ilgili ürün pazarının bir alt pazarı olarak
değerlendirilebilecek pizza restoranları pazarında dahi pazar payının %40’ın altında
olduğu anlaşıldığından 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen pazar payı kriteri
sağlanmaktadır.
H.3.3.2. Münhasır Bölge Tahsisine Yönelik Düzenleme
190
Başvuru konusu sözleşme 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer alan üç
düzenleme içermektedir. Bunlardan ilki sözleşmenin 1.2. ve 1.4. maddelerinde yer
alan ve HADK Hizmet Gıdaya münhasır bir satış bölgesi tahsis eden düzenlemedir.
2002/2 sayılı Tebliğ, sağlayıcının alıcısına belirli bir münhasır bölge tahsis etmesine
ve kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır
müşteri grubuna sağlayıcının diğer alıcıları tarafından yapılacak aktif satışların
11-54/1378-488
5
kısıtlamasına olanak tanımaktadır. Bu nedenle sözleşmenin 1.2. ve 1.4.
maddelerinde düzenlenen bu kısıtlama anlaşmayı 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamından
çıkartmamaktadır. 200
H.3.3.3. Sağlayıcıya Azami Fiyat Tespiti Hakkı Veren Düzenleme
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (a) bendine göre alıcının kendi satış fiyatını
belirleme serbestisinin engellenmesi doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti kısıtlama
amacı taşıdığından bu tür düzenlemeleri içeren dikey anlaşmalar Tebliğ ile sağlanan
grup muafiyetinden yararlanamamaktadır.
Ancak yine aynı maddeye göre sağlayıcının, alıcılarının azami satış fiyatını
belirlemesi mümkündür. Uluslararası Alt Franchise sözleşmesinin 5.11.2 maddesi 210
incelendiğinde, sözleşmede yer alan alıcının uygulayacağı fiyatlara ilişkin düzenleme
sağlayıcıya, alıcının azami satış fiyatını belirleme hakkı vermektedir. Bu çerçevede
Tebliğ ile uyumlu olan bu hüküm de grup muafiyeti kapsamında yer almaktadır.
H.3.3.4. Sözleşme Süresini Aşan Rekabet Etmeme Yükümlülüğüne İlişkin
Düzenleme
Sözleşmenin 4. madde kapsamında yer alan üçüncü düzenlemesi ise Uluslararası Alt
Franchise sözleşmesinin 14.2. maddesinde yer almaktadır. Bu madde ile Çelebi Gıda
tarafından HADK Gıdaya sözleşme süresince ve sözleşmenin bitiminden itibaren bir 220
yıl süre ile rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.
‘Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz (Kılavuz)’un 183. paragrafının (ii) bendinde
“Franchise alanın satın aldığı mal ve hizmetlerle ilgili olarak rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu yükümlülüğün franchise ağının ortak kimliğini ve prestijini korumak
bakımından gerekli olduğu hallerde Kanun’un 4. maddesinin kapsamı dışındadır.
Böyle bir durumda, rekabet etmeme şartının süresi de, franchise anlaşmasının
süresini aşmadığı taktirde 4. madde kapsamında bir sorun yaratmayacaktır”
denilmektedir. Kılavuza göre franchise veren tarafından, sahip olduğu franchise
ağının kimliğini ve prestijini korumak adına frachise alana getirilen ve sözleşme 230
süresi ile sınırlı rekabet etmeme yükümlülüğü 4. madde kapsamına girmeyecektir.
Mevcut durum ele alındığında, franchise alanın Little Ceasers standartlarında inşa
edilmiş ve dekore edilmiş restoranlarda, Little Ceasers markasına rakip ürünler
satmasının franchise sisteminin kimliğine ve prestijine zarar vereceği açıktır.
Franchise alanın rakip markalara ait ürünler satması Çelebi Gıda tarafından kabul
edilemeyeceğinden, rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hüküm, anlaşmanın
gerçekleşebilmesi için zorunlu bir şarttır. Dikey anlaşmalara ilişkin kılavuzda yer alan
açıklama ile birlikte değerlendirildiğinde Çelebi Gıdanın franchise alana getirdiği ve
süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğünün anlaşma süresi boyunca (10 240
yıl) 4. madde kapsamında yer almadığı kanaatine varılmıştır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (b) bendinde ise anlaşmanın sona ermesinden
sonraki döneme ilişkin olarak alıcıya getirilen mal ya da hizmet üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını yasaklayan doğrudan ya da dolaylı
herhangi bir yükümlülüğün grup muafiyetinden yararlanamayacağı; ancak
yasaklamanın anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal ve
11-54/1378-488
6
hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da
arazi ile sınırlı olması ve sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know-how’ı korumak
için zorunlu olması koşullarıyla alıcıya sağlayıcı tarafından anlaşmanın bitiminden 250
sonra bir yılı aşmayacak bir rekabet etmeme yükümlülüğünün getirilebileceği
belirtilmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’e göre sözleşmenin sona ermesinden sonraki döneme ilişkin
alıcıya getirilen bir yıl süreli rekabet etmeme yükümlülüklerinin Tebliğ kapsamında
grup muafiyetinden yararlanabilmesi için bu üç kriteri sağlaması gerekmektedir.
Anılan sözleşme hükmü, bu koşullar açısından değerlendirildiğinde rekabet
yasağının anlaşma konusu mal ve hizmetlerle sınırlı olduğu koşulunun sağlandığı
görülmektedir. Franchise sisteminin önemli düzeyde know-how aktarımı içerdiği
dikkate alındığında, uzun yıllar sonucunda elde edilmiş önemli bir know-how’ı 260
korumak için anlaşma bitiminden itibaren bir yıl süre ile getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün zorunluluk kriterini de sağladığı kanaatine varılmıştır. Son olarak,
söz konusu madde hükmünde görüleceği üzere sözleşme sonrası rekabet etmeme
yükümlülüğü HADK Gıdanın faaliyetlerini yürüteceği arazi ile sınırlandırılmıştır. Bu
doğrultuda, Tebliğ’in 5. maddesinin (b) bendinde yer alan her üç kriterin de
sağlandığı anlaşıldığından, anlaşmadaki sözleşme sonrası rekabet yasağı
düzenlemesinin de mevcut haliyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti
kapsamında olduğu kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ 270
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamın göre,
1. Çelebi Hizmet Gıda İşletmeleri Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile HADK Hizmet
Gıda İşletmesi Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında imzalanan 15.03.2011
tarihli Uluslararası Alt Franchise Anlaşması’na, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
2. Bununla birlikte anılan anlaşmanın 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup 280
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy