(*) 08.03.2012 tarih ve 12-10/330-M sayılı Kurul kararı ile yapılan değişiklikler metne işlenmiştir.
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-203 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-54/1396-504*
Karar Tarihi : 27.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : BP Petrolleri A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8
Balmumcu Beşiktaş/İstanbul
D. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş. (BP) ile Ergin Petrol İnş. Tic. San. A.Ş.
(Ergin Petrol) arasındaki dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer
verilen istisna hükmü uyarınca aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığının tespiti, bu mümkün olmazsa bireysel muafiyet tanınması talebi. 20
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.07.2010 tarihinde 5518 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 17.10.2011 tarih ve 2010-1-203/MM-11-264.HU
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 20.10.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-130/289
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-54 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, taraflar arasındaki dikey ilişkinin 2002/2
sayılı Tebliğ’in 5. maddesindeki istisna hükmü kapsamında olduğu ve BP’ye tanınan
ayni veya şahsi hak süresince grup muafiyetinden yararlandığı görüşü ifade edilmiştir. 30
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları”,
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, emsal Kurul
kararları ve başvurunun içeriği ve etki alanı da dikkate alınarak, değerlendirmede
öncelikle oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları pazarı göz önünde
bulundurulmuştur. Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve
madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler
bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması 40
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
G.2. Bildirim Konusu İşlem
Dosyadaki bilgi ve belgelere göre, 19.06.2007 tarihinde BP ile Tercih Petrol San. Tic.
Ltd. Şti. (Tercih Petrol) arasında, Bursa ili Yıldırım ilçesinde bulunan ve mülkiyeti
Tercih Petrol’e ait olan akaryakıt istasyonunun 01.01.2008 tarihinden 27.06.2018
tarihine kadar BP’ye kiralanması konusunda bir kira sözleşmesi ve aynı tarihte anılan
taraflar arasında beş yıl süreli bir bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. 23.03.2009
11-54/1396-504
2
tarihinde yapılan bir başka bayilik sözleşmesiyle de anılan istasyonda malik ile ilişkisi
bulunmayan Ergin Petrol işletici olarak faaliyete başlamıştır.
Yapılan bildirimde, Rekabet Kurulu kararlarında akaryakıt istasyonlarında 2002/2 sayılı 50
Tebliğ’in 5. maddesindeki istisna hükmünün uygulanması için hukuki ilişkinin en baştan
itibaren dağıtıcı, malik ve malik ile ilgisi olmayan şahıs arasında olması ve dağıtıcının
ayni veya şahsi hakkı doğrudan malikten alması koşulunun getirildiği, fakat bu
değerlendirmenin yerinde olmadığı kanaati taşındığı ifade edilmektedir. Bildirim
formunda, istasyon arazisinin BP’ye kiralanmasına ilişkin kira sözleşmesinin kurulduğu
tarih itibarıyla gayrimenkul sahibinin, bayi olarak faaliyette bulunmak istemediğini
açıkça ifade ettiği, bununla birlikte yeni işleticinin belirlenmesine dair ihale süreci ile
istasyonun BP standartlarına uygun hale getirilmesi için gerekli süre dahilinde satışın
durmaması ve mevcut müşteri portföyünün azalmaması için bu süreç tamamlanıncaya
kadar bayilik faaliyetinde bulunmak mecburiyetinde kaldığı ifade edilmektedir. Malikin 60
bu iradesi amaç ve kapsam olarak tamamıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde
tanımlanan istisna kapsamına girdiği ifade edilmektedir.
G.3. Değerlendirme
Bildirime konu sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan
“Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” ve 5. madde ile
getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan
sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, 5. maddede yer alan rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi bakımından ayrıca incelenmesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma 70
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak tanımlanmıştır. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir. 5015 sayılı Kanun’un 8.
maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt bulunmamakta olup,
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen belirsiz süreli veya
süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların Tebliğ ile 80
tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, akaryakıt sektörü bakımından da
uygulanmaktadır.
Bununla birlikte, anılan Tebliğ’in 5 (a) maddesinin devamında ise, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise, yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu 90
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklinde düzenleme getirilerek ilk paragraftaki
yasağa bir istisna tanınmıştır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 39. paragrafında ise, Tebliğ’in
5. maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna konusunda, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da
şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması
11-54/1396-504
3
ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan; 100
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hüküm ve açıklamalar irdelendiğinde, bahse konu istisnadan
yararlanmanın, öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna
göre alıcı (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini:
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde,
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden 110
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir. Gayrimenkul sahibinin ayni ve şahsi bir hak vererek bayilik faaliyetine
başlaması ve daha sonradan işleticiliğe başka bir firmanın getirilmesi halinde de dikey
ilişki 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında istisna hükmünden yararlanamamaktadır.
Bildirim konusu işleme bakıldığında, 19.06.2007 tarihinde gayrimenkulü BP’ye kiraya
veren Tercih Petrol’ün bu tarihte BP bayisi olarak da faaliyete başladığı ve anılan
tarihten itibaren 23.03.2009 tarihine kadar geçen yaklaşık 21 aylık süre boyunca bayilik
faaliyetini yürüttüğü görülmekte olup bu haliyle ilgili dikey ilişkinin bahse konu
Tebliğ’deki istisna hükmü dışında kaldığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte başvuru sahibi, kira sözleşmesinde yer alan kira bedelinin 120
yüksekliğinden ve malikin istasyonu boş olarak devretme zorunluluğundan bahisle,
istasyon sahibinin iradesinin bayi olarak faaliyet göstermek değil, istasyonu BP’ye
kiraya vermek olduğunu ifade etmekte; bu bakımdan ilgili istasyon üzerinde BP ile
işletici Ergin arasındaki sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a) maddesinde
düzenlenen istisna kapsamında sayılması gerektiğini öne sürmektedir.
Gerçekten de istasyona ilişkin düzenlenen kira veya intifa sözleşmelerinde dağıtım
şirketince ödenmek üzere belirlenmiş ücret, malikin bayi olarak faaliyet gösterip
göstermeyeceğine göre değişebilmektedir. Malikin bayi olarak faaliyet göstereceği
durumlarda bu rakamın genellikle sembolik düzeyde kaldığı bilinmektedir. 19.06.2007
tarihli bildirim konusu kira sözleşmesine bakıldığında da BP tarafından malike 130
ödenecek ücretin aylık (…..) olarak belirlendiği görülmektedir. Buna karşın, salt ilgili
istasyona ilişkin kira bedelinin görece yüksek öngörülmüş olmasına odaklanılarak,
somut olayın maddi gerçeklerinin tamamen göz ardı edilmesi mümkün değildir. Zira
taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden ve yukarıda yer verilen sözleşmelerin
tarihleri ile düzenlenme ve uygulanma süreleri dikkate alındığında, istasyona ilişkin kira
bedelinin görece yüksek öngörülmüş olmasının yahut sözleşmede istasyonun malik
tarafından boş olarak devredileceğinin hükme bağlanılmasının, bahse konu dikey
ilişkiyi istisna hükmü kapsamına sokmayacağı aşikârdır. Bu nedenlerle bildirilen dikey
ilişkinin, BP ile Tercih Petrol arasındaki kira ve bayilik sözleşmelerinin imzalandığı
19.06.2007 tarihinden itibaren 5 yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup 140
muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır.”
11-54/1396-504
4
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, BP Petrolleri A.Ş. ile Ergin
Petrol İnşaat Tic. San. A.Ş. arasındaki dikey ilişkinin 19.06.2007 tarihinden itibaren 5
yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 150
Full & Egal Universal Law Academy