Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-349 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-55/1442-516
Karar Tarihi : 02.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr.Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Yalçıner YALÇIN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Yenibiriş İnsan Kaynakları Hizmetleri Danışmanlık
ve Yayıncılık A.Ş.
Temsilcisi: Kemal Tahir SU
Turan Güneş Bulvarı No:100 Akçam Plaza Kat:3
Daire No:20 Yıldız/Ankara
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Kariyer.Net Elektronik Yayıncılık ve İletişim Hizmetleri A.Ş. 20
Saray Mah. Site Yolu Sk. Arel İş Merkezi No.5
Kat:3 Ümraniye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Kariyer.Net Elektronik Yayıncılık ve İletişim Hizmetleri A.Ş.
(Kariyer.Net)’nin insan kaynakları ve eğitim hizmetlerine yönelik internet ilan
pazarındaki hakim durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u
ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
-İnsan kaynakları ve eğitim hizmetlerine yönelik Internet ilan pazarının oligopolistik bir
yapıya sahip olduğu ve www.Kariyer.Net, ve
’un bu pazardaki üç önemli oyuncu olduğu, 30
-Kariyer.Net’in uyguladığı fiyatların diğerlerinin çok üzerinde olduğu ve bunun da
hakim durum göstergesi olduğu, ayrıca pazar payı, yoğunlaşma, giriş engelleri gibi
hususlardaki verilerin de bu durumu teyit ettiği,
-Kariyer.Net’in müşterilerin münhasıran kendisinden hizmet alması karşılığında ilave
indirimler vererek, tedarikçi değiştirmek isteyen teşebbüslere zorlaştırıcı koşullar
getirerek ve rakip teşebbüslerin faaliyetini zorlaştırıcı diğer uygulamalar yoluyla
hakim durumunu kötüye kullandığı iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.6.2011 tarih ve 4627 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 01.08.2011 tarih ve
2011-2-349/İİ-11-151.İA sayılı İlk İnceleme Raporu Kurul’un 17.8.2011 tarihli 40
toplantısında değerlendirilmiş ve 11-45/1037-M sayılı karar ile konu hakkında
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan 28.10.2011 tarih ve 2011-2-349/ÖA-11-151.İA sayılı
Önaraştırma Raporu, 01.11.2011 tarih ve REK.0.16.00.00-110.02.02/646 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-55 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
11-55/1442-516
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Kariyer.Net Elektronik Yayıncılık ve
İletişim Hizmetleri A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs: Kariyer.Net
Mevcut incelemenin konusunu, işe seçme ve yerleştirme sürecinde işveren ile iş
arayan kişilerin bir araya getirildiği çevrimiçi (“on-line”) platformların işletmeciliğini
yapan Kariyer.Net’in, bu alandaki ve rakip teşebbüsleri dışlayıcı nitelikteki birtakım
uygulamaları oluşturmuştur.
Teşebbüs 2000 yılında kurulmuştur ve merkezi İstanbul’da yer almaktadır.
Kariyer.Net, Internet üzerinde her türlü servis ve ticari faaliyet göstererek yayın, insan
kaynakları konularında ve diğer konularda veri tabanı oluşturmak, geliştirmek
müşterilere servis olarak sağlamak ve Internet ile ilgili yazılım geliştirmek, reklam ve
ilan almak, reklam ve ilan vermek, yurt içi ve yurt dışı firmalarla ortaklıklar kurarak 60
veri tabanı alışverişi yapmak gibi elektronik ticaret faaliyetlerinde bulunmak ve
konusu ile ilgili olarak danışmanlık ve müşavirlik hizmetleri vermek amacıyla
kurulmuş bir şirkettir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Kariyer.Net yetkilileri ilgili pazarın yalnızca internet mecrasından oluşmadığını, ilgili
pazarın yazılı basın ve İşkur gibi seçenekleri de içine alacak şekilde daha geniş
tanımlanarak “Türkiye işe seçme ve yerleştirme pazarı” olarak belirlenmesi gerektiğini
ifade etmişlerdir. Bu değerlendirmeyi ağırlıklı olarak müşterilerin ilgili bütçelerini bütün
mecralar arasında paylaştırdıkları, birinden diğerine kayma olabildiği, dolayısıyla 70
talep ikamesinin var olduğu tezine dayandırmışlardır. Ancak aşağıda açıklanan
gerekçelerle pazarın bu ölçüde geniş tanımlanmasının mümkün olmadığı
düşünülmüştür.
Kariyer.Net’in faaliyetleri ve bu faaliyetler kapsamında sunulan hizmetlerin özellikleri
göz önünde bulundurulduğunda, platform faaliyetlerinden Internet grubunun
Kariyer.Net için tanımlanabilecek en uygun pazar seçeneğini oluşturduğu kanısına
varılmıştır. Her ne kadar her üç platformun nitelik olarak kesiştiği noktalar olsa da bu
üç platformu birbirinden ayıran önemli özellikler mevcuttur.
Talep ikamesi bakımından bir değerlendirme yapıldığında, ilk olarak Internet ve yazılı
basın platformları arasındaki farklılığın ortaya konulması önem arz etmektedir. 80
Internet platformunun, taraflara ilişkin ayrıntılı sayılabilecek bilgileri kendi
veritabanlarında uzun süreler tutabilme, söz konusu alanlara ilişkin irili ufaklı çok
fazla sayıda ilana kendi üzerlerinde özellikli (konum, sektör, pozisyon gibi çeşitli
ölçütlere göre sınıflandırmalar yapabilmek) olarak yer verebilme gibi nitelikleri bu
platformu kullanım amacı, nitelik ve düşük maliyetle ayrıntılı, özellikli ve çok fazla
sayıda ilana erişim imkanı sağlayabilmesi bakımından yazılı basından
ayırabilmektedir1. Dolayısıyla evrensel küme iş ilanı verme veya işe alım için
özgeçmiş oluşturma olarak kabul edilirse, çoğu durumda, Internet platformunun bu
kümenin merkezini oluşturabileceği düşünülebilmektedir. Başka bir ifadeyle, Internet
platformu yazılı basın platformu ile rekabet eden ve bu platforma ikame olarak kabul 90
edilmesi gereken bir platform olmamakla birlikte her iki platformun da sahip oldukları
1 9.2.2006 tarih, 06-11/130-32 sayılı Kurul kararı.
11-55/1442-516
3
özellikler itibarıyla, bazı durumlarda, birbirlerini tamamlayıcı niteliklere sahip
olabilmektedirler.
Öte yandan insan kaynağı danışmanlığı yapan teşebbüslerin de hem yazılı basın
hem de Internet platformundan farklılaşan, bu platformlar tarafından sunulan
hizmetlerin sınırlarını aşan bazı özelliklerinden bahsetmek mümkündür. İnsan
kaynağı danışmanlığı yapan teşebbüsler işveren ile iş arayan kesimi buluşturmanın
yanı sıra işe alım sürecinin her aşamasına dahil olmaya ve hatta işe alım sonunda
verilecek eğitim hizmetini sunmaya kadar uzanan çok sayıda hizmeti portföylerinde
bulundurabilmektedir. Dolayısıyla Internet üzerinden hizmet sunan teşebbüslerin de 100
kendi aralarında ayrılabileceği ve bu teşebbüslerin farklı pazarlarda faaliyet
gösterdikleri aşikardır.
Arz ikamesi açısından da benzer bir ayrımın gerçekleştirilmesinin uygun olacağı
düşünülmüştür. Internet’in beraberinde getirdiği maliyet ve süre avantajları bu
mecranın işletilmesinin ve kullanımının diğer mecralardan daha kolay olduğu
sonucuna ulaşılmasına yol açmıştır. Yazılı basını ele alacak olursak, bu mecranın
hem tiraj bakımından belirli bir yer edinmiş olması hem de pazarda faaliyet
gösterecek teşebbüsün bu mecranın yayına hazırlanma aşamasından dağıtımına
kadar uzanan süreci destekleyebilecek yeterli finansal güce ve yatırım düzeyine
ulaşmış olması beklenmektedir. Benzer bir şekilde insan kaynağı danışmanlığı yapan 110
teşebbüslerin de işe alım sürecini, işveren taleplerini karşılayabilme noktasında
fiziksel, finansal ve beşeri maliyet kalemlerini destekleyebilecek, bu hizmetlerin belirli
bir kalite standardında sunulmasını sağlayabilecek ekonomik güce sahip olması
gerekmektedir.
Elektronik ortamda yapılan satışların geleneksel satışlarla rekabet halinde olması
halinde bu ikisi aynı pazarda kabul edilirken, tamamen yeni ve yalnızca elektronik
ortamda satılan bir ürünün mevcudiyeti halinde ya da bir ürünü online satmanın
önemli avantajlar sağlaması halinde bahse konu ürünün e-ticareti ayrı bir pazar
olarak tanımlanabilmektedir2. Internet üzerinden işe alım sürecini yürütmenin, yapılan
başvurularla ilgili dosyalama yapmayı, kütük tutmayı, detaylı biçimde sınıflandırmayı 120
mümkün kılması ve bu bilgilerin bir veritabanı ortamında saklanabilmesi gibi üstün
yönleri mevcut vaka’da da benzer bir durumun varlığına işaret etmiştir.
Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmeler ışığında, mevcut dosya bakımından
ilgili ürün pazarının en dar şekliyle “Internet üzerinden işe seçme ve yerleştirme
hizmeti pazarı” olarak belirlenmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, ilgili ürün pazarında ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet
koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi, bir başka deyişle rekabet
koşullarının ülkenin tamamında homojen bir yapı sergilemesi nedeniyle “Türkiye”
olarak belirlenmiştir. 130
I.3.Hakim Durum Analizi
Söz konusu uygulamanın özünü, hakim durumdaki Kariyer.Net’in müşterileriyle uzun
süreli münhasır anlaşmalar yapması, müşterilere Kariyer.Net üzerinden yapılan iş
başvurularına ait verilerin iş ilişkisinin sona ermesinden sonra kendilerine bedel
karşılığı verilmesinden dolayı Kariyer.Net’ten hizmet almaya devam etmek zorunda
kalmaları, ayrıca münhasıran Kariyer.Net ile çalışan müşterilere indirim uygulanması
2 Aydemir, İbrahim, Elektronik Ticaret Alanındaki Rekabet Sorunları, Rekabet Kurumu Uzmanlık
Tezleri Serisi, No: 53
11-55/1442-516
4
ve bu şekilde rakiplerin müşteri edinmelerinin, dolayısıyla da faaliyetlerinin
zorlaştırılması iddiası oluşturmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un üçüncü maddesinde hâkim durum, “Belirli bir piyasadaki bir
veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek 140
fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü”
olarak ifade edilmiştir.
Tek başına yeterli olmamakla birlikte, bir teşebbüsün hâkim durumda bulunup
bulunmadığının tespit edilmesinde en önemli unsurlarından biri pazar payıdır.
Kariyer.Net 1999 yılında faaliyete geçtiğinden bu yana Türkiye’de ilgili pazarda lider
firma konumundadır. Halihazırda pazarda belirli bir ölçeğin üzerinde 3 teşebbüs
bulunmaktadır. Kariyer.Net’in kendi ifadesine göre son birkaç yılda pazar payı
yayınlanan ilan sayısı bazında % (…..) oranındadır. Pazar araştırma kuruluşlarının
verileri de benzer oranlara işaret etmektedir. Rakip firmalardan Y
tarafından verilen bilgi de bu doğrultudadır. Diğer iki firma da % (…..) pazar payını 150
paylaşmaktadır.
Kariyer.Net’in pazara girdiği 1999 yılından bu yana % (…..) civarında pazar payını
koruyabilmesi Internet üzerinden işe seçme ve yerleştirme hizmeti pazarında hakim
durumda olduğunu göstermektedir3.
I.4. Değerlendirme
Kariyer.Net’in müşterileriyle yaptığı anlaşmaların referans süreleri 75 gün, 1 yıl ve 2
yıldır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden yola çıkarak, bu anlaşmaların toplam
anlaşmalar içindeki dağılımına bakıldığında, şikayet dilekçesinde üzerinde durulan 2
yıl ve daha uzun süreli anlaşmaların toplamdaki payının yalnızca % (…..) düzeyinde
kaldığı görülmüştür. Ayrıca tipik anlaşma süresinin 1 yıldan az olduğu, gelirlerin de 160
ağırlıklı olarak 1 yıl süreli anlaşmalardan elde edildiği anlaşılmıştır. Anlaşmaların
önemli bir bölümü (……) günlüktür. Kariyer.Net yetkilileri uzun süreli anlaşma
talebinin belirliliğin sağlanması ve indirim nedeniyle müşterilerden geldiğini,
kendilerinin aslen kısa vadeli anlaşmaları tercih ettiklerini belirtmişlerdir. Dahası bu
anlaşmalarda münhasırlık şartı bulunmamaktadır. İndirim oranının sınırlı ilan
paketlerinde % (…..), sınırsız ilan paketlerinde ise % (…..) kadar olduğu ifade
edilmiştir. Ancak liste fiyatı üzerinden yapılan bu tür indirimlerin mutad olduğu ve
münhasırlık şartı olmadığı sürece makul olarak değerlendirilmesi gerektiği
düşünülmüştür.
Kariyer.Net’in fiyatlarının pazar ortalamasının üzerinde olduğu şikayetçi tarafından da 170
dile getirilmiştir. Dolayısıyla Kariyer.Net’in fiyat unsurunu kullanarak rakiplerinin
faaliyetlerini zorlaştırdığını söylemek mümkün görünmemiştir.
İlgili pazarda yer alan teşebbüslerin sundukları ürün genel itibarıyla homojen bir
üründür. Özgeçmiş toplama ve sınıflandırma, müşterilerin ilanlarını yayınlama ve
veritabanı oluşturarak kütük tutma fonksiyonlarını pazardaki firmaların hepsi
sunmaktadır. Durum bu iken Kariyer.Net’in rakiplerinden yüksek bedeller
uygulayabilmesi, teşebbüs tarafından veritabanının sağlamlığı ve teknolojiye yapılan
yatırım, her firma için bir müşteri temsilcisinin bulunması ve her an ulaşılabilirlik,
büyük illerin tamamında temsilcilik ve müşteri temsilcisi bulunması gibi sebeplere
dayandırılmaktadır. Buna rağmen Kariyer.Net ile çalışmayı fiyat yüksekliği nedeniyle 180
3 AKZO davasında ATAD % 50 Pazar payının hakim durumun kuvvetli bir göstergesi olduğuna
hükmetmiştir. Komisyon 2005 yılında yayımladığı tartışma metninde de belirli bir süre muhafaza
edilebilen % 50 ve üzerinde pazar payının hakim durum karinesi olduğuna işaret etmektedir.
11-55/1442-516
5
daha sonradan bırakan firmalar da bulunmaktadır. 2010 yılı başından itibaren
sözleşme yenilemeyen firma sayısının (…..) olduğu görülmüştür.
Şikayet konusu uygulamalardan biri de özgeçmiş bilgilerinin Kariyer.Net ile çalışmayı
sonlandıran firmalarla paylaşılmadığına ve böylelikle müşterinin Kariyer.Net ile
devam etmeye mecbur bırakıldığına dönük iddiadır.
Kariyer.Net, indirim kuponu satan Internet siteleri başta olmak üzere bu verilerin
adayın başvuru amacı dışında pazarlamaya dönük olarak kullanılabildiği, dolayısıyla
bilgi güvenliği gerekçesiyle bu konuda aşamalı bir uygulama yaptıklarını ifade
etmiştir. Ayrıca başvuru yapan adayların daha sonraki bilgi güncellemelerinin,
örneğin hangi firmalara başvuru yaptığının firma tarafından görüntülenmesini 190
istemeyebileceği ifade edilmiş, bu konuda adaylardan gelen şikayet e-postaları
sunulmuştur.
Kariyer.Net yetkilileri sayılan nedenlerle, eğer bir müşteri iletişim bilgileri olmaksızın
özgeçmiş talep ederse bunu bedelsiz paylaşabildiklerini; tüm özgeçmiş bilgilerini
talep ediyorlarsa bunu adaylara haber vermek suretiyle ve bir aktarım bedeli karşılığı
sağladıklarını, sınav listesi oluşturmak ve mülakat daveti amacıyla sınırlı sayıda
özgeçmiş isteniyorsa bunu bedelsiz paylaştıklarını, web üzerinden firmaların
istedikleri özgeçmişleri kendi sistemlerine aktarma taleplerine adayların onayını
alarak bir proje dahilinde ve bedel karşılığı olarak izin verdiklerini ifade etmişlerdir. Bu
bağlamda bir diğer husus, Kariyer.Net’in müşterisiyle iş ilişkisi sona erdiği için artık 200
güncellemediği özgeçmişleri bu müşterilere sunmasıdır. Zira güncellemek için
maliyete katlandığı özgeçmişi bedelsiz sunması beklenmeyecektir. Güncellenmeyen
özgeçmişlere erişimi 2008-2009 yıllarında sağladıkları, ancak bu konuda çok az
sayıda müşteriden talep geldiği için halen bu uygulamanın yapılmadığı, bu
uygulamayı sürekli hale getirmenin planlandığı teşebbüs tarafından belirtilmiştir.
Konuyu somutlaştırmak açısından Kariyer.Net’in bir müşterisi ile yaşanan sorun
incelenmiştir. Mevcut bir müşteri Kariyer.Net’e müracaat ederek kendi ilanları için
başvuru yapan tüm adayların detaylı özgeçmişlerinin kendi sistemlerine aktarılmasını
talep etmiştir. Kariyer.Net, kendilerine yukarıda yer verilen yöntemlerden biriyle bu
aktarımın yapılabileceğini iletmiştir. Müşterinin talep ettiği özgeçmiş sayısının az 210
olması ve amacının belli olması göz önüne alınarak, sınırlı sayıdaki özgeçmişin ilgili
bölümleri kendilerine bir liste halinde aktarılmıştır. Ayrıca müşteri, başvuru bilgilerine
sözleşme süresi sonuna kadar Kariyer.Net sistemi üzerinden de ulaşabilmekte,
ihtiyacı olan bilgileri buradan çekebilmektedir.
Özet olarak ifade etmek gerekirse, Kariyer.Net özgeçmişleri toplu olarak ve bütün
içerikleriyle beraber müşterilere aktarmamakta, fakat spesifik amaca dönük kısıtlı
sayıda özgeçmişi ve adayların onayını da alarak aktarabilmektedir. Ayrıca
teşebbüslerin istemeleri halinde özgeçmiş bilgileri web entegrasyon sistemi yoluyla
ve bir proje bedeli karşılığında, başvuru sürecinin başından itibaren otomatik olarak
aktarılabilmektedir; çünkü bu durumda başvuru sahiplerinin onayını baştan almak 220
mümkün olmaktadır. Bu şartlar altında geçmiş bilgilerin paylaşılmamasının firmalar
için değişim maliyeti oluşturarak rakiplerin faaliyetini zorlaştırdığı sonucuna ulaşmak
mümkün görünmemiştir. Zira son 2 yılda Kariyer.Net ile çalışmayı bırakan müşteri
sayısı (…..)’dür.
Şikayet dilekçesindeki bir diğer iddia Kariyer.Net’in müşterilerin yazılı basına
verdikleri ilanlarda Kariyer.Net dışında bir rakip firmaya yönlendirme yapılmamasını
şart koşmalarına ilişkindir. Ancak sözleşmede ilgili hüküm madde 4.3’de “İşbu
sözleşme geçerli olduğu sürece, müşteri yazılı basında yer alacak personel ilanlarına
www.Kariyer.Net’i de başvuru kanalı olarak belirleyecektir. İşbu maddeye istinaden
11-55/1442-516
6
indirim yapılmıştır.” şeklindedir, dolayısıyla bu iddianın da gerçeği yansıtmadığı 230
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy