Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-257 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 11-57/1474-530
Karar Tarihi : 17.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit
GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Erdem AKTEKİN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Efes Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 34870 İstanbul 20
D. TARAFLAR : Efes Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş. ve kapalı satış
noktaları
E. DOSYA KONUSU: 11-42/911-281 sayılı Kurul kararı ile getirilen
yükümlülükler kapsamında revize edilmiş olan, Efes Pazarlama Dağıtım ve
Ticaret A.Ş. ile kapalı satış noktaları arasında yapılan “Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması ve
sözleşmenin ilgili karara uygunluğunun tespiti talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ :Kurum kayıtlarına 19.10.2011 tarih ve 7246 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2
sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 03.11.2011 tarih ve 2011-3-257/MM-11-263.BB
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 15.11.2011 tarih ve
REK.0.17.00.00-130/430 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-57 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle;
40
1- Efes Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş.’nin 11-42/911-281 sayılı Rekabet Kurulu
kararı ile getirilen yükümlülükleri yerine getirdiği,
2- 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri kapsamında değerlendirilebilecek
düzenlemeler taşımaması nedeniyle başvuru konusu “Bulunurluk Sözleşmesi”ne
menfi tespit belgesi verilebileceği,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
11-57/1474-530
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
50
H.1. Taraflar
H.1.1. Efes Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş. (Efpa)
Anadolu Grubuna bağlı bir şirket olan Efpa, Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş.
(Anadolu Efes)’nin tüm Türkiye’deki satış ve pazarlama faaliyetlerini
gerçekleştirmektedir. Anadolu Efes’in %100 iştiraki olan Efpa, Türkiye geneline
yayılmış 10 bölge satış müdürlüğü, 28 distribütör ve 188 bayi ile faaliyette
bulunmaktadır. Türkiye, Rusya, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Güney Doğu
Avrupa ve Ortadoğu ülkelerinde bira, malt ve alkolsüz içecek üretimi ve 60
pazarlamasını yapmakta olan Anadolu Efes, iştirakleri ve bağlı ortaklıkları ile birlikte
Efes İçecek Grubu’nu oluşturmaktadır. Ülkemizde 1969 yılında İstanbul ve İzmir’de
üretime başlamış olan teşebbüs, sektörün en büyük üreticisi konumundadır.
Anadolu Efes tarafından üretilerek pazara sunulan ürünler, Efes Pilsen, Efes Light,
Efes Dark, Efes Dark Brown, Efes Xtra, Gusta, Gusta Dark, Mariachi, Mariachi Black,
Marmara Gold, Marmara Kırmızı ve lisanslı olarak üretilen Miller Genuine Draft,
Beck's ve Foster's markalarıdır.
H.1.2. Kapalı Satış Noktaları 70
Kapalı satış noktaları, nihai tüketicilere bira ürünlerini kapalı olarak (şişe ve kutuda)
satan bakkal, market, büfe gibi satış noktalarını kapsamaktadır. Bu çerçevede
bildirim konusu sözleşme esas olarak Irmak Gıda ile imzalanmış olsa da,
uygunluğunun Rekabet Kurulu tarafından tespit edilmesi sonrasında sözleşmenin,
Efpa’nın belirleyeceği diğer kapalı satış noktaları ile de imzalanacağı teşebbüs
tarafından ifade edilmektedir.
H.2. İlgili Pazar
80
İlgili ürün pazarı, geçmiş tarihli Kurul kararlarına paralel olarak “kapalı bira pazarı”
olarak belirlenmiştir.
Efpa ürünlerinin tüm Türkiye genelinde satışı/dağıtımı yapılmakta ve bira dağıtımında
coğrafi pazar tanımını etkileyecek bölgesel nitelikli farklılıklar bulunmamaktadır. Bu
nedenle geçmiş tarihli Kurul kararlarına paralel olarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
90
H.3.1. Sürecin Özeti
05-27/317-80 sayılı Kurul kararıyla Efpa ve Bimpaş’ın dikey dağıtım anlaşmalarına
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında sağlanan grup muafiyetinin geri alınmasına karar
verilmiştir1. Böylelikle, bu karar ile her iki teşebbüsün rekabet etmeme ve/veya bu
1 18.3.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı karar ile Bimpaş’ın dikey dağıtım anlaşmalarına 5 yıl süreyle bireysel
muafiyet verilmiştir.
11-57/1474-530
3
etkiyi doğuran tek elden satın alma, asgari satın alma/satış gibi yükümlülükler içeren
anlaşmalar yapması halinde bu anlaşmaların 4. madde kapsamında yer alacağı
ortaya konmuştur.
Kurum kayıtlarına 2009 yılında giren bir başvuru üzerine yapılan inceleme 100
sonucunda, Efpa ve distribütörlerinin satış noktalarına mal vermek için noktalardan
sadece Efes markalı biraları satmasını talep etmek ve/veya rakip ürün satan
noktaların faaliyetlerini çeşitli uygulamalarla zorlaştırmak suretiyle 4054 sayılı
Kanun'u ihlal edip etmediğinin ve 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul
kararına uyup uymadığının tespit edilmesine yönelik olarak Efpa hakkında
soruşturma açılmıştır.
Soruşturma sonucunda 13.7.2011 tarih ve 11-42/911-281 sayılı Kurul kararıyla,
Efpa’nın nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik
uygulamalar içerisinde bulunduğuna ve bu suretle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini 110
ihlal ettiğine karar verilmiştir. Kurul ayrıca Efpa’ya, kapalı noktalar ile imzaladığı
“Satış Sözleşmesi”nde (Bulunurluk Sözleşmesi) yer alan bir maddenin sözleşmeden
çıkartılması, bir diğer maddenin de değiştirilmesine yönelik olarak iki yükümlülük
getirmiştir.
H.3.2. Bulunurluk Sözleşmeleri
Başvuruya konu olan “Satış Sözleşmeleri” veya başka bir deyişle “Bulunurluk
Sözleşmeleri” Efpa tarafından genellikle kendisi için önem taşıyan noktalarla
imzalanmaktadır. Sözleşmelerin esas amacı Efpa’nın yatırım yaptığı noktaların 120
yatırımının karşılığı olarak ürünlerini düzenli bir şekilde bulundurmasını sağlamaktır.
Yatırım yapılmayan ancak Efpa için önemli olan noktalarda da yine Efpa ürünlerinin
bulunurluğunu sağlamak amacıyla bu sözleşmeler imzalanabilmektedir.
Efpa, 2010 yılı verilerine göre Türkiye çapında satış yaptığı 60.000 kapalı noktadan
5.293’üyle bulunurluk sözleşmeleri imzaladığını ve sözleşmeli noktaların %35’inde
rakip ürünlerin satıldığını belirtmiştir2.
H.3.3. Kurul Kararı ile Değiştirilmesi Öngörülen Sözleşme Maddeleri
130
Kurul kararı ile değiştirilmesi öngörülen yükümlülüklerden ilki, sözleşmenin 11.
maddesine yöneliktir. Maddenin değiştirilmesi talep edilen eski hali şu şekildedir:
“… Şirket işyerinin açılmasında veya işletilmesine katkıda bulunmak ve iş yerinde
bira satışlarını artırmak amacı ile Bayi veya Distribütör ile İşleticinin karşılıklı
mutabakata vardığı… YTL tutarında... katkıyı doğrudan veya Bayilik/Distribütörlük
Sözleşmesine dayanarak Bayi veya Distribütör aracılığı ile kararlaştırılan şekilde bir
kereye mahsus olmak üzere uygun gördüğü şekil ve zamanda verecektir. ŞİRKET,
BAYİ veya DİSTRİBÜTÖR işbu sözleşme gereğince yapacağı katkı ve yardımların
amacına uygun olarak kullanıp kullanılmadığının kontrolünden sonra vermeye her
zaman yetkilidir. 140
Şirket, işbu sözleşmede işleticiye verilmesi kararlaştırılan kredi ve/veya katkıyı bayi
veya distribütör aracılığıyla verecek bile olsa, haklı sebeplere dayanarak eksiltme,
askıya alma, durdurma veya tamamen sona erdirme hususlarında yetkilidir. İşletici,
2 13.7.2011 tarih, 11-42/911-281 sayılı Kurul kararı.
11-57/1474-530
4
şirketin bu konuda yetkili olduğunu ve bu hususta şirketten, bayi veya distribütörden
tazminat da dahil olmak üzere herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını
ve bunu sözleşmenin ihlali olarak ileri sürmeyeceğini, peşinen kabul ve taahhüt
eder... ” .
Kurul, maddede geçen ”katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanılıp 150
kullanılmadığının kontrolünden sonra vermeye yetkili olduğu ve bunların haklı
sebeplere dayanarak eksiltilebileceği, askıya alınabileceği, durdurulabileceği, sona
erdirilebileceği”’ ifadelerinin satış noktası üzerinde katkı alabilmek için fiili olarak rakip
ürünün noktaya girmemesi yönünde bir etki yaratmasının söz konusu olabileceği
gerekçesiyle, bu maddenin noktalara verilen katkının rakip ürünlerin noktada
satılmasıyla bağlantılı olmadığının açıkça anlaşılmasını sağlayacak şekilde
düzenlenmesi gerektiğine karar vermiştir.
Sözleşmenin düzenlenmesine yönelik Efpa’ya getirilen ikinci yükümlülük ise
“İŞLETİCİ, işletmekte olduğu … adresindeki iş yerinde sözleşme tarihinden itibaren, 160
işbu sözleşme konusu bira ürünlerin her tip, marka ve türünü işbu sözleşme
hükümlerine tamamen uymak kayıt ve şartıyla satmayı ve bulundurmayı kabul ve
taahhüt eder.” şeklinde düzenlenen 2. maddeye ilişkindir. Kurul madde ile getirilen
“sözleşme konusu bira ürünlerin her tip, marka ve türünü…. bulundurmayı kabul ve
taahhüt eder” yükümlülüğünün özellikle raf ya da depo alanı kısıtlı nihai satış
noktaları bakımından, filli olarak rakip ürünün noktaya girememesi ya da rekabetçi
baskının sağlanabilmesi için gerekli olan sayıda markayı bulunduramaması şeklinde
bir etkiye yol açabileceği sonucuna ulaşmış ve maddenin sözleşmeden çıkarılmasına
hükmetmiştir.
170
H.3.4. Sözleşmede Yapılan Değişikliklerin Değerlendirilmesi
Kurul tarafından öngörülen değişikliklerden ilki olan 2. maddedeki, “sözleşme konusu
bira ürünlerin her tip, marka ve türünü…. bulundurmayı kabul ve taahhüt eder” ifadesi
sözleşmeden çıkartılmıştır. Maddenin yeni hali şu şekilde düzenlenmiştir:
“İşletici, işletmekte olduğu …. adresindeki işyerinde, Şirket’in yetkilendirmiş olduğu
Bayi veya Distribütör vasıtasıyla dağıtımını yaptığı bira ürünlerini; tüketici taleplerine
uygun, düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde satın almayı, müşteri talebini
karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurmayı ve satmayı kabul ve taahhüt eder. 180
İşbu madde ile Şirket’e ait bira ürünlerinin, İşletici’ye ait Satış Noktası'nda
bulunurluğunun sağlanması hedeflenmekte; İşletici'ye, Rekabet Kurulu'nun
22.04.2005 tarih, 05-27/317-80 sayılı kararına aykırı olacak nitelikte tek marka satma
yükümlülüğü getirilmemektedir.”
Maddenin yeni hali ile Efpa’nın sahip olduğu geniş ürün gamından dolayı ortaya
çıkabilecek muhtemel rekabeti kısıtlayıcı kaygılar ortadan kaldırılmıştır.
Yeni sözleşme ile 11-42/911-281 sayılı kararla getirilen ikinci yükümlülük de yerine
getirilmiş ve sözleşmenin 11. maddesi, Efpa tarafından noktalara verilen katkıların 190
“amaca uygun kullanım şartı arasındaki bağlantı” kesilecek şekilde değiştirilmiştir.
Maddenin son hali şu şekildedir:
11-57/1474-530
5
“Şirket, işyerinin açılmasında veya işletilmesine katkıda bulunmak ve iş yerindeki
ticari faaliyetlerini artırmak amacı ile Bayi veya Distribütör ile İşletici’nin karşılıklı
mutabakata vardığı …… TL tutarında …. nakit veya nakit bazlı katkıları doğrudan
veya Bayilik veya Distribütörlük sözleşmesine dayanarak Bayi veya Distribütör
aracılığı ile taraflar arasında mutabık kalınan şekilde, herhangi bir hedefe ve yahut
rakip ürünlerin satılmaması koşuluna bağlı olmadan, sözleşme süresi boyunca bir
kereye mahsus verecektir. Nakit veya nakit bazlı aktarım en geç …… tarihine kadar 200
peşin olarak veya aşağıda belirlenen dönem/tarihlerde peyder pey aktarılacaktır.”
Kurul kararıyla değiştirilmesi ve sözleşmeden çıkarılması talep edilen maddelere
yönelik yükümlülüğün, Efpa tarafından yerine getirildiği görülmektedir.
H.3.5. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre bir anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için anlaşmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması gerekmektedir. 210
Bu kapsamda, yukarıda değişiklik yapılan maddelerin yanı sıra sözleşmedeki diğer
maddelerin incelenmesi sonucunda, Efpa ile kapalı satış noktaları arasında
imzalanacak bulunurluk sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri
kapsamında değerlendirilebilecek bir düzenleme içermediği görülmektedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamın göre,
220
1- 11-42/911-281 sayılı Kurul kararında öngörülen yükümlülüklerin Efes Pazarlama
Dağıtım ve Ticaret A.Ş. tarafından yerine getirildiğine,
2- 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri kapsamında değerlendirilebilecek
düzenlemeler taşımaması nedeniyle başvuru konusu sözleşmeye menfi tespit
belgesi verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy