Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-210 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-57/1506-536
Karar Tarihi : 17.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: İmren SEYRANTEPE, Nesrin SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Bilkar Gıda ve Turizm Ltd. Şti. ve
- DNG Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. 20
Temsilcisi: Av. Hüsnü Emre ÖZCAN
Bankalar Cad. Şark Han No:16 Kat:3 Karaköy/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Viyana Gıda ve Lisans İşletmeleri Ltd. Şti.
Caddebostan Mh. Bağdat Cd. Ortaçlar Apt. No:291 K.4 D.8
Kadıköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Wienerwald restoranları Türkiye genel distribütörü Viyana
Gıda ve Lisans İşletmeleri Ltd. Şti. ile Bilkar Gıda ve Turizm Ltd. Şti. ve DNG 30
Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen franchise sözleşmesinin
feshedilmesi ve fesih beyanının karşı tarafa ulaşmasından sonra distribütör
firmanın birtakım eylemlerinin rekabeti ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Bilkar Gıda ve Turizm Ltd. Şti. (Bilkar Gıda) ile DNG Gıda
San. ve Tic. Ltd. Şti. (DNG Gıda) temsilcisi tarafından yapılan başvuruda özetle; adı
geçen firmalar tarafından “Wienerwald” markasının Türkiye genel distribütörü Viyana
Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Viyana Gıda) ile yapılan franchise sözleşmesine istinaden
İstanbul ilinde Wienarwald markasıyla Nişantaşı ve Ataşehir restoranlarının
işletilmekte olduğu ancak Viyana Gıda tarafından sözleşmelerinin feshedildiği 40
belirtilmiştir. Fesih beyanının karşı tarafa ulaşmasından sonra ise restoranların
işletilmesi için gerekli malların temininin engellendiği, internet aracılığı ile gerçekleşen
siparişlerin ise Viyana Gıdanın franchise ağına dahil olan diğer restoranlara
yönlendirildiği, ayrıca franchise sözleşmesi ile belirlenen satış bölgesi içinde
franchise yöntemiyle başka Wienerwald restoranlarının da açıldığından bahisle
Viyana Gıdanın haksız rekabete yol açtığı ve hakim durumunu dışlayıcı ve ayrımcı
uygulamalarla kötüye kullandığı iddia edilerek konu hakkında 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
50
11-57/1506-536
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.8.2011 tarih ve 6128 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 13.9.2011 tarih ve 2011-3-210/İİ-11-396.İS sayılı İlk
İnceleme Raporu, 22.9.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-48/1226-M
sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan
inceleme sonucunda hazırlanan 1.11.2011 tarih ve 2011-3-210/ ÖA-11-396.İS sayılı
Önaraştırma Raporu 11.11.2011 tarih ve REK.0.17.00.00-110.02.02/424 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; önaraştırma konusu iddia ile 60
ilgili olarak; Viyana Gıda ve Lisans İşletmeleri A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bulguya ulaşılamadığı ve bu nedenle aynı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaat ve
sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüs: Viyana Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Viyana
Gıda)
Viyana Gıda, Wienerwald fast-food zinciri markasının Türkiye’de lisans sahibi ve 70
genel distribütörüdür. Türkiye çapında franchise sözleşmeleri çerçevesinde işletilen
toplam 23 Wienerwald markalı restoran bulunmakta ve bu restoranların 19’u
İstanbul’da, 3’ü Ankara’da, biri de Bursa’dadır. Halihazırda İstanbul’daki 19
restorandan biri Viyana Gıda tarafından işletilmektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye konu Wienerwald markalı restoranlar çabuk servis esasına dayanmaları, 80
nispî olarak daha düşük fiyatlar sunmaları ve uzun saatler açık olmaları bakımından
geleneksel restoranlardan ayrılan “hızlı servis restoranları pazarı”nda yer almaktadır.
Yakın tarihli Kurul kararlarında1 hızlı servis restoranları pazarında alt pazarlar
bakımından üçlü bir ayrıma gidilmiştir. Buna göre hızlı servis restoranları pazarı,
paket/eve teslim restoranlarını da içerecek şekilde “fast food restoranları pazarı”,
“self servis kafeteryalar pazarı” ve “sokak satıcıları/büfeciler pazarı” alt pazarlarından
oluşmaktadır. Bu çerçevede hem fast-food restoran hem de paket/eve teslim
restoran olma özelliğindeki Wienerwald restoranlarının fast food restoranları
pazarında yer aldığını söylemek mümkündür. Bu nedenle dosya kapsamında da ilgili
ürün pazarı “fast food restoranları pazarı” olarak belirlenmiştir. 90
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İncelemeye konu Wienerwald restoranları İstanbul, Ankara ve Bursa olmak üzere
toplam 3 ilde ve 23 noktada faaliyet göstermektedir. Başvuruya konu taraflar
arasındaki franchise ilişkisi bakımından ise coğrafi pazarın “Türkiye” olarak
belirlenmesi mümkün olmakla birlikte fast food restoranlarının bulundukları il
dışındaki yerleşik tüketiciler tarafından talep görme ihtimali düşük olduğu dikkate
1 Rekabet Kurulu’nun 21.1.2010 tarih 10-08/67-31 sayılı; 12.5.2010 tarih 10-36/571-201 sayılı;
14.10.2010 tarih 10-65/1361-503 sayılı kararları.
11-57/1506-536
3
alındığında talep bakımından coğrafi pazar başvuruya konu restoranların yer aldığı
“İstanbul ili” özelinde tanımlanabilecektir. Öte yandan dosya kapsamında pazara 100
yönelik daha sağlıklı bilgilerin elde edilebildiği Türkiye pazarı esas alınarak yapılan
değerlendirilmeden de faydalanılmıştır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvuru Viyana Gıda’nın dışlayıcı ve ayrımcı tek taraflı eylemlerini konu
edinmektedir. Bu tür tek taraflı uygulamalar, 4054 sayılı Kanun’un hâkim durumun
kötüye kullanılmasını düzenleyen 6. maddesi çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bu
çerçevede öncelikle Viyana Gıda’nın fast food restoranları pazarında hakim durumda
bulunup bulunmadığı incelenecektir. Hakim durum değerlendirmesinde öncelikle 110
dikkate alınması gereken husus, teşebbüslerin pazar payıdır. Pazar payı önemli bir
gösterge olsa da bir teşebbüsün hakim durumda olup olmadığını belirlemekte tek
başına kullanılabilecek yeterlikte değildir. Pazar payının yanı sıra teşebbüslerin
pazardaki konumları, pazarın yapısı, giriş engelleri gibi hususların da
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Türkiye genelinde fast food pazarında yer alan teşebbüslerin konumu ve pazarın
yapısına ilişkin değerlendirmeler, son bir yılda pazarın yapısında çok ciddi farklılıklar
gerçekleşmesinin olası olmadığından hareketle, 14.10.2010 tarih ve 10-65/1361-503
sayılı ve 12.5.2010 tarih ve 10-36/571-201 sayılı Kurul kararları verileri dikkate 120
alınarak yapılmıştır.
Fast food pazarı dahilinde hem zincir fast food restoranları hem de zincir olmayan
(bağımsız) fast food restoranları yer almaktadır. Zincir fast food restoranları, zincire
dahil farklı restoranlar arasında belirli bir servis kalite standardının oturtulması ve tüm
restoranlarda hemen hemen aynı tatta ve bileşimdeki menüler sunulması gibi
bilinirliği yüksek markalara özgü avantajlara sahip olabilmektedir. Zincir olmayan fast
food restoranları ise sunulan ürünler ve servis şekillerinde daha esnek davranabilme
yoluyla belirli bir tüketici bağlılığı yaratabilmektedir. Fast food pazarında faaliyet
gösteren teşebbüslerin 2009 yılına ilişkin Türkiye genelindeki yaklaşık pazar 130
paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 1: Fast Food Restoranları Pazar Payları
Marka Adı Pazar Payı (%)
Burger King
McDonald’s
Domino’s Pizza
Kentucky Fried Chicken
Köfteci Ramiz
Popeye’s
Hacioğlu Restoranları
Sultan Ahmet Köftecisi
Simit Sarayı
Diğer
TOPLAM 100
Kaynak: 14.10.2010 tarih ve 10-65/1361-503 sayılı Kurul kararı
11-57/1506-536
4
Burger King ve Mc Donald’s, Türkiye genelinde fast-food zincir kanalının lideri
konumundadır. Burger King, Mc Donald’s ve Domino’s Pizza dışında kalan
markaların %5’den daha düşük pazar paylarına sahip oldukları görülmektedir. 140
Fast-food restoranları pazarı yüksek giriş engellerinin bulunmadığı bir pazardır.
Uluslararası fast-food zincirleri Türkiye pazarına genel olarak franchise vererek
girmekteyken, bağımsız kanalda çok yüksek yatırım masraflarına katlanmadan
faaliyete başlamak mümkündür. Bağımsız kanaldaki restoran sayısının çokluğunun
bu durumla ilişkisi olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Öte yandan fast-food
sektörü henüz doygunluğa erişmemiş olup Euro Monitorun 2009 tarihli sektör
raporuna göre 2013 yılına kadar sektörün yeni açılan alışveriş merkezleri ve
restoranlarla %33 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. Bu büyümenin ise daha
çok zincir kanalında olacağı öngörülmektedir. 150
Nitekim pazarın bu yapısı nedeniyle, 12.5.2010 tarih ve 10-36/571-201 sayılı Kurul
kararında pazar payı ile lider konumda olan Burger King markasının sahibi olan
teşebbüsün hakim durumda bulunmadığına hükmedilmiştir. Kararda Burger King
markasına sahip olan TAB Gıda’nın hakim durumda olduğuna tek başına gösterge
olabilecek derecede yüksek pazar payına sahip olmadığı, kaldı ki pazarın yapısının,
teşebbüslerin pazardaki konumu ve pazara giriş engellerinin olmayışının da
teşebbüsün fast food restoranları pazarında hakim durumda olmadığına işaret ettiği
ifade edilmiştir.
160
Bu bilgilerden yola çıkarak, pazara 2009 yılında girmiş ve toplamda sadece 23
restoranla faaliyet gösteren Wienerwald markalı restoranların Türkiye genelinde
hakim durumda bulunduğunu söylemek zordur. Öte yandan pazarın önemli
oyuncularından olan Burger King, Mc Donald’s ve Domino’s Pizza markalarının
İstanbul ili özelindeki restoran sayılarına bakıldığında, İstanbul ilinde Burger King’in
140, Mc Donald’sın 78; Domino’s Pizza’nın ise 110 restoranı olduğu anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede İstanbul’da toplam 19 restoranı bulunan Wienerwald’ın, anılan ildeki
zincir restoranların haricinde kalan bağımsız fast food restoranlarının çokluğu da
dikkate alındığında, İstanbul ilinde de hakim durumda bulunma ihtimalinin olmadığı
kanaatine varılmıştır. 170
Her ne kadar fast-food pazarının rekabetçi bir pazar olduğu bilinmekte ve inceleme
konusu dosya bakımından Wienerwald’ın hakim durumda bulunmasından söz
edilmesi mümkün gözükmese de, Viyana Gıda’nın başvurunun ana konusunu
oluşturan ve sözleşme yapmanın veya mal vermenin reddi olarak sınıflandırılabilecek
davranışının belirli haklı gerekçelerinin bulunduğu da Viyana Gıda’dan elde edilen
bilgilerden anlaşılmaktadır.
Mal vermeyi/sözleşme yapmayı reddetme eylemi, temel olarak, bir teşebbüsün mal
teminini doğrudan ve herhangi bir gerekçe olmaksızın reddetmesi şeklinde ya da 180
yüksek fiyat ve/veya düşük kalitede mal temin etmek gibi olumsuz ticari koşullarda
mal vermeyi teklif etmesi/mal vermesi şeklinde ortaya çıkabilmektedir. Konuya ilişkin
mehaz mevzuat uygulamaları ve Kurul kararları uyarınca, bir teşebbüsün mal
vermeyi reddetme şeklindeki davranışının rekabet ihlali olarak kabul edilebilmesi için,
söz konusu teşebbüsün hakim durumda bulunduğunun tespit edilmesinin yanı sıra
11-57/1506-536
5
mal vermeyi reddetmenin objektif olarak haklı gerekçelere dayanmaması da
gerekmektedir2.
Viyana Gıda’nın Bilkar Gıda ve DNG Gıda ile arasında akdedilen franchise
sözleşmelerinin son bulduğu Viyana Gıda tarafından da doğrulanmaktadır. Mevcut 190
durumda Bilkar Gıda ve DNG Gıda’ya ürün temininin durdurulduğu ve internet
üzerinden gerçekleşen siparişlerin franchise ağında bulunan başka restoranlarca
karşılandığı bilinmektedir.
Öte yandan taraflarca yazılı olarak akdedilen sözleşmenin 16.2. maddesinde fesih
bildirimi ile sona ermenin tahdidi olarak sayılan nedenlerinden biri ……ticari sır…..
Aynı maddede böyle bir devir gerçekleşirse franchise alan nezdinde temerrüt
koşulları gerçekleşeceği ve sözleşmenin franchise verence gönderilecek bildirim ile
derhal geçerli olacak şekilde sona erdirileceği düzenlenmiştir. Ayrıca yine
sözleşmenin 16.3 maddesinde tahdidi olarak sayılan temerrüt durumlarından biri 200
……ticari sır….. Aynı maddede böyle bir durumda ……ticari sır….. şeklinde bir
hüküm bulunmaktadır.
Viyana Gıda’nın söz konusu hükümlere dayanarak ve gerekli ihtarı temerrüde düşen
tarafa göndermek suretiyle, diğer bir deyişle usulüne uygun olarak, Bilkar Gıda ve
DNG Gıda tarafından isim hakkı ve ürün bedelleri ödemelerinin gerçekleştirilmemesi
ve Bilkar Gıda hissedarlarının Viyana Gıda muvafakatini almaksızın şirket hisselerini
franchise sözleşmesine göre üçüncü kişi konumundaki kimselere devretmesi
sebepleriyle başvuruya konu sözleşmeleri sona erdirdiği anlaşılmaktadır. Nitekim,
şikâyet sahibi ile raportörlerce yapılan görüşmede de, Bilkar Gıda hissedarlarının 210
sözleşme hükümlerine aykırı bir şekilde şirket hisselerini üçüncü kişilere devretmiş
olduğu bilgisi teyit edilmiştir. Ayrıca, ödenmeyen ürün ve isim hakkı bedellerine ilişkin
ihtilafın halen devam ettiği, konunun İstanbul 1. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesine
intikal ettiği taraflarca sunulan bilgi ve belgelerden görülmektedir. Viyana Gıda’nın,
sözleşmenin franchise alanın fesihten sonraki yükümlülükleri hakkındaki 17.
maddesinde öngörüldüğü üzere ……ticari sır…... gibi yükümlülüklerine riayet edeceği
beklentisi ile başvuruya konu eylemlerde bulunduğu anlaşılmaktadır. Tüm bu
açıklamalar ışığında, Viyana Gıda bakımından haklı ve objektif bir nedenin
varlığından söz etmek mümkündür.
220
Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, Viyana Gıda ve Lisans İşletmeleri
A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bulguya
ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar 230
verilmiştir.
2 4.11.2010 tarih ve 10-69/1465-563 sayılı; 2.9.2010 tarih ve 10-57/1155-439 sayılı; 8.4.2010 tarih ve 10-29/446-
169 sayılı; 18.3.2010 tarih ve 10-24/330-118 sayılı; 5.8.2009 tarih ve 09-34/796-199 sayılı Kurul kararları.
Full & Egal Universal Law Academy