Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-228 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-57/1507-537
Karar Tarihi : 17.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Neyzar ÜNÜBOL, Nesrin SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Erhan HUBUP
Orta Mh. 681 Sk. No:15 Mahmure Çamlıyurt Apt. K:2 D:5 Adapazarı 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
-Abalıoğlu Yem Soya ve Tekstil A.Ş.
Kemalpaşa Mah. 412 Sk. No.4 Pınarbaşı/İzmir
-Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş.
D100 Karayolu 7. km Bolu
-Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti.
Dedeler Köyü Göynük/Bolu 30
-Şen Piliç Gıda Sanayi A.Ş.
Altıntepe Mah. Galipbey Cad. No:1 Maltepe/İstanbul
-Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşlt. San Tic. A.Ş.
Kayalıoğlu Kasabası Akhisar/Manisa
E. DOSYA KONUSU: Lezita, Erpiliç, Beypiliç, Şen Piliç, Keskinoğlu markalı piliç ve
sofralık yumurta üreticisi firmaların, bayileri ile münhasırlık koşulu ile çalışması
sebebiyle küçük ölçekli üreticilerin pazardan pay almasının engellendiği iddiası. 40
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; piliç eti ve sofralık yumurta üreticisi
olan Abalıoğlu Yem Soya ve Tekstil A.Ş. (Lezita), Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim
Paz. ve Tic. Ltd. Şti. (Erpiliç), Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Pazarlama Sanayi Ve
Ticaret A.Ş. (Beypiliç), Şenpiliç Gıda Sanayi A.Ş. (Şen Piliç), Keskinoğlu Tavukçuluk ve
Damızlık İşl. San. Tic. A.Ş. (Keskinoğlu) teşebbüslerinin bayileri ile münhasırlık koşulu
ile çalıştığı ve bu sebeple diğer marka piliç eti üreticisi küçük ölçekli firmaların pazardan
11-57/1507-537
2
pay almasının güçleştiği, nitekim bu büyük üreticilerin piliç pazarının %85’ine sahip
oldukları iddia edilerek konu hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir. 50
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.9.2011 tarih ve 6610 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 30.9.2011 tarih ve 2011-3-228/İİ-11-391.NM sayılı İlk İnceleme
Raporu, 13.10.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-52/1326-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan 10.11.2011 tarih ve 2011-3-228/ÖA-11-391.NM sayılı
Önaraştırma Raporu 11.11.2011 tarih ve REK.0.17.00.00-110.02.02/423 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; 60
- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddinin gerektiği
- Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş.’ye bayilik sözleşmelerinin
süresinin beş yılla sınırlandırılması işleminin ivedilikle yapılması yönünde görüş
gönderilmesi gerektiği
kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 70
Şikayet konusu iddialar teşebbüslerin piliç eti ve sofralık yumurta üretimi alanındaki
faaliyetleri ile ilişkilidir. Genel anlamda beyaz et sektörü içinde yer alan ürünler tavuk,
hindi, kaz, ördek gibi kanatlı hayvanlardan elde edilmektedir. Ancak ülkemizde kaz,
ördek ve hindi gibi kanatlı hayvanların tüketimi oldukça düşük seviyelerdedir.
Gerçekleşen kanatlı eti üretimine bakıldığında üretimin yaklaşık %..’sinin piliç eti olduğu,
hindi etinin toplam üretim içinde sadece %..’lük bir payı olduğu ve kalan %..’lük kısmın
ise köy tavuğu, yumurta tavuğu ve diğer kanatlı hayvanlardan oluştuğu görülmektedir.
Bu nedenle piliç etinin diğer kanatlı etlerinden ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.
25.11.2009 tarih ve 09-57/1393-362 sayılı Kurul kararında ilgili ürün pazarı piliç eti 80
pazarı olarak belirlenmiştir.
Şikâyet konusu teşebbüslerin diğer faaliyeti ise yumurta satışıdır. Yumurta çeşitleri, piliç
üretiminde kullanılan damızlık yumurta ve kuluçkalık yumurta ile doğrudan tüketim
amacıyla perakende ve toptan satış noktalarına satılan sofralık yumurta olmak üzere
türlere ayrılmaktadır. Dosya konusu bakımından ilgili ürün pazarı sofralık yumurta olarak
belirlenebilecektir. Dolayısıyla, dosya kapsamında ilgili ürün pazarları “piliç eti pazarı” ve
“sofralık yumurta” pazarı olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 90
Piliç eti ve sofralık yumurta pazarları bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma,
üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği dikkate
alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
11-57/1507-537
3
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Münhasır bayilik anlaşmaları, diğer bir ifadeyle alıcıya rekabet etmeme yükümlülüğü
getiren tek marka anlaşmaları, teşebbüsün piyasada belirli bir pazar gücüne sahip
bulunması halinde, başta pazarı kapama olmak üzere rekabet üzerinde olumsuz etkileri 100
bulunabileceğinden, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında incelemeye tabi
tutulacak nitelikte anlaşmalardır. Ancak bu tür anlaşmalar 4. maddeyi ihlal edecek
nitelikte olsa dahi 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan muafiyet koşullarını
sağladığı takdirde 4. maddenin yasaklayıcı hükmünden muaf tutulabilecektir.
Başvuru konusu iddia Lezita, Erpiliç, Beypiliç, Şen Piliç, Keskinoğlu markalı piliç eti ve
sofralık yumurta üreticisi firmaların satış noktaları ile yaptığı münhasır bayilik
anlaşmalarının rekabeti kısıtladığına ilişkindir. Dolayısıyla iddia konusu eylemler 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesine bakılarak bir an için rekabet kısıtı şeklinde
görülebilecekse de, ayrıca eylemin 5. madde kapsamındaki muafiyet hükmünden 110
yararlanıp yararlanmadığı da değerlendirilmelidir.
Üreticiler ile perakende satış noktaları arasında yapılan anlaşmalar, teşebbüslerin üretim
veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde yer almaları nedeniyle dikey anlaşma
niteliğindedir. 2002/2 sayılı Tebliğ dikey anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
hükümlerinin uygulanmasından grup olarak muaf tutulmasının koşullarını
belirlemektedir. Buna göre bir dikey anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasının
şartlarından birisi sağlayıcının mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki payının
%40’ı aşmamasıdır.
120
Söz konusu Tebliğ’in 5. maddesi ise rekabet etmeme yükümlülüğünün ne şekilde
uygulanacağını tanımlamaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca pazar payı
%40’ın altında olan bir teşebbüs alıcısına beş yılı aşmamak koşulu ile rekabet etmeme
yükümlülüğü getirebilmektedir. İddia konusu eylemlerin grup muafiyetinden yararlanıp
yararlanmadığının tespiti bakımından öncelikle hakkında inceleme yapılan teşebbüslerin
ilgili pazarlardaki payının ve uygulanan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
belirlenmesi gerekmektedir.
Başvuruya konu teebbüslerden Lezita hakkında aynı konuya ilişkin daha önce yapılan
bir başka başvuru neticesinde 15.7.2011 tarih ve 11-43/940-304 sayılı Kurul kararı ile, 130
Lezita’nın münhasır bayilik uygulamasının olmadığı ve olsa dahi pazar payı ve sözleşme
süresi gereği grup muafiyetinden yararlanabildiği gerekçesiyle konu hakkında
soruşturma yapılmasına gerek olmadığına hükmedilmiştir.
Hakkında inceleme yapılan diğer teşebbüslerden Erpiliç, Beypiliç, Şenpiliç ve
Keskinoğlu’nun piliç eti pazarındaki 25.11.2009 tarih ve 09-57/1393-362 sayılı Kurul
kararından alınan pazar paylarına ise aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
140
11-57/1507-537
4
Tablo. Piliç eti pazarındaki ilk sekiz teşebbüs ve pazar payları
Ciro Bazında Yıllara Göre Pazar Payı (%)
Teşebbüs 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Banvit
Bey Piliç
Erpiliç
Şen Piliç
Cp Piliç
Keskinoğlu
Şeker Piliç
Abalıoğlu
Diğer yandan önaraştırmaya konu teşebbüslerden yalnızca Keskinoğlu ve Bey Piliç
sofralık yumurta üretimi yapmaktadır. Beypiliç 2011 yılında yumurta üretimine başlamış
ve ilk yıl için üretim hedeflerini 2.000.000 yumurta olarak açıklamıştır. Keskinoğlu’nun
ise 2011 yılı üretiminin 900.000.000 adet olduğu bilinmektedir. Toplam yumurta
üretiminin yaklaşık 14.614.688.078 adet olduğu Türkiye sofralık yumurta pazarında söz
konusu teşebbüslerin payları ise yine %40 pazar payı eşiğinin altında kalmaktadır.
Nitekim şikayet konusu teşebbüslerin toplam pazar payları da düşüktür. Bununla birlikte 150
hem piliç eti hem de sofralık yumurta pazarları, oldukça fazla üreticinin yer aldığı
rekabetçi bir pazardır. Bu bakımdan söz konusu teşebbüslerin yaptıkları münhasır
anlaşmaların pazar üzerindeki toplam etkisinin de rekabetçi endişe uyandıracak
düzeyde olmadığı kanaatine varılmıştır.
Başvuruya konu teşebbüslerin pazar paylarının her iki pazarda da %40’ın altında olduğu
ve dolayısıyla pazar payı eşiği bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamına girdikleri
görülmektedir. Bu nedenle ilgili teşebbüslerin süresi beş yılı aşmayan münhasır bayilik
uygulamaları 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin yasaklayıcı hükmünden muaftır.
160
Teşebbüslerin sözleşme sürelerinin öğrenilmesi amacıyla Erpiliç, Beypiliç, Şenpiliç ve
Keskinoğlu’ndan konu hakkında bilgi ve bayilik sözleşmelerinin bir örneği talep edilmiştir.
Teşebbüslerden gelen cevabi yazılardan; Şenpiliç’in 3.11.2011 tarih ve 7609 sayılı
yazısında münhasırlık uygulamalarının olmadığı ve sözleşme sürelerinin en fazla beş yıl
olduğu, yazının ekinde yer alan sözleşme örneği incelendiğinde, sözleşmede açıkça
münhasırlık hükmü olmadığı ancak bayiye alım miktarını taahhüt etmesi şartı konduğu
görülmektedir. Sözleşmede bayi için belirli alım miktarı öngörülmesi bazı durumlarda
(örneğin belirlenen alım miktarı bayinin toplam satış miktarına eşit ise) münhasırlık
sonucunu doğurabilmektedir. Ancak sözleşme süresinin 5 yıl olmasından dolayı, bu
hüküm münhasırlık sonucunu doğursa dahi grup muafiyeti kapsamında olacaktır. 170
Erpiliç’in bayileri ile yapmış olduğu sözleşme örneği incelendiğinde, sözleşmenin C.II
numaralı bölümünde rekabet yasağının düzenlendiği ve bayinin Erpiliç dışında piliç eti
satmasının yasaklandığı görülmektedir. Ancak sözleşme süresi 5 yıl ile sınırlıdır.
Keskinoğlu ise hem yumurta hem de piliç eti satışına ilişkin bayilik sözleşmelerinden
birer örnek göndermiştir. Yumurta satışına ilişkin bayilik sözleşmesinin 4. maddesi ve
piliç eti satışına ilişkin bayilik sözleşmesinin 3. maddesi başka markalı yumurta ve piliç
eti satışını yasaklamaktadır. Ancak her iki sözleşme de bir yıl sürelidir.
11-57/1507-537
5
Beypiliç’in sözleşme örneğinde ise farklı bir durum ile karşılaşılmıştır. Beypiliç’in söz
konusu sözleşmesinin 3.6 numaralı maddesi bayinin Beypiliç ürünleri dışında başka 180
markalı ürünleri satmasını yasakladığı ve sözleşmenin sınırsız süreli olarak düzenlendiği
görülmüştür. Söz konusu durumda Beypiliç’in bayilik sözleşmesinin grup muafiyetinden
yararlanabilmesi için sözleşme süresini en fazla 5 yıl olarak düzenlemesi gerekmektedir.
Bu konu ile ilgili Beypiliç genel müdür yardımcısı ile 4.11.2011 tarihinde raportörlerce
telefon görüşmesi yapılmış, sözleşmelerin fiilen uygulanma süreleri ile ilgili bilgi talep
edilmiştir. Telefon görüşmesinde ve ayrıca Beypiliç’in bu konuya açıklama getiren
yazısında sözleşmelerin süresiz olarak imzalandığı ancak sözleşme koşullarında
değişiklik meydana geldikçe yenilendiği, dolayısıyla sözleşmelerin fiilen beş yıldan kısa
süre ile uygulandığı ve bundan sonra sözleşme sürelerinin beş yıl ile sınırlandırılacağı
belirtilmiştir. Beypiliç’in ilgili yazısı ekinde bir bayi ile 2002-2009 yılları arasında yapılan 190
sözleşmeler görülmektedir. Aynı bayi ile sözleşme süresiz olmasına rağmen 2002’de
imzalanan bayilik sözleşmesi 2005, 2007 ve 2009 yıllarında yenilenmiştir.
İncelenen bayilik sözleşmelerinden görülmektedir ki söz konusu teşebbüslerin
bazılarının münhasır bayilik uygulamaları olmakla birlikte, sözleşmeleri 5 yıl veya daha
kısa sürelidir. Yalnızca Beypiliç bayilik sözleşmesinin süresi gereği grup muafiyetinden
yararlanmamaktadır. Ancak Beypiliç’in bayilik sözleşmelerinin fiilen beş yıldan kısa süreli
olduğu ve sözleşme süresinin beş yıl ile sınırlandırılacağı tespit edilmiştir. Bu kapsamda
sözleşmelerinin süresinin en fazla 5 yıla indirilmesi işleminin ivedilikle yapılması
konusunda Beypiliç’e görüş gönderilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır. 200
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine
2- Ayrıca, Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş.’ye bayilik
sözleşmelerinin süresinin beş yılla sınırlandırılması işleminin ivedilikle yapılması 210
yönünde görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy