Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-59/1516-541

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2011-2-398 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-59/1516-541
Karar Tarihi : 24.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK

B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Nur Seda KÖKTÜRK, Nimet KAVAK

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır (iki başvuru).

D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza Meşrutiyet Cad. No: 153 Tepebaşı/İstanbul 20
E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin GSM hizmetleri
pazarındaki hakim durumunun yaratmış olduğu avantajlardan yararlanarak cihaz
piyasasında rekabeti kısıtladığı ve dağıtım ağında yer alan distribütörleri için
kısıtlamalar getirdiği, söz konusu kısıtlamalar bakımından bu teşebbüsler
arasında ayrımcı uygulamalar gerçekleştirdiği, kampanyalı cihazlar bakımından
sabit fiyat ve kar marjlarını belirlediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: 18.02.2011 tarih ve 1312 sayılı başvuruda özetle;
- Turkcell’in dağıtım sistemindeki münhasırlık uygulamaları ile sistemin tüm
aşamalarında kontörün yeniden satış fiyatını tespit ettiği,
- Dağıtım ağında yer alan teşebbüslerin ne alanda hareket edeceğine ve ne 30
kadar büyüyeceğine Turkcell’in karar verdiği, bu şekilde marka içi rekabeti yok
ettiği,
- Turkcell’in sahip olduğu pazar gücü ve vaat ettiği yüksek karlılık oranları ile
dağıtım ağındaki teşebbüslerin “ya Turkcell ya da diğer işletmeciler” şeklinde
zorunlu bir tercihe yönlendirildikleri,
- Alt bayi kanalında yer alan mavi noktaları da münhasırlaştırarak çok
markalılık yönündeki tüm riskleri bertaraf ettiği, pareto ilkesi
değerlendirmesinin bu noktalara uygun olduğu, Turkcell’in alt bayi kanalındaki
satışların büyük kısmını gerçekleştiren, lokasyon ve finansal güç bakımından
güçlü bayileri mavi nokta olarak belirlediği ve Turkcell İletişim Merkezi (TİM) 40
olma vaadiyle fiilen münhasırlaştırdığı,
- Turkcell’in mavi noktalar ya da diğer alt bayiler ile imzalanan satış
sözleşmesinin tarafı olmadığı, ancak sözleşme metinlerinde mavi noktalara
yapılan tabela ve görsel desteğin Turkcell Dağıtım Merkezleri (TDM)
tarafından karşılandığı hükmü yer almakla birlikte, esasen Turkcell tarafından
karşılandığı,
11-59/1516-541
2
- Bu desteğin karşılığı olarak TDM’ler ile mavi noktalar arasından imzalanan
Taahhütname hükmü gereği 5 yıl süreyle rekabet yasağı getirildiği, Rekabet
Kurulu muafiyet kararına konu olan teşebbüslerin TDM, TİM ve Turkcell
Ekstra’lar olduğu, ancak alt bayiler için böyle bir münhasırlığın olamayacağı, 50
- Hâkim durumdaki firmanın yeniden satış fiyatını belirlemesi (YSFB) yoluyla
elde ettiği rantın bir bölümünü dağıtım ağındaki teşebbüslere aktardığı ve bu
teşebbüslerin rakiplerle çalışma motivasyonunun baştan engellendiği,
- Turkcell’in dağıtım ağında, yeniden satış koşullarını, fiyatı, satış yeri, miktarı
ve vadesi gibi hususları belirlediği,
- Turkcell koşullarına uymayan distribütörlere mal verilmediği, bu distribütörlerin
prim alacaklarından kesintiler yapıldığı veya satış noktalarının elinden
alındığı, Turkcell’in prim sistemini dağıtım ağını disipline etmek amacıyla
kullandığı,
- Turkcell’in şikâyet edilen vakaların aksini göstermek amacıyla yapay deliller 60
yarattığı, bu nedenle savunmalarda sunduğu delillerin çok dikkatli bir şekilde
incelenmesi gerektiği
belirtilmektedir.
28.09.2011 tarih ve 6578 sayılı başvuruda ise özetle;
 Turkcell’in GSM hizmetleri pazarındaki hâkim durumunun yaratmış olduğu
avantajlardan yararlanarak, cep telefonu piyasasında rekabeti kısıtladığı ve
dağıtım ağında yer alan distribütörleri ve bayileri için cihaz ve kontör/TL yükleme
kartları bakımından çeşitli kısıtlamalar getirdiği,
 Turkcell’in tek taraflı oluşturmuş olduğu dağıtım sistemine uyulması bakımından
tüm distribütörleri zorladığı, 70
 Distribütörlere getirilen kısıtlamalar ve dağıtım kanalında biçilen rol bakımından
bu teşebbüsler arasında ayrımcı uygulamalar gerçekleştirildiği, bu şekilde marka
içi rekabeti ortadan kaldırdığı,
 Turkcell’in kampanyalı cihazlar bakımından sabit fiyatlar belirleyerek bu fiyatları
dikte ettiği ve bu şekilde söz konusu teşebbüslerin satış fiyatını serbestçe
belirleme yetkisini kısıtladığı, kâr marjlarını belirlediği,
 Turkcell tarafından belirlenen bu kurallara uyulmaması durumunda çeşitli
yaptırımların uygulandığı,
 Turkcell’in cihaz üreticilerinin Türkiye’de hangi firmalara distribütörlük vereceğini
belirlediği ve cihaz üreticilerini yönlendirdiği, üzerlerinde baskı kurduğu, 80
 Turkcell tarafından belirlenen cihaz distribütörlerinin aynı zamanda Turkcell
distribütörü olarak da faaliyet göstermeleri sonucunda, kampanyalı cihazların
satışı bakımından Türkiye’de cihaz üreticileri/ithalatçıları ve GSM işletmecileri
tarafından aynı dağıtım kanalının kullanıldığı ve bu şekilde GSM hizmetleri
pazarındaki hâkim durumunu cihaz piyasasında RKHK’nın 4. ve 6. maddesi
kapsamındaki kötüye kullanmasının zeminini oluşturduğu,
 Rakip GSM operatörlerinin aynı zamanda cihaz distribütörü olan Turkcell
distribütörlerine ulaşma imkânı ortadan kaldırılarak, bu durumun cihaz piyasası
bakımından rakiplerin pazar dışına itilmelerine neden olacağı
ifade edilerek, Turkcell’in uygulamalarına son verilmesi amacıyla geçici tedbir kararı 90
alınması talep edilmektedir.
11-59/1516-541
3
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.02.2011 tarih ve 1312 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 07.03.2011 tarih ve 2009-2-197/BN-11-151.İA sayılı Bilgi
Notu 17.03.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-16/301-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Ayrıca, 19.09.2011 tarihli başvuru ve konuyla
ilgili olarak 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrası
gereğince talep edilen 26.08.2011 tarihinde 6197 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) görüşü1 üzerine hazırlanan 28.09.2011 tarih,
2011-2-398/BN-11-392.ÖCÖ sayılı Bilgi Notu 11-51 sayılı Kurul toplantısında ele
alınarak, 11-51/1293-M sayı ile önaraştırma yapılmasına ve bu önaraştırmanın 100
17.03.2011 tarih ve 11-16/301-M sayı ile başlatılan önaraştırma ile birleştirilmesine karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 17.11.2011 tarih ve 2011-2-
398/ÖA-11-321.AA sayılı Önaraştırma Raporu, 23.11.2011 tarih ve REK.0.16.00.00-
110.02.02/667 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusuna yönelik olarak
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına ve aynı Kanun’un 9. maddesinin 4. fıkrası uyarınca geçici tedbir
alınmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. 110
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosya konusu iddialar özetle;
- Genel olarak dağıtım sistemine ilişkin olarak Turkcell’in;
 Dağıtım sistemindeki münhasırlık uygulamaları ile sistemin tüm aşamalarında
kontörün yeniden satış fiyatını tespit ettiği,
 Alt bayi kanalında yer alan mavi noktaları çeşitli uygulamalarıyla fiilen
münhasırlaştırdığı ve
 Distribütörler arası ayrımcı uygulamalar gerçekleştirdiği,

- Kampanyalı cihazlara ilişkin olarak ise Turkcell tarafından; 120
 Cihaz üreticilerinin birlikte çalışacakları distribütörlerin belirlenmesi gibi
uygulamalarla yönlendirildiği, üzerlerinde baskı kurulduğu ve distribütörler arası
ayrımcı uygulamalar gerçekleştirildiği,
 Kampanyalı cihazlar bakımından yeniden satış fiyatının ve satış koşullarının
belirlendiği
hususlarından oluşmaktadır.
I.1. Turkcell Dağıtım Sistemine İlişkin Tespitler
I.1.1. Turkcell Dağıtım Sisteminin Genel Yapısı
Turkcell’in SIM kart ve kontör kart satışı ile kampanyalı cihaz satışları, öncelikle
aralarında sözleşme bulunan distribütörlerine yapılmaktadır. Turkcell’in distribütörleri 130
dışında herhangi bir satış noktasına ya da kanalına doğrudan satışı bulunmamaktadır.
Distribütörler tarafından alınan bu ürünler, TDM’lere, TİM’lere, toptancılara, münhasır
nitelik taşımayan bayiler olan Turkcell Satış Noktalarına (TSN) satılmaktadır.

1 BTK’nın yazısında başvuru konusu hususlar hakkında görüşleri bulunmadığı belirtilmektedir.

11-59/1516-541
4
Aynı zamanda mobil cihaz üreticilerinin dağıtıcılığını da yapan Turkcell distribütörleri,
kampanya kapsamında yer almayan cihazların satışında Turkcell’den bağımsız olarak
TDM, TİM ve diğer son satış noktalarıyla ticari ilişkisini sürdürmektedir. Kampanyalı
cihazların dağıtımı ve satışı ise, aşağıda detaylarına yer verileceği üzere, Turkcell’in de
dâhil olduğu bir süreç içerisinde yürütülmektedir.
I.1.2. 06.06.2011 tarih ve 11-34/742-230 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
Yapılan incelemede, Turkcell’in dağıtım sistemine ilişkin dosya konusu iddiaların bir 140
bölümünün Rekabet Kurulu’nun 06.06.2011 tarih ve 11-34/742-230 sayılı kararında
değerlendirildiği anlaşılmıştır. Bahse konu kararda;
- Turkcell'in yeniden satış fiyatını belirlemesi iddiasına yönelik olarak RKHK’nın 4.
maddesinin ihlal edilmediğine,
- Turkcell'in GSM hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğuna ve
- Alt bayilerin fiili olarak münhasırlığa zorlanması iddialarına yönelik olarak ise
Turkcell’in çeşitli uygulamaları vasıtasıyla Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiğine
hükmedilerek, teşebbüse yıllık gayri safi gelirlerinin takdiren %1,125’i oranında olmak
üzere idari para cezası verilmiştir. Dolayısıyla, bu başvurunun 06.06.2011 tarih ve 11-
34/742-230 sayılı Kurul kararında değerlendirilen kısımlarına ilişkin olarak, bu aşamada 150
herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı anlaşılmıştır.
Kampanyalı cihaz satışlarına ilişkin öne sürülen hususların ise Turkcell’in eylemlerine
ilişkin yeni iddialar olduğu görülmektedir. Söz konusu iddiaların açıklığa
kavuşturulabilmesi için öncelikle cihaz kampanyalarına ilişkin değerlendirmede
bulunulmuştur.
I.2. Kampanyalı Cihazlara/Cihaz Kampanyalarına İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler
I.2.1. Türkiye Mobil Cihaz Pazarına İlişkin Genel Tespitler
Cep telefonu pazarı, teknolojik değişimlere ve kullanıcı seçimlerine olan duyarlılığı
sebebiyle oldukça dinamik bir yapı sergilemektedir. Bu durum, öne çıkan teknolojik
özelliklerin ve cep telefonu pazarında lider ve/veya önde gelen üreticilerin yıllar 160
içerisinde değişmesi sonucunu doğurmaktadır. Türkiye’de ise cep telefonu kullanımı,
1990’lı yılların ortasından itibaren yaygınlaşmaya başlamıştır. GSM hizmetleri pazarında
oyuncu sayısının artması ve operatörler arası rekabet, zamanla cep telefonu satışlarının
da artmasına neden olmuştur. Mobil hizmetlerin başladığı tarihten itibaren 225 milyon
cep telefonunun Türkiye'ye giriş yaptığı, son verilere göre kullanımda olan 136 milyon
cep telefonu bulunduğu ifade edilmektedir. Ülkemizde akıllı telefonlara olan talebin ise
global gelişmelerin yanında, 3G teknolojisinin kullanılmaya başlamasıyla hız kazandığı
anlaşılmaktadır. Esas itibarıyla mobil cihazlar, cep telefonu (mobilephone) ve akıllı
telefon (smartphone) olarak ayrılmıştır. Söz konusu ayrıma göre mobil cihazların satış
adedi ve satış değeri bakımından oranlarına aşağıda yer verilmektedir. 170
Tablo 1: Türkiye’de Mobil Cihaz Pazarında Cep Telefonu-Akıllı Telefon Ayrımına Göre Oranlar (%)2
Cep Telefonu Akıllı Telefon
Satış Adedi Satış Değeri Satış Adedi Satış Değeri
Aralık 2008 (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran 2009 (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 2009 (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran 2010 (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 2010 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos 2011 (…..) (…..) (…..) (…..)

2 Tabloların hazırlanmasında GFK raporlarından yararlanılmıştır.
11-59/1516-541
5
Mobil cihaz satışları içerisinde akıllı telefon satışları ve bu satışlardan elde edilen gelir
2,5 yıl gibi bir sürede oldukça büyük bir artış gerçekleştirmiştir. Bu durum, pazarın
değişen yapısını açıkça ortaya koymaktadır.
Türkiye’de mobil cihaz satışları birçok farklı kanaldan yapılmakta olup, aşağıdaki
tabloda söz konusu satış kanalları yer almaktadır.
Tablo 2: Türkiye’de Mobil Cihaz Satışı Gerçekleşen Satış Kanalları
Büyük Perakende
Mağazaları
Telekom
Perakendecileri
Perakende Teknoloji
Mağazaları
Tüketici Elektroniği
Zincirleri/Mağazaları
Hiper/Süpermarketler
(Real, Carrefour, Migros
gibi)
Münhasır Kanal
(Turkcell, Avea,
Vodafone)
Münhasır Kanal (Arçellik,
LG, Sony gibi)
Çok katlı/bölümlü
Mağazalar (Boyner, YKM
gibi)
Diğer Perakende
Mağazalar (İnternet
mağazacılığı dâhil)
(Koçtaş, Hepsiburada gibi)
Münhasır Olmayan
Kanal/ Karışık Kanal

(Teknosa,
Mediamarkt, Bimeks
gibi) Münhasır Olmayan Kanal)

Aralık 2009-Ağustos 2011 arasında mobil cihaz satışları bakımından kanalların
performansı ise aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir. 180
Tablo 3: Mobil Cihaz Satışları Bakımından Kanal Performansları (Satış Değerine Göre) (%)
12.09 03.10 06.10 09.10 12.10 03.11 06.11 08.11
Büyük Perakende
Mağazalar
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Telekom
Perakendecileri
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Perakende
Teknoloji
Mağazaları
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tüketici Elektroniği
Zincirleri/Mağazaları
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

“Telekom perakendecileri” adı verilen satış kanalı, mobil cihaz satışlarının çok büyük bir
kısmını gerçekleştirmektedir. Tablo 2’den de görüldüğü üzere, bu kanal, Turkcell, Avea
ve Vodafone’un münhasır bayilerini ve münhasır olmayan ve fakat GSM operatörlerinin
ve/veya mobil cihaz üreticilerinin ürün ve hizmetlerini satan işletmeleri kapsamaktadır.
Bahse konu kanaldaki mobil cihaz satışlarına ilişkin kırılım ise aşağıdaki gibidir:
Tablo 4: Mobil Cihaz Satışları Bakımından Telekom Perakendecileri Kanalı Performansı (Satış Değerine
Göre) (%)
12.09 03.10 06.10 09.10 12.10 03.11 06.11 08.11
Turkcell (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Avea (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
190








11-59/1516-541
6

Tablo 5: Mobil Cihaz Satışları Bakımından Kanal Performansları-Telekom Perakendecileri Kanal Kırılımı 200
(Satış Değerine Göre) (%)
12.09 03.10 06.10 09.10 12.10 03.11 06.11 08.11
Büyük Perakende
Mağazalar
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Perakende Teknoloji
Mağazaları
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tüketici Elektroniği
Zincirleri/Mağazaları
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turkcell (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Avea (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Telekom Per. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Yukarıda yer alan bilgilerden, Türkiye’de gerçekleşen mobil cihaz satışlarının yaklaşık
%(….)’sinin Turkcell’in münhasır bayilik kanalı üzerinden gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
GSM operatörlerinin münhasır son satış noktalarında gerçekleşen mobil cihaz
satışlarının temel olarak iki farklı şekilde olduğu görülmektedir. Bunlardan ilki, münhasır
bayinin, mobil cihaz distribütöründen alımını yaptığı cihazların üzerinde belirli bir kar
payı koyduktan sonra bunu son kullanıcıya sunduğu satış şeklidir. Kampanyasız cihaz
satışı olarak adlandırılabilecek bu satış şeklinde GSM operatörünün herhangi bir
noktada katılımı söz konusu olmamaktadır.
Kampanyalı cihaz satışı adı verilen ikinci satış şeklinde ise, mobil cihaz son kullanıcıya, 210
içerisinde GSM operatörü faydasının bulunduğu bir paket olarak sunulmaktadır. Bu tür
satışta fayda ise genellikle belirli bir konuşma süresi, SMS adedi ve/veya internet
kotasından oluşmaktadır3. Son yıllarda, GSM operatörleri tarafından sunulan cihaz
kampanyalarının artması ile akıllı telefonlara ve mobil şebekeler üzerinden internet
erişim hizmetine olan tüketici talebinin artması arasında bir bağ olduğu anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, Türkiye pazarında faaliyet gösteren üç GSM operatörünün de
güncel kampanyalarının akıllı cihazlar ve bunun yanında operatör faydası olarak
sağlanan internet erişim hizmetinden oluştuğu görülmektedir. Dolayısıyla, cihaz
kampanyalarının önemli bir kısmını akıllı telefon ve internet bağlantısı faydasından
oluşan paketler oluşturmaktadır. 220
Kampanyalı cihaz kurgularında genellikle (12, 18 veya 24 ay gibi) belirli süreli taahhüt
şartı bulunmaktadır. Bu tür kontratlı kurgular açısından GSM operatörü, abonenin
taahhüt süresi boyunca devam edecek bir geliri garanti etmiş olmaktadır. Bu tür bir
kampanyadan faydalanan bir abone ise, cihaz ve GSM paketini bir bütün olarak
almasından dolayı belirli bir avantaj elde etmeyi beklemektedir.
Yapılan incelemede, GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösteren üç operatörün de
çeşitli cihaz kampanyaları gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu
kampanyalar, şartları, cihaz modelleri, taahhüt süreleri vb. gibi konularda farklılık
gösterebilmektedir. Ayrıca, GSM operatörünün kampanyayı kurgulama ve bu cihazları
dağıtım kanalına sunma stratejileri, benzer olsa da, belirli noktalarda 230
farklılaşabilmektedir.



3 Ayrıca, elde edilen bilgilerden bu tür faydaların, üzerinde GSM operatörünün logosu bulunan hediyelik
eşyalar gibi farklı şekillerde de olabildiği anlaşılmıştır. Ancak, tüketiciye daha cazip gelen ve işletmecilerin
de tercih ettiği kampanya türünde genellikle abonelere çeşitli GSM hizmetleri sunulmaktadır.
11-59/1516-541
7

I.2.2. Turkcell Tarafından Gerçekleştirilen Cihaz Kampanyaları
Turkcell tarafından gönderilen bilgilerden ve yerinde incelemede elde edilen belgelerden
anlaşıldığı üzere, şirketin kampanya kapsamında cihaz sunumunu içeren uygulamaları
kontratlı ve kontratsız olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilmektedir.
Turkcell, “temlikli kurgu” olarak da tanımladığı kontratlı cihaz kampanya kurgularını,
kendi markası altında gerçekleştirdiği bir pazarlama faaliyeti olarak açıklamaktadır. 240
Kontratlı kampanyalar kapsamında cihaz bedeli ile Turkcell tarafından sunulan hizmetler
için belirlenen ücret toplamından oluşan bir paket fiyatı oluşturulduğu, abonelerin belli
bir süre (12 ya da 24 ay) söz konusu paketten faydalanma ve bu kapsamda anılan
paket ücretini ödeme taahhüdü vermeleri karşılığında bu paketin abonelerin kullanımına
sunulduğu belirtilmiştir.
Kontratsız kampanyalarda ise abonelerden herhangi bir taahhüt alınmadığı, abonelerin
kampanyaya dâhil edilen cihazların ücretini ödeyerek, bu cihaza denk gelen
hizmetlerden faydalandığı ifade edilmiştir. Ayrıca, bu kampanyalarda son kullanıcı
fiyatının Turkcell’den bağımsız olarak ilgili satış kanalı tarafından belirlendiği,
kendilerinin sadece kampanya duyurusunda ilgili distribütörler veya üretici firmalarla 250
mutabık kalınarak belirlenen “tavsiye edilen son kullanıcı fiyatını” anons ettikleri tespit
edilmiştir.
Kampanyalı cihaz kurgularının oluşturulmasında, Turkcell tarafından izlenen süreç
aşağıdaki şekilde özetlenebilecektir:
- Kampanya kapsamında abonelere sunulacak cihazların seçiminde i) cihaz üreticilerinin
kendi seçtikleri modelleri Turkcell’e önerebildikleri ii) Turkcell’in hedeflediği müşteri
kitlesinin ihtiyaçlarına uygun cihazları seçmek için farklı cihaz üreticileriyle irtibata
geçebildiği ya da iii) distribütörler tarafından Turkcell’e teklif sunulabildiği görülmektedir.
Burada dikkat çekilmesi gereken husus, Turkcell’in genellikle cihaz distribütörlerinden
ziyade doğrudan cihaz üreticileriyle bağlantı kurduğu ve cihazların kampanya 260
kapsamındaki adet, bedel ve satış koşullarına bu şekilde karar verildiğidir. Turkcell
özellikle, kontratlı kampanyalarda yer alan cihazların paket dâhilindeki fiyatlarının
belirlenmesine ilişkin süreçte rol oynamaktadır.
- Söz konusu kampanyaların BTK’ya bildirilen paket ücreti, ilgili mevzuat gereği hizmetin
nihai fiyatı olarak uygulanmakta ve aboneye, taahhüt verdiği dönem boyunca bu ücret
faturasında yansıtılmaktadır.
- Cihaz teminine ilişkin olarak ise, Turkcell genellikle kampanya kapsamındaki cihaza
ilişkin “ana distribütör/ana dağıtıcı” olarak atanmış olan cihaz distribütörüne ilgili
kampanyaya ilişkin bilgi vermekte ve cihazların bildirilen adetlerde temin edilmesini
istemektedir. Bu kapsamda, distribütör söz konusu cihazları ithal etmekte veya üreticisi 270
tarafından ithal edilmiş cihazları bu üreticilerden teslim almaktadır. Ana distribütör, temin
ettiği kampanyalı cihazları dağıtım kanalındaki diğer Turkcell distribütörlerine ve bayilere
(TDM ve/veya TİM) sağlamaktadır4. Yani kampanyalı cihazlar bayilere yalnızca ana
distribütör tarafından değil genellikle tüm distribütörler tarafından dağıtılmaktadır.
- Turkcell tarafından sağlanan bilgiye göre, şirket kampanya dahilindeki cihazların
toplam ücretini, cihaz üreticisi ya da dağıtıcısına çok kısa vadelerde (1-2 hafta)
ödemekte, tüketiciden bu ücreti 12-24 ay gibi uzun vadelerde, aboneye gönderilen
faturalara yansıtarak tahsil etmektedir. Diğer bir deyişle, üreticinin/distribütörün ve son

4 Turkcell, bu çerçevede distribütörlerin rolünün ürünün tedarik edilmesi ve bayilere ulaştırılması ile sınırlı
olduğunu vurgulamaktadır.
11-59/1516-541
8
satış noktasının elde edeceği gelir Turkcell tarafından garanti edilerek, bu tutar peşinen
anılan teşebbüslere ödenmektedir5. 280
- Turkcell’in, temin edilen cihazın satış noktaları arasında paylaştırılmasına ilişkin
süreçte yönlendirici rol alabildiği görülmektedir. Söz konusu durum teşebbüs yetkilileri
tarafından da ifade edilen bir husustur.
- TİM’lerin talebi üzerine kampanyalı cihazlar bayilere teslim edilmekte ve distribütörler
bu işlem için bayiye fatura düzenlemektedir. Bu aşamada genellikle (yaklaşık %…..
oranında) bayiler distribütörlere herhangi bir ödeme yapmamakta, mahsuplaşma bayinin
gerçekleştirdiği cihaz satışına ilişkin taahhütname adedi bilgisinin distribütöre
iletilmesinden sonra yapılmaktadır. Mahsuplaşma genellikle satılan cihazın yerine
bayiye (kutuya kutu olarak adlandırılan bir uygulama ile) yeni bir cihaz verilmesi
şeklinde gerçekleşmektedir. Ayrıca, her bir kontratlı cihaz satışı için Turkcell tarafından 290
distribütörler üzerinden TİM’lere belirli bir prim ödenmektedir.
I.2.3. Avea Tarafından Gerçekleştirilen Cihaz Kampanyaları
Rekabet Kurumu kayıtlarına 03.11.2011 tarih ve 7612 sayı ile giren yazıda Avea
tarafından; mevcut durum itibarıyla Avea ile distribütörlük sözleşmesi imzalamış olan
teşebbüslerin Telpa ve Mobiltel olduğu ve Telpa’nın Samsung marka cihazların,
Mobiltel’in ise Nokia, HTC ve Apple marka cihazların münhasır olmayan yetkili
distribütörü olduğu ifade edilmiştir.
Gönderilen yazıdan, Avea’nın cihaz kampanyalarına ilişkin süreci aşağıdaki şekilde
yürüttüğü anlaşılmaktadır:
- Kampanyalı olarak satışı gerçekleştirilecek cihazların seçiminde, üretici portföyünde 300
bulunan cihazların stok, fiyat, pazara sunuluş tarih, rakipte bulunma gibi özellikleri ile
GSM abonelerinin taleplerinin ve diğer operatörlerin kampanyalarının özellikleri rol
oynamaktadır.
- Bu süreçte cihaz üreticisi Avea’ya kendi ürününü tanıtabilmekte veya Avea bu bilgileri
farklı kanallardan temin etmektedir.
- Kampanya oluşturulma sürecinde ise cihaz üreticileriyle Avea arasında ticari
görüşmeler gerçekleşmekte ve kampanya kapsamında planlanan cihaz adedi ve
distribütöre uygulanacak fiyat gibi ticari konularda mutabakata varılmaktadır.
- Üretici ile varılan mutabakatın ardından Avea tarafından müşterilerine sunulacak olan
kampanyanın içeriği ve teklifler, Avea’nın pazarlama departmanı tarafından 310
belirlenmektedir.
- Avea’nın aynı zamanda kampanya yapılacak markanın dağıtıcısı olan distribütörü,
cihazları üreticisinden satın almaktadır. Cihaz üreticilerinin cihazı Avea distribütörlerine
satışları bakımından, Avea ile cihaz üreticileri arasında yürütülen ticari müzakerelerde
mutabık kalınan indirim oranları dikkate alınmaktadır.
- Avea pazarlama departmanı tarafından belirlenen kampanya detayları ve tavsiye
edilen fiyat bilgileri dağıtım kanalı ile paylaşılmaktadır. Bayiler, bu aşamada
kampanyaya ilgileri ve satış hacimleri doğrultusunda belirleyecekleri miktarlarda cihazı
Avea distribütörlerinden almaktadır.

5 BTK mevzuatı gereğince Turkcell dahil tüm GSM operatörlerinin GSM hizmetleri haricinde başka bir
faaliyetten gelir elde etmeleri yasaktır. Dolayısıyla, kampanya kapsamında yapılan cihaz satışlarından
Turkcell gelir elde etmemekte, yalnızca paket içerisindeki üzerinde anlaşmaya cihaz bedelini (Turkcell alış
fiyatı) cihaz üreticisine/distribütörüne iletmektedir.

11-59/1516-541
9
- Avea distribütörleri tarafından, alım gerçekleştiren Avea bayilerine cihaz bedelini 320
içeren bir fatura kesilmektedir.
- Kampanyalı cihaz satışlarında bayiler, tüketicilere teklif tutarını içeren bir fatura
kesmektedir. Ancak, cihaz bedelinin aylık GSM faturasına yansıtılmasından dolayı bayi
satış esnasında müşteriden herhangi bir peşin ücret alamamaktadır. Bu sebeple,
bayilere yaptıkları satışların karşılığı olarak bir adet cihaz hak ediş olarak gönderilmekte
ve kampanya tanıtımıyla birlikte duyurulan hak ediş tutarı da distribütör tarafından
bayiye ödenmektedir.
I.2.4. Vodafone Tarafından Gerçekleştirilen Cihaz Kampanyaları
Vodafone tarafından gönderilen 10.11.2011 tarih ve 7652 sayılı yazıda; Vodafone ile
üreticiler arasında yapılan periyodik toplantılarda paylaşılan portföy bilgileri ve fayda 330
maliyet analizleri sonucunda kampanyalı cihazların seçiminin yapıldığı belirtilmektedir.
Vodafone abonelerinin cihaz kampanyalarına dahil olabilmeleri için 12, 18 veya 24 aylık
taahhüt seçeneklerinden birini kabul etmeleri gerekmektedir.
Ayrıca, gönderilen kampanya örneklerinden anlaşıldığı kadarıyla Vodafone, dağıtım
kanalına kampanyalı cihazın “bayi alış fiyatı”nı ve “bayi satış fiyatı”nı tavsiye etmektedir.
Bu süreçte, teşebbüs, “tavsiye edilen son kullanıcı fiyatı” ile eş anlama gelen “cihaz
zarar kapama bedeli” kavramını kullanmaktadır. Cihaz zarar kapama bedelinin, her bir
kampanyalı cihaz satışı için Vodafone tarafından bayiye ödenecek olan ücret olduğu
anlaşılmaktadır. Örneğin, (……....) cihazı için (………...TİCARİ SIR…..……) kampanya
kurgusu aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir: 340
Tablo 6: Örnek Bir Vodafone Cihaz Kampanyası Kurgusu
Yeni Curve 9300
Taahhüt süresi 12 ay 18 ay 24 ay
Toplam aylık taahhüt
bedeli
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone tarafından gönderilen örneklerden, teşebbüsün kampanyalı satışlarının
faturalı ve faturasız olmak üzere iki şekilde gerçekleştiği görülmektedir. Faturalı cihaz
kampanyalarına genellikle internet paketi/internet kullanımı dahil edilirken, faturasız
kampanyalarda, cihazı kampanya kapsamında satın alan abonelere, talep etmeleri
halinde, internet kullanımı ya da belli bir internet paketi indirimli fiyattan sunulmaktadır.
Örneğin, Blackberry Curve 8520 modelini Vodafone bayilerinden 399 TL’ye satın alan
abonelere 12 ay boyunca kampanyalı Blackberry servis kullanım hakkı ayda 29 TL
yerine 9,90 TL olarak belirlenmiştir. Ayrıca, kurumsal abonelere yönelik olarak,
Vodafone kurumsal tarife paketlerinden bazılarına 24 ay taahhüt veren abonelere, 350
tariflerine aylık ek olarak yapacakları belli bir ekleme karşılığında cihaz ve belli süreli
internet kullanımı sağlanmaktadır.
I.3. Kanun’un 6. maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Dosya kapsamında, Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde ele alınabilecek iddialar
Turkcell’in;
- distribütörler arası ayrımcı uygulamalar gerçekleştirdiği ve
- cihaz üreticilerini, birlikte çalışacakları distribütörleri belirlemesi gibi uygulamalarla,
yönlendirdiği ve üreticiler üzerlerinde çeşitli yollarla baskı kurduğu
şeklinde özetlenebilir.
11-59/1516-541
10
Tek taraflı herhangi bir teşebbüs davranışının ihlal olarak değerlendirilebilmesi için 360
öncelikle bahse konu teşebbüsün faaliyet gösterdiği ilgili pazarın tanımlanması ve bu
pazarda hâkim durumda olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Gerek ilgili
pazar tanımlanması gerekse hâkim durum analizi detaylı inceleme gerektiren
aşamalardır. Bu sebeple, dosya kapsamında, Turkcell’in, GSM hizmetleri pazarında ve
diğer ilgili ürün pazarlarında hâkim durumda olduğu varsayılacak ve iddia konusu
davranışların kötüye kullanma olup olmadığı değerlendirilecektir.
Başvuruda; Turkcell’in distribütörleri arasında TDM tahsisi, kampanyalı cihaz
sağlanması gibi yollarla ayrımcılık yaptığı, bu şekilde bazı distribütörlerini kayırdığı ve
bunun sonucunda kayrılmayan distribütörlerin cihaz faaliyetlerine ilişkin rekabetçi
güçlerinin kırıldığı iddia edilmektedir. Ayrıca, Turkcell’in bu davranışlarının markalar 370
arası rekabeti olumsuz yönde etkilediği öne sürülmektedir.
Kanun’un 6. maddesinin (b) bendinde, “eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak,
yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan ya da dolaylı olarak
ayrımcılık yapılması” hâkim durumun kötüye kullanılması hallerinden biri olarak
sayılmıştır.
Turkcell’in iddia konusu ayrımcılık uygulamasının rakibine/rakiplerine değil, kendisinden
mal talep eden alıcı konumundaki distribütörlerine yönelik olduğu belirtilmesi gereken ilk
husustur. Bu şekilde alıcıları arasında farklı uygulamalar gerçekleştirerek hâkim
durumdaki teşebbüsün birincil düzeyde (rakiplere karşı) değil, ikincil düzeyde (alıcılara
karşı) bir zarar (secondary-line injury) ve rekabet ihlali oluşturabileceği ifade 380
edilmektedir.
Yapılan başvurularda, Turkcell distribütörlerine ayrımcılık yapıldığı ileri sürülen
durumların “aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler” olarak değerlendirilebileceği
kanaatine varılmıştır. Zira distribütörler, kendilerine tahsis edilen TDM ve TİM’lere
genellikle aynı ve eşit ürün ve hizmetleri sunmaktadır. Öte yandan, ticaretin
gerçekleştiği koşulların her bir alıcı (distribütör) için aynı olmadığı görülmüştür. Her bir
distribütörün satış hacmi, finansal gücü, kredibilitesi, tecrübesi ve gerek Turkcell’le
gerekse TDM ve TİM’lerle ilişkisi farklı düzeydedir. Yerinde incelemede ulaşılan bilgi ve
belgelerden, Turkcell’in kampanyalı cihazların dağıtım adetlerini distribütörlerin son bir
yıldaki kampanyalı kurgulardan elde ettikleri gelir ile doğru orantılı şekilde belirlediği 390
anlaşılmıştır. Konuya ilişkin olarak incelemede elde edilen 23-28 Eylül 2011 tarihli
yazışmalarda, (…..) kampanyası kapsamında üreticiden gelecek cihazların dağılımında
distribütörlerin bir yıllık performanslarının temel kriter olarak kullanıldığı, daha
sonrasında ise dağıtılacak adetlerde ufak oynamalar (yuvarlamalar) yapıldığı
görülmektedir:
Tablo 7: Örnek Bir Turkcell Cihaz Kampanyası Kapsamında Elde Edilen Bilgiler
Eylül 2010- Eylül 2011 Kontratlı Ciro Pazar Payları (%)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ciro Pazar Payları
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ciroya Göre Olması Gereken
Adet (Toplam 30.000 adet
cihaz)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Düzenlenen Toplam Adet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pazar Payı (%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turkcell, bahse konu uygulamasının amacının geçmiş cihaz kampanyalarında iyi bir
performans sergileyen, dolayısıyla yeni kampanyalarda da yüksek ciro elde etmesini
bekledikleri distribütörlere ağırlık vermek ve bu şekilde düzenlenen kampanyaların
başarıya ulaşmasını sağlamak olduğunu belirtmektedir. Bu bağlamda teşebbüsün 400
11-59/1516-541
11
uygulamasının, distribütörlere farklı adetlerde kampanyalı cihaz dağıtılması açısından
geçerli ve rasyonel bir sebebi olduğu kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, Turkcell’in iddia konusu davranışlarının öne sürüldüğü gibi markalar arası
rekabeti olumsuz yönde etkileyip etkilemediğinin incelenmesi gerekmektedir. İddialara
göre, Turkcell’in ayrımcı uygulamaları ve bu şekilde bazı distribütörleri kayırarak
sağladığı olanaklar sonucunda, rakip operatörlerle çalışılması durumunda elde edeceği
fayda ile Turkcell tarafından sağlanan faydayı karşılaştıran bir distribütörün, Turkcell ile
çalışmama motivasyonu çok düşük olacaktır. Böyle bir durumda rakip operatörlerin aynı
zamanda cihaz distribütörleri olan Turkcell distribütörlerine ulaşma imkânı ortadan
kalkacağından bu durumun cihaz piyasası bakımından rakiplerin pazar dışına 410
itilmelerine neden olacağı öne sürülmektedir.
GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösteren Turkcell, Vodafone ve Avea’dan elde edilen
bilgilerden, söz konusu operatörlerin halihazırda çalışmakta oldukları distribütörler ve bu
distribütörlerin dağıtıcısı oldukları mobil cihaz üreticileri gösteren aşağıdaki liste
hazırlanmıştır.
Tablo 8: GSM Operatörleri ile Mobil Cihaz Üreticilerinin Distribütörlüğünü Yapan Teşebbüsler
Distribütör Adı Distribütörlüğünü Yaptığı GSM
Operatörü
Distribütörlüğünü Yaptığı Mobil
Cihaz Üreticisi veya
İthal Ettiği Mobil Cihaz Markası
KVK Turkcell Nokia, Blackberry, Huawei, HTC,
ZTE
Genpa Turkcell Samsung, Nokia, HP, Apple, Huawei,
Acer, ZTE
C5 Turkcell Samsung, Huawei, Enigma, ZTE
Başarı Turkcell Samsung, Huawei, ZTE
Netcell Turkcell HP, LG, Sony Ericsson, Huawei,
ZTE, Sonim, Alcatel, Plantronics
Tekofaks Turkcell Motorola, Dell
Brighstar Vodafone Nokia, HTC, Apple, Blackberry
Telpa Avea Samsung
Mobiltel Avea Nokia, HTC, Apple
Görüldüğü üzere hâlihazırda, Turkcell’in beş, Vodafone’un bir, Avea’nın ise iki adet
distribütörü bulunmaktadır. Her bir GSM operatörünün en az bir distribütörünün, mobil
cihaz piyasasının en önde gelen üreticilerinden Nokia, Samsung, HTC, Apple ve RIM
(Blackberrry üreticisi)’ın da distribütörü olduğu görülmektedir. Diğer bir deyişle, Turkcell, 420
Vodafone ve Avea’nın tamamı kendileri için kritik öneme sahip cihaz markalarına
distribütörleri aracılığıyla ulaşabilmekte ve kampanyalar düzenleyebilmektedir. Ayrıca,
elde edilen bilgilerden, üç operatörün de mobil cihaz üreticileriyle birebir iletişiminin
bulunduğu, çoğunlukla kampanyaların operatör ve üreticinin görüşmeleri sonucunda
kurgulandığı anlaşılmaktadır.
Cihaz kampanyaları ve özellikle akıllı telefonlar ile düzenlenen kampanyalar gerek cihaz
piyasası gerekse GSM hizmetleri pazarı açısından önemli bir hale gelmiştir.
Operatörlerin akıllı telefonlar ile kampanyalar düzenlemelerinin yenilikleri yakalamak,
marka imajını korumak, yeni aboneler kazanmak ve GSM/3G gelirlerini arttırmak gibi
birden çok amacı bulunmaktadır. Operatörlerin düzenledikleri kampanyalar 430
incelendiğinde, üç işletmecinin de birbiriyle ikame kabul edilebilecek ve rekabet
edebilecek düzeyde kampanyalarının bulunduğu görülmektedir. Örneğin, Apple IPhone
cihazlarına ilişkin üç operatörün de hâlihazırda çeşitli kurguları olduğu anlaşılmıştır.
Yerinde incelemede elde edilen belgelerden de, Turkcell’in cihaz üreticilerinin üzerinde
baskı kurarak onları yönlendirdiğine ilişkin bilgilere ulaşılamamış, aksi yönde bir takım
yazışmalar görülmüştür.
11-59/1516-541
12
Turkcell çalışanı tarafından gönderilen “Genpa- Genel Değerlendirme Toplantısından
Notlar” başlıklı 4 Ağustos 2011 tarihli e-postadaki “(………...TİCARİ SIR…..……)”
ifadesinden iki distribütörün satacakları cihazlara ilişkin kararlarda üretici Nokia’nın
yönlendirici olduğu anlaşılmaktadır. 440
(……) kampanyasına ilişkin olarak 27 Eylül 2011 tarihinde (……) ürünü distribütörlerine
hangi kırılımda dağıtacağına ilişkin olarak bir Turkcell çalışanı, başka bir Turkcell
çalışanına “…bence biz karışmamalıyız. Sadece bize de bilgi verirlerse iyi olur. Belli bir
dağıtım metodları varsa bilelim yeter” şeklinde cevap vermiştir.
Ayrıca üretici açısından Turkcell ile mutabakata varmanın önemi, cihaz üreticisi (……..)
firmasından bir yetkilinin Turkcell çalışanlarına gönderdiği 25 Eylül 2011 tarihli e-
postadan anlaşılmaktadır: “…(………...TİCARİ SIR…..……). Bizim tek odağımız
Turkcell’dir. Dolayısı ile de tek derdimiz Turkcell’in mutlu olacağı çözümü üretmektedir,
distribütörleri Turkcell’in öngördüğü ölçüde, Turkcell’in istekleri doğrultusunda tatmin
etmeye azami dikkat gösteriyoruz...”. 450
GSM operatörlerinin portföylerinde bulunması açısından son derece önemli bir cihaz
olan IPhone özelinde, Turkcell’in cihaz kampanyalarına ilişkin kullanıcı fiyatının
belirlenmesi aşamasında Apple yöneticilerinin onayını aldıkları anlaşılmaktadır.
(………...TİCARİ SIR…..……)
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında; Turkcell’in distribütörlerine ayrımcılık uygulamak
ve cihaz üreticilerinin üzerinde baskı kurarak onları yönlendirmek suretiyle Kanun’un 6.
maddesini ihlal etmediği kanaatine varılmıştır.
I.4. Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
I.4.1. Yeniden Satış Fiyatının Tespit Edildiğine İlişkin İddiaların Değerlendirilmesi
Bu bölümde, Turkcell’in kampanyalı kurgular yoluyla kendi hizmetlerinin de sunulacağı 460
cihazların yeniden satış fiyatını ana dağıtıcı, dağıtıcı, TDM ve TİM düzeyinde belirlediği
iddiası değerlendirilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan karar ve eylemlere verilen örnekler
arasında, (a) bendinde “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan
maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi”
sayılmaktadır. Mevcut önaraştırma kapsamında, Turkcell’in sözleşme ve uygulamaları
ile dağıtım kanalında kampanyalar dâhilinde pazara sunulan mobil cihazların yeniden
satış fiyatını belirlemesi yoluyla Kanun’un 4. maddesinin (a) bendini ihlal edip etmediği
incelenmektedir.
- Kontratlı Cihaz Kampanyaları 470
Dosya mevcudu belgelerden, Turkcell’in GSM hizmetlerinden biri veya birkaçını
içerecek şekilde ve Turkcell dağıtım sistemi içerisinde pazara sunulan cihazlarda,
Turkcell’in cihazların ana distribütöründen diğer Turkcell distribütörlerine, diğer
distribütörlerden TDM ve/veya TİM’lere dağıtımına ilişkin fiyat şablonları hazırladığı ve
bu şekilde cihazların hangi fiyatlar üzerinden arz edilebileceğini tespit ettiği
anlaşılmaktadır. Söz konusu fiyat şablonlarında, cihazların pazara arzı sırasında
oluşacak fiyatlar ve bu fiyatların gerçekleşmesi halinde elde edilecek kar marjları
gösterilmektedir. Herhangi bir cihaz kampanyalı olarak Turkcell veya diğer GSM
operatörleri tarafından tüketicilere sunulurken, aynı marka/modelde cihaz aynı zamanda
zincir mağazalar, teknoloji ürünleri mağazaları, bağımsız elektronik perakendeciler gibi 480
diğer satış noktaları üzerinden de (GSM kampanyası olmadan) pazara sunulmaktadır.
Kontratlı kampanyalı ürünlerin Turkcell tarafından pazara sunulması uygulamasında
Turkcell, tüketicilere ulaştırılacak cihazların toplam bedelini distribütörlerine kısa
11-59/1516-541
13
vadelerde peşin olarak ödemekte, daha sonra bu cihaz bedeli ve sunduğu hizmet dâhil
oluşan paket fiyatını, kampanyadan yararlanan tüketicilerden kontratının süresine göre
taksitlendirilmiş şekilde tahsil etmektedir. Diğer bir ifadeyle, cihaza ilişkin bedel Turkcell
tarafından cihazı Türkiye’ye ithal eden/üreticiden temin eden ana distribütöre ya da
cihaz üreticisine 1-2 hafta gibi bir sürede ve peşin olarak ödenmekte iken, bu cihazların
bedeli ise kontrat koşullarına göre 12-24 ay içerisinde taksitle, GSM hizmetleri faturası
üzerinden Turkcell tarafından tahsil edilmektedir. 490
Cihazın dağıtımı sürecine dahil olan diğer distribütörler ve bayiler ise ana distribütör
tarafından gönderilen cihazların satışı gerçekleştikçe prim almaktadır. Ayrıca bayiler
kampanyalı cihazı distribütörden alırken (faturalaşmaya rağmen) genellikle ödeme
yapmamakta, ürüne ilişkin mahsuplaşma bayi satışı gerçekleştirdikten sonra kutuya-
kutu şeklinde gerçekleşmektedir. Dolayısıyla, diğer distribütörlerin ve TDM/TİM’lerin
kampanyalı satışlarda fonksiyonu, Turkcell GSM hizmeti ve bir cihaz şeklinde
paketlenmiş olan bir ürünün satışına Turkcell adına aracılık etmek konumundan öteye
geçmemektedir.
Turkcell’in cihazların toplam bedelini kampanya başlangıcında ana distribütöre ödüyor
olması, diğer distribütör ve bayilerin pazara sunulan paket ürünün satışı halinde sadece 500
prim alıyor olmaları, bayilerin distirbütörden ürün alırken ödeme yapmadan ancak satışı
gerçekleştirirlerse sattıkları cihaza karşılık distribütörden yeni bir cihaz almaları ve cihaz
bedelini peşin olarak satış gerçekleştiğinde tüketiciden tahsil etmemeleri nedenleriyle,
abonenin faturasını ödememesi gibi herhangi bir risk ortaya çıktığında bu riski tamamen
Turkcell üstlenmektedir. Nitekim, teşebbüs tarafından gönderilen açıklama ve ek
belgelerde 2011 Ekim ayı itibarıyla dolandırıcılık olduğu tespit edilen hat sayısı (……..)
cihazlarında (……..) adet ve (……..) TL; (……..) cihazlarında ise (……..) adet ve (……..)
TL olarak tespit edilmiştir. Burada gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zarar,
cihaz bedelleri peşin olarak kampanya öncesinde distribütörlere ödenmiş olduğu için
doğrudan Turkcell tarafından karşılanmaktadır. 510
Ayrıca, vurgulanması gereken bir husus, kontratlı kampanyalı cihazların pazara
sunumundan önce, söz konusu kampanya Turkcell’in GSM hizmetlerini de içerdiği için,
kampanyaya ait bilgilerin BTK’ya bildirim zorunluluğu olduğudur. Turkcell tarafından bu
durumun, gerek “Tarife Yönetmeliği” ve “Tarife Bildirimine İlişkin Usul ve Esaslar”
gerekse BTK ile Turkcell arasında imzalanan GSM imtiyaz sözleşmesi kapsamında bir
yükümlülük olduğu ifade edilmektedir. BTK’nın aksi yönde bir karar vermemesi, belirli bir
süre içerisinde zımnen onaylanmış sayılan kampanyalar geçerlik kazanmaktadır. Bu
bildirimde GSM operatörleri nihai fiyat olarak uygulanacak olan kampanya fiyatlama
bilgilerini -cihazın fiyatı dâhil paket ücretini- BTK’ya bildirmektedir. Kontratlı
kampanyalarda gerçekleştirilen uygulamaların gerekçesi ise Turkcell tarafından 520
aşağıdaki şekilde ifade edilmektedir:
 “Kampanyalı kurgular BTK'ya bildirilen ücretler üzerinden tüketicilere sunulmak
durumundadır. Diğer yandan Elektronik Haberleşme Sektöründe Tüketici Haklan
Yönetmeliği'nin "Tüketici Hakları" başlıklı 5. maddesinde tüketicilerin hizmetlere eşit
şartlarda erişebilme hakkı hükme bağlanmış; aynı Yönetmeliğin "Şeffaflık ve
Bilgilendirme" başlıklı 6. maddesinde ise işletmecilerin, sundukları hizmetlere erişim ve
bu hizmetlerin kullanımına ilişkin olarak, hizmetler için uygulanacak ücretler yanında
aynı maddede sayılan diğer hususları tüm tüketicilere sunmakla yükümlü oldukları
düzenlenmiştir. Bu gerekliliği yerine getirmek için ise etkin bir dağıtım yapısının
oluşturulması bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. 530
 Bu bakımdan nihai satış bedeli belli olan bir ürünün tüm ülke sathına etkin bir şekilde
dağıtılmasının, dağıtımın farklı aşamalarında faaliyet gösteren işletmecilerin bu
operasyonu gerçekleştirmeyi karlı bulması halinde mümkün olabileceğini ifade etmek
11-59/1516-541
14
gerekmektedir. Diğer yandan, bu ürünlerin nihai satış fiyatının hesaplanması ise ancak
dağıtım kanalında faaliyet gösteren işletmecilerin ilgili ürünleri dağıtmak karşılığında
talep edebilecekleri makul ücretin öngörülmesi ile mümkün olabilmektedir. Aksi takdirde
kampanyanın nihai satış fiyatının belirlenmesi ve kampanyanın etkin bir şekilde tüm
ülkeye yayılması fiilen mümkün olmayacaktır.”
 Kontratlı kampanyalı şekilde pazara sunulan cihazların son kullanıcı fiyatlarının
kurgulanması şeklindeki bu tür bir uygulama, pazarda faaliyet gösteren her üç GSM 540
operatörü tarafından da yapılmaktadır.
Avea tarafından gönderilen bilgi çerçevesinde, yapılan kampanyalı cihaz sunumlarının
gerçekleşme şekline önceki bölümlerde yer verilmiştir.
Vodafone tarafından gönderilen kampanya örneklerinden de, Vodafone dağıtım
kanalına kampanyalı cihazın “bayi alış fiyatı”nı ve “bayi satış fiyatı”nı tavsiye etmektedir.
Bu süreçte, teşebbüs, “tavsiye edilen son kullanıcı fiyatı” ile eş anlama gelen “cihaz
zarar kapama bedeli” kavramını kullanmaktadır. Cihaz zarar kapama bedelinin, her bir
kampanyalı cihaz satışı için Vodafone tarafından bayiye ödenecek olan ücret olduğu
anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında Turkcell’in kontratlı kampanyalar yoluyla pazara 550
sunduğu telefon cihazlarının yeniden satış fiyatını tespit etmesi uygulamasının, dağıtım
kanalında yer alan teşebbüslerin herhangi bir ticari risk üstlenmemeleri ve uygulamaya
yalnızca aracılık etmelerinden dolayı, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
- Kontratsız Cihaz Kampanyaları
Kontratsız cihaz kampanyalarında ise abonelerden satın aldıkları cihaz karşılığında
herhangi bir taahhüt alınmamakta, aboneler cihaz ücretini doğrudan bayiye ödemekte
ve bu cihazla birlikte kampanya dâhilindeki bir Turkcell GSM hizmeti satın
alabilmektedir. Bu uygulamada Turkcell, cihazların sağlıklı bir şekilde pazara dağılımını
sağlamak üzere distribütörlerin ve TDM/TİM’lerin uygulayabilecekleri perakende satış 560
fiyatını tavsiye etmektedir. Turkcell cihaz bedelinin tahsilinde rol almamakta, bu nedenle
BTK’ya yapılan bildirimlerde cihaza ilişkin bedeller kapsam dışında tutulmamakta,
Turkcell’in anılan cihazın satışına yönelik süreçte herhangi bir rolü bulunmamaktadır.
Bunun yanında Turkcell tarafından gönderilen ek belgeler incelendiğinde, teşebbüs
tarafından tavsiye edilen satış fiyatlarının aynen uygulanmadığı, distribütörlerin veya
TDM/TİM’lerin gerek görmeleri halinde sunulacak cihazı tavsiye edilen satış fiyatını
altında fiyatlamayı tercih ettikleri anlaşılmıştır. Ayrıca, yerinde incelemede elde edilen
belgelerde de, Turkcell’in tavsiye edilen satış fiyatının aynen uygulanmasını zorlayıcı
veya bunun uygulanıp uygulanmadığını kontrol eden herhangi bir eylemi tespit
edilmemiştir. 570
Dolayısıyla kontratsız kampanyalarda, Turkcell’in tavsiye niteliğinde yeniden satış fiyatı
tespit etmesinin; bu fiyatlara distribütörler ve TDM/TİM’ler tarafından aynen uyulmaması
ve incelemelerde Turkcell tarafından oluşturulmuş fiyatlara uyulup uyulmadığını kontrol
etme veya uymayanları cezalandırma mekanizmasının varlığının tespit edilememiş
olması, bunun yanında adı geçen fiyat tavsiyesi uygulamasının aslen pazara cihazın
kesintisiz ve sağlıklı bir şekilde sunumunu amaçlaması nedenleriyle 4054 sayılı
Kanun’un ilgili maddesinin ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır.


11-59/1516-541
15
I.4.2. Turkcell’in Kampanyalar Kapsamında Cihazların Hangi Dağıtım Kanalı ile 580
Pazara Sunulacağını Belirlediğine İlişkin İddiaların Değerlendirilmesi
Bu bölümde, Turkcell’in kendi hizmetlerinin de içerisinde olduğu kampanyalı kurgular
yoluyla tüketiciye sunulan cihazların pazara dağıtımında, dağıtım miktarlarını ana
dağıtıcı, dağıtıcı, TDM/TİM düzeyinde belirlediği iddiası değerlendirilmiştir.
Turkcell tarafından kampanya kapsamında hangi cihazların ana distribütör tarafından
diğer distribütörlere dağıtılacağı planlanmaktadır. Esas itibarıyla, Turkcell çalışanlarında
cihaz dağıtımının planlamasını gösterir belgeler bulunmaktadır. Bununla birlikte, bu
uygulamanın Turkcell hizmetini de barındıran cihaz kampanyalarında, ilgili cihazın
dağıtım kanallarında sağlıklı bir şekilde tüketiciye ulaşmasını sağlamak üzere yapılan
bir uygulama olduğu anlaşılmıştır. Burada amaçlananın, kampanya kapsamında 590
Turkcell tarafından sağlanan hizmetlerle birlikte sunulacak olan cihazın, etkin bir şekilde
tüketicilere sunulması olduğu görülmektedir. Bu dağıtımın planlamasının yapılmasında
temel olarak kullanılan veriler ise, bayilerin Supply Chain Management (SCM) olarak
adlandırılan bir bilgisayar programı üzerinden herhangi bir kampanya kapsamında
tüketiciye ulaştırmak istedikleri cihazları, hangi distribütörden almayı tercih ettiklerine ve
bu bağlamda, distribütörlerin daha önceki satış ve başarı değerlendirmelerine göre
ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, SCM ekranlarından TİM’lerin kampanyalı cihaz satın
alacakları bayiyi seçebildikleri de tespit edilmiştir. Bununla birlikte, distribütörler, SCM
ekranlarında oluşturdukları taleplere göre şekillenen dağılım planına da tamamen
uymamakta, kampanya süresince gerekirse başka distribütörlerden de cihaz temin 600
edebilmektedir.
Dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta, herhangi bir cihazın sadece Turkcell (veya
diğer GSM operatörleri) tarafından değil, diğer zincir mağaza, büyük marketler ve
bağımsız elektronik cihaz satıcıları tarafından da pazara sunuluyor olmasıdır.
Dolayısıyla, herhangi bir marka cihazın yalnızca tek bir GSM operatörü tarafından yahut
tek bir operatörün tek bir distribütörü tarafından dağıtımı ve tüketiciye ulaştırılması söz
konusu değildir. Ancak, böyle bir uygulamada, yani herhangi bir cihazın ana distribütörü
ile sadece bu distribütörün ticari faaliyet içerisinde olduğu bayiler tarafından pazara
sunulması durumunda, yalnızca o distribütörün faaliyetlerini yoğunlaştırdığı bölge
içerisinde ilgili cihazın tüketiciye ulaştırılması riski ortaya çıkabilecektir. Mevcut 610
uygulamalarda ise, kampanya kapsamında tüm cihazların oluşabilecek talep ve bayi
tercihlerine göre ülke çapında pazara sunulması sağlanmakta, aynı zamanda bu
cihazlar diğer dağıtım kanalları tarafından da pazara arz edilmektedir. Örneğin, Apple
IPhone4 cihazı halihazırda her üç operatörün bayilik sistemi, zincir teknoloji mağazaları
ve zincir marketler tarafından pazara sunulmaktadır. Dolayısıyla Turkcell’in
kampanyalarda tüketiciye sunulacak cihazların hangi distribütör kanalı ile ne şekilde
pazara sunulacağının tespit etmesine yol açan nitelikteki uygulamalarının 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik 620
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin ve geçici tedbir talebinin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy