Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-289 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-60/1554-549
Karar Tarihi : 07.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Hüseyin ORMAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Dere Madencilik İnş. Yapı Malz. San. ve Tic. A.Ş.
10.Jandarma Alayı Arkası. Pınarbaşı 35060 Bornova/İzmir 20
- Erkoç Kırmataş San. ve Tic. A. Ş.
Kavaklıdere Köyü Boğazkesen Mevkii Bornova/İzmir
E. DOSYA KONUSU: İnşaat alanında faaliyet gösteren Dere Madencilik İnş. Yapı
Malz. San. ve Tic. A.Ş. ve Erkoç Kırmataş San. ve Tic. A.Ş.’nin İzbeton İzmir
Büyükşehir Belediyesi Beton Asfalt Enerji Üretim Dağıtım Tesisleri Su
Kanalizasyon Tic. ve San. A.Ş. tarafından açılan çeşitli yapı malzemeleri
ihalelerinde danışıklı hareket ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; İzbeton İzmir Büyükşehir Belediyesi Beton
Asfalt Enerji Üretim Dağıtım Tesisleri Su Kanalizasyon Tic. ve San. A.Ş. (İzbeton)’nin
gerçekleştirdiği “alt temel ve plent-miks temel malzemeleri” gibi yapı malzemeleri alım 30
ihalelerinde, Dere Madencilik İnş. Yapı Malz. San. ve Tic. A.Ş. (Dere Madencilik) ve
Erkoç Kırmataş San. ve Tic. A.Ş. (Erkoç Kırmataş) tarafından rekabet ortamının ortadan
kaldırılarak daha önceden belirlenmiş fiyatların teklif edildiği iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.06.2011 tarih ve 4418 sayı ile intikal eden
başvurular üzerine hazırlanan 21.07.2011 tarih ve 2011-2-289/İİ-11-423.NS sayılı İlk
İnceleme Raporu 3.8.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-44/982-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 29.11.2011 tarih ve 2011-2-
289/ÖA-11-151.İA sayılı Önaraştırma Raporu, 05.12.2011 tarih ve REK.0.16.00.00-
110.02.02/682 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 40
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu ile ilgili olarak 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne
yer verilmiştir.
11-60/1554-549
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Başvuruda özetle;
- Yapı malzemeleri alım ihalelerinde, Dere Madencilik ve Erkoç Kırmataş tarafından
rekabet ortamının ortadan kaldırılarak daha önceden belirlenmiş fiyatların teklif edildiği
- Söz konusu iki teşebbüsten ihale yüklenicisi teşebbüs malzemeyi temin edemediğinde,
malzemenin diğer anlaşmalı teşebbüs tarafından yüklenici teşebbüs ile aynı fiyattan 50
verilerek, rakiplerin İzbeton’a malzeme vermelerinin önüne geçildiği,
- Kantar ve sevk fişleri karşılaştırıldığında iddia konusu durumun son beş yılda defalarca
tekrarlandığının görülebileceği,
- İzbeton ihale şartnamelerinin Dere Madencilik ve Erkoç Kırmataş’a uyarlanarak
hazırlandığı,
- Aralarında anlaşma yapmak suretiyle Dere Madencilik’in altı ay boyunca ihalede
anlaşmalı ve kasıtlı olarak ikinci sırada kalmak suretiyle, faaliyetleri idari kurumlarca
durdurulduğu halde ihaleye girerek teklif veren Erkoç Kırmataş’ın ihaleyi kazanmasının
sağlandığı, Erkoç Kırmataş tarafından üretim yapılamaması dolayısıyla İzbeton’un
doğrudan Dere Madencilik’ten malzemeleri aldığı, 60
- Sonuç olarak, Dere Madencilik ve Erkoç Kırmataş’ın İzbeton’un açtığı yapı malzemeleri
ihalelerinde danışıklı teklif verdiği, söz konusu iki şirketin İzbeton ile anlaşarak rakipleri
ihale dışında bıraktıkları iddia edilmektedir.
Ayrıca, başvuru sahibi tarafından 11.07.2011 tarihinde e-posta ile gönderilen ek belgede
ise; İzbeton’daki ihale teklif fiyatları incelendiğinde gizli anlaşmaların olduğunun
anlaşılacağı, Dere Madencilik’in ihaleden önce piyasadaki ekonomik gücünü kullanarak
nakliyecileri de organize ettiği ve ihaleye girmek isteyen firmalara yüksek fiyat verildiği,
bu nedenle sözü edilen şartlarda ihaleye kimse giremediği için Dere Madencilik’in ön
plana çıktığı ve nakliyecilerle düşük bedellerle anlaşıldığı ifade edilmektedir.
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler 70
I.1.1. Dere Madencilik
Dere Madencilik, Dere Grup bünyesi altında, madencilik sektöründe İzmir’de faaliyet
gösteren bir firmadır. Şirketin faaliyet alanı; kırmataş, kırmakum ve ocak taşı imalatı ve
pazarlaması üzerinedir. Teşebbüs; hazırbeton sektöründe faaliyet gösteren Derebeton
Hazır Beton ve Yaş Sıva San. ve Tic. A.Ş. (Derebeton), betonarme prekast üretimi
sektöründe faaliyet gösteren D-R Prefabrik Yapı Elemanları İnş. Taah. Müh. Müş. San.
ve Tic. A.Ş. (D-R Prefabrik), asfalt üretimi ve müteahhitlik üzerine faaliyet gösteren Ege
Asfalt isimli firmalarda da iştirakçi konumundadır. Dere Madencilik’in hissedarları; Aysel
BORAN, Timuçin TURAN, Mehmet TURAN, Erdem GÜNHAN, Kaya TURAN, Bora
TURAN ve Gökhan GÜNHAN’ dan oluşmaktadır. 80
I.1.2. Erkoç Kırmataş
İzmir’de Kurulu bulunan Erkoç Kırmataş; mıcır, taahhüt, nakliyat, taş ocağı işletmeciliği
alanında faaliyet göstermektedir. Şirketin hissedarları; Hamza Kamuran ERKOÇ, Salih
Fuat ERKOÇ ve Ahmet Suat ERKOÇ’dur.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Önaraştırmanın konusu, İzbeton tarafından “alt temel ve plent-miks temel malzemeleri”
gibi çeşitli yapı malzemeleri alımına ilişkin açılan ihalelerde Dere Madencilik’in ve Erkoç
Kırmataş’ın danışıklı hareket ettikleri iddiasıdır.
11-60/1554-549
3
Plent-miks temel malzemeleri; yükü altyapıya intikal ettirmek üzere asfalt veya alt yapı ile 90
temel tabakası arasına konulan tabakadır. Bu tabaka, en az üç cins agrega (0-5 mm, 5-
15 mm, 15-25 mm veya 15-38 mm) bulunan, otomatik kontrollü mekanik karışım
tesisinde belirlenen oranlarda homojen bir yapıya ulaşana kadar mevsim şartlarına göre
%3-5 oranlarında su ilavesiyle elde edilen agrega karışımıdır.
Piyasada kırmataş veya mıcır olarak da nitelendirilen agrega, beton yapımında
kullanılan, çimento ve su karışımından oluşan bağlayıcı madde yardımı ile bir araya
getirilen, organik olmayan, kum, çakıl, kırmataş gibi doğal kaynaklı olan taneli
malzemelerdir. Agrega, hazırbeton, asfalt, betonarme prekast1 üretiminde hacimsel
olarak en çok yer tutan hammaddedir. Agrega, maliyeti çimentoya göre oldukça düşük
olduğundan, betonda kullanılan ve oldukça ucuz olan bir dolgu malzemesi olarak kabul 100
edilmektedir.
Agrega, kaba ve ince agrega olarak ikiye ayrılabilmektedir. Şantiyelerde kaba agrega
“mıcır” ya da “çakıl”, ince agrega ise “kum” olarak adlandırılmaktadır. 4 mm’den iri
boyuttaki tanelerden oluşan kısım kaba agrega, 4 mm’den küçük boyuttaki kısım ise ince
agrega sınıfını oluşturmaktadır.
Beton hacminin %60-80’ini agrega bileşeni meydana getirdiği için, bu malzemenin
seçiminde titizlik gösterilmesi gerekmektedir. Agrega, gereken mukavemete sahip olmalı
ve dış etkenlere dayanabilmelidir. Agreganın, bitüm ve katkı birleşiminden ise asfalt elde
edilmektedir. Anılan ürün aynı zamanda mekanik stabilize karışım tesislerinde belli
oranlarda karıştırılarak greyder, finişer2 ve silindirle serilip sıkıştırılmak suretiyle yol alt 110
temel malzemesi olarak kullanılmaktadır.
İzbeton’un ihaleleri sadece alt temel ve plent-miks temel malzemelerinden
oluşmamaktadır. Haklarında önaraştırma yapılan her iki firma da anılan bu ürünler
dışında genel anlamda agrega pazarında faaliyet göstermektedir. Haklarında
önaraştırma yapılan iki şirketin faaliyet alanı ve İzbeton’un yapı malzemeleri ihalelerinin
temelini de teşkil eden ürün “agrega” olmakla birlikte, sonuca etki etmeyeceği dikkate
alınarak, dosya kapsamında ilgili ürün pazar tanımı yapılmamıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Agrega üretiminin ana girdilerini; akaryakıt, işçilik, elektrik, taşeronluk hizmetleri, patlayıcı
madde, amortisman, madencilik ve orman rüsumları ile genel giderler oluşturmakla 120
birlikte, pazarlama açısından nakliye giderleri teşebbüsler açısından önemli bir maliyet
teşkil etmektedir. Ayrıca hammadde, hemen her bölgede bol miktarda bulunduğu için
neredeyse her il veya birçok ilçede anılan ürünün üretimi yapılabilmektedir.
Nakliye giderlerinin önemi nedeniyle agreganın pazarlanması ancak il sınırları veya
civarında ekonomik olarak mümkündür. Dosyadaki bilgilere göre, ürünün makul satış
alanı 30-40 km. yarıçaplı bir alandır. Her iki teşebbüs de ürettikleri agreganın neredeyse
tamamını İzmir ve civarında pazarlamakta, İzbeton ise İzmir il sınırları içerisinde faaliyet
göstermektedir. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar “İzmir ili” olarak değerlendirilmiştir.
I.3. Değerlendirme
Dosya konusu iddiaları iki başlıkta özetlemek mümkündür: 130
1) İzbeton ihale şartnamelerinin belirli firmalar gözetilerek hazırlandığı iddiası,
2) İzbeton’un yapı malzeme ihalelerinde Dere Madencilik ile Erkoç Kırmataş’ın birlikte
hareket ettikleri ve danışıklı teklif sundukları iddiası.
1 Prekast ya da uluslararası literatürde bilinen adıyla GRC (Glassfiber reinforced concrete) cam elyafı
takviyeli özel üretim bir yapı/bitirme/dekorasyon malzemesidir.
2 Serme ve sıkıştırma makinası.
11-60/1554-549
4
I.3.1. İzbeton İhale Şartnamelerinin Belirli Firmalar Gözetilerek Hazırlandığı İddiası
İzbeton 18.10.1990 tarihinde, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin stratejisi doğrultusunda,
Fen İşleri Daire Başkanlığı ve İZSU Genel Müdürlüğü ile müştereken, İzmir büyükşehir
alanındaki belediyelere hizmet götürmek amacıyla kurulmuş bir şirkettir. Şirketin yaklaşık
%98,8 oranındaki hissedarı İzmir Büyükşehir Belediyesi’dir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2. maddesinin (a)
bendinde; “Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel 140
idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler (mesleki
kuruluş şeklinde faaliyet gösterenler ile bunların üst kuruluşları hariç), tüzel kişiler”in, (d)
bendinde ise, “(a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak
birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit
kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler”in her türlü kaynaktan karşılanan mal veya
hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği ifade
edilmektedir.
4734 sayılı Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5. maddesinde ise idarelerin, bu Kanuna
göre yapacakları ihalelerinde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği,
kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve 150
kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Yukarıda içeriği belirtilen İzbeton tarafından hazırlanan alt yapı alım ihale şartnamelerinin
belirli firmalar gözetilerek hazırlandığı iddiasının 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında olmadığı, söz konusu ihale şartnamelerine yönelik
iddiaların incelenmesinin ihalelerin hukuka uygunluğunu kontrol etmekle görevli kurum
olan Kamu İhale Kurumunun görevi olduğu kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Dere Madencilik ile Erkoç Kırmataş’ın İzbeton İhalelerinde Birlikte Hareket
Ettikleri veya Danışıklı Teklif Verdikleri İddiası
Kamunun ihtiyacı olan mal veya hizmetlerin en uygun fiyat ve kalitede temin edilebilmesi
açısından alım sürecinde rekabetin sağlanması, kamu alımlarının temel ilkeleri arasında 160
sayılmaktadır. Nitekim, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5.
maddesinde de rekabet ilkesi yer almaktadır. Bu nedenle, rekabetin korunması en az
diğer mal veya hizmet piyasalarında olduğu kadar kamu alımlarında da önemlidir.
Bununla birlikte teşebbüsler, kendi aralarında yaptıkları bazı anlaşmalar ile kamu
alımlarında ortak hareket ederek, alımda ortaya çıkacak fiyatın tespiti, ihale ve bölge
paylaşımı gibi bazı eylem ve uygulamalarda bulunabilmektedir. Bu uygulamalar 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir.
Tekliflerin sunulduğu aşamada, teşebbüsler teklif bedelleri, teklif edecekleri mal ya da
hizmetler, teklif sırası, teklif verip vermeme ve teklifini geri çekme gibi konularda anlaşma
yapabilmektedir. Sık rastlanılan danışıklı hareketlerden biri, teşebbüslerin kazanacak 170
teşebbüs için yan teklif sunmalarıdır. Diğer bir ifadeyle, aralarında anlaşan teşebbüsler,
kazanmasını istedikleri teşebbüsten bilerek daha yüksek3 teklif sunma yoluyla ihaleyi
hedef teşebbüsün almasını sağlayabilmektedir. Sık rastlanan diğer bir danışıklı hareket
ise ihale kalemlerinin ya da ihale bölgelerinin paylaşımıdır. Bu durumda, kartel üyeleri
her bir kalem için ya da bölge için istedikleri teşebbüsün kazanacağı teklifleri vermekte
ya da hiç teklif vermemektedir. Danışıklı hareketlere örnek verilebilecek bir başka durum
da kazanan teklif sahibinin teklifini geri çekerek diğer teklif sahiplerinin ihaleyi
kazanmasıdır. Bu durum, birinci teklif sahibinin verdiği teminat ve diğer teklifler
arasındaki fark ile yakından ilişkilidir.
3 En düşük fiyatı teklif edenin kazandığı ihaleler için geçerlidir.
11-60/1554-549
5
Bu çerçevede raportörlerce gerçekleştirilen incelemelerde, Erkoç Kırmataş yetkilisi 180
Cüneyt ERKOÇ; İzmir’de dört firma arasında kıyasıya rekabet yaşandığını, Ankara,
İstanbul ve İzmir’deki mıcır fiyatları karşılaştırıldığında bu durumun görülebileceği, Dere
Madencilik’ten zaman zaman mal alıp verdiklerini, bunun nedeninin de devam eden ihale
yükümlülükleri kapsamında teslim edilmesi gereken malzemenin zaman zaman tesis
mühürlenmesi ve ocaktan çıkan malzeme kalitesinin düşüklüğü nedeniyle kendilerince
üretilememesi olduğunu, aynı zamanda Batıçim A.Ş.’den de mal alımı yaptıklarını ifade
etmiştir. Dere Madencilik yetkilisi Kaya TURAN ise; İzmir’de yoğun bir rekabetin
yaşandığını, rakipleriyle herhangi bir ihale sürecinde görüşmelerinin veya pazarlık
etmelerinin kesinlikle söz konusu olmadığını, fakat belirli zamanlarda başka firmalardan
gelen anlık yüksek talepler ve çıkarılan kırmataş kalitesinin zaman zaman değişmesi, 190
kalitesinin düşmesi nedenleriyle yükümlülüklerini yerine getirme adına Erkoç
Kırmataş’dan ürün alıp müşteriye sattıklarını belirtmiştir.
İhaleleri düzenleyen İzbeton’dan son dört yıllık ilgili ihale sonuçları raportörlerce talep
edilmiştir. Söz konusu ihaleler incelendiğinde de en düşük teklif veren tarafın ihaleyi
kazandığı ve sözleşmenin ihaleyi kazanan tarafla imzalandığı görülmüştür.
İzbeton tarafından düzenlenmiş olan yapı malzemeleri alım ihalelerinde, Erkoç Kırmataş
ve Dere Madencilik’in de katıldığı ihale ve sonuçlarına ilişkin bazı örneklere aşağıda yer
verilmiştir.
Tablo 1: Dere Madencilik ve Erkoç Kırmataş’ın da Katılmış Olduğu Bazı İhaleler ve Sonuçları
Katılan Firmaların Vermiş Olduğu Teklifler
Tarih Ürün Dere
Madencilik
Erkoç
Kırmataş
Ada-
Çiftay Bemaş
Temel
Taş
Kazanan
Firma
26.12.2008 20-70 mm Anma boyutlu Agrega
(….) (….) (….) (….) (….) Erkoç
Kırmataş
26.12.2008
19-25 mm Anma
Boyutlu A-Tipi
Sathi Kaplama
Agregası
(….) (….) (….) (….) (….)
Bemaş
26.12.2008 Kaya Dolgu Malzmesi
(….) (….) (….) (….) (….) Dere
Madencilik
03.09.2009 20/70 Anma Boyutlu Agrega
(….) (….) (….) (….) (….) Bemaş
23.12.2009 20/70 Anma Boyutlu Agrega
(….) (….) (….) (….) (….) Ada-Çiftay
23.12.2009 Alt Temel Tip-A (0-70 mm)
(….) (….) (….) (….) (….) Dere
Madencilik
23.12.2009 0-200 mm Kaya Dolgu Malzemesi
(….) (….) (….) (….) (….) Temel Taş
23.12.2009 Duvar Taşı (….) (….) (….) (….) (….) Ada-Çiftay
23.12.2009 Anroşman Taşı (….) (….) (….) (….) (….) Temel Taş
07.12.2010 0-5 mm Agrega (….) (….) (….) (….) (….) Erkoç Kırmataş4
07.12.2010 0-5-12 mm Agrega (….) (….) (….) (….) (….) Erkoç Kırmataş5
07.12.2010 Alt Temel Tip-A Malzemesi6
(….) (….) (….) (….) (….) Dere
Madencilik
07.12.2010
Plent-Miks Temel
Tip-2 (0-25 mm)
Malzemesi7
(….) (….) (….) (….) (….) Dere
Madencilik
4 Söz konusu ürünün nakliyesi için Bemaş 1,85 TL, Erkoç Kırmataş ise (….) TL teklif vermiştir.
5 Söz konusu ürünün nakliyesi için Bemaş 1,85 TL, Erkoç Kırmataş ise (….) TL teklif vermiştir.
6 Teşebbüslerin ocak teslim teklifleri baz alınmıştır.
7 Teşebbüsler ocak teslim teklifleri baz alınmıştır.
11-60/1554-549
6
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde; İzbeton’un yapmış olduğu yapı 200
malzemeleri ihalelerinin büyük çoğunluğunun 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3(g)
istisna maddesi gereğince yapılan ihaleler olduğu, alınacak malzemelerin miktar ve
toplam tutarının başta belli olmayıp, İzbeton’un ihtiyacına göre sözleşme yapıldığı,
yaklaşık maliyet için ayrıca teklif alınmayıp, bir sene önceki malzeme miktarı ve bedeli
göz önüne alınarak değerlendirme yapıldığı İzbeton tarafından söz konusu ihaleler için
değişik teşebbüslerden yaklaşık maliyet bilgisi edinildiği anlaşılmış, söz konusu iddiaları
doğrulayacak koordinasyon ya da bilgi paylaşımına işaret eden herhangi bir bilgi ve
belgeye ulaşılamadığından soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik 210
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy