Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-337 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 11-60/1558-551
Karar Tarihi : 07.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Türk Hava Yolları A.O.
D. DOSYA KONUSU: Türk Hava Yolları A.O. tarafından kontrol edilen Uçak Koltuk
Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin adı geçen teşebbüs ve Assan Hanil Otomotiv
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ortak kontrolüne geçmesi suretiyle ortak girişim tesis
edilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.10.2011 tarih ve 7407 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 24.11.2011 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı 20
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde
düzenlenen 28.11.2011 tarih ve 2011-4-337/Öİ-11-326.AFK sayılı Ön İnceleme Raporu,
05.12.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-120.01.05/594 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-60
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirim konusu işlemin 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında
izne tabi olduğu, ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin 30
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilebileceği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Bildirim Konusu İşlem ve İlgili Pazar
Söz konusu işlem, THY ve Assan Hanil tarafından yurtiçi ve yurtdışındaki müşteriler ile
pazarlar için her türlü hava araçlarının koltuk dizaynını, üretimini, yedek parça üretimini,
modifikasyonunu, tamir/bakımını, pazarlanmasını ve satışını gerçekleştirmek üzere Uçak
Koltuk Üretimi Sanayi ve Ticaret A.Ş. bünyesinde ortak girişim tesis edilmesidir. Taraflar
arasında 22/09/2011 tarihinde Ortak Girişim Sözleşmesi (Sözleşme) imzalanmıştır.
Sözleşme, Rekabet Kurulunun işleme izin vermesini müteakip yürürlüğe girecektir. 40
İşlemin amacı, Ortak Girişim Şirketinin; hava araçlarının, ekonomi ve business (üst) sınıf
koltuklarının tasarımını, üretimini, lojistik desteğini, modifikasyonunu, yerli ve yabancı
müşterilere pazarlamasını yapmaktır.
Temsilcileri: Av. Serhat KAYA, Mustafa Cem ARTEKİN
Assan Hanil Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
adına Genel Müdür: Okan GEDİK
11-60/1558-551
2
Bahse konu işlem çerçevesinde oluşturulmak istenen ortak girişim şirketinin faaliyet alanı
dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “uçak koltuklarının dizaynı, fabrika seviyesi imalatı ve
pazarlanması” olarak belirlenirken, ilgili ürün pazarları bakımından bölgesel pazar tanımı
yapılmasını gerektirecek koşullar bulunmadığından, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
G.2. Değerlendirme
G.2.1. 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi ve 2010/4 Sayılı Tebliğ Kapsamında Yapılan 50
Değerlendirme
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 7. maddesinde
“Hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak,
ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde” gerçekleştirilen birleşme veya
devralma işlemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğu düzenlenmiştir.
2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) birleşme veya devralma sayılan hallerin
belirlendiği 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre, “Bir veya daha fazla
teşebbüsün tamamının ya da bir kısmının doğrudan veya dolaylı kontrolünün, hisse ya da 60
mal varlığının satın alınmasıyla, sözleşmeyle veya diğer bir yolla bir ya da daha fazla
teşebbüs veya halihazırda en az bir teşebbüsü kontrol eden bir ya da daha fazla kişi
tarafından devralınması” 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında birleşme veya
devralma işlemi sayılmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, söz konusu işlem ile Uçak Koltuk A.Ş. hisselerinin %50’si
devredilerek, THY ve Assan Hanil’in ortak kontrole sahip olduğu bağımsız bir iktisadi varlık
olarak bir ortak girişim şirketinin tesisinin planlandığı görülmüştür. Bu çerçevede bildirime
konu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında devralma işlemi olduğu
kanaatine varılmıştır.
2010/4 sayılı Tebliğin 7. maddesinin birinci fıkrasında 70
“…a) İşlem taraflarının Türkiye ciroları toplamının yüz milyon TL’yi ve işlem
taraflarından en az ikisinin Türkiye cirolarının ayrı ayrı otuz milyon TL’yi veya
b) İşlem taraflarından birinin dünya cirosunun beş yüz milyon TL’yi ve diğer işlem
taraflarından en az birinin Türkiye cirosunun beş milyon TL’yi,
aşması halinde söz konusu işlemin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Kuruldan
izin alınması zorunludur…”
ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu işlemin izne tabi olup olmadığının tespiti için işlem
taraflarının 2010 yılı Türkiye cirolarına bakılmış THY ve Assan Hanil’in Türkiye ciroları
toplamının yüz milyon TL’yi (dolayısıyla 2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin 1. fıkrasının
(a) bendinde düzenlenen ciro eşiklerini) aştığı görülmüştür. Bu itibarla söz konusu işlem, 80
mezkûr Tebliğ kapsamında bildirime tabi bir devralma işlemi olarak addedilmiştir.
Bu çerçevede söz konusu devir işleminin 4054 sayılı Kanun ve 2010/4 sayılı Tebliğ
kapsamında değerlendirilmesinde öncelikle tarafların pazardaki konumlarının incelenmesi
gerekmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, söz konusu işlem ile oluşturulacak olan ortak
girişim şirketi, uçak koltuklarının dizaynı, fabrika seviyesi imalatı ve pazarlanması alanında
faaliyet gösterecek olan ilk yerel şirket olacaktır. İlgili pazar büyüklüğüne ilişkin veri
bulunmadığı taraflarca iletilmekle birlikte, bu alanda Türkiye’de gerçekleştirilen işlemlerin
niteliği hakkında, THY tarafından son 3 yılda gerçekleştirilen mal ve hizmet alımları
gösterge olarak kullanılmıştır. THY tarafından son 3 yılda uçak koltuk tedariğine ilişkin 90
olarak (…..) ABD Doları ve yedek parça için ise (…..) ABD Doları ödeme yapılmıştır. THY
11-60/1558-551
3
tarafından uçak koltuk tedariğine ilişkin hizmet alınan teşebbüsler bazında verilen
bilgilerden, söz konusu teşebbüslerin hepsinin yabancı firmalar olduğu görülmüştür. Diğer
yandan THY tarafından, söz konusu bilgilerin yer aldığı son üç yıllık dönemde THY uçak
filosunun büyüme trendinde olduğu ve söz konusu yüksek miktarlı alımların ilerleyen
dönemde de aynı düzeyde devam edeceği şeklinde algılanmaması gerektiği
vurgulanmıştır.
Uçak Koltuk A.Ş.’nin mevcut durumda herhangi bir faaliyeti ve pazar payı
bulunmamaktadır. Bu çerçevede dosya konusu işlem neticesinde herhangi bir yoğunlaşma
artışı söz konusu olmayacaktır. Ayrıca yatay ilişki anlamında iki veya daha fazla tarafın 100
aynı ürün pazarında ticari faaliyette bulunması söz konusu değildir. Diğer taraftan dikey
ilişki anlamında, THY’nin bildirime konu ortak girişim şirketinin potansiyel müşterileri
arasında bulunduğu görülmüştür. Bu çerçevede THY’nin faaliyette bulunduğu havayolu ile
yolcu taşımacılığı pazarı dikey ilişki anlamında etkilenen pazar olarak ele alınabilecektir.
THY’nin havayolu ile yolcu taşımacılığı pazarında önemli pazar gücüne sahip olduğu çeşitli
Kurul kararlarında1 belirtilmiştir. Ancak dosya konusu işlem neticesinde oluşturulmak
istenen ortak girişim şirketinin herhangi bir pazar payına sahip olmaması, tüm dünya
ölçeğinde faaliyet göstermeyi amaçlaması ile mevcut rakiplerinin küresel ölçekte büyük ve
güçlü teşebbüsler olması gibi unsurlar dikkate alındığında, THY’nin alt pazardaki güçlü
konumunun, dosya konusu ilgili pazardaki rekabeti olumsuz etkileme ihtimalinin çok düşük 110
olduğu kanısına varılmıştır. Diğer yandan THY’nin söz konusu ortak girişim şirketinde
sadece ortak kontrole sahip olması ve ortak girişim şirketinin bağımsız bir iktisadi varlık
olacak olması bu argümanı destekleyen diğer unsurlardandır.
Öte yandan bildirim formunda işlem sonucunda ortaya çıkması beklenilen etkinlikler şu
şekilde açıklanmıştır:
“İşlem sonucunda ortaya çıkması beklenen etkinlikler
Tarafların bugüne kadar kendi ticari alanlarında kazanmış oldukları bilgi birikimi ve tecrübeyi Uçak
Koltuk A.Ş. çatısı altında birleştirerek, uçak koltuğu üretimi ve pazarlamasını gerçekleştirmiş olacaktır.
Uçak üretimi alanında pazarın büyük kısmına sahip Boeing ve Airbus’ın tercih edilen üreticiler listesine
girmek, yeni şirketin önemli hedeflerinden birisi olacaktır. Uçak Koltuk A.Ş.’nin yapılanması ve ticari 120
planları bu listeye girmek üzere şekillenecek olup, pazardaki mevcut havayolu şirketlerine gerek yeni
aldıkları uçaklara, gerekse bunların mevcut uçaklarında yenilemeye ihtiyaç duydukları koltukları yüksek
kalitede, daha uygun fiyatlarda ve agresif teslim sürelerinde gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir.
Uçak Koltuk A.Ş.’nin faaliyete geçmesiyle hedeflenen pazardaki müşteriler için yeni bir alternatif ortaya
çıkacak ve gerçekleştirilecek faaliyet sonucunda;
- İşçilik maliyetleri düşecek: Mevcut pazarda faaliyet gösteren üreticilerin bulundukları bölgelerden
dolayı adam/saat ücretleri ülkemiz ile kıyaslandığında oldukça yüksek kalmaktadır.
- Yerli tedarik zinciri kurulacak : Yapılanmanın temel hedeflerinden birisi olan yerli tedarik zincinin
kurulması ile daha uygun fiyatlı alt parçaların tedariği ve tamiri sağlanmış olacak, yerli firmalar
kazanacaktır. 130
- Gümrük ve nakliye masrafları doğmayacak: Alt parçaların yerli üreticilerden tedarik edilmesi ile
gümrük ve nakliye masrafları doğmayacak ya da düşük seviyede olacaktır.
- Elit bir sektör olan havacılık ve kolları, ülkenin gelişmişlik düzeyine paralel gerçekleşen faaliyet
alanlarıdır. Gerçekleşecek bu yapılanma ile tüm dünyada kabul edilmiş başlıca aktörler olan Boeing ve
Airbus uçaklarında Türk markasını kabul ettirmek, milyonlarca insanın kullandığı bu taşıma araçlarında
kendi markamızın dolayısı ile Türkiye’nin tanınırlığının artırılması sağlanacaktır.
- Sonuç itibariyle; etkilenen pazardaki rekabet artacak, teknolojik yatırımlar nihai kullanıcıya daha
kaliteli, hızlı ve düşük maliyetli hizmet sunulması mümkün olacak; pazarın ihtiyaçları doğrultusunda ürün
gamı genişletilmesi ve yeni yatırımlar ile bölgede aranan bir üretici ve marka haline gelinecektir.”
Diğer yandan bildirim formunda Uçak Koltuk A.Ş.’nin hizmet vermeye başlamasıyla, 140
yukarıda açıklanan faydaların derhal nihai kullanıcıya etki edeceği, nihai kullanıcıların
1 Örneğin bakınız: 10.4.2008 tarih ve 08-28/322-106 sayılı, 15.4.2010 tarih ve 10-31/466-172 sayılı Rekabet
Kurulu kararları.
11-60/1558-551
4
daha düşük maliyetle daha hızlı ve kaliteli ürün alabileceği, THY’nin rakibi durumundaki
havayolu şirketlerinin de filolarının koltuk ihtiyaçlarının karşılanabilmesi doğrultusunda
dosya konusu işlemden fayda elde edebileceği belirtilmiştir.
Dosya konusu ilgili pazara girişler değerlendirildiğinde, bir teşebbüsün ilgili ürün pazarında
faaliyete geçebilmesi için, uçak tip sertifikası sahiplerince istenen tüm tasarım şartlarının
karşılanması ve kalifikasyon için istenen tüm verilerin (tasarım ve test dokümanları) teslim
edilerek tip sertifika sahibi koordinasyonunda havacılık sertifikasyon otoritelerinden (FAA2,
EASA3 gibi) ürünlerin kullanılabilmesi için sertifika alınması gerektiği görülmüştür. Bu
çerçevede ilgili pazarda gerekli yatırımların gerektirdiği yüksek maliyetler dışında bir giriş 150
engelinin bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Bu çerçevede, söz konusu devir işlemi sonrasında herhangi bir yoğunlaşma artışının söz
konusu olmaması yanında ilgili pazarın yapısı, kurulacak olan ortak girişim şirketi ile
küresel ölçekte mal ve hizmet sağlamanın amaçlanması, küresel anlamda pazarda güçlü
uluslararası teşebbüslerin bulunması gibi hususlar dikkate alındığında; devir işlemi
sonucunda herhangi bir hâkim durumun yaratılması ya da güçlendirilmesi yoluyla ilgili
pazardaki rekabetin önemli ölçüde etkilenmesinin söz konusu olmadığı, bu çerçevede
inceleme konusu işleme izin verilmesinin yerinde olacağı düşüncesi hasıl olmuştur.
H.SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054 160
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında
izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
2 Federal Aviation Administration
3 European Aviation Safety Agency
Full & Egal Universal Law Academy