Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-280 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-60/1561-554
Karar Tarihi : 07.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Bahar ERSOY
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Ahmet KAPOĞLU
7000 A evleri D:119 34779 Ataşehir/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
- Karsan Otomotiv Sanayi Mamülleri Pazarlama A.Ş.
Emek Mah. Ordu Cad. No:12 34785 Sarıgazi Ümraniye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Karsan Otomotiv Sanayi Mamülleri Pazarlama A.Ş. tarafından 20
yetkili satıcıların uygulayacakları satış fiyatlarının ve indirim oranlarının belirlendiği,
farklı fiyatlardan araç satışları ile bölge dışı pasif satışlarının engellendiği, pazarın
şeffaf hale getirilerek rekabetin ortadan kaldırıldığı ve yetkili satıcılar arasında
ayrımcılık yapıldığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Karsan Otomotiv Sanayi Mamülleri Pazarlama
A.Ş. (Karsan Pazarlama)’nin yetkili satıcıların rekabet ortamında belirleyecekleri fiyatlara,
indirim oranlarına ve kar marjlarına müdahale ettiği, müşteri ve bölge kısıtlamasıyla pasif
satışları engellediği, yetkili satıcıları rakiplerine karşı ticari üstünlük sağlayabilmesi için
gerekli olan gizli bilgileri vermeye zorladığı ve bu bilgileri rakipleriyle paylaştığı ve yetkili
satıcılar arasında ayrımcılık yaptığı iddia edilmiştir. 30
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 26.08.2011 tarih ve 6178 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine hazırlanan 04.10.2011 tarih ve 2011-4-280/İİ-11-197.HHÜ sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun 13.10.2011 tarih ve 11-52 sayılı toplantısında
görüşülerek 4054 sayılı Kanun’un 40/1 inci maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının tespiti amacıyla önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 18.11.2011 tarih ve 2011-4-280/ÖA-11-
197.HHÜ sayılı Önaraştırma Raporu 28.11.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/591
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, dosya konusu iddialara yönelik olarak 40
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
11-60/1561-554
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 150
I.1. İddialar
I.1.1. Karsan Pazarlama’nın Yeniden Satış Fiyatını Belirlediği Yönündeki İddialar
Söz konusu iddialara göre; Karsan Pazarlama, yetkili satıcıların yeniden satış fiyatlarına
müdahale etmekte, görünürde tavsiye niteliğinde fiyatlar açıklasa da uygulamalar ve
yazışmalar ile fiyatları kendisi belirlemektedir. Karsan Pazarlama, yetkili satıcıların
uyguladıkları fiyatlar üzerindeki denetimini her ay sonunda yetkili satıcılarından aldığı
satılan araçların fatura bilgisi ve müşteri bilgileri ile sağlamakta ve yetkili satıcıların müşteri
portföylerini düzenli olarak kendisine göndermesini zorunlu tutmaktadır. Karsan Pazarlama,
yetkili satıcıları için özel nitelikte olan bilgileri diğer yetkili satıcılar ile paylaşmakta ve bu
yolla bayileri arasındaki rekabeti kontrol etmekte ve pazarı istediği gibi yönlendirmektedir. 160
I.1.2. Karsan Pazarlama’nın Yetkili Satıcıların Bölge Dışına Yaptıkları Pasif Satışları
Engellediği Yönündeki İddialar
Karsan Pazarlama’nın 4054 sayılı Kanun’a aykırı olarak yapmış olduğu bir diğer
uygulamanın da yetkili satıcıların satış yapacağı bölgeler ile ilgili olarak kısıtlama getirmesi,
başka bir bölgeden gelen müşterilere satış yapılmasının engellenmesi şeklinde
gerçekleştiği ve Karsan Pazarlama‘nın buna uymayan yetkili satıcılara karşı fiyatlarda
indirim yapmama ve aracı geç teslim etme ya da başka yöntemlerle cezalandırma yoluna
gittiği iddia edilmektedir.
I.1.3. Karsan Pazarlama’nın Pazarın Şeffaflaşmasını Sağlayarak Yetkili Satıcılar
Arasındaki Rekabeti Ortadan Kaldırdığı İddiası 170
Başvuru dilekçesinde yer alan diğer bir iddiaya göre; Karsan Pazarlama, yetkili satıcıları,
müşteri portföylerini düzenli olarak kendisine göndermeye zorunlu tutmakta; müşteri
portföylerinde yer alan isim, adres, telefon, satılan araç sayısı, cinsi, fatura tutarı gibi yetkili
satıcılar açısından özel olan bu bilgilerin paylaşılması sayesinde bayiler arasındaki rekabeti
kontrol etmektedir.
Dilekçenin ekinde Karsan Pazarlama’nın yetkili satıcılara müşteri bilgilerini göndermelerini
talep ettiğini gösteren belgeler bulunmakta, bu bilgilerin yılsonu performans primlerinin
değerlendirilmesinde veri teşkil edeceği belirtilmektedir.
I.1.4. Karsan Pazarlama’nın Yetkili Satıcıları Arasında Ayrımcılık Yaptığı İddiası
Karsan Pazarlama’nın yetkili satıcıları karşısında hâkim durumda bulunduğu ve eşit hak ve 180
yükümlülük altında bulunan yetkili satıcıları arasında doğrudan veya dolaylı olarak farklı
uygulamalar yaptığı dile getirilmiştir. Dosya mevcutları içinde yer alan hak ediş
tablolarındaki ödenen prim farklılıklarından bu durumun açıkça görülebileceği de ifade
edilmiştir.
I.2. İddialara Konu Belgelerle İlgili Olarak Karsan Pazarlama Tarafından Gönderilen
Açıklamalar
Söz konusu iddialarla ilgili olarak Karsan Pazarlama tarafından gönderilen açıklamalarda
özetle;
Naz Motor ve Servis Hizmetleri Ltd. Şti. (Naz Motor)’nin 1 muaccel hale gelen önemli
miktarda borcunun bulunduğu, bu nedenle bayilik sözleşmesinin 09.06.2011 tarihinde tek 190
taraflı olarak ve haklı nedenlerle feshedildiği, Naz Motor’la olan mahkeme sürecinin halen
devam ettiği, söz konusu ticari ihtilaf nedeniyle, Naz Motor’un kendilerini Rekabet
Kurumu’na şikâyet edeceğini ifade ettiği,
1 Başvuru sahibi olan Ahmet KAPOĞLU, Naz Motor’un sahibidir.
11-60/1561-554
3
Karsan Pazarlama’nın 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründe Dikey Anlaşmalar ve
Uyumlu Eylemler Grup Muafiyeti Tebliği (2005/4 sayılı Tebliğ)'nde öngörülen biçimde, her
ay tavsiye edilen fiyat listesi yayımladığı, bahse konu listelerin tavsiye niteliği taşıdığı,
yetkili satıcıların bu fiyatların altında ya da üstünde bir fiyatla satış yapmalarına ilişkin
olarak Karsan Pazarlama tarafından uygulanan herhangi bir yaptırımın söz konusu
olmadığı, sunulan ilgili dönem ve araçlara ilişkin faturaların da yetkili satıcıların satış
fiyatını belirleme serbestisini açıkça ortaya koyduğu, 200
İhracat amacıyla üretimi gerçekleştirilen ancak muhtelif sebeplerle ihraç pazarlarına satışı
gerçekleştirilemeyen Karsan J9 Klasik araçların 2010 yılının ilk çeyreğinde iç pazara
pazarlanmasına başlandığı, ilgili araçların stokta bekleme süresi ve seri sonu statüsünde
olmaları sebebiyle yetkili satıcıların ürüne ilişkin güvenlerinin oluşturulması amacıyla
çalışmalar yapıldığı, yerinde incelemelerde elde edilen bazı belgelerde ve elektronik
postalarda geçen “beraberce karar verdiğimiz” ifadelerinin de, yetkili satıcıların aracın
pazarlanması sürecine dâhil olduğunun, bu ürünleri satma konusunda
cesaretlendirildiklerinin ve yetkili satıcıların pazara ilişkin aktardıkları bilgilerin de bu
süreçte değerlendirildiğinin belirtilmesi anlamında kullanıldığının tahmin edildiği,
Yukarıda yer alan 2005/4 sayılı Tebliğ ile ilgili açıklamalara ilaveten; bahse konu elektronik 210
postada geçen J10 14+1 uzun minibüs için Karsan Pazarlama’nın bayi alış fiyatının (…..)
TL olarak belirlendiği, söz konusu araçların standart şekilde üretildiği, araçlar arasında
opsiyon ve/veya aksesuardan oluşan bir fiyat farkının bulunmadığı, ve fiyat farkı
olmaksızın bayinin talep ettiği renge göre satışının yapıldığı, ilgili aracın Ocak 2011
döneminde tavsiye edilen anahtar teslim fiyatının (…..) TL olduğu, (ÖTV ve KDV dahil
(…..) TL), bazı elektronik postalarda geçen satış fiyatının tavsiye edilen satış fiyatını
gösterdiğinin tahmin edildiği, Karsan Pazarlama'nın ilgili elektronik postada aracın satışının
yapılmasına müdahale ettiği ya da yaptırım uyguladığına dair herhangi bir ifadenin
geçmediği, ilgili elektronik postada, satış bedelinin duyulmasının müşteri şikâyetine neden
olduğunun ifade edildiği, sektörde düşük fiyat uygulamalarına ilişkin olarak diğer yetkili 220
satıcıların ve/veya müşterilerin şikâyette bulunmalarının sıklıkla karşılaşılan bir durum
olduğu, kaldı ki yukarıda da ifade edildiği üzere bahse konu tarihte Naz Motor’un özel bir
durumunun söz konusu olduğu,
Pınar’ın Türkiye'nin önde gelen gıda üreticilerinden olduğu, yüksek adette araç filosuna
sahip bulunduğu, bu çerçevede Pınar tarafından talep edilen satışların filo satışı olarak
değerlendirildiği, uygulamada bu tür filo satışlarında indirim sağlamak ve pazarlık şansını
arttırmak adına alıcının (burada Pınar) doğrudan üretici/distribütör ile iletişime geçmesi ve
satışın üretici/distribütör tarafından yapılmasının sıklıkla karşılaşılan bir durum olduğu,
Pınar’ın da bayilerinin yapacağı (…..) adetlik araç alım için diğer ticari araç
üreticileri/distribütörleri ile olduğu gibi, Karsan ile de doğrudan görüştüğü ve bu toplu alım 230
için taleplerini bildirdiği, Karsan Pazarlama’nın Yetkili Satıcılık Sözleşmeleri dâhilinde
doğrudan satış yapma hakkı bulunmasına karşın, Pınar'ın taleplerini içeren elektronik
postayı yetkili satıcılarına ilettiği, ilgili elektronik postada Karsan Pazarlama'nın aylık olarak
yayımladığı tavsiye edilen fiyat listesi üzerinden Pınar'ın bayileri için talep ettiği indirim
oranına yer verildiği, kaldı ki bahse konu elektronik postada “indirimli fiyat teklifi” ifadesi ile
söz konusu fiyatların sadece teklif olduğunun belirtildiği, olası satış şanslarını kullanmaları
adına yetkili satıcılara konu hakkında bilgi verilmiş olduğu, satışı gerçekleştirmenin
kendilerinin inisiyatiflerine bırakıldığı, bu fiyatlardan satış yapılmasının dikte edilmediği,
kaldı ki söz konusu alımın gerçekleşmediği, Pınar’ın bayilerinin alımlarını başka bir
markadan yaptıkları, 240
İmaj Oto’nun hiçbir zaman Karsan Pazarlama’nın yetkili satıcısı olmadığı, 2005/4 sayılı
Tebliğ kapsamında seçici dağıtım sistemini uygulayan Karsan Pazarlama'nın yetkisiz
satıcılar aracılığıyla satış gerçekleştirmesinin ilgili Tebliğ'e aykırı olacağı, bahse konu
dönemde söz konusu belgelerden birinde adı geçen şahsın, Karsan Pazarlama’nın yetkili
11-60/1561-554
4
satıcılarından Aydın Otomotiv’in çalışanı olmadığından, aktif satış yapma yetkisinin de
bulunmadığı, ilgili olayda yetkili satıcının bordrolu çalışanı olmayan birinin yetkili satıcı
personeli gibi aktif satış yapmaya çalışmasına itirazın söz konusu olduğunun düşünüldüğü,
Aktif satışın, Karsan Pazarlama yetkili satıcıları tarafından sıklıkla gerçekleştirilen ve
Karsan Pazarlama'nın da desteklediği bir satış biçimi olduğu, zirâ aktif satıcı priminin
Karsan Pazarlama’nın sirkülerlerinde de düzenlenen bir husus olduğu, ancak yetkisiz bir 250
kişinin, üst yapıcıda işlem görmekte olduğunu iddia ederek mevcut olmayan bir aracı
satmaya çalışmasının müşterilerin aldatılması sonucunu doğuracağı, bu durumun da
Karsan Pazarlama'nın müşteri nezdinde imajını olumsuz etkileyeceği, ilgili belgede yer
alan konunun, aktif satışın yetkisiz kişi tarafından ve olmayan bir araç üzerinden yapılması
olduğunu düşündükleri hususları ifade edilmiştir.
I.3. İddialara İlişkin Değerlendirme
Karsan Pazarlama’nın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini dikey rekabet sınırlamaları ile
ihlal edip etmediği, Kurul’un 14.07.2011 tarih ve 11-43/913-283 sayılı Kararı’na da konu
olmuştur. Söz konusu Karar’da, Karsan Pazarlama bayilerinin farklı fiyat uygulamalarının
yanında, bulundukları il dışına satış yapabildikleri tespit edilmiştir. İlgili Karar kapsamında, 260
İstanbul, Bursa, Ankara ve Konya’daki tüm bayilerde ve ayrıca Karsan Pazarlama’da
yerinde incelemeler yapılmış ve ana dağıtıcı olan Karsan Pazarlama’nın neden olduğu
herhangi bir rekabete aykırılık (dikey) tespit edilememiştir.
İlgili başvuruda, Karsan Pazarlama’nın yeniden satış fiyatını belirlediğine yönelik iddialar
ve ilgili belgeler aşağıda değerlendirilmiştir:
Bazı belgelerde yer alan “araç fiyatlarını beraber karar aldığımız üzere” ifadesinin ve
devamında yer verilen fiyatların tavsiye edilen satış fiyatı olabileceği ve sağlayıcı
durumunda olması nedeniyle Karsan Pazarlama’nın tavsiye niteliğindeki fiyat sirküleri
yayımlamadan önce bayilerinden de görüş alabileceği veya Karsan Pazarlama tarafından
gönderen açıklamalarda yer aldığı üzere, araçların yeniden satıcılar tarafından satışının 270
teşvik edilmesi ile ilgili olabileceği düşünüldüğünde, söz konusu ifadenin bayilerin fiyatına
müdahale edilmek suretiyle bir rekabet ihlalini ispat eder nitelikte olmadığı düşünülmüştür.
Belgelerden birinin sadece Naz Motor’la yapılan yazışmaları içerdiği ve yazışma tarihinin
Karsan Pazarlama ile olan ticari ihtilafın vuku bulduğu döneme rastlamış olması dikkate
alınarak, belgede yer alan ifadelerin genel bir yeniden satıcı veya müşteri şikâyeti olarak
değerlendirilmesi gerektiği, söz konusu ifadelerin, bayilerin fiyatına müdahale etmek
suretiyle bir rekabet ihlalini ispat eder nitelikte olmadığı düşüncesi hasıl olmuştur.
Bulunan diğer bir belgeye istinaden, Karsan Pazarlama’nın Pınar firması ile yaptığı
görüşmeler sonucunda araç satışı konusunda mutabık kalındığı ve araç satışlarını
bayilerine yönlendirdiği ve bunun için belirlenen indirimli fiyatlar konusunda bayileri 280
bilgilendirdiği, bayiler tarafından uygulanacak yeniden satış fiyatı gibi rekabete duyarlı
herhangi bir parametreye müdahale edildiğini gösteren herhangi bir ifadenin söz konusu
olmadığı kanısına varılmıştır. Kaldı ki söz konusu satışın yapılmadığı anlaşılmıştır.
Bir başka belgede, yeni fiyat sirkülerinin yayımlandığı ve yeni yıl öncesi yapılan
kampanyaların sonlandırıldığından bahsedilmekte, bundan sonra yapılacak satışlarda yeni
fiyat sirkülerinin dikkate alınması istenmektedir. Ancak sabit fiyat uygulaması veya
indirimlerin engellenmesine yönelik ifadeler bulunmamakta, belgede yer alan ifadeler, liste
fiyatının değiştiğinin hatırlatılması olarak değerlendirilmiştir.
Naz Motor’un sorusu üzerine verilen cevaba ilişkin bir diğer belgede ise, Gürsöz bayisinin
belirtilen fiyat üzerinden satış yapacağının düşünülmediği, eğer yaparsa da kar marjının 290
düşeceği, bunun bayinin kendi takdirinde olduğu ifade edilmektedir. İlgili belgenin, yeniden
satış fiyatına müdahalenin aksine, Karsan Pazarlama’nın bayilerini fiyat konusunda
serbest bıraktığına delil olarak sunulabilecek nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır.
11-60/1561-554
5
Bir başka belgede İmaj/Aydın isimli yeniden satıcının, Naz Motor’un satış yapmak üzere
olduğu durak/müşterilere fiyat teklifi sunduğu, İstanbul’daki hatlara girmek için bu kadar
çaba sarfedilmiş iken dışarıdan bayinin gelmesinin bedavacılık olduğu ve aktif satış
yapmaması konusunda uyarılmasının istendiği anlaşılmaktadır. Karsan Pazarlama
tarafından gönderilen ve yukarıda da özetlenen bilgi ve açıklamalardan İmaj isimli yeniden
satıcının Karsan Pazarlama’nın yetkili yeniden satıcısı olmadığı anlaşılmıştır. Karsan
Pazarlama tarafından da ifade edildiği üzere, Karsan Pazarlama 2005/4 sayılı Tebliğ 300
kapsamında seçici dağıtım sistemine göre araçların yeniden satıcılara satışını
yapmaktadır. Seçici dağıtım sistemine göre ise, yetkili olmayan bir yeniden satıcıya aktif
olarak dâhi satış yapılmasının yasaklanması mümkündür. (ilgili Tebliğ’in 3/1/f, 5. maddesi)
Bu itibarla yetkili olmayan bir yeniden satıcının, aktif satış yapmasının engellenmesine
ilişkin işlem ve eylemler, muafiyet kapsamında değerlendirilmekte ve ihlal olarak kabul
edilmemektedir.
Karsan Pazarlama’nın pazarı şeffaflaştırdığı iddialarına yönelik ise, sağlayıcının markaya
ait satış rakamlarını ve müşteri bilgilerini toplamasının ilgili sektör bakımından ticari
hayatın bir gereği olduğu, gönderilen belgelerde ve yapılan incelemelerde, bu bilgilerin tüm
yetkili satıcılara dağıtılarak pazarın şeffaf hale getirildiğine yönelik bir bulguya 310
rastlanılmadığı ve yıl sonundaki yetkili satıcı performansı ve primlerinin hesaplanması için
sağlayıcının bu bilgilere ulaşımının son derece normal olduğu düşünülmüştür. Piyasadaki
diğer otomobil firmaları da kurdukları sistemler ile bu bilgilerin takibini yapmaktadırlar.
Son olarak, Karsan Pazarlama’nın yetkili satıcıları arasında ayrımcılık yaptığı iddialarına
yönelik olarak; Karsan Pazarlama’nın yetkili satıcılarına ödediği prim tutarlarını, yetkili
satıcının geçmişteki performansına, bulunduğu bölgeye ve çok çeşitli kriterlere göre
belirleyecek olması nedeniyle ihlal niteliği taşıyacak bir unsurun bulunduğu sonucuna
varmak mümkün olmamıştır.
Sonuç olarak, başvuru dilekçesinde ifade edilen hususların ve gönderilen belgelerin, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiğini göstermeye yeterli olmadığı kanaatine 320
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; söz konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy