Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-221 (Devralma)
Karar Sayısı : 11-61/1583-566
Karar Tarihi : 14.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr.
Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : İsmail Yücel ARDIÇ, Emine TOKGÖZ
C. BİLDİRİMDE
D. DOSYA KONUSU: Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.'nin tüplü ve dökme LPG
dağıtım işine dair sahip olduğu malvarlığının, bayilik sözleşmelerinin ve
markalarının bir kısmının İpragaz A.Ş. tarafından devralınmasına izin verilmesi
talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.11.2011 tarih ve 8164 sayı ile giren,
eksiklikleri en son 05.12.2011 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde 20
düzenlenen 09.12.2011 tarih ve 2011-1-221/Öİ-11-267.İYA sayılı Ön İnceleme Raporu,
12.12.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-120/304 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-61 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, söz konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un
7. maddesi kapsamında devralma olduğu ve 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu;
bununla birlikte, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir hâkim durum yaratan veya mevcut bir hâkim durumu
güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili piyasadaki
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte olmadığı; dolayısıyla söz 30
konusu işleme izin verilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
Devralan Teşebbüs: İpragaz A.Ş. (İpragaz)
İpragaz, %99,95 hisse oranı ile Hollanda’da mukim SHV Energy N.V. şirketler grubuna
mensup Fransa menşeli Compagnie des Gaz de Petrole Primagaz S.A. (Primagaz)
tarafından kontrol edilmektedir. İpragaz ile aynı gruba mensup olan teşebbüsler ve faaliyet
alanları şu şekildedir:
- Bizimgaz Tic. ve San. A.Ş.: LPG dağıtım pazarında faaliyet göstermekte olup
İpragaz’ı da kontrol eden Primagaz tarafından kontrol edilmektedir. 40
- Yıldırım Petrol Tic. ve Nak. A.Ş. (Yıldırım Petrol): İpragaz’ın Altınbaş Holding
bünyesindeki Yıldırım Petrol’ün hisselerini devralması işlemine Kurulun 11.3.2011
tarih ve 10-22/300-110 sayılı kararı ile izin verilmiştir. Yıldırım Petrol LPG dağıtım
BULUNAN : Ipragaz A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Kemal Tahir SU
Turan Güneş Bulvarı No 100/20 Yıldız/Ankara
11-61/1583-566
2
lisansına sahip olup oto LPG ve tüplü LPG dağıtım pazarında faaliyet
göstermektedir.
- Evas Ev Aletleri Ltd. Şti.: LPG tüpü üretimi ile iştigal etmektedir.
- Bütangaz A.Ş.: LPG depolama faaliyeti ile iştigal etmektedir.
Devreden Teşebbüs: Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Shell Gaz)
Shell Gaz, otogaz, tüplü ve dökme gaz pazarlarında faaliyet göstermektedir. Shell&Turcas
Petrol A.Ş. tarafından %99,96 hisse ile kontrol edilmekte olan teşebbüsün diğer 50
hissedarları %0,01’er hisse oranı ile Ahmet Erdem, Semih Tuğrul Genç, Jacek Jan
Dziembaj ve Barış Dayı’dır.
Devredilen: Shell Gaz’ın Tüplü ve Dökme LPG Faaliyeti
Planlanan işlem neticesinde devredilecek olan unsurlar Shell Gaz’ın sahip olduğu
aşağıdaki maddi ve gayri-maddi varlıklardan ibarettir:
- Sihirgaz markası,
- Sihirgaz markalı tüplerin mülkiyeti,
- Devredilen sözleşmelere ait dökme LPG varlıklarının mülkiyeti,
- Shellgaz markalı tüplerin (…..TİCARİ SIR…..) kullanım hakkı,
- (…..) aktif tüplü bayi sözleşmesi, 60
- (…..) aktif dökme müşteri sözleşmesi.
G.2. İlgili Pazar
Tüplü ve dökme LPG arasında çok sınırlı bir ikame mevcut olup bunun sebebi tüketici
profillerinin ve ticaret kanallarının çok farklı olmasıdır. Şöyle ki; evsel kullanıcılar için
tüketim miktarları düşük seviyede olduğundan dökme LPG geçerli bir alternatif olarak
görülmezken sanayi ve toplu konut kullanımında müşteriler açıkça dökme LPG tercih
etmektedir. Diğer taraftan tüplü LPG, bizzat dağıtıcılar veya bayileri vasıtasıyla satılırken
dökme LPG, ürünün kullanımı için gerekli olan tankın kurulum ve bakımı dolayısıyla
dağıtıcılar ile müşterilerin direkt bir ticari ilişki içinde olmasını gerektirmektedir. Dökme
LPG faaliyetinde bu ilişki nedeniyle müşteri açısından sağlayıcı değiştirmek de daha 70
maliyetli olmaktadır. Ayrıca bu pazarda, ortak bir LPG tankını kullanan ve tek bir LPG
dağıtım şirketiyle sözleşme imzalamış müşteri grupları bulunabilmektedir.
Söz konusu işlem tüplü ve dökme LPG faaliyetine ilişkin ve bu iki faaliyet açısından ikame
olanakları çok sınırlı olduğundan ilgili ürün pazarı, LPG dağıtım pazarının bu iki alt
ürününden oluşan “tüplü LPG dağıtım pazarı” ve “dökme LPG dağıtım pazarı” olarak
tanımlanmıştır.
İlgili coğrafi pazar ise faaliyetin Türkiye çapında yapılması, tarafların ülkenin bütününde
faaliyet gösteren teşebbüsler olması, devralınacak bayi ve müşterilerin ülkenin belli bir
bölgesinde konumlanmayıp ülkenin muhtelif bölgelerinde yer alması nedenleriyle “Türkiye”
olarak tanımlanmıştır. 80
G.3. Tespitler ve Değerlendirme
G.3.1. İşlemin Niteliği
2010/4 sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller” başlıklı 5. maddesinin birinci
fıkrasına göre kontrolde kalıcı değişiklik meydana getirecek şekilde bir veya daha fazla
teşebbüsün tamamının ya da bir kısmının doğrudan veya dolaylı kontrolünün, hisse ya da
malvarlığının satın alınmasıyla, sözleşmeyle veya diğer bir yolla bir ya da daha fazla
teşebbüs veya hâlihazırda en az bir teşebbüsü kontrol eden bir ya da daha fazla kişi
tarafından devralınması 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi
11-61/1583-566
3
kapsamında birleşme ya da devralma işlemi sayılmaktadır. Tebliğ’in aynı maddesinin ikinci 90
fıkrası uyarınca “kontrol, ayrı ayrı ya da birlikte, fiilen ya da hukuken bir teşebbüs üzerinde
belirleyici etki uygulama olanağını sağlayan haklar, sözleşmeler veya başka araçlarla
meydana getirilebilir. Bu araçlar özellikle bir teşebbüsün malvarlığının tamamı veya bir
kısmı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma hakkı, bir teşebbüsün
organlarının oluşumunda ya da kararları üzerinde belirleyici etki sağlayan haklar veya
sözleşmelerdir.”
Bildirim konusu devralma işlemi, Shell Gaz ve İpragaz arasında 5.12.2011 tarihinde
imzalanmış olan Shell Gaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. Tüplü Gaz ve Dökme Gaz Faaliyeti
Ticari İşletme Devri Sözleşmesi (Sözleşme) çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Sözleşme
uyarınca, Shell Gaz’ın sahip olduğu Sihirgaz markası, Sihirgaz markalı tüplerin mülkiyeti, 100
devredilen dökme LPG sözleşmelerine ait varlıkların mülkiyeti, Shellgaz markalı tüplerin
(…..) kullanım hakkı, (…..) adet aktif tüplü bayi sözleşmesi ve (…..) adet aktif dökme
müşteri sözleşmesi İpragaz’a devredilecektir. Bu durum malvarlığı üzerinde kontrol
değişikliği yaratacağından ve ayrıca bu malvarlıklarının devri, tüplü ve dökme LPG
pazarındaki payların da devri niteliğinde olduğundan, işlem 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin birinci fıkrası anlamında bir devralma işlemidir.
Sözleşmenin “Rekabet” başlıklı 12. maddesi ile rekabet yasağı düzenlenmiş olup bu
madde ile Shell Gaz’a İpragaz’ın kullanım hakkı müddeti olan (…..) boyunca Shellgaz
markası ile tüplü ve dökme LPG faaliyetinde bulunma yasağı getirilmiştir.
G.3.2. İşlemin İzne Tabi Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 110
2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesine göre, bir bileşme/devralma işleminin izne tabi olması
için 2010/4 sayılı Tebliğ’de sayılan ciro eşiklerinden birinin aşılması ve ilgili işlemde
etkilenen pazarın bulunması gerekmektedir. Bu çerçevede ilgili işlemin izne tabi olup
olmadığına ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir:
Ciroların hesaplanmasında 2010/4 sayılı Tebliğ’in 8. maddesi esas alınmış olup, devralan
taraf bakımından İpragaz’ın bağlı olduğu SHV Energy N.V. cirosu ve devreden taraf
bakımından ise aynı maddenin ikinci fıkrası hükmü gereğince Shell Gaz’ın yalnızca
devredilen faaliyeti olan tüplü ve dökme LPG dağıtım faaliyetinden elde ettiği ciro dikkate
alınmış olup, işlem taraflarının 2010 yılı cirolarının 2010/4 sayılı Tebliğ’in 7(1) maddesinde
ifade edilen ciro eşiklerini aştığı görülmüştür. 120
Etkilenen pazarlar açısından ise, işlem taraflarının her ikisinin de faaliyette bulunduğu
tüplü LPG, dökme LPG ve otogaz LPG dağıtımı pazarları ve bunların dikey ilişkili olduğu
tedarik pazarı etkilenen pazar olarak belirlenmiş olmakla birlikte, devre konu
malvarlıklarının yalnızca tüplü ve dökme LPG pazarına ilişkin olması sebebiyle otogaz ve
LPG tedarik pazarına ilişkin değerlendirmelere gerek duyulmamıştır.
Yukarıda yer alan bütün bu bilgiler çerçevesinde söz konusu işlemin 2010/4 sayılı Tebliğ
kapsamında Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu anlaşılmıştır.
G.3.3. Devralma İşleminin Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile rekabetin önemli ölçüde azalması ya da bozulması
sonucunu doğuracak şekilde hâkim durum yaratan ya da var olan bir hâkim durumu 130
güçlendiren yoğunlaşmalar yasaklanmaktadır. Hâkim durum kavramı, Kanun’un 3.
maddesinde, “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve
müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmaktadır.
Bu çerçevede bir hâkim durum analizi yapabilmek için öncelikle tarafların LPG dağıtım
pazarındaki genel payları ve ilgili ürün pazarları özelindeki paylarına bakılmıştır. Buna
göre, LPG dağıtım pazarlarının ilgili alt pazarları olan tüplü ve dökme LPG pazarlarında
11-61/1583-566
4
devralan teşebbüs İpragaz açısından bir pazar payı artışı gerçekleşeceği görülmüştür.
(…..TİCARİ SIR…..).
LPG dağıtım pazarı yapı itibarıyla son derece yoğunlaşmış ve koordinasyona yatkın bir 140
piyasadır. Buna karşın, Rekabet Kurulunun 6.7.2011 tarih ve 11-41/873-274 sayılı
Aygaz/Total kararında da belirtildiği üzere, bu pazar doğalgaz taşıma ve dağıtım
şebekelerinin yaygınlaşması ve elektrik enerjisi kullanımı artışının bir sonucu olarak
daralma sürecine girmiştir. Bu bağlamda dağıtım şirketlerinin kapasite kullanım oranlarının
azaldığı, tüplü LPG’nin daha çok kırsal bölgelerde kullanımıyla beraber küçük hacimli
tüplerin tercih edildiği ve böylece dağıtım maliyetlerinin arttığı gözlemlenmektedir.
Bahse konu işlem ile Shell Gaz, (…..TİCARİ SIR…..) amacını gütmekte olduğunu ifade
etmiştir. İpragaz ise bu devralma sonucu (…..TİCARİ SIR…..)belirtmiştir.
Bu bilgiler ışığında, tüplü ve dökme LPG pazarlarında bildirim konusu devralma işleminin,
herhangi bir hâkim durum oluşturulması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi 150
sonucuna yol açmayacağı, pazarların rekabetçi yapısında (…..TİCARİ SIR…..) bir değişim
meydana getireceği, daralan bu pazarlarda konsolidasyon sürecinin1 kaçınılmaz olduğu
kanaati hasıl olmuştur.
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında
izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine 160
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
1 Rekabet Kurulu’nun 28.9.2006 tarih ve 06-67/901-258 sayılı; 29.4.2009 tarih ve 09-20/410-104 sayılı;
11.3.2010 tarih ve 10-22/300-100 sayılı, 6.7.2011 tarih ve 11-41/873-274 sayılı Kararları.
Full & Egal Universal Law Academy