Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-62/1639-576

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2011-4-300 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-62/1639-576
Karar Tarihi : 21.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Seda Nurtaç BAYRAMOĞLU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
-Aytu Yapı Denetim Ltd. Şti.
Ereğli Kapı Mah. Atatürk Bulv. Servet Apt. No:72 Aksaray
-Bina Yapı Denetim Ltd. Şti.
Hamidiye Mah. Bediüzaman Cad. 37/B Merkez/Aksaray 20

-Ekka Yapı Denetim Ltd. Şti.
Meydan Mah. 951. Sok. Zehra Hanım Apartmanı No:3/A Aksaray

-Estetik Yapı Denetim Ltd. Şti.
Hacı Hasanlı Mah. Atatürk Bulv. Askoy Apt. 123/D Aksaray

-Gökalp Yapı Denetim Ltd. Şti.
Taşpazar Mah. 802. So. Latife Hanım Apt. No:8 Merkez/Aksaray
30
-Kanyon Yapı Denetim Ltd. Şti.
Necip Fazıl Kısakürek Cad. No:19/1 Aksaray
E. DOSYA KONUSU: Aksaray ilinde faaliyet gösteren yapı denetim firmaları
tarafından hizmet bedellerinin yeknesak olarak ilgili Bakanlıkça belirlenen bedelin
üzerinde uygulandığı ve söz konusu firmaların aralarında havuz oluşturdukları
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Aksaray’da faaliyet gösteren yapı denetim
kuruluşlarının (kısaca “YDK”) yapı denetim hizmet bedelleri hususunda, aralarında yüksek
bir sabit fiyat üzerinde anlaştıkları ve ayrıca bir havuz sistemi kurdukları ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 19.09.2011 tarih ve 6564 sayı ile 40
intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 18.10.2011 tarih ve 2011-4-300/İİ-11-174.MA
sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun 27.10.2011 tarihli toplantısında görüşülerek
11-54/1406-M sayılı karar ile, 4054 sayılı Kanun’un 41 nci maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespiti amacıyla önaraştırma açılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 12.12.2011 tarih
ve 2011-4-300/ÖA-11-174-MA sayılı Önaraştırma Raporu 19.12.2011 tarih ve
11-62/1639-576

2
REK.0.18.00.00-110.02.02/624 sayılı Başkanlık Önergesi ile 21.12.2011 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- Aksaray’da faaliyet gösteren yapı denetim kuruluşlarının 17.08.2011 tarihinden önce fiyat 50
tespiti ve havuz kurulmasına yönelik anlaşmalarının 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında
Kanun ve ilgili mevzuatta öngörülen asgari ücretin altına inilmemesine yönelik olduğu ve
bu sebeple yasal bir düzenlemenin fiilen uygulanmasını amaçladığı dikkate alınarak işbu
eylemlere yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem yapılmasına gerek
olmadığı,
- Gerek söz konusu tarihten önceki, gerekse de sonraki sözleşme bedellerinin
birbirlerinden farklılık arz etmesi dolayısıyla, Aksaray ilinde faaliyet gösteren yapı denetim
kuruluşları tarafından hizmet bedellerinin yeknesak olarak ilgili Bakanlıkça belirlenen
bedelin üzerinde uygulandığı iddiasının gerçeği yansıtmadığı,
- 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği yönünde herhangi bir bilgi, belge veya bulguya 60
rastlanmadığından, 41. madde uyarınca şikâyet konusu ile ilgili olarak soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Söz konusu önaraştırma kapsamındaki iddialar esasen iki başlık altında toplanabilir.
Nitekim sözü edilen iddialar;
- Aksaray’da faaliyet gösteren yapı denetim kuruluşlarının (kısaca “YDK” olarak anılacak)
yapı denetim hizmet bedelleri hususunda, aralarında yüksek bir sabit fiyat üzerinde
anlaştıkları,
- Bahse konu YDK’ların aralarında bir havuz sistemi kurdukları hususlarına yöneliktir.
Bu iddialara yönelik olarak yapılan açıklamalar aşağıda yer almaktadır. 70
I.1. İlgili Pazar
İncelemeye konu şikâyetler yapı denetim faaliyetine ilişkindir. Yapı denetim faaliyeti, özel
bir kanunla düzenlenmiş bir hizmet olup her bir YDK’nın yapım işlerinde kullanılan
malzemeler ile imalatın proje, teknik şartname ve standartlara uygunluğunu kontrol etmek
ve sonuçlarını belgelendirmek, malzemeler ve imalatla ilgili deneyleri yaptırmak, yapının
ruhsat ve mevzuata uygun yapıldığını denetlemek gibi yasal yükümlülükleri bulunmaktadır.
Ayrıca bu hizmetle, imar mevzuatında öngörülen fenni mesuliyet ilgili idareye karşı
üstlenilmektedir. Bu nedenle dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “yapı denetim hizmetleri”
olarak belirlenmiştir.
İlgili coğrafi pazar ise başvuru konusu uygulamanın Konya ilinde gerçekleşmesi sebebiyle 80
“Aksaray” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yasal Düzenlemeler
I.2.1. Yapı Denetimi Hakkında Kanun
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’un amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar
plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için
proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları
düzenlemektir. 4708 sayılı Kanun kapsamına giren her türlü yapı, mezkûr Kanun’un 2.
maddesi gereği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan (Bakanlıktan) aldığı izin belgesi ile
çalışan ve münhasıran yapı denetimi ile uğraşan tüzel kişiliğe sahip YDK’ların denetimine
tabidir. Yapı denetim hizmeti; YDK ile yapı sahibi veya vekili arasında akdedilen hizmet 90
sözleşmesi hükümlerine göre yürütülür. Yapının, ruhsat ve ekleri ile mevzuata uygun
11-62/1639-576

3
olarak yapılmasını denetlemek ve yapım işlerinde kullanılan malzemeler ile imalatın proje,
teknik şartname ve standartlara uygunluğunu kontrol etmek ve sonuçlarını belgelendirmek,
malzemeler ve imalatla ilgili deneyleri yaptırmak 4708 sayılı Kanun’un 2. maddesinde
YDK’nın görevleri arasında sayılmaktadır.
Söz konusu Kanun, 17.08.2011 tarih ve 28028 sayılı “Çevre ve Şehircilik Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname”
(KHK) ile değişikliğe tabi tutulmuş olup 5. maddesinde belirlenen asgari hizmet bedeli, yapı
maliyetinin %3’ünden %1,5’una düşürülmüştür. 100
Kanun’un yapı denetimi hizmet sözleşmelerini düzenleyen değişik 5. maddesine göre:
“Yapı denetimi hizmet sözleşmeleri
Madde 5 – Yapı denetimi hizmet sözleşmeleri yapı sahibi ile yapı denetim
kuruluşu arasında akdedilir. Bu sözleşmenin bir sureti taahhütname ekinde ilgili
idareye verilir.
(Değişik beşinci fıkra: 8/8/2011-KHK-648/ 27 md.) Yapı denetimi hizmeti için yapı
denetim kuruluşuna ödenecek hizmet bedeli, yapı denetimi hizmet sözleşmesinde belirtilir.
Bu bedel, yapı yaklaşık maliyetinin % 1,5’inden az olamaz. Hizmet bedeli oranı, yapım
süresi iki yılı aşan iş için yıllık % 5 artırılır ve yapım süresi iki yıldan daha az olan işler için
yıllık % 5 azaltılır. Bu bedele, katma değer vergisi ile yapı denetim kuruluşu tarafından talep 110
edilen ve taşıyıcı sisteme ilişkin olmayan malzeme ve imalâtlar konusunda yapı
müteahhidince yaptırılacak olan laboratuvar deneylerinin masrafları dâhil değildir. Yapı
denetim kuruluşu, yapı sahibinden başka bir ad altında, ayrıca hiçbir bedel talebinde
bulunamaz.
(Değişik altıncı fıkra: 8/8/2011-KHK-648/ 27 md.) Yapı denetim hizmet bedeli, yapı
denetim kuruluşlarının hizmet bedellerinin ödenmesinde kullanılmak üzere yapı sahibince il
muhasebe birimlerinde açılacak emanet nitelikli hesaba yatırılır. Yatırılan tutarların % 3’ü
ruhsatı veren idarenin, % 3’ü Bakanlık bünyesinde bulunan döner sermaye işletmesinin
hesabına aktarılır. (1) “
Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 11. maddesi uyarınca Kanun’un uygulanacağı 19 pilot il 120
Adana, Ankara, Antalya, Aydın, Balıkesir, Bolu, Bursa, Çanakkale, Denizli, Düzce,
Eskişehir, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Tekirdağ ve Yalova olarak
belirlenmiştir. Bununla birlikte, 13.07.2010 tarih ve 27640 tarihli Resmi Gazete’de
yayımlanan 2010/624 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında
Kanun’un bütün illerde uygulanması kararlaştırılmıştır. Bu karar uyarınca 4708 sayılı Yapı
Denetim Kanunu 01.01.2011 tarihinden itibaren tüm illerde uygulanmaya başlanmıştır.
I.3. Değerlendirme
Başvuru konusu iddialar Aksaray’da faaliyet gösteren YDK’ların aralarında yüksek bir fiyat
üzerinde anlaştıkları ve havuz sistemi kurdukları hususlarına ilişkindir.
“Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar 130
ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi,
ya da kontrolü” ile “mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların
piyasa dışında belirlenmesi” 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi ile yasaklanmıştır. Dolayısıyla iddia konusu fiyat tespiti eylemi ve pazar
paylaşımına yol açacak nitelikteki havuz uygulamaları, 4054 sayılı Kanun’un yer verilen
hükmü kapsamında yasaklanmış bulunmaktadır.
Öte yandan, yapı denetim faaliyeti 4708 sayılı Kanun’a göre düzenlenmekte olan bir
faaliyet olup, ilgili Kanun kapsamında asgari hizmet bedelleri belirlenmiştir. Hizmet için
YDK’lara ödenecek hizmet bedelleri asgari hizmet bedellerinden az olmamak kaydıyla
11-62/1639-576

4
YDK ile yapı sahibi arasında belirlenebilmektedir. Dolayısıyla asgari hizmet bedelinin 140
üzerinde bir bedeli serbest irade ile talep etmenin önünde herhangi bir engel
bulunmamaktadır. Bu çerçevede Kanun’un 4. maddesi uyarınca YDK’ların kendi aralarında
anlaşarak yapı denetim hizmet bedellerini belirlemesi hukuka aykırı olacaktır. 4708 sayılı
Kanun’da 17.08.2011 tarihinde KHK ile yapılan değişikliklerden önce söz konusu bedel
yapı yaklaşık maliyetinin %3’ünden az olamayacak şekilde belirlenmişti. Ancak sektördeki
birtakım çarpıklıklar ve sektör temsilcilerinin, yapı sahiplerinin ve müteahhtilerin baskıları
sonucu “kırım” olarak tabir edilen, yasal bedelin altına inerek anlaşmalar yapılması söz
konusu olmaktaydı. Dolayısıyla yasal hakları olan bedeli tazmin edememelerine rağmen,
yasal bedel üzerinden vergi ödeyerek mağdur olmaları sebebiyle YDK’ların çeşitli illerde
asgari hizmet bedellerini tahsil edebilmek için havuz anlaşması yoluna gittikleri 150
görülmüştür. Nitekim bu hususta Kurumumuza pek çok başvuru yapılmıştır. Her ne kadar
asgari ücret tespiti 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabeti sınırlayıcı nitelik taşıyan bir
anlaşma ise de, yasal dayanağı olan asgari ücret uygulamalarına yönelik olarak Rekabet
Kurulu tarafından işlem tesis edilememektedir. Nitekim daha önce alınmış olan pek çok
Kurul kararında1 da asgari ücret uygulamasına yönelik anlaşmaların, pazar paylaşımına
yol açacak türden başka eylemler içermediği sürece ihlal teşkil etmeyeceği ifade edilmiş ve
ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
İlgili havuz uygulamasına yönelik girişim asgari hizmet bedeli %3 iken yapılmış bir girişim
olup; 17.08.2011 tarihi itibarıyla söz konusu bedelin %1,5 gibi bir rakama çekilmesi ile de
böyle bir uygulamaya gerek kalmadığı dosya mevcutlarından anlaşılmıştır. Dolayısıyla 160
elde edilen bilgi ve belgeler uyarınca havuz kurulmasına yönelik olduğu iddia edilen
uygulamanın 17.08.2011 tarihinden önce gerçekleşen ve 4708 sayılı Kanun ve ilgili
mevzuat kapsamında Bakanlık tarafından öngörülen asgari ücret tarifesinde belirtilen
fiyatın altına inilmemesi amacına yönelik bir girişim olduğu; bu bakımdan sözü edilen
iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem yapılamayacağı kanaati hasıl
olmuştur.
Şikâyete konu iddialar ayrıca, Aksaray’daki YDK’ların, ilgili bedel %1,5’a düşmesine
rağmen halen %3 üzerinden bedel tahsil edilmesine dair bir anlaşma içerisinde olduklarına
yöneliktir. Söz konusu iddialar bakımından yapılan yerinde incelemeler ve istenen bilgi ve
belgeler çerçevesinde Aksaray’daki bütün YDK’ların yapı denetim hizmet 170
sözleşmelerindeki bedeller tümüyle karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma çerçevesinde,
gerek 17.08.2011 tarihinden önce, gerekse de bu tarihten sonra yapılan sözleşmelerin
farklı hizmet bedelleri üzerinden akdedildiği görülmüştür. Yapılan yerinde incelemelerde de
YDK’ların aralarında fiyat tespit ettiğine yönelik herhangi bir somut bilgi ve belgeye
ulaşılamamıştır. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayet konusu ile
ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi gerektiği
değenlendirilmiştir.


180




1 Bkz. Rekabet Kurulu’nun 9.1.2003 tarih ve 03-03/24-06 sayılı, 18.3.2004 tarih ve 04-20/201-41 sayılı,
26.5.2004 tarih ve 04-38/428-108 sayılı, 12.8.2004 tarih ve 04-52/691-175 sayılı, 15.12.2005 tarih ve 05-
84/1150-330 sayılı, 20.12.2006 tarih ve 06-92/1165-345 sayılı, 15.2.2007 tarih ve 07-14/119-38 sayılı
kararları.
11-62/1639-576

5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


190



Full & Egal Universal Law Academy