Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-258 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-08/231-62
Karar Tarihi : 23.02.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Şamil PİŞMAF, Emine TOKGÖZ, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Can-Pa Pet. İth. İhr. Tic. Ltd. Şti.
Bahçelievler Mah. İsmail Hakkı Alaca Blv. No:67 Kars
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Eropet Akaryakıt Dağ. Taş. İnş. Paz. Pet. Ürün. İth. İhr.
San. ve Tic. Ltd. Şti.
Ankara Asfaltı 105 Evler Halk Sok. Sıddılar İş Merkezi No:56/5
Kozyatağı-Kadıköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Eropet Akaryakıt Dağ. Taş. İnş. Paz. Pet. Ürün. İth. İhr. San. 20
ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan dikey anlaşmalar ve çeşitli uygulamalar yoluyla
4054 sayılı Kanun’un ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in ihlal edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 01.12.2011 tarihinde 8204 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan, 05.01.2012 tarih ve 2011-1-191/İİ-12-389.ŞP sayılı İlk
İnceleme Raporu’nun görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen, 16.02.2012 tarih ve 2011-1-258/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle, Eropet Akaryakıt Dağ. Taş. İnş.
Paz. Pet. Ürün. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Eropet)’nin şikâyetçi ile yaptığı dikey
anlaşmanın ve çeşitli uygulamaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 30
ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı olduğu iddia
edilmektedir.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, taraflar arasındaki dikey anlaşmanın
06.11.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti kapsamında
yer aldığı, bu nedenle dosya konusu başvuru bakımından Eropet hakkında 4054 sayılı
Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına ihtiyaç bulunmadığı, şikâyetin
reddinin gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde 40
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
12-08/231-62
2
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
Bunun yanında anılan Tebliğ’in 5. maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmeme
yükümlülüğüne veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde 50
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya dayalı
faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı ile
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya
ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse,
alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin alıcı tarafından
kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme yükümlülüğü, bu sürenin
beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu tesiste yürüteceği faaliyetini
kapsar.” şeklindedir. 60
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 39. paragrafında ise, Tebliğ’in 5.
maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna konusunda, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da
şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve
bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz 70
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hüküm ve açıklamalar irdelendiğinde, bahse konu istisnadan
yararlanmanın, öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna
göre alıcı (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini:
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst
hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu) üzerinde,
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
Bunun yanı sıra anılan Kılavuz’da açıkça belirtildiği gibi, taraflar arasındaki dikey 80
ilişkinin istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan itibaren
yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim Total/Akdağ
dosyasında, Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13. Dairesinin E.2006/1604 esas
numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen 13.05.2008 tarih ve K.2008/4196
sayılı kararın gerekçesi, bu değerlendirmeyi haklı kılmaktadır. Söz konusu kararda
özetle; dağıtıcının bayiyle kurmuş olduğu hukuki ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey
anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira sözleşmesi olmak üzere iki
sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek Mahkeme’nin, bayilik sözleşmesi de
dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında sonradan oluşacak değişikliklerin değil,
anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olarak kurulup 90
kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu çerçevede yapılması
gerektiğine işaret ettiği görülmektedir.
Bunun yanında konunun akaryakıt sektörü özelinde ayrı bir önemi de bulunmaktadır.
Şöyle ki; akaryakıt sektöründe akaryakıt istasyonu olmaksızın istasyonlu bayilik faaliyeti
yürütülememesi nedeniyle, dağıtım firmalarının ve bayilerin yürüttükleri ticari faaliyet ile
12-08/231-62
3
istasyon arasında sıkı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde sayılan özel durum bir yana bırakılırsa, beş yıllık rekabet yasağı süresinin
esasen; “bir dağıtıcının bir istasyonu tek seferde yapacağı sözleşmeler yoluyla diğer
dağıtıcıların faaliyetine kapatabileceği üst sınır” olarak yorumlanması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Danıştayın ve Kurulumuzun konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu 100
kararlar ile de sabit olduğu üzere, intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye
sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 2002/2
sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden olmaktadır.
Bu bakımdan, bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin,
aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede Kurulumuzun akaryakıt sektöründe dağıtım şirketleri ile bayileri arasında
yapılan dikey anlaşmalara ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan dikey
anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup 110
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
Anılan Tebliğ ile öngörülen beş yıllık sürenin nasıl hesaplanacağı hususunda ise Dikey
Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 35. paragrafında, “Beş yıllık rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin hesaplanmasında başlangıç tarihi olarak, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih esas alınacaktır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik,
işleticilik, tedarik vb. sözleşmeler ile birlikte bu sözleşmelerin süresine etki eden intifa,
tapuya şerh edilmiş kira, ekipman gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı 120
tarih ise, rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilecektir.” şeklinde
açıklama yer almaktadır.
I.2. Eropet Hakkındaki Şikayete İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler
Yapılan başvuruda özetle; dosya konusu akaryakıt istasyonun yer aldığı arazi üzerinde
Eropet ile bayilik sözleşmesi yapılması amacıyla 06.11.2008 tarihinde Eropet lehine 8
yıllık intifa hakkı tesis edildiği, ancak 12.08.2011 tarihinde ilgili dağıtıcı firma tarafından
bayilik sözleşmesinin feshedilmesine rağmen intifa hakkının terkin edilmediği ifade
edilmiş ve Rekabet Kurulunun bu konuda gerekli işlemi yapması talep edilmiştir.
Dosyada yer alan ve raportörlerce taraflardan elde edilen tüm bilgi ve belgelerin
incelenmesinden, taraflar arasındaki rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye esas teşkil 130
eden bayilik sözleşmesinin 10.11.2008 tarihinde; ilgili istasyon üzerinde Eropet lehine
sekiz yıl süreli olarak tesis edilen intifa hakkının ise 06.11.2008 tarihinde düzenlendiği
anlaşılmıştır. Diğer yandan, yukarıda açıklanan ve Danıştay tarafından da hukuka
uygun bulunan çok sayıdaki Kurulumuz kararında zikredilen esaslar uyarınca, akaryakıt
sektöründe 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan bu türden dikey anlaşmaların azami
beş yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma imkânları
bulunmaktadır. Yine Kurulumuzun yerleşmiş kararları ve Dikey Anlaşmalara İlişkin
Kılavuz’un 34. paragrafında yer verilen açıklamalar doğrultusunda, beş yıllık grup
muafiyeti süresinin hesaplanmasında taraflar arasındaki rekabet yasağına dayalı dikey
ilişkiye esas teşkil eden ilk sözleşme tarihinin dikkate alınması gerekmektedir. 140
Bu çerçevede Eropet ve Can-Pa Petrol İth. İhr. Tic. Ltd. Şti. arasında 06.11.2008
tarihinde kurulan dikey anlaşmanın 06.11.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyeti kapsamında yer aldığı, bu nedenle dosya konusu şikâyete ilişkin
12-08/231-62
4
4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem tesisine gerek olmadığı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Can-Pa Petrol İth. İhr. Tic. Ltd.
Şti. ile Eropet Akaryakıt Dağ. Taş. Inş. Paz. Pet. Ürün. İth. Ihr. San. ve Tic. Ltd.
arasındaki dikey anlaşmanın 06.11.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
grup muafiyetinden yararlandığına, bu nedenle Eropet Akaryakıt Dağ. Taş. Inş. Paz. 150
Pet. Ürün. İth. Ihr. San. ve Tic. Ltd. hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi
bir işlem yapılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy