Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-256 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-09/288-89
Karar Tarihi : 02.03.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Arif Ogün SARI, Osman Tan ÇATALCALI
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığı
Turgutlu Adliye Sarayı Şehitler Mah. Yalçın Sk. No:153 20
Turgutlu/Manisa
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Turgutlu Ekmek, Simit, Pide Fırıncıları Odası
Altay Mah. Yedi Eylül YL No.83/B Turgutlu/Manisa
- Turgutlu Ekmek, Simit, Pide Fırıncıları Odasına Kayıtlı Fırıncı Esnafı
E. DOSYA KONUSU: Turgutlu Ekmek, Simit, Pide Fırıncıları Odasının üyelerinden
para toplamak ve karşılığında ödeme yapmak suretiyle, Turgutlu’da diğer fırınlarla 30
rekabet halinde olan fırıncı esnafına fırınlarını kapattırması iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Turgutlu Ekmek, Simit, Pide Fırıncıları
Odasının bazı eylemleri hakkında Başsavcılık tarafından 2011/5436 sayılı soruşturmanın
yürütüldüğü, söz konusu soruşturma çerçevesinde 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilebilecek bazı eylemlere rastlanıldığı ifade
edilerek konu hakkında gereğinin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.10.2011 tarih ve 7227 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 11.11.2011 tarih ve 2011-3-256/İİ-11-393.EA sayılı İlk İnceleme 40
Raporu’nun görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 24.02.2012 tarih ve 2011-3-256/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle;
Turgutlu’da faaliyet gösteren fırıncı esnafının aralarında anlaşarak, düşük fiyatla ekmek
satan fırıncı esnafına üretimlerine ara vermeleri için senet vererek ekmek piyasasındaki
rekabeti engellemeleri, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal kabul edilmekle 50
birlikte,
12-09/288-89
2
- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca bu
aşamada soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
- Bununla birlikte Turgutlu Ekmek, Simit, Pide Fırıncıları Odasına benzer eylemlerin
tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi konusunda Başkanlığın görevlendirilmesinin uygun
olacağı
kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. 60
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1.Taraflar:Turgutlu Ekmek, Simit, Pide Fırıncıları Odası (Oda) ve Turgutlu’da
Faaliyet Gösteren Fırınlar (Fırınlar)
Önaraştırma dönemi itibarıyla Turgutlu’da faaliyet gösteren ve Oda’ya kayıtlı 43 fırın
bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar 70
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İnceleme konusu dosya bakımından ilgili ürün pazarı “ekmek pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikayet konusunun Turgutlu ilçesinde faaliyet gösteren Oda ve Fırınlar olması, bu
teşebbüs birliği ve teşebbüslerin dosyaya konu faaliyetlerini Turgutlu’da gerçekleştirmeleri
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Turgutlu İlçe Merkezi” olarak belirlenmiştir. 80
I.3. Ekmek Fiyatının Tespitine İlişkin Mevzuat
Ekmek üretimi gerçekleştiren teşebbüsler, niteliklerine göre “esnaf” veya “tacir” olarak iki
kategoride değerlendirilmektedir. Faaliyetlerini esnaf yahut tacir olarak sürdüren ekmek
üreticilerinin fiyatlandırma hususunda tâbi oldukları ilgili mevzuat farklılaşmaktadır.
Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına bağlı esnaf niteliğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf ve
Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine göre belirlenen azami fiyatlara
uymak durumundadır. 90
Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki işletmeler ise, 5174 sayılı
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu (5174 sayılı Kanun)’nun
12. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan “Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen
Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik”
hükümleri çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine uymak durumundadır.
Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi diğer hususlar, Esnaf Odalarına
kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata paralel bir şekilde düzenlenmiştir.
100
12-09/288-89
3
I.4.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığı Tarafından Gönderilen Belgeler
(TİCARİ SIR) 110
I.4.2. Oda ile Yapılan Görüşme
Önaraştırma kapsamında, 7.2.2012 tarihinde raportörlerce Oda Yönetim Kurulu Başkanı
ile yapılan görüşmede;
- İlçedeki ekmek fiyatlarının zaman zaman artmakta ve düşmekte olduğu, bunun nedeninin
maliyetini bilmeyen fırınların zararına satış yapması olduğu ve zararlarını
karşılayamayanların piyasadan çekildiği ve fiyatların artmakta olduğu, 120
- Üç ekmeği 1 TL’den satan fırınların olduğu ancak yürütemeyip kapattıkları,
kapatmayanların fiyatını yükselttiği, satamayan fırının fiyatını daha da düşürdüğü ,
- Dört yıldır Turgutlu’daki ekmek fiyatlarının 60 Krş. – 70 Krş. arasında değiştiği, kendisinin
maliyetinin (ekmek başına) 58 Krş olarak gerçekleştiği ve bu nedenle daha düşük fiyattan
satmasının mümkün olmadığı,
- Bazı fırıncıların fırınlarını kapatmaları karşılığında rekabet eden fırınlara senet verdikleri,
bu senetlerin yıllık 48.000 TL olduğu yönünde bir bilgisinin olmadığı, 130
- Günlük ekmek tüketiminin 60.000 ila 70.000 adet arasında olan Turgutlu’nun nüfusunun
120.000 civarında olmasına karşın kişilerin kendi ekmeklerini de yapabildikleri için ihtiyacın
tümüyle fırınlardan karşılanmadığı,
- Şu anda odaya kayıtlı 56 fırın bulunduğu, son iki senede iki yeni fırının kaydolduğu, bir
fırının ise kaydının silindiği
hususları dile getirilmiştir
I.4.3. Fırınını Kapatan Fırıncı ile Yapılan Görüşme 140
Fırınını kapatan bir fırıncı esnafı ile 7.2.2012 tarihinde raportörlerce yapılan ve tutanağa
bağlanan görüşmede özetle;
2011 yılının Nisan ayında bir toplantı olduğu; bu toplantıya fırıncı esnafının katıldığı; alınan
kararın, gönüllü olarak fırınını kapatan esnafa aylık üretim miktarı kadar para ödenmesi,
fiyatların sabit kalması, üç ekmek 1 TL olarak satılmaması, üretim yapılmaması şeklinde
olduğu; sürenin ise bir yıl olarak belirlendiği; kendilerinin ve yaklaşık 9-10 fırının bu
koşullarla fırınlarını kapattığı; açık kalan fırınların kapalı olan fırınlara fon adı altında para
verdikleri; anlaşmanın yaklaşık 1 ay – 40 gün kadar önce bozulduğu, ancak senetlerin hala 150
yürürlükte olduğu, açık fırıncının kapalı fırıncıya senet verdiği
ifade edilmiştir.
12-09/288-89
4
I.4.4. Diğer Görüşmeler
Turgutlu’da yapılan incelemelerde ekmek üretimini diğer fırıncılardan aldığı senetler
karşılığında durduran bir başka fırıncı ile yapılan görüşmede; görüşülen kişi diğer fırıncının 160
ifade ettiği hususları doğrulamıştır.
I.4.5. Hukuki Değerlendirme
Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Kurumumuza gönderilen belgelerde,
Turgutlu’daki fırıncı esnafının Turgutlu’da satılan ekmeğin fiyatını yüksek tutabilmek için
ekmeğin birim fiyatını düzenledikleri çeşitli kampanyalarla düşük tutan bazı fırıncı esnafına
aylık 4.000 TL teklif etmek suretiyle bu fırınları kapattırdığı bilgisi yer almaktadır. Bu yönde
bir teklifin olduğu Turgutlu’da fırınını kapatan fırıncı esnafı ile yapılan görüşmede de teyit
edilmiştir. 170
Diğer yandan Oda’da yapılan yerinde incelemede Oda yetkilisi ile raportörlerce yapılan
görüşmede, fırıncı esnafı arasında yukarıda belirtildiği gibi bir anlaşmanın olduğuna ilişkin
herhangi bir bilgilerinin olmadığı ve fırınların kapanmasının ekonomik sebeplerden
kaynaklanmış olabileceği ifade edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükmü uyarınca fırıncı esnafının rakiplerine senet
vermek suretiyle onların piyasadan çekilmesini sağlaması eyleminin ekmek piyasasındaki
rekabeti kısıtlama amacını taşıdığı görülmektedir. Bir ürünün piyasadaki arzının kısılması
için rakiplerin piyasa dışına çıkartılması, özellikle de ekmek gibi homojen bir ürün 180
piyasasında, ekmek arzını azaltmak suretiyle fiyatların artmasına neden olacaktır.
Nitekim Oda yetkililerinin, “İlçemizdeki ekmek fiyatları zaman zaman artmakta zaman
zaman da düşmektedir. Bunun nedeni bence maliyetini bilmeyen fırınların zararına satış
yapmasıdır. Zararlarını karşılamayanlar piyasadan çekilmekte ve fiyatlar artmaktadır”
ifadesi bazı fırıncı esnafının üretimlerini durdurmasının ekmek fiyatları üzerindeki etkisini
göstermesi açısından önemlidir ve yukarıda yer verilen tespiti doğrulamaktadır.
Bu noktada Turgutlu’da satılan ekmeğin fiyatında yaşanan değişimlerin Oda tarafından
iddia edildiği gibi fırıncıların ekonomik nedenlerden ötürü piyasadan çekilmesinden mi 190
yoksa diğer fırıncıların üretim yapmamaları karşılığında kendilerine senet verilmesinden mi
kaynaklandığının incelenmesi gerekmektedir.
Yerinde inceleme sırasında fırıncı esnafı ile yapılan görüşmeler ve şikayette yer verilen
ifadelerin değerlendirilmesi sonucunda; Turgutlu’da faaliyet gösteren bazı fırıncı esnafının
üretimlerine son vermesinin, üretimlerine devam eden fırıncı esnafının bu kişilere
‘üretimlerine son vermeleri karşılığında yaptıkları ödemeler sayesinde’ gerçekleştiği
kanaatine ulaşılmıştır.
Ancak hangi fırının, kapanan hangi fırına nasıl bir senet verdiğine ilişkin bir bilgiye 200
ulaşılamamıştır. Bunun nedeni gerek bu senetleri alanların kimden aldığını beyan
etmemek istemesi gerekse iş hayatında senetlerin veriliş nedenlerinin tespit edilmesinin
zorluğudur. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’u ihlal eden eylemlerin tarafı olduğu
değerlendirilen teşebbüslerin tamamına ulaşılamamıştır.
Bu çerçevede, Turgutlu’da faaliyet gösteren bazı fırıncı esnafının, düşük fiyatla ekmek
satan fırıncı esnafına üretimlerine ara vermeleri için senet vererek ekmek piyasasındaki
12-09/288-89
5
rekabeti engellemeleri, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal kabul edilen bir
eylemdir.
210
Diğer yandan Turgutlu’da faaliyet gösteren fırıncı esnafının neden bu tür bir uygulama
içine girdiğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Turgutlu’da sadece Oda’ya kayıtlı 43
fırıncı esnafı bulunmaktadır. Günde 60.000 – 70.000 adet ekmek tüketiminin olduğu
Turgutlu’da arz fazlası olduğu görülmektedir. Arzın dengeye gelmesi ise sektöre özgü
yapıdan dolayı kolay, hatta mümkün olmamaktadır. Zira sektörden çıkışlar olmakla birlikte
yaklaşık aynı sayılarda girişler de olmaktadır. Bunun en temel nedeni bir fırının kurulması
ve işletmenin fırın olarak çalıştırılabilmesi için gerekli izinlerin alınmasının ardından devri
söz konusu olduğunda işletmenin yine fırın olarak değerlendirilmek istenmesidir. Diğer bir
deyişle işletmenin sahipliği iflas, kar düşüklüğü vb. herhangi bir nedenden el değiştirse de
fırın, fırın olarak kalmaya devam etmektedir. Arz kısmında yaşanan bu katılık ve düşük arz 220
esnekliği, arz fazlası ile birlikte ele alındığında teşebbüslerin serbest piyasa kurallarında
yeri olmayan bazı eylemlerde bulunmalarını kolaylaştırabilmektedir.
Tüm bu değerlendirmeler ışığında, Turgutlu’da faaliyet gösteren fırıncı esnafının aralarında
anlaşarak, düşük fiyatla ekmek satan fırıncı esnafına üretimlerine ara vermeleri için senet
vererek ekmek piyasasındaki rekabeti engellemeleri, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal kabul edilen durumlardan biri olmakla birlikte, Turgutlu ekmek
piyasasındaki aksaklıkların varlığı dikkate alınarak, bu aşamada teşebbüsler hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
230
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- Bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, benzer
eylemlerin tekerrür etmesinin önlenmesi aksi takdirde anılan Kanun çerçevesinde
haklarında işlem başlatılacağına yönelik olarak Turgutlu Ekmek, Simit, Pide Fırıncıları 240
Odasına ve adı geçen Oda kanalıyla tüm üyelerine gönderilmek üzere görüş
bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
12-09/288-89
1
Full & Egal Universal Law Academy