Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-247 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-11/370-105
Karar Tarihi : 14.03.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Selen Yersu ŞAHİN, Emine TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Gamares Elektrik Üretim İletim ve Dağıtım A.Ş.
Temsilcisi: Can İsmet ÜNVER
Cumhuriyet Bulvarı No: 131 Kat: 6 Daire: 11 Alsancak/İzmir
- Topres Elektrik Üretim İletim ve Dağıtım A.Ş.
Temsilcisi: Can İsmet ÜNVER
Cumhuriyet Bulvarı No: 131 Kat: 6 Daire: 11 Alsancak/İzmir
- Akres Enerji Üretim San. Tic. Ltd. Şti. 20
Gazi Bulvarı No:30 Kat:3 İzmir
- Mares Enerji Üretim San. ve Tic. Ltd. Şti.
Gazi Bulvarı Aktarhan No:30 Kat:3 Çankaya/İzmir
- Antares Enerji Üretim San. ve Tic. Ltd. Şti.
Gazi Bulvarı Aktarhan No:30 Kat:3 Çankaya/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Türkiye Elektrik İletim A.Ş.’nin açmış olduğu rüzgar enerjisi
santrali bağlantı noktası yarışmalarından 6., 9., 10. ve 11.
paketlere teklif veren firmalar
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Elektrik İletim A.Ş.’nin açmış olduğu rüzgar enerjisi 30
santrali bağlantı noktası yarışmalarında teklif veren firmaların, iletim kapasitesini
bölüşmek ve katkı payı teklif bedellerini düşük tutmak üzere aralarında anlaşmak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvurularda özetle;
- Başvuru sahibi şirketlerin İzmir-Havza 200 MW, Antakya-İskenderun 80 MW, Osmaniye
50 MW, İzmir-Urla 10 MW ve İzmir-Havza 45 MW kapasiteli bölgeler için RES elektrik
üretim lisansı almak üzere 30.10.2007 tarihinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna
(EPDK) müracaatta bulundukları ve lisans alabilecek adaylar arasına girdikleri,
- İlgili projeler için Türkiye çapında 751 adet başvuru olması nedeniyle, 09.11.2008 tarih
ve 27049 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Rüzgar Enerjisine Dayalı Lisans 40
Başvurularının Teknik Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik” ile 22.09.2010 tarih ve
27707 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Rüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi
Kurmak Üzere Yapılan Lisans Başvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliği”nin çıkarıldığı,
- İlgili yönetmelikler çerçevesinde, rüzgar enerjisine dayalı elektrik üretim tesisi kurmak
üzere yapılmış lisans başvurularının aynı bölge veya aynı trafo merkezi için birden fazla
12-11/370-105
2
olması durumunda sisteme bağlanacak olan(lar)ı belirlemek amacıyla rüzgar enerjisi
santrali (RES) bağlantı noktası yarışmalarının yapıldığı,
- Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından, söz konusu yarışmalara katılmak isteyen
şirketlerden, MW başına 10.000 TL gibi çok yüksek tutarda teminat mektuplarının ve ek
birtakım teknik bilgi ve belgelerin talep edildiği, 50
- Lisans başvurularının yapılmasının ardından getirilen söz konusu şartların, başvuru
sahibi şirketlerin kazanılmış haklarını ortadan kaldırdığı ve anılan şirketleri zarara
uğrattığı,
- İlgili yarışmalara, demir-çelik ve tekstil gibi sektörlerde faaliyet gösteren ve kendi
kullanımları için elektrik üreten teşebbüslerin de katılmasının, yalnızca satış yapmak
amacıyla elektrik üretmeyi planlayan teşebbüslerin aleyhine olacak şekilde piyasadaki
rekabeti kısıtladığı,
- TEİAŞ tarafından, Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde yapılan RES bağlantı noktası
yarışmalarında verilen teklifler arasında büyük fark bulunduğu, bu durumun rekabet
hukukunun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği ve TEİAŞ’ı zarara uğrattığı, 60
- Örneğin, 06.09.2011 tarihinde Sütlüce Havzası için yapılan yarışmada verilen katkı payı
teklifleri arasında 30-40 kat fark bulunması nedeniyle TEİAŞ bakımından önemli bir
zararın ortaya çıktığı,
- Teklif sahibi teşebbüslerin, yarışma bölgelerindeki trafo gücü kapasitesini bölüşmek ve
katkı payı tekliflerini düşük tutmak üzere aralarında anlaştığı
iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.12.2011 tarih ve 8793, 8794, 8795, 8796 ve
8797 sayılar ile intikal eden başvurular üzerine hazırlanan 19.01.2012 tarih ve 2011-1-
247/İİ-12-408.SYŞ sayılı İlk İnceleme Raporu 26.01.2012 tarihli Kurul toplantısında
görüşülerek, 12-03/103-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar 70
uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 07.03.2012 tarih ve 2011-1-247/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara ilişkin olarak
herhangi bir bulguya ulaşılmadığından soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve
başvuruların reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. RES Bağlantı Noktası Yarışmalarına İlişkin Mevzuat Hükümleri
RES bağlantı noktası yarışmaları, 22.09.2010 tarih ve 27707 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Rüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere
Yapılan Lisans Başvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliği (Yönetmelik)” hükümleri 80
çerçevesinde yapılmaktadır. Yönetmelik’in amacı, 1. maddesinde belirtildiği üzere; rüzgar
enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzere yapılmış lisans başvurularından aynı bölge
ve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurunun bulunması durumunda, sisteme
bağlanacak olanı/olanları tespit etmek için yapılacak yarışmanın ve yarışma sonunda
belirlenen RES katkı payının ödenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir. RES
katkı payı, “üretim tesisinin ilk ünitesinin geçici kabulünün yapıldığı tarihten başlamak üzere
ve tüm tesisin geçici kabulünün yapıldığı tarihten itibaren yirmi yıllık süre boyunca RES’te
üretilen net elektrik enerjisi için TEİAŞ’a Kwh (kilovat saat) başına ödenecek bedel” olarak
tanımlanmaktadır.
Yönetmelik’in 4. maddesine göre, aynı bölge, “Coğrafi koordinatlarıyla tanımlanan santral 90
sahalarının birbirleriyle kesiştiği (bir santral sahasının diğer bir santral sahasını kısmen
12-11/370-105
3
kapsaması ve/veya birbirlerinin türbinlerini etkilemesi hali) veya çakıştığı (bir santral
sahasının diğer bir santral sahasının tamamını kapsaması hali) bölgeyi”; aynı trafo merkezi
ise, “Lisans başvurusu aşamasındaki birden fazla üretim tesisinin bağlanması talep edilen
trafo merkezini” ifade etmektedir.
RES bağlantı noktası yarışmaları kapalı zarf usulü ile yapılmaktadır. Teklif sahibi
teşebbüsler, Kwh başına TEİAŞ’a ödeyecekleri katkı payı üzerinden teklif vermekte ve
projeler en yüksek katkı payını teklif eden projeden başlamak üzere sıralanarak,
kapasitenin tümü tahsis edilene dek, söz konusu elektrik üretim tesislerine kapasite
tahsisleri yapılmaktadır. 100
I.2. RES Bağlantı Noktası Yarışmaları Hakkında Genel Değerlendirme
Dosya konusu şikayet, elektrik üretim faaliyeti gerçekleştirmek amacıyla RES kurarak
lisans başvurusunda bulunan teşebbüslerden hangilerine kapasite tahsis edileceğinin
belirlenmesi için yapılan bağlantı noktası yarışmalarına ilişkindir.
Rüzgar enerjisine dayalı elektrik üretim santrallerine yönelik yatırımlar özellikle son yıllarda
arz güvenliğine ve sürdürülebilir enerjiye verilen önemle beraber ivme kazanmıştır. Güneş,
biyogaz, biyokütle ve jeotermal gibi fosil olmayan (karbon barındırmayan) enerji kaynakları
arasında yer alan RES yatırımlarının genellikle iki yılda tamamlandığı görülmektedir.
Özellikle, elektrik talebindeki hızlı artış sebebiyle ve yatırımlarda ithalata bağımlılığın
azaltılması amacıyla “Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Sistemi (YEKDEM)” 110
geliştirilmiş ve lisanslı üreticilere teşvik ödemesi uygulaması getirilmiştir.
RES bağlantı noktası yarışmaları incelendiğinde, yarışmacı teşebbüslerin teklif ettikleri
katkı payı miktarını belirlerken göz önüne aldıkları unsurlardan ilkinin, bölgenin coğrafi ve
fiziksel özelliklerine bağlı olarak ortaya çıkan rüzgar verimliliği olduğu görülmektedir.
Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü’nün, bölgelerin il bazında rüzgar teknik verimlilik
potansiyellerine yer verdiği çalışmasında ve Türkiye Rüzgar Atlası’nda gösterildiği üzere,
bölgelerin rüzgar verimlilikleri arasında önemli farklar bulunmaktadır. TEİAŞ bünyesinde
RES bağlantı noktası yarışmalarını yürüten Araştırma Planlama ve Koordinasyon Dairesi
Başkanlığı’ndan İletim, Planlama ve Koordinasyon Müdür Yardımcısı ile Raportörlerce
yapılan görüşmede; söz konusu verimlilik farklarının, verilen katkı payı tekliflerinin 120
bölgeden bölgeye farklılık göstermesinin altında yatan en önemli neden olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca, teşebbüslerin tekliflerine etki eden diğer önemli unsurlar arasında, bölgenin iletim
kapasitesinin büyüklüğü, projelerin kapasite büyüklüğü ve yapılan saha çalışmalarının
sonuçları sayılmıştır. TEİAŞ yetkilisi tarafından ifade edildiği üzere, bazı projeler için henüz
saha çalışması tamamlanmadan lisans başvurusu yapılmakta; ancak teşebbüsler, saha
çalışması sonucunda elde edilen veriler ışığında ortaya çıkan teknik koşulları yeterli ve
projeyi ekonomik anlamda uygulanabilir bulmamaları halinde yarışmalara
katılmayabilmektedir.
I.3. Değerlendirme
Başvurularda yer verilen; 130
- Rüzgar enerjisine dayalı elektrik üretim tesisi kurmak üzere yapılan başvurulardan
lisans verilecek olanları belirlemek amacıyla çıkarılan yönetmelikler çerçevesinde
yarışma koşulunun getirilmiş ve ek birtakım bilgi ve belgelerin talep edilmiş olmasının,
başvuru sahiplerinin kazanılmış haklarını ortadan kaldırdığı,
- Kendi kullanımları için elektrik üretmeyi amaçlayan teşebbüslerin yarışmalara katılmış
olmasının, elektrik piyasasındaki rekabeti kısıtladığı
yönündeki iddiaların, yapılan inceleme sonucunda 4054 sayılı Kanun’un kapsamında
olmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca, yarışmalarda verilen düşük katkı payı teklifleri sonucunda
12-11/370-105
4
TEİAŞ’ın zarara uğradığı yönündeki iddiaya (Sütlüce Havzası yarışması için de ifade
edilmiştir) ilişkin olarak ise 17.11.2011 tarih ve 11-57/1504-535 sayılı Kurul kararında 140
soruşturma açılmasına gerek olmadığı değerlendirmesi yapılmıştır.
Bu çerçevede başvuru konusu iddialardan; teklif sahibi teşebbüslerin, yarışma
bölgelerindeki trafo gücü kapasitesini bölüşmek ve katkı payı tekliflerini düşük tutmak üzere
aralarında anlaşmış oldukları yönündeki iddia mevcut önaraştırma kapsamında
incelenmiştir.
Dosya mevcudundan; hakkında inceleme talep edilen RES bağlantı noktası yarışmalarının
İzmir-Havza (TEİAŞ 11. Paket), İzmir-Urla (TEİAŞ 9. Paket), Antakya 2-İskenderun 2
(TEİAŞ 10. Paket) ve Osmaniye (TEİAŞ 6. Paket) bölgeleri için yapılan yarışmalar olduğu,
bu kapsamda anılan bölgeler için gerçekleştirilen yarışmaların yer aldığı paketlerin,
katılanlar, kazananlar ve teklif miktarları gibi çeşitli açılardan incelendiği görülmüştür. 150
Yapılan değerlendirmede özet olarak;
- 6. paket yarışmalarının, 06.06.2011 tarihinde, 9 trafo merkezine bağlanacak olan
santrallerin belirlenmesi amacıyla yapıldığı ve söz konusu pakette toplam 31 firmanın
yarıştığı,
- 19.08.2011 tarihinde gerçekleşen 10. paket yarışmalarında, 238 MW kapasitedeki 5 trafo
merkezine bağlanacak olanları belirlemek amacıyla 37 projenin yarıştığı,
- 06.09.2011 tarihinde düzenlenen yarışmalara 16 trafo merkezine bağlanacak olanları
belirlemek amacıyla 174 firmanın katılım gösterdiği
anlaşılmıştır.
RES bağlantı noktası yarışmaları genel olarak incelendiğinde; RES lisans başvurusu 160
yapılan çok sayıda projenin bulunduğu, katkı payı tekliflerinin, bölgeden bölgeye farklılık
gösterdiği ve bu farklılığın en önemli nedeninin, ilgili bölgenin rüzgar verimliliği şeklinde
ifade edildiği anlaşılmaktadır. Teklif sahibi teşebbüsler, verecekleri katkı payı teklifi tutarını,
başta rüzgar verimliliği olmak üzere, rüzgarın hızı, trafo gücü, iletim hatlarının ve projenin
kapasite büyüklüğü gibi unsurlara dayanarak tayin etmektedir. Rüzgar verimliliği ve iletim
kapasitesi yüksek olan bölgelerde yarışmaların çok sayıda teklif sahibinin katılımıyla
gerçekleşmesi ve yüksek katkı payı tutarları ile sonuçlanması, yarışmalarda verilen
tekliflerin asıl belirleyicisinin verimlilik ve kapasite olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede,
az sayıda teklif sahibinin ve diğer bölgelere kıyasla görece düşük tekliflerin olduğu
yarışmalardaki rasyonalitenin, ilgili bölgelerin rüzgar verimliliği özellikleri, iletim ve trafo 170
kapasiteleri, projeye tahsis edilmek istenen kapasite miktarı, projenin karlılığına ilişkin
olarak saha çalışmaları sonucunda şekillenen öngörüler ve iletim hatlarının gerilim
özellikleri gibi unsurlardan kaynaklandığı kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla, yalnızca farklı
bölgeler için verilen katkı paylarının büyüklüğü arasındaki farklılıktan yola çıkılarak,
yarışmalarda işbirliğine gidilmek suretiyle iletim kapasitesinin bölüşüldüğünün ve katkı payı
tekliflerinin düşük tutulduğunun ileri sürülmesinin herhangi bir dayanağının bulunmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
Yapılan incelemede; 9., 10. ve 11. paketlere ilişkin yarışmalarda verilen tekliflerin, diğer
bölgelere ilişkin yarışmalarda verilen tekliflere kıyasla düşük olmadığı, aksine oldukça
yüksek tutarlarda gerçekleştiği; ancak 6. paket kapsamında, Beyşehir TM, Seydişehir TM 180
ve Merzifon TM için yapılan yarışmalarda verilen katkı payı tekliflerinin diğer bölgelere
kıyasla düşük olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, söz konusu trafo merkezlerinin
bulunduğu Konya ve Amasya illerindeki rüzgar hızı ve verimliliğinin oldukça düşük olduğu,
bu nedenle elektrik üretim miktarının görece düşük gerçekleşeceği bu bölgelerde lisans
başvurusu sahiplerinin ve dolayısıyla teklif sahiplerinin de az sayıda olmasının makul
olduğu kanaatine varılmıştır.
12-11/370-105
5
Altıncı paket kapsamındaki son bölge olan Karaburun TM’de 20 MW’lık orta gerilim hattı
için yapılmış beş adet lisans başvurusu bulunmaktadır. Bu bölgedeki beş projenin üçü aynı
şirkete aittir. Söz konusu şirket, üç projesinden ikisi için teşekkür belgesi vermiş ve
yarışmaya devam eden üç proje için verilen teklifler 0,04 kr.; 0,05 kr. ve 0,07 kr. şeklinde 190
gerçekleşmiştir. İzmir ilinin, rüzgar hızı, kurulu güç ve rüzgar enerjisinden yararlanılabilecek
toplam alan açısından ülkemizin önde gelen bölgelerden biri olduğu göz önüne alındığında,
anılan tekliflerin görece düşük kaldığı ifade edilebilecektir. Öte yandan, söz konusu
yarışmadaki katkı payı tekliflerinin diğer bölgelere kıyasla düşük seviyede
gerçekleşmesinin, TEİAŞ yetkilisinin de ifade ettiği üzere, bu bölgedeki trafo merkezinin
kapasitesinin düşüklüğünden ve bu nedenle, söz konusu bölge için yalnızca üç şirketin,
beş adet proje için lisans başvurusunda bulunmuş olmasından kaynaklandığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde; söz konusu yarışmalardaki katkı payı
tekliflerinin sayı ve büyüklük bakımından, teknik ve objektif kriterlerle açıklanabilir olduğu, 200
rüzgar verimliliği ve iletim kapasitesi yüksek olan yerlerde lisans başvurusu sahibi
teşebbüslerin sayısının fazla olduğu ve bu bölgelere yönelik yarışmalarda yoğun bir
rekabetin yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır. Rüzgar hızı ve verimliliği yüksek olmakla
birlikte, iletim kapasitesinin görece düşük ve bu nedenle de lisans başvurusu sahibi
sayısının az olduğu 6. pakette de, şikayete konu diğer üç pakette olduğu gibi, teklif sahibi
teşebbüslerin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine ilişkin herhangi bir bilgi
veya bulguya rastlanmamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddiaya yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek 210
olmadığına, şikayetlerin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy