Rekabet Kurumu - Karar Sayı 12-11/372-107

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2011-3-260 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-11/372-107
Karar Tarihi : 14.03.2012

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK

B. RAPORTÖRLER: Arif Ogün SARI, Osman Tan ÇATALCALI

C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Gizlilik talebi bulunmaktadır.
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Okulcu Tekstil Mefruşat Giy. Elk. Eşya Kır., Züc. ve Mob. Top. Sat.
ve İnş. Tur. Nak. San. Tic. Ltd. Sti.
1. Anafartalar Mah. Ergen Cad. No:26 Manisa

E. DOSYA KONUSU: Manisa'da faaliyet gösteren okul kıyafetleri satan mağazaların
gerçekte tek bir teşebbüse ait olduğu ve bu teşebbüsün aşırı fiyat uygulamak
suretiyle hâkim durumunu kötüye kullanarak 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Manisa İlinde faaliyet gösteren okul kıyafeti 30
satan firmaların gerçekte tek teşebbüse ait olduğu ve bu teşebbüsün aşırı fiyat uyguladığı
ifade edilerek gerekli yasal işlemlerin yapılması istenmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.10.2011 tarih ve 7349 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 25.11.2011 tarih ve 2011-3-260/İİ-11-427.NS sayılı İlk İnceleme
Raporu’nun görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 05.03.2012 tarih ve 2011-3-260/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
ve şikayetin reddedilmesinin uygun olacağı kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Taraf: Okulcu Tekstil Mefruşat Giy. Elk. Eşya, Kır., Züc. ve Mob. Top. Sat. ve
İnş. Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Okulcu)

2.2.2010 tarihinde kurulan Okulcu, her türlü bay, bayan ve çocuk giyim eşyası, okul 50
formaları, konfeksiyon, bijuteri, parfümeri, kavafiye-çanta emtiaları ve muhtelif çeyiz ve
12-11/372-107
2
hediyelik eşyaların alımı, toptan ve perakende satımı, imalatı, pazarlaması alanında
faaliyet göstermektedir.
Okulcu’nun kurucu ortakları olan (…..) şirket sermayesi üzerinde ortak paya sahiptir. Ana
sözleşmeye göre Okulcu’nun şirkette ortak değişikliği gerektiği hallerde sermayenin
%100’ünü temsil etmek kaydıyla ortaklar kurulu kararı alındıktan sonra içlerinden herhangi
birinin sermaye payını kısmen veya tamamen satması ile şirket bünyesine yeni ortaklar
alınabilmekte ve şirket sermayesi %100 paya sahip ortaklar kurulu kararı ile
artırılabilmektedir.
60
I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Okul kıyafetleri her okul tarafından ayrı ayrı belirlenmekte ve öğrencilerin bu kıyafetleri
alması zorunlu kılınmaktadır. Bu bakımdan tüketicilerin okul yönetimi tarafından belirlenen
üniformayı almamak gibi bir şansları bulunmamaktadır. Dolayısıyla, dosya konusu işlem
bakımından ilgili ürün pazarı “okul kıyafetleri” olarak tanımlanmıştır.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 70

Okulcu firmasının faaliyetinin sadece Manisa ili ile sınırlı olduğu ve okul kıyafeti satacak
firmaların il kapsamında yer alan okulların belirlediği standartlara göre ürün sundukları
dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Manisa İl Merkezi” olarak belirlenmiştir.

I.3. Mevzuat

Öğrenci kıyafetleri konusunda ilgili mevzuatın uygulanmasında birlik ve beraberliğin
sağlanması için alınması gerekli tedbirler Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 15.3.2006
tarihinde yayımlanan 2006/23 sayılı Genelge (Genelge) ile duyurulmuştur. Söz konusu 80
Genelge’de okul kıyafetlerinin belirlenmesinde yaşanan bazı sıkıntılar dile getirilerek bu
sıkıntıların nasıl aşılacağına ilişkin yapılan düzenlemelere yer verilmektedir.

Genelge ile öğrencilerin tek bir üretici firmaya mahkum edilmesinin önüne geçilmesi
hedeflenmekte ve bu hedefe ulaşmak için okul yönetimlerinin nasıl hareket etmesi
gerektiği düzenlenmektedir. Genelge’nin, tüketicileri tek bir satıcıya yönlendirmemesi,
pazara yeni girişleri teşvik etmesi ve fiyatların çok yükselmesi durumunda bundan
etkilenecek taraf olan öğrenci velilerinin de Okul Aile Birlikleri yoluyla öğrenci kıyafetlerini
temin edebilmesini sağlaması açısından pazardaki rekabeti arttırdığı kanaati oluşmuştur.
90
I.4. Konu Hakkında Daha Önce Yapılan İncelemeler

Okul kıyafetine yönelik olarak alınan ilk karar Manisa ilinde faaliyet gösteren teşebbüslere
ilişkindir. Manisa ilinde okul üniforması üreten firmaların birleşerek Okulcu unvanlı yeni bir
firma kurmak suretiyle sektörde tekelleşmeye yol açtıkları iddiası üzerine başlatılan
önaraştırma sonucunda alınan 02.12.2010 tarih ve 10-75/1537-591 sayılı Kurul kararında;
Okulcu unvanlı firma çatısı altında birleşen firmalar hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, bununla birlikte, dosya
konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal teşkil edebilecek
nitelikte olması nedeniyle, bu uygulamaların sona erdirilmesini teminen 4054 sayılı 100
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca hakkında inceleme yapılan teşebbüslere
görüş bildirilmesine hükmedilmiştir.

12-11/372-107
3
Anılan Kurul kararının ve görüş yazısının tebliğ edilmesi sonrasında yaşanan gelişmeler
hakkında 19.08.2011 tarih ve 2010-3-197/BN-11-369.AT sayılı ile hazırlanan Bilgi notunda;
Kurul kararının Okulcu’nun ortaklarına tebliğ edilmesinden sonra ortakların kendi
mağazalarındaki okul kıyafeti faaliyetini sonlandırdıkları, bu durumun ise bir ortak girişim
olarak kabul edilen Okulcu’nun ortakları arasında koordinasyon riskini ortadan kaldırdığı
ifade edilerek teşebbüslerin 02.12.2010 tarihli Kurul kararının gereğini yerine getirdiği
sonucuna varıldığı ifade edilmiş ve konu 25.08.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek 110
02.12.2010 tarih ve 10-75/1537-591 sayılı Kurul kararının taraflarca yerine getirildiği
hususunda bilgi alınmıştır.

Aynı konuda Kocaeli’ndeki tüm okulların üniformalarının tek bir teşebbüs tarafından fahiş
fiyatlarla satılmasının sektörde tekelleşmeye yol açıp açmadığının tespitine ilişkin alınan,
25.11.2011 tarih ve 10-73/1506-575 sayılı Kurul kararında, şikayet konusu olayda okul
yönetimi tarafından herhangi bir mağazaya yönlendirme yapılmayarak tüm firmaların yeni
belirlenen okul kıyafetini üretip satmalarına imkan tanındığı, sadece tek bir firma tarafından
satış yapılmasının ise tamamen firmaların serbest tercihlerinden kaynaklandığı tespitinde
bulunularak soruşturma açılmasına gerek olmadığına hükmedilmiştir. 120

Yine İstanbul Küçükyalı E.C.A Elginkan İlköğretim Okulunun kıyafetlerinin tek bir
mağazada satılmasından ötürü tüketicilerin mağdur edildiği iddiası üzerine alınan
8.12.2011 tarih ve 10-76/1574-606 sayılı Kurul kararında, okul kıyafetlerinin birden fazla
noktada satıldığı, okul kıyafetlerinin her noktada bulunmayışının tamamen firmaların özgür
tercihlerinden kaynaklandığı tespiti yapılarak soruşturma açılmasına gerek olmadığına
karar verilmiştir.

I.5.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
130
I.5.1. Yerinde İncelemede Yapılan Görüşme

08.02.2012 tarihinde Okulcu’nun merkezinde şirket ortağı ile yapılan görüşmede özetle;

- Okulcu’nun Manisa il merkezi ve yakın köylerde bulunan yaklaşık 100 ilköğretim, lise ve
dengi okullar için okul kıyafeti üretip sattığı,
- Manisa il merkezinde iki şubesi olduğu,
- Okul kıyafetlerinin genellikle Eylül ve Ekim aylarında satıldığı,
- Satışların yaklaşık %(…..)’ının bu aylarda gerçekleştiği,
- Pazara girişin kolay olduğu, nitekim isteyen herhangi bir şirketin okullardan aldıkları 140
numune kıyafetleri ürettirip Manisa’da satabildiği,
- Buna karşın piyasadan çıkışın zor olduğu,
- Bunun nedeninin firmanın elinde kalan stokların sezon dışında satışının zor olması, stok
maliyetinin yüksek olması, büyük ölçekli bir mağaza açılması için en az (…..) adet kıyafete
ihtiyaç duyulması, pazarın küçük ve bölünmüş olması, maliyetlerin yüksek olması, okul
bazında farklılaştırılmamış ürünler için büyük zincir marketler ile diğer firmalarla rekabetin
yoğun olması, örneğin LcWaikiki’nin süveterinin fiyatı 19.90 TL, pantolonunun fiyatı 22.90
TL ve gömleğinin fiyatı 22.90 TL iken Okulcu tarafından satılan benzer ürünlerin fiyatlarının
sırasıyla yaklaşık 15 TL, 19 TL ve 17 TL olduğu,
- Manisa il merkezinde sadece kendilerinin tüm sezon okul kıyafeti sattığı, okul kıyafeti 150
sezonunda ise iki-üç firmanın daha bu işe girdiği,
- Birleşme sonrası Okulcu’nun kendi üretimini kendisinin yapmaya başladığı,
- Üretici/aracı karını ortadan kaldırmaları ve üretim maliyetlerini azaltabilmeleri nedeniyle
fiyatlarını %(…..) düşürebildikleri,
12-11/372-107
4
- Stok fazlasını başka bölgelerde bulunan ve benzer üniformaları olan okullara
pazarlayarak eritmeyi hedefledikleri, ancak bunu henüz başaramadıkları ve
- Bir sonraki yıl okul kıyafetlerine olan talebi bir önceki yılın satışları ile bir sonraki yıl
okullara kaç öğrencinin kayıt yaptıracağını dikkate alarak değerlendirdikleri, ancak yine de
hiçbir öğrencinin mağdur kalmaması için tahminlerinden %(…..) daha fazla ürettikleri
ifade edilmiştir. 160

I.5.2. Kırıkkale’de Faaliyet Gösteren Ersan Spor Giyim (Ersan) ile Yapılan Görüşme

Önaraştırma döneminde raportörlerce Kırıkkale il merkezinde faaliyet gösteren Ersan ile
görüşme yapılmıştır. Bu görüşmenin yapılmasındaki neden, Kırıkkale’nin tıpkı Manisa gibi
büyük bir kente yakın olmasının her iki il merkezindeki okul kıyafeti pazarındaki rekabet
koşullarının karşılaştırılmasına olanak vermesinden kaynaklanmaktadır. Yapılan
görüşmede özetle;

- Okul kıyafeti pazarına girişin çok kolay olduğu, nitekim konfeksiyon ürünleri satan 170
herhangi bir şirketin de okullar açılmadan okul kıyafetlerini getirip satış mağazasında
bunları satabileceği,
- Ancak stok, elinde kalma, kıyafetin gelecek yıl aynı olup olmayacağının belli olmaması
gibi nedenlerden ötürü riskinin yüksek olduğu,
- Kırıkkale il merkezinde okul kıyafeti satan yaklaşık 10 farklı işyeri bulunduğu,
- Rekabetin özellikle fiyat açısından yoğun olduğu,
- Kendi üretimlerinin bulunmadığı, bunun yerine İstanbul, Gaziantep, Adana ve Bursa’da
kurulu bulunan üreticilerden mal temin ettikleri,
- Ellerinde stok kalması durumundan bunları iade etme imkanlarının bulunmadığı,
- Ürün sayısının (kıyafet çeşidinin) ve ürünün özelliklerin son yıllarda arttığı, 180
- Bu durumun ölçek ekonomilerinin yakalanmasını zorlaştırarak maliyetleri yükselttiği ve
Okul kıyafetlerinin belli bir süre (5 yıl gibi) değişmeyeceğinin garanti altına alınmasının
hem fiyatları hem de kaliteyi olumlu yönde etkileyeceği,
ifade edilmiştir.

I.5.3. Hukuki Değerlendirme

I.5.3.1. Okul Kıyafeti Pazarının Yapısına İlişkin Değerlendirme

Okullarda giyilecek kılık kıyafete ilişkin yürürlükteki yönetmelik 07.12.1981 tarihli Resmi 190
Gazete’de yayımlanan “Millî Eğitim Bakanlığı İle Diğer Bakanlıklara Bağlı Okullardaki
Görevlilerle Öğrencilerin Kılık Kıyafetlerine İlişkin Yönetmelik”tir. Üniversitelerde eğitim
gören öğrenciler dışındaki öğrencilere getirilen bu zorunluluk öğrencileri, giyinme
ihtiyaçlarından farklı olarak başka bir ürünü satın almak zorunda bırakmaktadır. Böylece,
tüketicilerin bu yönde bir talebi olmamasına karşın, yürürlükteki yönetmelik ve Genelge
çerçevesinde yaratılmış suni bir pazar olarak “okul kıyafetleri” pazarı ortaya çıkmıştır.

Okul kıyafeti pazarında faaliyet gösteren teşebbüsleri diğer giyim ürünleri satan
teşebbüslerden ayıran pek çok farklı özellik bulunmaktadır. Bunlar ürünün satışının belli bir
dönemde yoğunlaşması, ürünlerin her okulun belirlediği şekilde standart olması ve 200
satışlarda reklam gibi herhangi bir pazarlama çabasına gereksinim duyulmaması, Genelge
uyarınca pazarın her türlü firmanın girişine açık olması, öğrencilerin giyecekleri üniforma
modelinin kaç yıl boyunca geçerli olacağının net olmaması ve her bir okulda bir sonraki
sene kaç öğrencinin okuyacağının bilinmemesi nedeniyle talebin belirsiz ve kısa süreli
olması ile ölçek ekonomisini yakalamanın zor olması olarak sayılabilir.

12-11/372-107
5
Okul kıyafetlerine olan talep, okulların açıldığı Eylül ayında yoğunlaşmakta, diğer aylarda
ise kayda değer satışlar gerçekleşmemektedir. Dosya içeriğinde yer alan ve Okulcu’nun
2010/2011 yıllarında gerçekleştirdiği aylık okul kıyafeti satışlarının bulunduğu tablolardan;
okul kıyafeti satışlarının yıl boyunca süreklilik arz etmediği, okulların açıldığı Eylül ayında 210
zirve yapan satışların diğer aylarda düşüş gösterdiği ve okulların kapalı olduğu yaz
aylarında ise neredeyse durma noktasına geldiği anlaşılmaktadır. Bu durum, teşebbüslerin
sadece okul kıyafeti satışı yaparak bütün bir sene faaliyetlerini sürdürmelerini
zorlaştırmaktadır.

Okul kıyafeti pazarındaki rekabet koşullarını etkileyen bir diğer unsur ise Milli Eğitim
Bakanlığı tarafından yayımlanan Genelge’dir. Genelge’nin ikinci maddesi uyarınca
öğrenciler sadece okul tarafından belirlenen üniformaları giyebilmektedirler. Bu durum ise
okul kıyafetini her okul özelinde standartlaştırarak okul kıyafeti üreten teşebbüslerin ürün
farklılaştırması yoluyla satışlarını öğrencilerin beğenisi doğrultusunda arttırmalarını 220
engellemektedir. Böylelikle okul kıyafeti üreten/satan teşebbüslerin farklı modeller sunarak
kendilerini diğer teşebbüslerden ayırmasının önüne geçilmekte, teşebbüsler standart bir
ürün ile birbirleriyle rekabet etmeye zorlanmaktadırlar.

Diğer yandan Genelge uyarınca isteyen herhangi bir teşebbüsün okul kıyafeti pazarına
girmesi mümkündür. Bunun yanında Okul Aile Birlikleri’nin de fiyatların yüksek olması
durumunda okul kıyafeti üretebileceği yine aynı Genelge’de ifade edilmektedir. Bu
bağlamda okul kıyafeti pazarına hukuki bir giriş engelinin olmadığı söylenebilecektir.

Genelge’nin 2. maddesi uyarınca her okul sadece bu okula devam eden öğrenciler için 230
özel bir üniforma belirleyebilmektedir. Ancak bu husus okul kıyafetlerini homojen bir ürün
olmaktan çıkararak okul kıyafeti piyasasındaki talebi küçük ölçekli ve birbiri ile ikamesi
olmayan alt pazarlara ayırmaktadır. Kız ve erkek öğrencilerin olduğu, her bir öğrencinin
bedenlerinin de birbirinden farklı olduğu, okul kıyafetinin her dönem için aynı olmayıp kış
ve yaz mevsimi için farklı olarak belirlendiği ve okul kıyafetinin her bir parçasının da kendi
içinde farklı türlerinin bulunduğu dikkate alındığında, toplam okul kıyafeti talebinin homojen
olmadığı, toplam talebin birbirinin ikamesi olmayan ve birbirinden farklı ihtiyaçları olan ufak
çaptaki tüketicilerden oluştuğu görülmektedir.

Teşebbüsler gelecekteki talep yapısını sağlıklı bir şekilde öngörebildikleri ölçüde stok 240
yönetimlerini daha etkin bir şekilde gerçekleştirebilmektedirler. Bu nedenle bir öğrenim
kurumu tarafından belirlenen üniformanın kaç sene için kullanılacağının bilinmesi
durumunda okul kıyafeti üretecek olan teşebbüslerin üretimlerini bu duruma göre
planlamak suretiyle optimal üretim seviyelerine ulaşmaları mümkündür. Genelge bu
kapsamda değerlendirildiğinde, Genelge’nin 4. maddesi uyarınca okullar çok zorunlu
olmadıkça üniformaları değiştirememekte, değiştirmek istemeleri durumunda ise bunu
Genelge’nin 7. maddesi uyarınca Mayıs ayının ilk haftasına kadar yapmaları
gerekmektedir. Ancak okul kıyafetlerinin kaç sene boyunca geçerli olacağına Genelge’de
yer verilmemesi ve bir okul için üretilen üniformaların başka bir okula devam eden
öğrenciler tarafından kullanılamaması teşebbüsleri ciddi bir stok maliyetine katlanma riski 250
ile karşı karşıya bırakmakta, üretimlerini etkin seviyeye çıkarmalarını engellemektedir.

Benzer şekilde bir okulda okuyacak öğrenci sayısının okul yılı başlamadan tahmin
edilememesi de okul kıyafeti üreten teşebbüslerin karşı karşıya oldukları talebin yapısını
daha da kararsızlaştırmaktadır. Bu durum ise, okul kıyafetlerine olan talebin belirsiz ve
kısa süreli olmasına yol açmaktadır.

12-11/372-107
6
Sektörün yukarıda yer verilen özellikleri bir arada değerlendirildiğinde, bu sektörde faaliyet
gösteren teşebbüslerin birbirleriyle fiyat ve kısmen de kalite ile rekabet ettikleri
görülmektedir. Diğer bir değişle her okulun üniformasının standart olması, üniformaların bir 260
sonraki veya daha sonraki bir senede değişip değişmeyeceğinin belli olmaması, okul
sayısının fazlalığı, bir sonraki sene öğrenci sayısının bilinememesi gibi nedenlerin, okul
kıyafetlerine olan talebin yapısını belirsiz hale getirdiği ve teşebbüslerin ürün
farklılaştırması yaparak kendilerini rakiplerinden farklı bir şekilde konumlandırmalarını
önlemektedir. Diğer yandan teşebbüslerin ölçek ekonomilerinden faydalanmak suretiyle
maliyetlerini düşürememeleri ve talebin büyük bir bölümünün sadece tek bir ayda
toplanmasının getirdiği stok maliyeti okul kıyafetlerinin piyasada satılan benzer ürünlerden
daha pahalıya satılmasına yol açabilmektedir.

Yukarıda yer verilen özellikler okul kıyafeti pazarına girmek isteyen bir teşebbüsün pazara 270
girdikten sonra karşı karşıya kalacağı zorlukları göstermesi açısından önemlidir. Ancak
tüm bu zorluklara karşın okul kıyafeti pazarına girmek isteyen bir teşebbüsün bu pazarın
kendine has özelliklerini dikkate alarak sayılan zorlukları aşmak için farklı bir strateji
izlemek suretiyle pazara girmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır. Nitekim hem
halihazırda konfeksiyon işiyle uğraşan bir teşebbüsün, Manisa il merkezindeki en büyük
okullar için belirlenen okul kıyafetlerini, okullar açılmadan önce fazla stok kalmayacak
şekilde belli bir sayıda ürettirerek satışa sunmasının veya Manisa il merkezindeki boş bir
dükkanın bir teşebbüs tarafından kiralanmak suretiyle Eylül ayında sadece belli başlı
okulların kıyafetlerini satmasının önünde herhangi bir engel yoktur. Bu ve benzeri satış
stratejileri izlenerek pazara girilebilecek olması, okul kıyafetleri pazarında tek bir satıcının 280
olması durumunda bile bu teşebbüsün tekelci kar elde etmesini önleyebileceği kanaatine
varılmıştır.

I.5.3.2. Okulcu’nun Fiyatlarının ve Maliyetlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi

Dosya içeriğinden, Okulcu’nun birim maliyeti bilgilerine ulaşılamadığı ancak bunun yerine
tahmini satış maliyetleri ile mali tablolarına ilişkin verilere ulaşıldığı anlaşılmıştır. Bu
nedenle Okulcu’nun maliyetleri hakkında bir değerlendirme yapılması mümkün olmamıştır.
Okulcu ürünlerinin üretim maliyetinin 2011 yılı gelir tablosunda (…..) TL olduğu, 2011 yılı
net satışlarının (…..) TL olarak gerçekleştiği anlaşılmıştır. 290

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde yer alan Okulcu ile Ersan tarafından satılan ürünlerin
fiyatlarının 2010 ve 2011 yılları için karşılaştırılmasına ilişkin verilerden; Okulcu tarafından
satılan okul kıyafeti ürünlerinin fiyatlarının 2010 yılında Ersan’a göre daha yüksekken 2011
yılında bu fark pek çok üründe azalmıştır. Okulcu’nun bir çok ürününün satış fiyatı 2011
yılında 2010 yılına göre düşüş gösterirken Ersan’ın pek çok ürününün fiyatı 2011 yılında
2010 yılına göre artmıştır.

Dosya mevcudu bilgilerden, diğer maliyetler haricinde, okul kıyafetlerinin alım fiyatının
%40-%50 üstünde bir fiyatla satıldığı anlaşılmıştır 300

I.5.3.3. Okulcu’nun Hakim Durumda Olup Olmadığına İlişkin Değerlendirme

Bir teşebbüsün hakim durumda olup olmadığının tespitinde ilgili teşebbüsün pazar payı,
pazarda faaliyet gösteren diğer firmaların sayısı ve pazar payları gibi nicel ölçütlerin
yanında, piyasaya giriş engelleri, fikri ve sınaî mülkiyetin varlığı, teknolojik üstünlük gibi
nitel ölçütler de kullanılmaktadır. Pazar payı hâkim durumun belirlenmesinde tek başına
yeterli bir ölçüt olmasa da teşebbüsün pazar payının düşük olması, piyasanın çok sayıda
12-11/372-107
7
oyuncunun yer aldığı rekabetçi bir piyasa olması, ürünün homojen nitelikte olması ve giriş
engellerinin bulunmaması gibi durumlarda hâkim durumdan bahsetmek zorlaşmaktadır. 310

Bu noktada Manisa il merkezinde faaliyet gösteren ve okul kıyafeti satışını gerçekleştiren
teşebbüs sayısının ve bu teşebbüslerin satışlarını nasıl gerçekleştirdiğinin incelenmesi
gerekmektedir.

Okulcu ile yapılan görüşmede, okul kıyafeti satış sezonu haricindeki dönemde Manisa il
merkezinde sadece Okulcu’nun okul kıyafeti sattığı, okul kıyafeti satış sezonunda ise bazı
küçük firmaların bu işe girdiği, diğer yandan Migros gibi bazı büyük marketlerin ve
LcWaikiki, Rodi, Yards gibi mağazaların da yılın her döneminde okul kıyafeti satabildiği,
ancak okul kıyafeti satan diğer iki teşebbüsün satışlarının çevrelerindeki okullarla kısıtlı 320
olduğu ve bunlardan birinin de kıyafetleri Okulcu’nun İzmir’de bulunan mağazasından
aldığı ifade edilmiştir.

Diğer yandan büyük marketler ve mağazalarda gri pantolon, beyaz gömlek gibi standart
ürünler dışında herhangi bir okul kıyafeti satılmamaktadır. Bu bilgi ışığında söz konusu
mağazaların Okulcu’nun direkt rakibi olmadığı ve Okulcu üzerinde doğrudan rekabetçi bir
baskı yaratmadığı söylenebilir. Buna ek olarak her ne kadar pazara giriş çıkış serbest bir
nitelik arz etse de Okulcu, halihazırda pazardaki talebin tamamını tek başına
karşılayabilecek üretim kapasitesine ve ürün stokuna sahiptir ve bu nedenle pazara yeni
girecek potansiyel rakiplerine karşı stratejik bir avantajı bulunmaktadır. Bu çerçevede 330
fiyatın aşırı olmadığı durumlarda pazara girmek, rakipleri için ekonomik olmayacaktır.
Diğer bir deyişle fiyat ile maliyet arasında belirgin bir fark olmadığı durumda pazara giriş,
hem pazara girenler hem de pazarda mevcut teşebbüsler açısından ölçek ekonomilerine
ulaşmayı zorlaştırarak firma bazında maliyetleri yükseltecek ve fiyat üzerinde artış
yönünde bir baskı oluşturacaktır. Bu durum ise pazara yeni girişleri ekonomik açıdan
irrasyonel hale getirerek pazardaki mevcut aktörün stratejik avantajları sayesinde hakim
duruma gelmesine neden olabilmektedir.

İlgili coğrafi pazarda hukuki bir engelin bulunmadığı, pazara girişin kolay olmasının
yanında stok maliyetleri nedeniyle çıkış engellerinin bulunduğu, talebin ölçek ekonomilerini 340
yakalamayı zorlaştıran bir yapısının olduğu, bütün bu hususların da okul kıyafetlerinin
Manisa il merkezinde sadece bir firma tarafından satılmasına yol açtığı, dolayısıyla
Okulcu’nun, okul kıyafetleri pazarında hakim durumda olduğu kanaatine ulaşılmıştır.

I.5.3.4. Okulcu’nun Hakim Durumunu Kötüye Kullanıp Kullanmadığına İlişkin
Değerlendirme

Hakim durumdaki teşebbüslerin kötüye kullanma olarak kabul edilebilecek davranışlarını
sömürücü ve dışlayıcı davranışlar olarak iki gruba ayırmak mümkündür. Sömürücü
davranışlar hakim durumdaki bir teşebbüsün pazar gücünü kullanarak bu güce sahip 350
olmayan başka bir teşebbüsün elde edemeyeceği şekilde tüketicilerden rant elde
etmesidir. Dışlayıcı davranışlar, hakim durumdaki teşebbüsün yine pazar gücünün
yardımıyla rakiplerini pazar dışına çıkartmak suretiyle tüketici refahını azaltan
davranışlardır. Aşırı fiyat uygulaması, tüketicilerin normalde oluşabilecek piyasa fiyatından
daha yüksek bir fiyat ödemelerine yol açması nedeniyle, sömürücü davranışlar
çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Hakim durumda bulunan bir teşebbüsün bu durumunu aşırı fiyatlandırma yoluyla kötüye
kullanıp kullanmadığı hususu 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenebilecek bir
husustur. 360
12-11/372-107
8



I.5.3.4.1. Okulcu’nun Aşırı Fiyat Uygulayıp Uygulamadığının Değerlendirilmesi

Pazara farklı rekabet stratejiler izlenerek girilebilmesinin önünde bir engel
bulunmamaktadır. Dolayısıyla pazarda aşırı fiyat oluşması, yeni oyuncuların girmesini
teşvik edecektir. Bu baskı, hakim durumda olmasına karşın Okulcu’nun tekelci
davranmasını ve aşırı fiyat uygulamasını zorlaştırmaktadır.
370
Manisa bölgesinde okul ürünleri satan üç firma birleştikten sonra fiyatlar bir yıl öncesine
oranla düşüş göstermiştir. Bunda, daha yüksek kapasite ile üretim yapan yeni firmanın
ölçek ekonomilerine yaklaşması sonucu maliyetlerin düşmesi ve bu düşüşlerin en azından
bir kısmının tüketici fiyatlarına yansımasının payı olduğu kanaati oluşmuştur. Diğer bir
deyişle pazardaki oyuncu sayısı arttıkça firma başına ortalama maliyetler yükselmekte ve
ölçek etkinliğine ulaşılması zorlaşabilmektedir.

Kırıkkale’de elde edilen bilgiler çerçevesinde oluşturulan veriler incelendiğinde de, Okulcu
tarafından satılan ürünler ile Ersan tarafından satılan ürünler arasındaki fiyat farkının 2010
yılı için yaklaşık %20 - %30, 2011 yılında ise yaklaşık %5 - %10 aralığında gerçekleştiği 380
görülmektedir. Tüm bu veriler ışığında Okulcu tarafından yapılan fiyatlandırmanın aşırı
olarak nitelendirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.

Kaldı ki fiyat ile maliyet arasındaki marjın yüksek olduğu durumda pazara yeni girişlerin
mümkün olacağı, Kırıkkale’de yapılan görüşmeden de anlaşılmaktadır. Kırıkkale’deki en
büyük okul kıyafetleri sağlayıcısı firmanın kendi üretim tesisi yoktur. Satılmakta olan
ürünleri toptancılardan İstanbul, Gaziantep gibi illerden satın almak suretiyle son
kullanıcıya sunmaktadır. Diğer bir deyişle pazara girmek için herhangi bir üretim
kapasitesinin ihdas edilmesi zorunlu değildir. Benzer biçimde Manisa’da okul kıyafetleri
satmayı düşünen teşebbüsler de karlı olduğunu düşündükleri takdirde piyasaya, üretim 390
tesisi kurmadan dahi Okulcu’nun üretim tesisi kurmadan önce yaptığı gibi, İzmir’de üretim
yapan firmalardan satın almak suretiyle girme şansına sahip olacaklardır.

Bu noktadan hareketle Manisa il merkezindeki okul kıyafeti pazarında stratejik avantajları
sayesinde hakim durumda bulunan Okulcu’nun, hakim durumunu aşırı fiyatlama yoluyla
kötüye kullanmadığı kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 400

Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy