Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-320 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-11/375-110
Karar Tarihi : 14.03.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖR : Hüseyin COŞGUN
C. BAŞVURAN : Andaçlar Day. Tük. Mal. Tekstil Oto. Nak. Gıda San. ve Tic.
Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Tarık TEKİN
Veysel Karani Cad. Mallcity A Blok No:185 Bağcılar/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Kuralkan Motorlu Araçlar Üretim Sanayi ve Dış Tic. A.Ş.
Ankara Yolu Cad. No:56 K:2 D:18 Tuzla/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: İstanbul'da motorlu bisiklet imalatçısı olarak faaliyet 20
gösteren Kuralkan Motorlu Araçlar Üretim San. ve Dış Tic. A.Ş.'nin hile ile tarihsiz
çekler alarak bayilerini münhasır satışlara zorladığı iddiası ile 27.05.2008 tarih ve
08-35/462-162 sayılı Kurul kararının gereğinin yerine getirilip getirilmediğinin
tespiti.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Andaçlar Day. Tük. Mal. Tekstil Oto. Nak.
Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. (Andaçlar)’nin Kuralkan Motorlu Araçlar Üretim San. ve Dış
Tic. A.Ş. (Kuralkan)’nin ürettiği motosikletleri pazarladığı, Kuralkan’ın belirli sayıda
motosiklet satması durumunda Andaçlar’a prim ödemek üzere bir kota sözleşmesi
imzalattığı, kotanın doldurulamaması durumunda tahsil edilmek üzere tarihsiz çekler
aldığı ve aynı sebeple işleme koyduğu, böylelikle Andaçlar’ı fiilen münhasırlığa zorladığı 30
belirtilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.10.2011 tarih ve 6821 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 22.11.2011 tarih ve 2011-4-320/İİ-11-425.BA sayılı İlk
İnceleme Raporu 14.12.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 07.03.2012 tarih
ve 2011-4-320/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Önaraştırma Raporu’nda; Kuralkan’ın, Kurulun 27.05.2008
tarih ve 08-35/462-162 sayılı kararının gereğini yerine getirdiği, diğer başvuru konusu ile
ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
40
12-11/375-110
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Dosya konusunun niteliği dikkate alınarak pazar tanımı yapılmamıştır.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. Kurulun Konuya İlişkin Önceki Kararları
Kurulun 27.05.2008 tarih ve 08-35/462-162 sayılı kararıyla, Kuralkan’ın Bayilik
Sözleşmesi’nin 4. ve 5. maddelerinde yer verilen bayinin yeniden satış fiyatının tespitine
ve pasif satışlarının yasaklanmasına ilişkin hükümlerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırılık teşkil ettiği tespit edilerek ilgili teşebbüse 4054 50
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
sözleşmelerinde gerekli değişiklikleri yapması ve durumu Kurula tevsik etmesi için süre
verilmiş; teşebbüs verilen süre zarfında gerekli değişiklikleri yaparak Kurula bildirmiş ve
yapılan değişiklikler Kurul tarafından uygun görülmüştür.
Kurulun 04.12.2008 tarih ve 08-69/1136-M sayılı kararında ise, yine Andaçlar tarafından
yapılan başvuruda yer verilen Kuralkan’ın bayilerinden kota sözleşmeleri gereğince
haksız yere çek aldığı, bayilerin avans olarak verdikleri çekleri haksız yere tahsil etmeye
çalıştığı, bu çekler nedeniyle bayilerin mağdur edildiği ve bunun 4054 sayılı Kanun’a
aykırılık teşkil ettiği iddiasına ilişkin olarak, konunun Kanun kapsamında olmadığı
hükmüne varılmıştır. 60
I.2.2. İlgililerle Yapılan Görüşmeler
I.2.2.1. Şikayetçi Temsilcisi ile Yapılan Görüşme
Şikâyetçi temsilcisi raportörlerle yaptığı görüşmede, Andaçlar’ın, Kuralkan ile Mart
2007’de bir kota sözleşmesi imzaladığını, 2007 Ağustos ayında kotada problemler
yaşanmaya başlandığını ve Kuralkan’a kotanın doldurulamayacağının bildirildiğini,
sözleşmenin geçersizliğinin tespiti için hukuk mahkemesine başvurulduğunu, ilk derece
mahkemesinden aleyhte karar çıktığını, çeklerin tahsil edildiğini, müvekkili tarafından bir
mal alma talebinde bulunulmadığını, konu ile ilgili olarak daha önce de Rekabet
Kurumuna 2008 yılında başvuruda bulunulduğunu, ancak başvurularının reddedildiğini,
Rekabet Kurulu kararlarını izlediklerini ve yeniden başvuruda bulunduklarını belirtmiştir. 70
I.2.2.2. Kuralkan Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü teşebbüs temsilcisi ile bir yönetim kurulu üyesi tarafından
özetle, Andaçlar ile bayilik sözleşmelerinin 2007 Mayıs itibariyle sona erdiği, yargı
sürecinin temyiz aşamasında olduğu, verilen çeklerin ödenmediği ve mal satışı
yapılmadığı, teşebbüsün Kurulun 2008 tarihli kararının gereğini yerine getirdiği, bayilere
bir sınırlama getirilmediği, kota sisteminin bayilik ilişkisi için bir zorunluluk olmadığı,
isteyen bayinin indirim almak için bu sözleşmeyi imzaladığı, teşebbüsün rekabet
etmeme yükümlülüğü içeren ve içermeyen sözleşmelerinin olduğu, rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren sözleşmelerin bütün sözleşmelere oranının yaklaşık %(…..) olduğu,
bayi rakiple birlikte Kuralkan ürünlerini satmak isterse bu durumda sadece iskonto 80
oranının değişeceği, ancak bayilik ilişkisinin devam edeceği, motosiklet pazarında
sıralamanın Kuba, Mondial, Kanuni, Honda ve Asya şeklinde yapılabileceğinin
düşünüldüğü belirtilmiştir. Yerinde inceleme sırasında raportörlerce elde edilen, bir
12-11/375-110
3
Kuralkan yetkilisi tarafından bayiye gönderilen 29.02.2012 tarihli e-posta mesajında yer
alan “...farklı bir markanın bayiliğini aldığınız için kota sözleşmesinin 10. maddesi
gereğince (Yıl içerisinde Münhasırlığı bozan bayilere Münhasır olmayan bayilere
uygulanan prim uygulanır) artık münhasır olmayan bayi statüsünde bayiliğiniz
değerlendirilip mal sevkiyatı ona göre Münhasır olmayan bayinin almış olduğu
iskontolara göre yapılacaktır” şeklindeki ifade de bu değerlendirmeye paraleldir.
I.2.2.3. Kuralkan Bayileri ile Yapılan Görüşme 90
Raportörlerce yerinde incelemede tespit edilen bayi listesinden, değişik coğrafi
bölgelerden rastgele seçilen (Antalya, İzmir, Ankara, İstanbul, Konya, Şırnak, Edirne,
Bursa, Muğla, Samsun) 10 bayi ile telefon görüşmeleri yapılmıştır. Görüşülen bayilerin
tümünden Kuralkan’ın yeniden satış fiyatının belirlenmesi ve pasif satışın
engellenmesine yönelik bir tavrının olmadığı bilgisi alınmıştır. Bayilerce kota
sözleşmeleri ile ilgili olarak ise, sözleşmelerin bir zorlamaya dayanmadığı, sözleşme
olmadan da bayilik ilişkisi kurulabileceği, kotayı doldurabileceğini düşünen bayinin daha
fazla indirim almak için sisteme girdiği, kota doldurulamazsa verilen çeklerin iade
edilmediği belirtilmiştir.
I.2.3. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bulgular 100
- Raportörlerce farklı coğrafi bölgelerden rastlantısal olarak belirlenen dokuz bayi ile
yapılan sözleşmelerde yeniden satış fiyatının tespitine ve pasif satışın kısıtlanmasına
ilişkin bir hükme yer verilmemiştir.
- Aynı yöntemle belirlenen, 2011 ve 2012 yılları için yapılmış 23 adet “Münhasır Kota
Sözleşmesi” ve aynı dönemler için yapılmış dört adet “Münhasır Olmayan Kota
Sözleşmesi”nde “münhasırlık” ifadesinin rekabet etmeme yükümlülüğü olarak
tanımlandığı, sözleşmenin bir yıllık yapıldığı, bir yıllık süre içinde rakip ürün satan
bayinin rekabet etmeme yükümlülüğü bulunmayan bayinin alacağı indirimi alacağı,
sözleşmenin başlangıcında alınan kota çeklerinin iade edilmeyeceği belirtilmektedir.
- TÜİK verileri baz alınarak yapılan hesaplamaya göre, Kuralkan’ın pazar payı 2005-110
2011 döneminde %(…..)’ın altında gerçekleşmiştir.
I.3. Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerin ışığında başvuruya konu iddianın iki ana başlık
altında değerlendirilmesi mümkündür. Bunlardan ilki Kuralkan’ın 27.05.2008 tarih ve 08-
35/462-162 sayılı Kurul kararının gereğini yerine getirip getirmediğinin tespitidir. Gerek
yapılan yerinde incelemede gerekse de bayiler ile yapılan telefon görüşmelerinde
Kuralkan’ın bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlediğini ve pasif satışlarını engellediğini
gösteren bir bulguya ulaşılmamıştır. Aksine, görüşülen bazı bayiler düşük fiyatla satış
yaptığı iddiasıyla bazı başka bayileri Kuralkan’a şikâyet ettiklerini, ancak bir sonuç
alamadıklarını belirtmişlerdir. Benzer şekilde, bayiler bölge dışına satış yapabildiklerini, 120
bu konuya ilişkin olarak Kuralkan’ın herhangi bir sınırlama çabası içinde olmadığını ifade
etmişlerdir. Bu bulgulardan hareketle, Kuralkan’ın, Kurulun yukarıda anılan kararının
gereğini yerine getirdiği, yeniden satış fiyatı ve pasif satışın sınırlanmasına ilişkin bir
hükme sözleşmelerinde yer vermediği ve uygulamanın da bu doğrultuda olduğu
kanaatine varılmıştır.
12-11/375-110
4
Değerlendirilmesi gereken ikinci konu Kuralkan’ın bayileri ile imzaladığı kota
sözleşmeleri kapsamında aldığı çeklerle bayilerini münhasır satışa zorladığı iddiasıdır.
Bu konuya ilişkin olarak öncelikli olarak belirtilmesi gereken husus, şikâyete konu
uygulamanın tacirler arasında yapılmış ticari bir işlem olduğu, dolayısıyla tarafların
basiretli bir tacir olarak hareket etmelerinin esas olduğudur. Bu çerçevede, bir tacirin 130
belirli bir dönemde belirli bir miktar ürün satıp satamayacağını kendisinin tespit etmesi
ve buna göre bazı yükümlülükler altına girmesi beklenir. Somut olayda, Andaçlar,
Kuralkan’a kotayı dolduramayacağını bildirmiş, bunun üzerine Andaçlar tarafından
verilen çekler işleme konmuş ve taraflar arasında bir hukuk yargılaması süreci
başlamıştır. Kota sözleşmesinin bayilik kurulması için bir zorunluluk olmadığı, kota
sözleşmesi olmaksızın da şikâyetçinin Kuralkan’ın bayiliğini yapabileceği göz önüne
alındığında, Andaçlar’ın daha fazla indirim almak amacıyla ve iradi olarak böyle bir
sözleşmeye taraf olduğu ve sözleşme çerçevesinde Kuralkan’a çek verdiği, sözleşmenin
kurulması aşamasında bir zorlamanın bulunmadığı değerlendirilmektedir.
Öte yandan, Kuralkan’ın bayileri ile münhasır çalışma uygulamasının 2002/2 sayılı Dikey 140
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği açısından değerlendirilmesi uygun olacaktır.1
Anılan Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde “Bu Tebliğ ile sağlanan muafiyet,
sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar
payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır” hükmüne yer verilmektedir. Somut
olayda pazar ilk defa piyasaya sürülen motosiklet pazarı şeklinde geniş veya araçların
motor güçlerine bağlı olarak dar tanımlanabilir. Her iki durumda da Kuralkan’ın pazar
payının 2005-2011 dönemi için, %40’ın altında gerçekleştiği göz önüne alınarak,
Kuralkan’ın pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin altında
olduğu neticesine varılmıştır.
Üzerinde durulması gereken ikinci nokta bayilere getirilen rekabet etmeme 150
yükümlülüğünün süresidir. Nitekim 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Rekabet Etmeme
Yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesinde, alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülüğü için bu Tebliğ ile sağlanan muafiyetin
uygulanmayacağı belirtilmektedir. Aynı hükme göre, anılan beş yıllık süreyi aşacak
şekilde zımnen yenileme öngörülen sözleşmelerdeki rekabet etmeme yükümlülükleri de
muafiyet kapsamında olmayacaktır. Kuralkan bayilik sözleşmelerinde rekabet etmeme
yükümlülüğüne ilişkin olarak herhangi bir düzenlemeye yer vermemiştir. Kota
sözleşmelerinde ise, “münhasır bayi” terimi “sadece KURALKAN ürünlerini satan bayi”
olarak tanımlanmış ve yıl içinde münhasırlığa uymayan bayinin priminin münhasır
olmayan bayi ile aynı olacağı hususuna yer verilmiştir. Ayrıca, yıllık olarak düzenlendiği 160
anlaşılan sözleşmede zımni yenileme hükmüne yer verilmemiştir.
Buraya kadar yapılan değerlendirmeler bir bütün olarak ele alındığında, Kuralkan’ın
yeniden satış fiyatının tespiti ve pasif satışların engellenmesine ilişkin olarak yukarıda
anılan 2008 tarihli Kurul kararının gereğini yerine getirdiği, söz konusu şirketin kota
sözleşmeleri çerçevesinde aldığı çekler yoluyla bayilerini münhasır satışa zorladığı
iddiasının ise taraflar arasında kurulan iradi bir ticari ilişki çerçevesinde ele alınması
gerektiği ve anılan sözleşmelerin, bir münhasırlık ilişkisinin kurulmasına neden oldukları
1 Motosiklet, 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında değildir.
12-11/375-110
5
kabul edilse bile, 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen muafiyet kapsamında bulundukları
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 170
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy