Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-308 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-13/387-116
Karar Tarihi : 21.03.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖR : Kerem TOMUR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Adıyaman GÜLARAS Tur-Turizm ve Ticaret A.Ş.
Atatürk Bulvarı Belediye Otogarı No:5 Merkez/Adıyaman
ÜNAL Turizm Uluslararası Taşımacılık ve Tic. Ltd. Şti.
Küçüklanga Caddesi No: 37/1 Aksaray Fatih/İstanbul 20
E. DOSYA KONUSU: Adıyaman-Diyarbakır hattında faaliyet gösteren Adıyaman
Gülaras Tur-Turizm ve Ticaret A.Ş ile Ünal Turizm Uluslararası Taşımacılık ve Tic.
Ltd. Şti.’nin fiyat birlikteliğine giderek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Adıyaman-Diyarbakır hattında faaliyet gösteren
ÜNAL Turizm Uluslararası Taşımacılık ve Tic. Ltd. Şti. (ÜNAL) ve Adıyaman GÜLARAS
Tur-Turizm ve Ticaret A.Ş. (GÜLARAS) firmalarının aralarında anlaşma yapmak suretiyle
bilet ücretlerini arttırdıkları iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 23.09.2011 tarih ve 6681 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 24.10.2011 tarih ve 2011-4-308/İİ sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun 17.11.2011 tarihli toplantısında görüşülerek 4054 30
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
tespiti amacıyla önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 08.03.2012 tarih ve 2011-4-308/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, önaraştırma konusu dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Başvuru konusu şikayet Adıyaman-Diyarbakır hattında faaliyet gösteren ÜNAL ve
GÜLARAS taşımacılık firmalarının fiyat birlikteliğine gitmek suretiyle bilet ücretlerini 40
yükselttiklerine ilişkindir. Bu çerçevede önaraştırma sürecinde edinilen bilgi ve belgeler
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin; “Belirli bir mal veya hizmet piyasasından
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır” şeklindeki birinci fıkrası ve özelikle de anılan maddenin “Mal veya hizmetlerin
alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut
12-13/387-116
2
satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendinde yer alan düzenlemeler
çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Bilet fiyatlarının 10 TL’den 25 TL’ye çıkarıldığına ilişkin iddia üzerine, 2011 Temmuz-2012 50
Şubat dönemine ilişkin “bilet ve yolcu listeleri” elde edilerek incelenmiştir. Bu inceleme
sonucunda, söz konusu dönemde, Adıyaman-Diyarbakır hattı için kişi başı 10 TL olan bilet
ücretinin aslında her iki teşebbüsçe de uygulanmadığı anlaşılmıştır. Kaldı ki 10 TL’lik bilet
ücretinin 2011 Temmuz öncesi dönemlerde uygulanmış olması durumunda 59 No’lu
Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi
Hakkında Tebliğ çerçevesinde regüle edilen alt tabanın (ilgili mevzuatta Adıyaman-
Diyarbakır güzergahı dahil 201-250 km arası hatlar için asgari 15,5 TL olarak
düzenlenmiştir) aşağısında olacağı da dikkate alınmıştır.
ÜNAL ve GÜLARAS firmalarının Adıyaman-Diyarbakır hattı için geçerli olan bilet
ücretlerinin aylara göre karşılaştırılmasıyla 2011 Aralık ayından itibaren ÜNAL firmasının 60
bilet ücretlerini 20 ve 24 TL’ye 2012 Ocak ayından itibaren ise 20 TL’ye (tüm yolcular için)
indirdiği anlaşılmıştır. GÜLARAS firması ise aynı dönemde bilet ücretlerini çoğunlukla 25
TL’de tutmuş, 20 ve 22,5 TL gibi indirimli biletler de kesmiştir. Bu çerçevede her iki
teşebbüse ait bilet ücretlerinin karşılaştırılmasından 2011 Aralık- 2012 Şubat döneminde
ortak fiyat uygulanmadığı açıkça görülmüştür.
2011 Temmuz-2011 Kasım periyoduna ilişkin verilerin incelenmesinden söz konusu hat
için ÜNAL ve GÜLARAS firmalarının bu dönemde daha ziyade 25 TL’lik bilet ücreti
uyguladıkları, istisna olarak indirim yaptıkları görülmüştür. Bu zaman aralığı yaz sonbahar
periyoduna denk gelmekte olup, karayolu ile yolcu taşımacılığı sektöründe talebin görece
yüksek olduğu dönemdir. Bu sebeple her iki teşebbüsün de ulaştırma bölge müdürlüklerine 70
onaylattıkları tarifelerinde ilan ettiklerine yakın ve görece yüksek bilet ücretleri
uygulamaları rasyonel kabul edilebilir. Bu aşamada incelenmesi gereken bir diğer husus
da, her iki teşebbüsün ilgili ulaştırma bölge müdürlüklerine onaylattıkları tarifelerinde
Adıyaman-Diyarbakır güzergahı için belirledikleri bilet ücretleri olmuştur.. ÜNAL firması bu
hatta azami 35 TL, GÜLARAS ise azami 25 TL’lik bilet ücret tarifesine1 sahiptir. Buna göre
ÜNAL ve GÜLARAS’ın bilet tarifelerini belirleyip onaylatma aşamalarında da ortak hareket
etmedikleri anlaşılmıştır.
Karayolu ile yolcu taşımacılığı sektörünün yapısal özellikleri önaraştırma konusu olayda da
geçerlidir. Rekabet Kurulu’nun 4.11.2010 tarih, 10-69/1466-564 sayılı kararındaki aşağıda
yer verilen ifadelerin dikkate alınması gerektiği değerlendirilmiştir: 80
“… Esasen, ilgili pazarda verilen hizmet homojendir. Diğer bir ifadeyle otobüs firmalarının benzer
araçlarla, benzer ikramlarla aynı hareket noktasından kalkarak aynı varış noktasına ulaştıkları
görülmektedir. Bu durumda yolcuların tercihlerini belirleyen temel unsur bilet bedelleri olmaktadır.
Teorik olarak kapasite kısıtı bulunmayan firmanın düşük fiyat vermesi durumunda yolcuların
tamamına hizmet vereceği söylenebilir. Bu durumda mevcut diğer firma veya firmalar, aynı fiyat
seviyesine inmek veya piyasadan çıkmak arasında seçim yapmak zorunda kalmaktadırlar. Diğer
bir ifadeyle, piyasanın oligopolistik yapısı nedeniyle ilgili pazarda çok farklı fiyat seviyelerinin
uygulanması mümkün değildir.
Özetle, tek fiyat uygulamasına ilişkin şikâyetler karayolu ile yolcu taşıma sektörünün genelinde
görülmekte olup, hizmet farklılaşmadığı sürece bu tür uygulamalara rastlanabileceği neticesine 90
varılmıştır.”
Yukarıda atıf yapılan Kurul kararında tespit edildiği üzere, karayolu ile yolcu taşımacılığı
sektöründe aynı güzergahta faaliyet gösteren teşebbüslerin uyguladıkları bilet ücretlerini
uzun dönemlerde birbirlerinden anlamlı ölçüde farklılaştırabilmeleri verilen hizmetin ve
talebin nitelikleri sebebiyle güç görünmektedir. İnceleme konusu olay özelinde ise aynı
1 Mevzuat gereği bu rakamların % 30’u oranında indirim yapılabilmektedir.
12-13/387-116
3
mekanda, birbirlerini sürekli takip eden biçimde faaliyet gösteren iki teşebbüsün aynı
standart taşıma hizmetinde farklı bedellere ulaşmaları ve bu durumu uzun dönemde
sürdürebilmelerinin güç olduğu açıktır.
ÜNAL ve GÜLARAS firmalarının aralarındaki fiyat rekabetini ortadan kaldırır mahiyette bir
anlaşma veya uyumlu eylem içerisinde olduklarına dair yeterli bilgi ve belge bulunmadığı 100
gibi, adı geçen teşebbüslerin son üç aylık dönemde farklı ücretler uyguladıkları bilet
örneklerinden anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
110
Full & Egal Universal Law Academy