Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-87 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 12-13/389-118
Karar Tarihi : 21.03.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Gülçin DERE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Uluslararası Nakliyeciler Derneği
Temsilcisi: Av. Sinan NAİPOĞLU
Gazi Umur Paşa Sok. Balmumcu Plaza 4 No:36/4 Beşiktaş/İstanbul
D. DOSYA KONUSU: Uluslararası Nakliyeciler Derneği tarafından, akaryakıt fiyat
değişiklikleri ile akaryakıt fiyat değişikliği sonucunda toplam taşıma maliyetlerinde
meydana gelen yaklaşık değişim (artış veya azalış) oranının, üyelerine internet sitesi
yoluyla ilan edilmesini içeren bilgilendirme taslağına menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi. 20
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 26.01.2012 tarih ve 781 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 16.03.2012 ve 2011-4-87/MM sayılı Muafiyet Ön İnceleme
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND)’nin internet sitesinde yayımlanması öngörülen, AB
Enerji Komisyonunca yayımlanan AB üyesi ülkelere ait akaryakıt fiyat verilerinin ilan
edilmesine yönelik uygulamaya ve sitede yer alacak hesaplama modülüne nakliyecilerin
kendileri için geçerli olan oranı yazarak akaryakıt maliyetinin toplam maliyete olan etkisini
hesaplamalarına ilişkin uygulamaya 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit
belgesi verilmesi gerektiği, 30
- UND’nin internet sitesinde, akaryakıt fiyat değişikliklerine belirli bir oranın (%35-%40)
uygulanması sonucu uluslararası nakliyecilerin toplam taşıma maliyetlerinde gerçekleşecek
yaklaşık değişim oranının ilan edilmesine ilişkin uygulamaya menfi tespit belgesi verilmesinin
ve bireysel muafiyet tanınmasının mümkün olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “karayolu ile uluslararası yük taşımacılığı
pazarı”; ilgili coğrafi pazar ise “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.2. Bildirim Konusu Sistem 40
UND tarafından yapılan bildirimde özetle; uluslararası nakliyecilerin sık sık değişen ve
yüksek dalgalanma gösteren akaryakıt fiyatlarındaki değişiklikleri tek bir mecradan ve tek bir
tablo halinde öğrenebilmeleri amacıyla, Kurulun 28.01.2010 tarih ve 10-10/94-42 sayılı
12-13/389-118
2
kararında yer verilen hususlar da dikkate alınarak hazırlanan “bilgilendirme taslağı”na menfi
tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talep edilmektedir. Bildirimde,
bilgilendirmenin, AB Enerji Komisyonunun ilgili internet sayfaları referans gösterilmek ve
herhangi bir değişiklik yapılmadan aktarıldığı belirtilmek suretiyle, verilerin Türkçe olarak ve
tek bir tablo halinde UND'nin resmi internet sitesinde () yayımlanmasını
içerdiği, bu çerçevede bilgilendirmenin hem akaryakıt fiyatlarındaki artışı hem de azalışı
yansıtacağı ifade edilmektedir. Bilgilendirme, geçmiş yıllara ait akaryakıt fiyatlarını yıllık 50
ortalamalar halinde ve içinde bulunulan yıla ait akaryakıt fiyatlarını haftalık olarak
gösterirken, akaryakıt fiyat değişim oranlarını önceki yılın aynı dönemine ve ayrıca önceki
yılın ortalamasına kıyasla ayrı ayrı gösterecek, böylece akaryakıt fiyatlarının geçmiş
dönemdeki seyri genel olarak görülürken; haftalık/aylık veriler yayımlanması yoluyla, içinde
bulunulan dönemdeki olası geçici dalgalanmaları da takip edilebilecektir. Buna göre,
bilgilendirme, akaryakıt fiyatlarındaki değişikliklerin toplam maliyetlerde yarattığı yaklaşık
değişikliği gösterecek ve bu yaklaşık değişiklik genel kabul gören maliyet verileri
doğrultusunda bir aralık değer şeklinde sunulacaktır.
Esasen, bilgilendirme taslağında temel olarak aşağıda yer verilen iki husus yer almaktadır:
- Akaryakıt fiyat değişikliklerinin ilan edilmesi: 60
Bilgilendirmeye ilişkin tabloda; her bir AB üyesi ülkede 2005-2010 yılları arasında
gerçekleşen haftalık akaryakıt fiyat verileri, AB Enerji Komisyonunca yayımlandığı ilgili
sayfalara referans yapılmak suretiyle ve herhangi bir değişiklik yapılmaksızın kullanılarak,
• Akaryakıt fiyatlarının 2005 ve 2010 yılları arasındaki yıllık ortalamalarının,
• 2011 yılındaki haftalık akaryakıt fiyat verilerinin,
• 2011 yılındaki haftalık akaryakıt fiyatlarının geçtiğimiz yılın aynı dönemine kıyasla
artış/azalış oranının,
• 2011 yılının her ay sonu akaryakıt fiyatlarının bir önceki yıl olan 2010 yılındaki akaryakıt
fiyat ortalamasına kıyasla gösterdiği değişim (artış veya azalış) oranının (2011 yılındaki her
ay sonundaki yeni akaryakıt fiyatı olan AFy’nin, 2010 yılındaki eski akaryakıt fiyat ortalaması 70
olan AFe’ye kıyasla gösterdiği yüzdelik değişim oranı “AFDO=[AFy-AFe]/AFe”)
ilan edilmesi öngörülmektedir.
- Akaryakıt fiyat değişikliği sonucunda toplam taşıma maliyetlerindeki yaklaşık değişim (artış
veya azalış) oranının ilan edilmesi:
UND tarafından gönderilen yazıda özetle; uluslararası nakliye sektöründe genel olarak
akaryakıt maliyetinin toplam maliyete oranının yaklaşık %35-%40 olduğu, bu oranın Kurulun
28.01.2010 tarih ve 10-10/94-42 sayılı kararında da kabul gördüğü belirtilerek, akaryakıt fiyat
değişikliklerine mezkur oranların uygulanması ile uluslararası nakliyecilerin akaryakıt
fiyatlarındaki değişiklikler neticesinde toplam taşıma maliyetlerinde önceki yılın aynı
dönemine kıyasla yaşanacak değişimin yaklaşık oranının elde edilebileceği belirtilmiştir. 80
Buna göre, önceki yılın aynı dönemi baz alınarak toplam maliyet değişim oranı (TMDO)
hakkında oransal (TMDO=AFDOx%35-%40) bir bilgilendirme yapılacaktır.
Yazıda ayrıca, UND tarafından toplam maliyet değişim oranının hesaplanmasında bildirime
konu uygulamaya alternatif bir yöntem olarak, online bir modül kullanılmasının öngörüldüğü,
böylece nakliye şirketlerinin her birinin kendi verilerine göre belirleyeceği akaryakıt
maliyetlerinin toplam maliyetlerine oranını online hesaplama modülüne yazmak suretiyle
akaryakıt fiyatlarındaki artış ile bu oranı çarparak kendi maliyetlerine etkisini görebileceği
ifade edilmiştir. Bu yönteme göre, akaryakıt maliyetlerinin toplam maliyetlerine oranı %35-
12-13/389-118
3
%40'tan farklı olan nakliyeciler, kendileri için geçerli olan oranı “TMDO=AFDO x %n”
şeklinde belirtilen ve UND’nin internet sitesinde ilan edilen hesaplama modülüne yazarak 90
akaryakıt maliyetlerinin toplam maliyetlerine etkisini hesaplayabileceklerdir.
Bildirimde ayrıca bilgilendirmenin, değişen akaryakıt fiyatlarının toplam taşıma maliyetlerinde
yarattığı değişikliğin navlun fiyatlarına yansıtılmasına yönelik herhangi bir tavsiye içermediği,
söz konusu değişikliğin uluslararası nakliyecilerce navlun fiyatlarına ne oranda yansıtılacağı
ya da yansıtılıp yansıtılmayacağı hususunun tamamen firmaların takdirinde olduğu, fiyat
belirlemede gerek toplam maliyetlerinin yaklaşık %60-65'ini oluşturan akaryakıt dışındaki
(sürücü, geçiş belgesi vs.) diğer maliyet kalemlerinin gerekse de finansman gücü ve müşteri
ile pazarlık gücü gibi faktörlerin de etkili olacağı, bu sebeple söz konusu bilgilendirmenin
rekabeti fiili veya potansiyel yönden sınırlayıcı herhangi bir etkisinin olmadığının
düşünüldüğü ifade edilmiştir. 100
G.3. Değerlendirme
Rekabet hukuku uygulamasında rakip teşebbüsler arasında gerçekleştirilen bilgi değişimine
ilişkin değerlendirme, genel olarak haklı sebep (rule of reason) yaklaşımı çerçevesinde olay
bazında yapılmaktadır. Bu değerlendirmede, değiştirilen bilginin niteliği ve ilgili pazarın
özellikleri (pazarın yoğunlaşma durumu, şeffaflığı, durağanlığı vb.) belirleyici unsurlardır.
Değiştirilen bilginin niteliğine ilişkin olarak, bilginin stratejik olması, pazarı kapsama ölçüsü,
toplulaştırılmış veya bireyselleştirilmiş verileri içermesi, verilerin yaşı, bilgi değişiminin sıklığı,
kamuya açık olup olmadığı vb. unsurların dikkate alınması gerekir. Bu kapsamda pazardaki
stratejik belirsizliği azaltan veriler 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmektedir. Zira bu
bilgilerin değişimi, teşebbüslerin rekabet etme güdülerini azaltmakta ve teşebbüsleri karar 110
alma süreçlerinde bağımsız hareket etmek yerine koordinasyona teşvik etmektedir.
Bildirim konusu bakımından paylaşıma konu olan bilgi, akaryakıt maliyetleri ve bu
maliyetlerde meydana gelen değişim oranıdır. Esas itibariyle maliyetlerin önemli bir kalemi
olan akaryakıt fiyat değişiklikleri her bir teşebbüs tarafından elde edilmesi mümkün olan ve
bireysel olarak teşebbüslere dair maliyet yapıları gibi ticari bakımdan hassas bilgiler
içermeyen bir maliyet kalemidir. Öte yandan, taşımacılık sektöründe hizmet sunumu
bakımından aslında homojen bir üründen bahsetmek mümkün olmamakta, forwarding gibi
hizmet sunumlarının yanı sıra, uzmanlaşılan hatlarda verilen hizmetler ve özel navlun
taşımacılığı gibi uygulamalarla da sıkça karşılaşılmaktadır. Ayrıca, uluslararası ticari eşya
taşıma yetkisini haiz firma sayısı 2011 yılı itibariyle 1.609’a ulaşmış olup, sektördeki 120
yoğunlaşma oranı düşüktür.
Bu çerçevede, bilgilendirmede bulunan ve yukarıda ayrıntılarına yer verilen akaryakıt fiyat
değişikliklerinin ilan edilmesine yönelik verilerin ilan edilmesine ilişkin uygulama ve bu
doğrultuda, UND’nin internet sitesinde ilan edilen hesaplama modülüne (TMDO=AFDOx%n)
veri girilmesi suretiyle, teşebbüslerin akaryakıt maliyetlerinin toplam maliyetlerine olan
etkisini hesaplamalarını içeren uygulamaya Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit
belgesi verilmesinin mümkün olduğu kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte söz konusu
uygulamanın, nakliyecilerin bireysel maliyet bilgilerinin teşebbüs birliği niteliğini haiz UND
üzerinden değişimine yol açması halinde, Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilebileceği gözden uzak tutulmamalıdır. 130
Diğer taraftan, akaryakıt fiyatları her ne kadar ticari bakımdan hassas bilgiler içermeyen bir
maliyet kalemi olsa da, akaryakıt fiyatlarının bir başka özelliği yüksek volatilite (dalgalanma)
göstermesi ve bunun da fiyatları sürekli güncelleştirmek gibi bir sonuca yol açmasıdır.
Akaryakıtın aşağı doğru fiyat katılığı olan bir girdi olması, bir başka deyişle arz ve talep
yapısı nedeniyle sürekli fiyat artışı göstermesi, maliyetler ve fiyatlar üzerinde sürekli bir artış
12-13/389-118
4
baskısına yol açmaktadır. Dolayısıyla, UND tarafından, uluslararası nakliyecilere internet
sitesi yoluyla akaryakıt fiyat değişiklikleri ile akaryakıt fiyat değişikliği sonucunda toplam
taşıma maliyetlerindeki yaklaşık değişim oranının ilan edilmesini içeren uygulama, her ne
kadar maliyet değişikliğinin fiyatlara yansıtılmasına yönelik açık bir tavsiye içermese de, bu
değişimin fiyatlara yansıtılmasına yönelik sinyal teşkil edebilecek bir uygulamadır. 140
Bu çerçevede, akaryakıt fiyat değişikliklerine %35-%40 oranının uygulanması sonucu
uluslararası nakliyecilerin toplam taşıma maliyetlerinde gerçekleşecek yaklaşık değişim
oranının ilan edilmesine ilişkin uygulamaya Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit
belgesi verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Öte yandan, 1.609 teşebbüsün faaliyet gösterdiği pazarın yapısı da dikkate alınarak yapılan
muafiyet değerlendirmesi sonucunda, Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulları taşıdığı
anlaşılan söz konusu uygulamaya bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Akaryakıt fiyat değişikliklerinin ilan edilmesine yönelik tabloda yer alan her bir AB üyesi 150
ülkede gerçekleşen haftalık akaryakıt fiyat verilerinin, AB Enerji Komisyonunca yayımlandığı
ilgili sayfalara referans yapılmak suretiyle akaryakıt fiyatlarının yıllık ortalamalarının, haftalık
akaryakıt fiyatlarının bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla artış/azalış oranının ve her ay
sonu akaryakıt fiyatlarının bir önceki yıldaki akaryakıt fiyat ortalamasına kıyasla gösterdiği
değişim oranının ilan edilmesine ilişkin uygulamaya 4054 sayılı Kanun'un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine,
2- Uluslararası Nakliyeciler Derneğinin internet sitesinde yayımlanması öngörülen
hesaplama modülüne, nakliyecilerin kendileri için geçerli olan oranı yazarak akaryakıt
maliyetlerinin toplam maliyetlerine olan etkisini hesaplamalarına ilişkin uygulamaya 4054
sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine, 160
3- Uluslararası Nakliyeciler Derneğinin internet sitesinde akaryakıt fiyat değişikliklerine belirli
bir oranın uygulanması sonucu uluslararası nakliyecilerin toplam taşıma maliyetlerinde
gerçekleşecek yaklaşık değişim oranının ilan edilmesine ilişkin uygulamaya Kanun’un 8.
maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığına, söz konusu
uygulamaya ilişkin olarak yapılan bireysel muafiyet değerlendirmesi sonucu Kanun'un 5.
maddesinde öngörülen şartların sağlandığı tespit edildiğinden 3 yıl süreyle bireysel muafiyet
verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy