Rekabet Kurumu - Karar Sayı 12-21/562-160

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-2-86 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 12-21/562-160
Karar Tarihi : 24.04.2012

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof.Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR :Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : İhbar

D. KARŞI TARAF : SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.
Yeşilçam Sanayi Sitesi E Blok No: 126/A Etimesgut/ Ankara

(1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 08.11.2007 tarih ve 07-85/1051-410
sayılı kararının SFA Elektronik iç ve Dış Ticaret A.Ş.’ye ilişkin kısmının
Danıştay 13. Dairesi’nin 06.12.2011 tarih ve 2008/3453 E., 2011/5609 K. sayılı
kararı ile iptal edilmesi üzerine, ilgili dosyanın adı geçen teşebbüs yönüyle
yeniden değerlendirilmesi.

(2) F.İDDİALARIN ÖZETİ: Soruşturmanın konusunu özetle;

- Siemens’in trafik kontrol ürünleri ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin,
- Siemens’in oluşturduğu bayilik sistemine ek olarak ortaya çıkan entegratörlük
anlaşmalarının,
- Ortana’nın ledli sistemler ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin
oluşumu ve Siemens ve Ortana ile bayilerin bu alandaki diğer uygulamaları ile
- Amber teşebbüsünün kuruluşunun
4054 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi oluşturmaktadır.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.10.2003 tarih ve 5268 sayı ile intikal
eden ihbar üzerine hazırlanan 17.11.2003 tarih ve 2003-2-86/BN-03-AD sayılı Bilgi
Notu, 20.11.2003 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş söz konusu iddialarla ilgili
olarak soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40. maddesi uyarınca 03-75/910-M
sayı ile önaraştırma açılmasına karar verilmiştir.
(4) Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 31.12.2003 tarih ve 2003-2-86/ÖA-03-
MÇ sayılı Önaraştırma Raporu, 08.01.2004 tarih ve 04-01 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve “oluşturulan bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası ihalelerde
gerçekleştirmiş oldukları eylemlerin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti bozucu
nitelikte etki ve sonuçlarının olabileceği göz önünde bulundurularak”;


12-21/562-160
2/49
- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens),
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık
Hizmetleri Gıda Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TKS),
- TRASİN Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Trasin),
- Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. (Sintek),
- EMT Ltd. Şti. (EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti.) (EMT),
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş. (SFA),
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Sinyalizasyon),
- Ultra Ulaşım ve Trafik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ultra),
- Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Amber),
- Ortana Elektronik Yazılım Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ortana)
hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına 04-01/11-M sayı ile karar verilmiştir.
(5) Anılan karar üzerine, 20.01.2004 tarih ve 201-210 sayılı yazılar ile toplam 10
teşebbüse, haklarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açıldığı, Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca bildirilmiştir.
Taraflar, aynı madde uyarınca ilk yazılı savunmalarını süresi içinde Kuruma intikal
ettirmiştir.
(6) 30.04.2004 tarihli Siemens ve Ultra arasındaki İkale Sözleşmesi ile tarafların
01.10.2003 tarihinde imzalamış oldukları Entegratörlük Sözleşmesi, 05.05.2004
tarihinden geçerli olmak üzere sona erdirilmiştir.
(7) 16.02.2004 tarihinde Ortana ve Sinyalizasyon arasında imzalanan Protokol ile
tarafların 06.03.2003 tarihinde imzalamış oldukları bayilik sözleşmesi feshedilmiştir.
Aynı tarihte Ortana teminat çeklerini Sinyalizasyon’a, Sinyalizasyon da çözüm ortağı
belgesi ve fiyat listesini Ortana’ya teslim etmiştir.
(8) Siemens, Sinyalizasyon ile olan bayilik sözleşmesini 09.01.2004 tarihinde tek taraflı
olarak feshetmiştir. 29.01.2004 tarihinde Siemens ve Sinyalizasyon arasında
imzalanan Protokol ile de Siemens teminat çeklerini Sinyalizasyon’a, Sinyalizasyon
da çözüm ortağı belgesi ve son fiyat listesini Siemens’e teslim etmiştir. Ayrıca
taraflar, Sinyalizasyon’un üretim hakkına ilişkin sözleşmenin rekabet yasağı
hükmünün uygulanmayacağı konusunda karşılıklı olarak anlaşmaya varmışlardır.
(9) Siemens ayrıca bayilik sözleşmelerinde yer alan sözleşmenin bitiminden itibaren 3
yıllık rekabet yasağı hükmünü tadil ederek, hükmün sözleşmeden çıkarıldığını ve
rekabet yasağı hükmünün sözleşmenin süresi boyunca geçerli olacağını tüm
bayilerine bildirmiştir.
(10) Rekabet Kurulu tarafından, 02.07.2004 tarih ve 04-44/556-M sayılı karar ile
yürütülmekte olan soruşturmanın 08.07.2004 tarihinde sona eren süresinin, 4054
sayılı Kanun’un 43/1. maddesi çerçevesinde 08.07.2004 tarihinden itibaren 2 ay
uzatılmasına karar verilmiştir.
(11) 08.09.2004 tarih ve SR/04-16 sayılı Soruşturma Raporu Kanun’un 45/1. maddesi
uyarınca Rekabet Kurulu Üyelerine ve teşebbüslere 08.09.2004 tarihinde tebliğ
edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına girmiştir. İlgili
teşebbüslerden Amber adına 2. yazılı savunma yapılmamıştır.
(12) Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı Ek Yazılı Görüş hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslere ve Kurul Üyelerine 4054 sayılı Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca tebliğ
12-21/562-160
3/49
edilmiştir. Amber adına İkinci Yazılı Savunma yapılmadığı için bu teşebbüse Ek
Yazılı Görüş gönderilmemiştir.
(13) Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin, Ultra ve SFA’nın haricinde, Ek Yazılı
Görüş’e cevapları süresi içinde Kuruma gönderilmiştir.
(14) Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler, 4054 sayılı Kanun’un 46. maddesi
uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir. 09.03.2005 tarihinde
sözlü savunma toplantısı yapılmıştır.
(15) Rekabet Kurulu, 10.03.2005 tarihinde, 05-13/156-54 sayı ile nihai kararını vermiştir.
(16) Siemens tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 21.02.2007 tarih ve 1301 sayı
ile giren yazıda, Siemens ve bayileri arasındaki bayilik ilişkisinin, 01.11.2006 tarihi
itibarıyla sona erdiği ve bu durumun 14.06.2006 tarihinde şifahen, 27.06.2006
tarihinde de Kartal 1. Noterliği vasıtasıyla yazılı olarak bayilere bildirildiği ifade
edilmiştir.
(17) Gerekçeli kararın taraflara tebliği ertesinde SFA, Danıştay 13. Dairesi’nde karar
aleyhine dava açmıştır. Danıştay 13. Dairesi’nin 2006/1099 E. ve 2007/3984 K. sayılı
kararı ile SFA lehine olacak şekilde, soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar
toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı bulunması gerekçesiyle,
10.03.2005 tarih, 05-13/156-54 sayılı Rekabet Kurulu Kararı’nın davacıya ilişkin
kısmı iptal edilmiştir.
(18) TKS’nin, Kurul kararının, şirketin yönetim organında görev alan kişiye para cezası
verilmesine ilişkin kısmının da iptalini istemesi fakat Danıştay 13. Dairesince verilen
kararda davanın bu talebe yönelik kısmının ehliyet yönünden reddedilmesi üzerine,
teşebbüs temyiz isteminde bulunmuştur. Bunun üzerine Rekabet Kurulu tarafından
ilgili dosya yeniden incelenerek 08.11.2007 tarih ve 07-85/1051-410 sayılı karar
alınmıştır.
(19) SFA’nın ilk yazılı savunmadan itibaren kendisini avukat ile temsil ettirdiği, sözlü
savunma toplantısının da avukat tarafından talep edildiği ancak, sözlü savunma
toplantısı bildiriminin, adresi dilekçesinde yazılı avukata yapılarak, sözlü savunma
toplantısı gerçekleştirildikten sonra nihai kararın verilmesi gerekirken, anılan usule
uyulmadığı gerekçesiyle Kurulun 08.11.2007 tarih ve 07-85/1051-410 sayılı kararı
hakkında Danıştay 13. Dairesince ilk olarak 15.09.2008 tarih ve 2008/3453 E. sayılı
yürütmenin durdurulması kararı, ardından da 06.12.2011 tarih ve 2008/3453 E.,
2011/5609 K. sayılı iptal kararı alınmıştır.
(20) Bu çerçevede, Kurulun konu ile ilgili almış olduğu kararın gereği olarak dosya
üzerinde yapılan yeniden değerlendirmeler ışığında düzenlenen 16.02.2012 tarih ve
2003-2-86/BN sayılı Bilgi Notu üzerine Rekabet Kurulu, 23.02.2012 tarih ve 12-
08/252-M sayılı karar ile 4054 sayılı Kanun'un 46. maddesi ve 2010/2 sayılı "Rekabet
Kurulu Nezdinde Yapılan Sözlü Savunma Toplantıları Hakkında Tebliğ" uyarınca;
SFA’ya yönelik olarak sözlü savunma toplantısının 17.04.2012 tarihinde (08.03.2012
tarih ve 12-10/365-M sayılı karar ile toplantı tarihi 20.04.2012 olarak değiştirilmiştir)
yapılmasına karar vermiştir.
(21) SFA’nın avukatı Tevfik DEMİREL’e yapılan sözlü savunma tebligatına cevaben
avukat tarafından;
 SFA’nın 2-3 yıldır gayri faal olduğu,
 Şirket ortaklarının yurt dışında ikamet ettiği,
12-21/562-160
4/49
 Vekillikten çekildiği
bilgisi verilmiştir.
(22) Ayrıca, SFA’nın mevcut temsilcisi hakkında bilgi isteme yazısı şirket adresinden geri
dönmüştür. Sözlü savunma tebligatı aynı zamanda şirkete ve ortaklarından
bazılarına (Ali Fuat SEÇGİN, Fatma SEÇGİN ve Rukiye SEÇGİN) yapılmış, ancak
tebligatlar taraflara ulaşmamıştır. Son olarak, 23.03.2012 tarihinde ilanen tebligat
yapılmıştır. Buna karşın, 20.04.2012 tarihindeki sözlü savunma toplantısına teşebbüs
tarafından bir katılım olmamıştır.
(23) Kurul bunun üzerine, önaraştırmaya ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma,
sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı,
raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, dosya münderecatında yer alan tüm bilgi ve
belgeleri inceleyerek, 24.04.2012 tarih ve 12-21 sayılı toplantısında nihai kararını
vermiştir.
(24) H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Raportörce; Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin
koordinatörlüğünde oluşturulan Siemens bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası
kamu alımlarında (ihalelerde) gerçekleştirilmiş olan rekabete aykırı eylemler ve ek
olarak entegratörlük sözleşmesi ile Ultra'nın da bu sisteme dahil edilmesinin trafik
sinyalizasyon pazarında rekabeti sınırlama amaç ve etkileri nedenleriyle, SFA
Elektronik iç ve Dış Ticaret A.Ş.'nin,
 TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık
Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.
 Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti.
 EMT Ltd. Şti. (EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat işleri Ltd. Şti.) ve
 Trasin Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
ile birlikte 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiği ve bu nedenle söz konusu
teşebbüse Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idari para cezası verilmesi
gerektiği ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(25) Siemens ile 6 bayi arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesine konu olan ürün ve
sistemlerin listesi, sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Ek 2’de, trafik kontrol
sistemlerinin kurulmasında gerekli olan çeşitli elektronik cihazlar (yaya sinyal verici,
oto sinyal verici, yaya butonu, master ssm vb.), bu cihazların parçaları (halojen
ampul, master saat pili vb.), cihazların tamirinde kullanılan diğer cihazlar (master ssm
tamiri, master mmi tamiri vb.), elektronik olmayan üniteler (ünite camı, ünite siperlik,
ünite gövde vb.) ve bunların parçalarından (ünite cam contası vb.) oluşan çok sayıda
ve çeşitte ürün ve sistem sayılmıştır. Çeşitli yazılımların kurulmasını da gerektiren
çok çeşitli elektronik ürün ve sistemden ve bunları tamamlayan parçalar ile elektronik
olmayan ünitelerden oluşan söz konusu ürün grubuna kısaca “akıllı trafik kontrol ya
da yönetim sistemleri” de denilmektedir. Söz konusu ürünlerden oluşan pazar genel
olarak, trafik sinyalizasyon sistemleri şeklinde tanımlanmaktadır.
(26) Ortana ile bayiler arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesinde de sözleşme
12-21/562-160
5/49
konusu ürünler sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Bu ürünler, değişken
mesaj işaretleri (VMS), grafik değişken mesaj işaretleri (grafik VMS), değişken trafik
işaretleri, doppler radar hız ikaz sistemi ve mobil değişken trafik işaretleri olmak
üzere Siemens ile imzalanan bayilik sözleşmesinden farklı ve genel olarak “ledli
sistemler” olarak adlandırılan ürünlerden oluşmaktadır. Ledli sistemler, grafiklerin
veya yazılı mesajların (harf ve rakam) yer aldığı ışıklı uyarı ve bilgilendirme
panolarıdır. Bu ürünlerin Türkiye’deki en önemli üreticisi Ortana’dır.
(27) Bu açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarları trafik kontrol ünitelerini içeren “trafik
sinyalizasyon sistemleri” ve “ledli sistemler”dir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(28) Şikayet konusu sözleşme ve uygulamalara konu ürünlerin tüm Türkiye sınırları içinde
satış ve pazarlamasının olması nedeniyle coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
I.2.Hakkında İşlem Yapılan Taraf: SFA
(29) SFA, 2000 yılından itibaren sinyalizasyon konusunda faaliyette bulunmaktadır. 2000-
2001’de ISKRA adlı yurtdışı menşeli firmanın distribütörü olarak ve kendi ürünleri ile
faaliyette bulunmakta olan şirket, 2001 yılından itibaren ve soruşturma döneminde
Siemens bayisi olarak faaliyetlerine devam etmiştir. SFA’nın eski temsilcisi tarafından
verilen bilgiye göre, şirket halihazırda faaliyet göstermemektedir. Ancak, Ankara
Ticaret Sicil Müdürlüğü tarafından şirketin sicil kayıtlarında faal durumda olduğu
görülmektedir.
I.3.Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Siemens Bayilik Sisteminin ve Bayilik Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi
(30) Trafik sinyalizasyon ve ledli sistemler pazarlarının en önemli alıcıları Karayolları
Genel Müdürlüğü ve belediyelerdir. Müteahhitlere taşeron olarak yapılan işlerin
hacmi ise kamu ile karşılaştırıldığında küçük bir tutar oluşturmaktadır. Dolayısıyla söz
konusu sistemlerin asıl müşterisi kamu kesimidir. Bu anlamda piyasadaki rekabet de
genellikle kamunun alımlarını gerçekleştirdiği ihalelerde ortaya çıkmaktadır.
(31) Söz konusu ihalelere bakıldığında, zaman zaman birden fazla ürün ve sistemin bir
arada kullanılarak ve gerekli bağlantıların tesis edilerek kavşak, üst geçit, yaya geçidi
vb. projelerin trafik kontrol sistemlerinin bir paket halinde kurulduğu anlaşılmaktadır.
(32) Bu anlamda, söz konusu idareler alımları gerçekleştirirken, işlemi yalnızca trafik
sinyalizasyon sistemi alımı olarak yapabilecekleri gibi, bir yapım veya müteahhitlik işi
içerisinde trafik sinyalizasyon sistemine duyulan ihtiyacın da birlikte karşılanması
şeklinde de yapabilmektedir. Başka bir deyişle, örneğin bir tünel veya hemzemin
geçit inşası içinde trafik sinyalizasyon sistemlerine de ihtiyaç duyulduğunda, alım
işlemi söz konusu ihtiyacı da giderecek şekilde bir bütün olarak karşılanmaktadır. Bu
anlamda söz konusu yapım işini üstlenmek isteyen ancak trafik sinyalizasyon
ürünlerini üretmeyen teşebbüslerin, söz konusu ürünleri bir şekilde temin etmeleri
gerekmektedir.
(33) Dolayısıyla, trafik sinyalizasyon ürünleri ile ilgili alım işlemleri için ihalelere katılan
teşebbüsleri iki kategoriye ayırmak mümkündür:

- Trafik sinyalizasyon sistemleri üreticileri,
- Üretici olmamakla birlikte, trafik sinyalizasyon sistemlerini Türkiye’de yerleşik
diğer üreticilerden veya ithalat yoluyla temin eden diğer teşebbüsler.
12-21/562-160
6/49
(34) İkinci kategoriye giren teşebbüsleri yapım işini üstlenen müteaahitlerden, elektrik işi
ile ilgilenen teşebbüslere kadar geniş bir yelpazede ele almak mümkündür. Söz
konusu teşebbüsler açılan ihalelere katılmakta, ancak kazanmaları halinde kendi
alanları dışındaki trafik sinyalizasyon sistemleri işini ya taşeronlar vasıtası ile ya da
doğrudan temin etmek suretiyle gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Aslında söz konusu
teşebbüslerin trafik sinyalizasyon ürünlerini temin ettikleri kaynaklardan birisi de,
birinci kategoride sayılan üreticilerdir.
(35) Yukarıda kısaca anlatılmaya çalışılan piyasanın yapısı, Karar’ın devamında Siemens
bayilik sisteminin neden rekabete aykırı olarak oluşturulduğunun tespit edilmesi ve
amacının ortaya konulması bakımından önem arz etmektedir. Çünkü Siemens,
bayilik sistemini oluştururken, bayilerini kendisinin de yer aldığı birinci kategoride yer
alan üreticiler arasından seçmiştir. Bu kategoride, ikinci kategoride yer alan
teşebbüslerin aksine az sayıda teşebbüs bulunmaktadır. Bir başka deyişle,
Türkiye’de trafik sinyalizasyon sistemlerini az sayıda teşebbüs üretmektedir. Bu
anlamda Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi ile amaçlanan; esasen
üreticilerin bir araya toplanarak rekabetin kısıtlanması ve pazardaki en büyük temin
kaynağı haline gelinmesidir.
(36) Dolayısıyla yukarıda yer verilen ayrım nedeniyle, Karar’ın devamında sıkça
karşılaşılacak olan rakiplik kavramı ile trafik sinyalizasyon sistemlerini üreten firmalar
arasındaki ilişkilerin kastedildiği anlaşılmalıdır.
(37) Siemens ile bayileri arasında imzalanan bayilik sözleşmelerinin değerlendirilmesine
geçmeden önce, bayilik sistemi öncesinde Siemens ve bayileri arasındaki rekabetin
ortaya konulması, yapılacak olan değerlendirmeler açısından gereklilik arz
etmektedir. Bu anlamda yapılacak tespit ve değerlendirmeler bayilik öncesi, bayilik
sözleşmeleri ve bayilik sonrası durum olarak üç ana başlık altında ele alınmıştır.
I.3.1.1. Bayilik Sistemi Öncesi Durumun Tespiti
(38) Türkiye’de akıllı trafik kontrol sistemlerini az sayıda firma üretmektedir. Siemens’in
bayilik teşkilatını oluşturduğu 2001 yılı öncesinde ise soruşturma aşamasında
Siemens’in bayileri olan firmaların da bu alanda üretim yaptıkları ve bu bayilerin
birbirleriyle ve Siemens ile rekabet halinde oldukları anlaşılmıştır.
(39) Bu anlamda, Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi öncesi piyasada üretici
veya satıcı olarak yer alan bayilerin, hem Siemens’in hem de birbirlerinin rakibi
oldukları tespiti, yapılacak değerlendirmeler açısından önemlidir.
(40) Bu bölümde bayilik sözleşmeleri öncesi Siemens ve bayilerin rakip oldukları ve bu
anlamda esasen bayilik sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında
yatay seviyede (rakipler arasında) yapılan bir anlaşma1 olduğu gösterilmiştir.
(41) Yerinde incelemeler esnasında SFA firmasından elde edilen ve aşağıda yer verilen el
yazısı ile yazılmış belge, Siemens ve bayilerin bayilik sistemi öncesi rekabet halinde
olduklarını gösteren delillerden birisidir.




1 Üretim veya dağıtım zincirinin aynı seviyesinde yer alan teşebbüslerin yapmış oldukları anlaşmalar.
Söz konusu anlaşmaların rekabeti sınırlayıcı olup olmadıkları Karar’ın ilerleyen bölümlerinde ele
alınmaktadır.
12-21/562-160
7/49
05/10/1999
5 Firma katıldı.
TEKLİFLER

SFA : (…..) TL.
SİMKO : (…..) TL.
ULTRA : (…..) TL.
SİNYALİZASYON : (…..) TL.
DETAY : (…..) TL.

Komisyona havale edildi

Simko aldı.
SFA, DETAY, SİNYALİZASYON komisyonda elendi
5/10/1999

(42) Görüldüğü üzere, Siemens ile sonradan Siemens’in bayisi olan SFA, Sinyalizasyon
ve daha sonra entegratörlük anlaşması imzalanan Ultra ihalede rekabet halinde
fiyatlarını sunmuşlardır.
(43) Aşağıda yer verilen tablolarda bulunan ihale bilgileri teşebbüslerin rakipliklerini
gösterme amacından ziyade, bayilik öncesi ve bayilik sonrası dönemler arasındaki
farkı net bir biçimde ortaya koymak için detaylı bir şekilde oluşturulmuştur. Bu
bilgilere göre bayilik öncesi dönemde teşebbüsler farklı bölgelerdeki ihalelere
birbirlerine rakip olarak girerlerken, bayilik sonrası dönemlerde bu durum ortadan
kalkmıştır. Bayilik sistemi kurulduktan sonra birden fazla bayinin aynı bölgedeki
ihalelere girmelerinin altında yatan amaç ise daha ayrıntılı bir şekilde izleyen
bölümlerde ele alınmıştır.
(44) Aşağıda yer alan tablolarda belediye ve karayolları ihaleleri ayrı ayrı gösterilmiştir.
Siemens ve bayilerin isimleri büyük harfler ile diğer katılımcıların isimleri ise küçük
harfler ile yazılmıştır.
(45) Bayilik öncesi ve sonrası dönem, sözleşmelerin imzalandığı 1.11.2001 tarihine göre
belirlenmiştir. Ancak bayilik sistemi ile ilgili hazırlıkların, sözleşmenin imzalanması
öncesine uzandığı ilgili teşebbüsler arasındaki yazışmalardan anlaşılmaktadır. En az
iki sistem üyesinin (Siemens veya bayiler) katıldığı bazı ihaleler aşağıda
sunulmuştur.
Tablo 1- Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı belediye ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan
Ankara B.Bel. 22.05.2001 Siemens
SFA
Buharalılar
Buharalılar
Ardahan Bel. 13.07.2001 Siemens
Trasin
Sinyalizasyon
SFA
Siemens
Erzurum B.Bel. 03.07.2001 TKS
SFA
Buharalılar
Odisan
Odisan
Kayseri B.Bel. 29.05.2001 TKS
Siemens
SFA
Buharalılar
Odisan
Siemens
Kırkpınar Bel. 15.05.2001 SFA SFA
12-21/562-160
8/49
TKS
Odisan
Sapanca Bel. 06.06.2001 SFA
Sinyalizasyon
İsbak
SFA
İzmit B.Bel. 29.06.1999 Simko2
Sinyalizasyon
Kubik
Nilka
Gün.Alk.
Sinyalizasyon
İzmir B.Bel. 02.11.2000 Simko
Ultra
Yüzey y.
Gül-iş
Snef
Simko
Gaziantep B.Bel. 16.08.2001 Trasin
Siemens
Teknotel
Siemens
Konya B.Bel. 21.12.1999 Simko
Ultra
Simko
Antalya B.Bel. 13.04.1999 Simko
Sinyalizasyon
Simko
13.08.2000 Simko
Sinyalizasyon
Simko3
02.08.2001 Siemens
Sinyalizasyon
TKS
Antalya Sin.
Ant.Sin.
01.03.2001 Siemens
Sinyalizasyon
Ultra
Sinyalizasyon

Kayseri B.Bel. 29.05.2001 Siemens
TKS
SFA
Buharalılar
Akdol-Ortadoğu
Buharalılar
Bursa B.Bel.4 05.07.2001 TKS
Sinyalizasyon
Selçuk M.
Tgs.
TKS
09.01.2000 Sinyalizasyon
Simko
Selçuk M.
Tgs.
Selçuk M.
07.11.2000 Sinyalizasyon
TKS
Selçuk M.
Tgs.
Tgs.
Trabzon B.Bel. 22.08.2000 SFA
TKS
SFA

2 Simko (Siemens) bayilik sözleşmesi öncesi İzmit B. Belediyesi’nin düzenlemiş olduğu 8 ihalenin
4’üne katılmasına rağmen bayilik sözleşmesi sonrası hiç bir ihaleye iştirak etmemiştir.
3 Bayilik sözleşmeleri öncesi Antalya B. Belediyesi’nin alımlarının çoğu Simko ve Sinyalizasyon
tarafından karşılanmıştır.
4 1999 yılından bayilik sözleşmesi imzalanan döneme kadar Belediye toplam 12 ihale açmıştır.
Sinyalizasyon söz konusu ihalelerin 8 tanesine, TKS 2 tanesine, SFA ve Simko (Siemens) 1 tanesine
katılmış olmalarına rağmen söz konusu firmalar, bayilik sözleşmesi sonrasında yapılan 2 ihaleye de
katılmamışlardır.
12-21/562-160
9/49
Angira
Bolu B. Bel. 14.8.2001 SFA
TKS
Trasin
TKS
Denizli B. Bel. 7.10.1999 Ultra
Simko
İsbak
Simko
Ankara B.Bel. 5.10.1999 Sintek
Simko
Simko
12.10.1999 Simko
SFA
Sinyalizasyon
Ultra
Detay
Simko

Tablo 2- Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı karayolları ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan
TCK 2. Bölge / İzmir 31.05.2000 Simko
Ultra
Sintek
Göknil
Sintek
28.06.2001 Sintek
Sinyalizasyon
Siemens
Sinyalizasyon
30.10.2001 Sinyalizasyon
SFA
Ortadoğu
Ortadoğu
30.10.2001 Sinyalizasyon
SFA
Odisan
Odisan
22.10.2001 SFA
Ultra
Aysolar
SFA
TCK 3. Bölge /Konya 04.09.2000 Trasin
Sinyalizasyon
Trasin
08.11.2000 Sintek
Sinyalizasyon
Sinyalizasyon
08.07.2001 Trasin
Sintek
Sinyalizasyon
Siemens
Buharalılar
Ortadoğu
Sintek
08.08.2001 Sintek
Sinyalizasyon
Trasin
Buharalılar
Sintek
TCK 4.Bölge/Ankara 17.06.1999 EMT
Ultra
Buharalılar
Buharalılar
01.10.1999 EMT
Ultra
Ortana
Ortana
03.04.2001 SFA
Sintek
Sinyalizasyon

Sintek
02.03.2001 Sintek
SFA
Ultra
Sintek
12-21/562-160
10/49
Sinyalizasyon
Buharalılar
Ortadoğu
TCK 5. Bölge/
Mersin
17.12.1999 Sinyalizasyon
Sintek
Trasin
Tülü
Çelebi
Trasin
14.06.2000 Sinyalizasyon
Arı
Sinyalizasyon
06.04.2001 Sinyalizasyon
Sintek
Sinyalizasyon
13.06.2001 Sinyalizasyon
Siemens
Buharalılar
Ortadoğu
Siemens
TCK 6. Bölge/
Kayseri
02.12.1999 Sinyalizasyon
Trasin
Zek.Mecan
Trasin
11.06.2001 Siemens
Sinyalizasyon
Sintek
Buharalılar
Nurhat T.
Sinyalizasyon
10.07.2001 Siemens
Sinyalizasyon
Sintek
Trasin
Asmen
Trasin
TCK
7.Bölge/Samsun
10.09.1999 Trasin
Ultra
Trasin
13.07.2001 Trasin
Siemens
Sinyalizasyon
Ada T.
Ceysan
Sinyalizasyon
TCK 10. Bölge 16.06.2000 Trasin
Ultra
Ortadoğu
Ortadoğu
TCK 11. Bölge 23.06.2000 Sinyalizasyon
Sintek
Buharalılar
Sinyalizasyon
TCK 12. Bölge
/Erzurum
07.10.1999 Trasin
Sintek
Bay-Müh.
Yıl.Dön.
M.Seid. G.
Trasin
23.05.2001 Trasin
Sinyalizasyon
SFA
Buharalılar
Yıl.Dön.
Özdemir
Buharalılar
TCK 13. Bölge
/Antalya
09.11.1999 Sintek
Ultra
Sintek
19.10.2000 Sintek
Sinyalizasyon
Buharalılar
…

Sinyalizasyon
12-21/562-160
11/49
17.10.2001 Sintek
Siemens
Ortadoğu
Sintek
17.10.2001 Sintek
Siemens
Ortadoğu
Sintek
17.10.2001 Sintek
Siemens
Ortadoğu
Sintek
TCK 14.
Bölge/Bursa
06.08.1999 Sintek
Sinyalizasyon
Sintek
22.11.1999 Sintek
Sinyalizasyon
Sinyalizasyon
16.09.1999 Sintek
Sinyalizasyon
Sinyalizasyon
30.5.2000 Sintek
Sinyalizasyon
Ortadoğu
Ortadoğu
15.06.2001 Sintek
Sinyalizasyon
Ortadoğu
Selçuk
Buharalılar
Buharalılar
15.06.2001 Sintek
Sinyalizasyon
Ortadoğu
Selçuk
Buharalılar
Ortadoğu
TCK 16. Bölge 22.06.2000 Trasin
Sintek
Sinyalizasyon
Buharalılar
Atılım
Trasin
26.10.2000 Trasin
Sintek
Sinyalizasyon
Trasin
05.09.2001 Trasin
Sintek
Sinyalizasyon
Trasin

(46) Tablolardan anlaşıldığı üzere, Siemens ve bayileri ile entegratör Ultra bayilik sistemi
öncesinde ihalelerde birçok kez karşı karşıya gelmişlerdir. Bu durumda bayilik sistemi
öncesinde Siemens, bayiler ve ULTRA’nın birbirlerine rakip oldukları çok açıktır.
Dolayısıyla birbirine rakip olan teşebbüslerin bayilik sözleşmeleri imzalanmadan önce
üretimlerini bırakarak pazardaki başka bir teşebbüsün bayisi olmak amacıyla
görüşmelerde bulundukları, bu çerçevede üretim faaliyetlerini sona erdirdikleri ve
zaten az sayıda teşebbüsün yer aldığı ilgili pazardaki yatay rekabeti olumsuz yönde
etkileyecek şekilde bayilik sözleşmelerinin yapıldığı görülmektedir. Bu nedenle söz
konusu bayilik sözleşmeleri her ne kadar görünürde dikey anlaşma niteliğine
büründürülmeye çalışılsa dahi, esas itibarıyla sözleşmeler yatay etkiler içermektedir.
I.3.1.2. Bayilik Sistemi ve Bayilik Sözleşmeleri
I.3.1.2.1. Bayilik Sistemi
(47) Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere geçmeden önce, Siemens ve bayileri
tarafından oluşturulan sistemin rekabeti sınırlayıp sınırlamadığının tespit edilebilmesi
bakımından, söz konusu sistemin hangi amaçlar ile oluşturulduğu ve taraflara hangi
12-21/562-160
12/49
avantajları sağladığı konularını açıklamak gerekmektedir.
(48) Siemens bayilik sistemi kurulduğunda, trafik sinyalizasyon alanında üretici olarak yer
alan önemli büyüklükteki teşebbüsler aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Kamunun
yapmış olduğu alımlar incelendiğinde, bu alımlar için aşağıda belirtilen teşebbüslerin
yanı sıra başka teşebbüslerin de teklif verdikleri görülmektedir. Söz konusu bu
teşebbüsler kazandıkları ihalelerde kullanacakları ürünleri yine Türkiye’deki az
sayıdaki üreticiden veya yurtdışından temin etmektedirler.












(49) Tablodan da görüleceği üzere, trafik sinyalizasyonu alanında Siemens ve bayileri
dışında önemli büyüklükte üretici olarak faaliyet gösteren belli başlı dört rakip
teşebbüs bulunmaktadır.
(50) Dolayısıyla 2001 yılı öncesinde piyasada Siemens ve az sayıda üretici bulunurken,
Siemens’in 6 rakibi ile bayilik teşkilatı oluşturması sonrasında, bu sisteme rakip
olabilecek, piyasada üretici niteliğini haiz çok az sayıda teşebbüs kalmıştır.
(51) Bayilik sözleşmeleri imzalanması öncesinde, Siemens ile bayilik teklifini kabul eden
firmalar arasında yapılan toplantının tutanağında yer alan ifadeler, esasında bayilik
sisteminin hangi amaca yönelik olduğunu anlamak bakımından önemlidir. Söz
konusu tutanakta yer alan ifadeler aynen aşağıdaki gibidir:
“1. T.C. Karayollarındaki fiyatlar belirlenene kadar tüm ihale ve satın almalara
teşekkür mektubu verilecektir.
2. T.C. Karayolları birim fiyatları piyasa rayiçlerine ulaştığında tüm bayiler, işleri
denk ciro payı sağlayacak şekilde alacaktır. İlk turda belirlenen sıra ile ikinci
turda eşitlik sağlamaya yönelik dağılım olacaktır.
3. T.C. Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde fiyatların yetersiz olması
durumunda ortak karar doğrultusunda davranılacaktır.
...
6. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale
indirimine Siemens karar verecek, işi olan firmanın ilgili işlerden beklediği kar
karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafından karşılanacaktır. Böyle bir durumda
Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmesi halinde bu işe ait
%10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır.
7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez ve
kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum Ana
Sözleşme koşullarına uymadığı anlamına gelecektir. Bayiler arası
uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır.

Siemens ve Bayileri

1. TKS
2. Trasin
3. Sintek
4. EMT
5. SFA
6. Sinyalizasyon

Entegratör
7. Ultra

+
Rakipler

1. İsbak
2. Buharalılar (Özbest)
3. Tekon
4. Odisan

12-21/562-160
13/49
8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği
esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens’in veto etme
yetkisi vardır.
9. Oy çokluğu için 7 taraftan en az 4 oy alınması gerek ve şarttır.
10. Büyük şehirlerde yapılan satışların Siemens ciro toplamı 6’ya bölünerek
bayilerin gerçekleştirdiği yıllık cirosuna eklenecektir.
11. TKS’nin envanterinde bulunan malzeme 5.5 Euro/kg birim fiyatla Siemens
tarafından aşağıdaki meblağ baremine ve tekabül eden takvime göre satın
alınacaktır.”
(52) Bu tutanak 06.09.2001 tarihli olup, Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA ve
Sinyalizasyon temsilcileri tarafından imzalanmıştır.
(53) 24.10.2001 tarihli ve yine imzalı bayi toplantı tutanağında aşağıda yer alan ifadeler
bulunmaktadır:
“…
- Teslim edilen kalıplarla ilgili tutanak yapılması kararlaştırıldı.
- Çeklerin sözleşmenin şu maddesine göre alındığı ve 3. şahıslara
verilmeyeceği ile ilgili tutanak verileceği kararlaştırıldı.
…
- 18.2.4. maddesi konuşuldu –maddenin “ortaklık değişiminin simensin aleyhine
olması durumunda” diye değiştirilmesi konuşuldu.
…
- 21 maddenin son kısmı tartışıldı: münhasır lafının kaldırılması istendi daha
sonra görüşülecek
…
- Tepkiler:
Manisa : ne farkın vardı da bayi oldun, fiyat yükseldi, ben de Bursadaki
adamlardan alırım
Bu benzeri tepkiler herkese geldiği söylendi.
Sonuç olarak sinyal verici fiyatlarının aşağıya çekilmesi istendi.
…
- Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği konuşuldu,
kötü ledle yapılanında 165 euro olarak söylendi.
…
- İstanbul’da alınacak işlerde Siemens alacak ve %10 nunu potaya atacak.
…
- 1 Kasım’a kadar tüm bayiler ellerindeki işleri ekteki tutanakla belirttiler bundan
sonraki işleri kesinlikle sözleşmedeki şartlar dahilinde yapılacağı söylendi.
…
- Yürüyen yaya için iyi ledli olarak 225 euro, diğer ledle 160 euro + %10 karı+
gövde fiyatı olarak belirlendi.
…
- Altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulmaya çalışılacak.
- Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu:
Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani malzemeler
ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise karı potaya kalacak
maliyet hesabı için ortak karar verilip belirlenecek

12-21/562-160
14/49
Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit kota olarak
dağılacak.
…
- Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak parça
kalemlerde daha düşük fiyat istendi.
…
- Bayilerin verdiği tüm tekliflerin bir örneği de ……nolu Siemens faksına
çekilecektir. Bu tekliflerin alınma yüzdeleride belirtilecektir…”

(54) TKS’de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve bayilik sözleşmesinin
imzalanmasından önce gerçekleştirilen bir toplantıya ait olduğu anlaşılan imzasız
belgede yer alan aşağıdaki ifadeler de bayilik sistemini anlamak bakımından
önemlidir:

“ Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar:

1. TC Karayolları Bölgelerinde fiyatlar netleşene kadar tüm ihale ve satın almalara
teşekkür teklifi verilecektir.

2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan tüm işler sekiz
(8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi alım olması durumunda
Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi uygulanacaktır.

3. TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve taşeron
ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar marjı
sağlanacaktır.
…
7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu havuz
oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30’un altında olmayacaktır.

8. Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır.

9. Siemens’in trafik sistemlerinin temsilcileri, sözleşmede adı geçen 8 firma
dışında başka firma olmayacaktır. 9. Firma için oybirliği ile karar alınacaktır.
(Sözleşmedeki “inhisari olmayan” ibaresi çıkarılacaktır.)

10. Taraflar dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale
indirimine Siemens karar verecek, işi alan firmanın ilgili işlerden beklediği kar
Siemens tarafından karşılanacaktır.
…
15. 1 Kasım 2001 tarihinde firmalar tarafından beyan edilecek stoktaki
malzemeler için Siemens firmalara, maliyet + %25 kar =malzeme fiyatı tutarını
peşin olarak ödeyecektir.

16. Sözleşmeyi fesh etmek 1+8 firmanın oyçokluğu ile olacaktır. Bunun dışında
Siemens herhangi bir nedenle (oyçokluğu ile haklı nedenler dışında)
sözleşmeyi fesh etmesi durumunda 500.000 USD’yi firmaya ödeyecektir.

17. Büyükşehirlerdeki UTC işlerinde %10 kar payı 2 nolu havuza aktarılacaktır.

12-21/562-160
15/49
18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak yapılacak
ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır.

19. Her firmaya Siemens tarafından kalıp bedelleri, işçi tazminatları ve geçiş
dönemindeki cari harcamalar karşılığı 250.000 DM nakit ödeme yapılacaktır.
…
Not: 1 nolu havuz %30
2 nolu havuz %10 oranındadır.”
(55) Yukarıda yer alan belgelerdeki ifadelerden teşebbüslerin kendi aralarındaki rekabete
son vererek kamu alımlarında ortak hareket etmeye ve dolayısıyla rekabeti ortadan
kaldırarak kazançlarını ençoklamaya çalıştıkları anlaşılmaktadır.
(56) Sonuçta taraflar arasında yapılan görüşmeler ve uzlaşılan konular dahilinde Siemens
ve 6 firma arasında 01.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalanmıştır.
(57) Oluşturulan bayilik sistemi konusunda tarafların yerinde inceleme esnasında yapmış
oldukları açıklamalar aşağıdaki gibidir:
EMT: “Bayilik sistemi 2001 yılı başlarında oluşturulmuştur. Bayilik konusu
ürünlerde ihaleye Siemens markası ile girmenin avantajı sözkonusu olduğu için
bayi olmak bizim açımızdan avantajlı olmuştur. Bayi olduğumuz zaman Siemens
bayilerin üretim araçlarını satın alarak bedelini tarafımıza ödemiştir.”

SFA: “2000-2001 tarihi itibariyle Iskra Distribütörü olarak ve kendi ürünlerimiz ile
faaliyette bulunmaktaydık. Bu dönemde Siemens de rakip olarak bizim karşımızda
ihalelere girmekteydi. 2001 yılında ise Siemens bize ve diğer bazı firmalara bayilik
teklif etmiştir. Biz de bu bayiliği kabul ettik.”
Sintek : “24.10.2001 tarihi öncesinde trafik sinyalizasyonları ile ilgili olarak
faaliyette bulunan ve bu alanda ihalelere katılan ve yukarıda açık adları belirtilen
“TKS”, “TRASİN”, “SİNTEK”, “EMT”, “SFA” ve “Sinyalizasyon” adlı şirketler,
SIEMENS’in teklifi üzerine SIEMENS bayisi haline gelmeyi kabul etmişlerdir ve
buna ilişkin bir bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. … Daha önceden taşeron firmalar
aracılığıyla bu işi yapmaya çalışan Siemens bu aşamadan sonra biz bayileri
aracılığıyla bu işi yapmaya başlamıştır. Bu çerçevede daha önce üretim yapan ya
da bu malzemeleri diğer üreticilerden temin eden firmalar fiili olarak işin üretim
kısmından çekilerek Siemens bayisi olarak faaliyete devam etmişlerdir.”
Sinyalizasyon: “Ülkenin içinde bulunan krizden kurtulabilmek ve en az zararla
çıkmak amacı ile imalatımızı 2001 yılında durdurduk. Çünkü dövizdeki %60’lara
varan artış yüzünden firmamızın batışını önlemek istedik. Alman Siemens
firmasıyla üretim hakkımızı devir sözleşmesi yapıp en az zararla çıkmayı
düşündük.”
TKS: “01.11.2001 tarihinde Siemens ile çalışmaya başladık. Çalışma teklifi
Siemens’ten geldi. O güne kadar pazarda bayilik sistemi yoktu. Daha önce,
13.11.1998’den beri, üretici olarak faaliyet göstermekteydik. … Siemens tek tek
firmalarla bağlantı kurarak sistemi oluşturuldu. Firma sayısı az olduğu için firmaları
belirlemek sorun olmamıştır.… Pazarda Siemens’in üstünlüğü olduğunu
söyleyebiliriz. Yaklaşık 35 yıldır Türkiye pazarında faaliyet göstermektedir. Daha
önce kendi adına ihalelere katılıyordu. Biz bu ihalelere Siemens’e rakip olarak
giriyorduk.”
12-21/562-160
16/49
Trasin : “1 Kasım 2001 tarihine kadar üretim yapan bir firma oldukları, Türkiye’de
sinyalizasyon konusunda idarelere sunulan ürün ve hizmetlerin kalite standardını
yükseltmek amacıyla üretimi tamamen bırakıp, Siemens firmasının Türkiye’de
ürettiği ürünlerin ülke genelinde satışı ve dağıtımını yapmak üzere bayilik
sözleşmesinin imzalandığı … Şirketin üretimde bulunduğu dönemde ürettiği
ürünler ile Siemens bayisi olarak satışını yaptığı ürünlerin benzer ürünler olduğu.”
Siemens : “Bayilik sistemi 2000 yılı sonu ve 2001 yılı başlarında meydana
getirilmiştir. Genel anlamda müşterilerimizin belediyeler olması tüm Türkiye
çapında belediye sayısı düşünüldüğünde satışların merkezden kontrolü ve
ihalelerin takip edilmesi zor olduğundan bayilik sistemi oluşturulmuştur. Bayilerin
seçiminde ise bu iş ile iştigal eden kimselerin tercih edilmesi uygun görülmüştür.
Dolayısı ile daha önce aynı konularda üretim yapan kişiler bayi olarak seçilmiş,
sözkonusu bayiler üretim faaliyetlerini bırakarak yalnızca tarafımızdan tedarik
edilen malların satışı ile ilgilenmeye başlamışlardır. …
Zaten bayilik sisteminin temel amaçlarından biri bayiler arasında daha önce
yaşanan çekişme ya da toplanarak beraber fiyatları belirlemek gibi konuların
önüne de geçilmesidir. Kurulan sistem sonrası bayilerimize bir standart gelmesi bu
yolla sağlanmaktadır.”
(58) Görüldüğü üzere Siemens’in teklifini kabul eden altı rakip teşebbüs ile bir bayilik
sözleşmesi imzalanmıştır. Bayilik sözleşmeleriyle hem Siemens ile bayilerin
arasındaki hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet ortadan kaldırılmıştır.
I.3.1.2.2. Bayilik Sözleşmeleri
(59) Tarafların bir önceki bölümde yer verilen toplantı tutanaklarına yansıyan iradeleri,
01.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi adı altında resmiyet kazanmıştır.
(60) Soruşturma konusu açısından bayilik sözleşmelerinin öne çıkan maddeleri aşağıdaki
başlıklar halinde toplanabilir:
- Münhasır bölge tahsisi
- Bayilerin üretim araçlarının devri ve bunun karşılığında Siemens tarafından
bayilere yapılan ödeme
- Bayilerin alım taahhütleri ve Siemens’e verilen teminat çekleri
- Rekabet yasağı
- Fiyat ile ilgili hükümler ve havuz uygulaması.
(61) Yukarıda yer alan konu başlıklarına bir bütün olarak bakıldığında; bayilerin üretim
araçlarını devretmeleri ve rekabet yasağı karşılığında; hem münhasır bayiliğe hem
de Siemens tarafından yapılan ödemelere hak kazandıkları anlaşılmaktadır. Ancak
bayilerin bunların karşılığında yıllık olarak Siemens’e belirli bir alım taahhüdünde
bulundukları ve bunun karşılığında karşı tarafa teminat verdikleri de görülmektedir.
A. Münhasır Bölge Tahsisi
(62) Bayilik sözleşmeleri ile önceden birbirlerine ve Siemens’e rakip olan 6 teşebbüs,
kendilerine tahsis edilen bölgelerde münhasır bayi olarak belirlenmişlerdir. Bayilik
Sözleşmesi’nin konusu, Sözleşme ekinde belirtilen ürünlerin bayiye tahsis edilen
bölgelerde bayi tarafından satışıdır. Siemens, Sözleşme’nin 1.2. maddesi uyarınca
“sözleşme bölgesi içinde başka bir firmaya bayilik vermeyecektir” ve “bölgelere direkt
satış yapmayacaktır”.
(63) Siemens’in her bayi ile imzalamış olduğu sözleşmelerin ekinde bayilere tahsis edilmiş
bölgeler bulunmaktadır. Bölge tahsisi yapılırken her bayiye iki tane büyükşehir
12-21/562-160
17/49
verilmiştir. Bu bilgilere göre her bayinin sorumluluğu altındaki bölgeler aşağıda
belirtilmiştir. Bayilerin sorumluluğu altında olan bu illerden ilk iki tanesi bayilere tahsis
edilen büyükşehirlerdir.
(64) Bayilere bölgeler tahsis edilirken İstanbul dışarıda bırakılmıştır. Bunun nedeni ise
İstanbul’da İsbak gibi güçlü bir rakibin olması ve belediyenin birçok ihalesini İsbak’ın
almasıdır.




























(65) 10.12.2001 tarihli ve Siemens ile 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı
tutanağında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“… İŞ BEYANLARI
Yürümekte olan eldeki ve ayrıca taahhüt altındaki işlerin haricinde kavşak yapıldığı
belgelenirse SIEMENS’çe sözleşmenin ilgili hükümlerinin yerine getirileceği
bildirildi. Bölgelerdeki iş ayrımına kesinlikle uyulması gerektiği görüşüldü. Güven
ortamının gerekliliğinin ve öneminin üstünde duruldu.
ELDE KALAN MALLAR
Önceki toplantılarda bayilerce verilen taahhüdü altındaki iş listeleriyle ilgili bu
işlerin yapımında kullanılacak ve kullanılmış malzemelerin SIEMENS’e belgeleriyle
bildirileceği karara bağlandı ve bu bildirilen listeler dışında bayilerin kendi bölgeleri
dışında iş yapamayacağı tekrar dile getirildi. …”
(66) Yapılan yerinde incelemelerde Raportörlere, Siemens yetkilileri tarafından bayilik
Sinyalizasyon
1. ADANA
2. SAMSUN
3. Adıyaman
4. Aydın
5. Bayburt
6. Çanakkale
7. Siirt
8. Şanlıurfa
9. Tekirdağ
10. Tunceli
11. Uşak
12. Sinop
13. Bolu
Trasin
1. KAYSERİ
2. BURSA
3. Ardahan
4. Bartın
5. Hatay
6. Kilis
7. Malatya
8. Rize
9. Sivas
10. Tokat
11. Van
12. Kars
13. Artvin
14. Yalova
Sintek
1. KONYA
2. ANTALYA
3. Bilecik
4. Denizli
5. Giresun
6. Hakkari
7. Isparta
8. Kırklareli
9. Şırnak
10. Yozgat
11. Osmaniye
12. Mardin
SFA
1. İZMİR
2. KOCAELİ
3. Bingöl
4. Bitlis
5. Çankırı
6. Edirne
7. Edirne
8. Erzincan
9. Erzurum
10. Karaman
11. Nevşehir
12. Trabzon
13. Elazığ
14. Niğde
TKS
1. ANKARA
2. DİYARBAKIR
3. Afyon
4. Aksaray
5. Batman
6. Düzce
7. Iğdır
8. Kırıkkale
9. Kütahya
10. Manisa
11. Sakarya
12. Kahramanmaraş
13. Kırşehir
14. Ordu
EMT
1. GAZİANTEP
2. ESKİŞEHİR
3. Ağrı
4. Amasya
5. Burdur
6. Çorum
7. Gümüşhane
8. İçel
9. Muğla
10. Muş
11. Zonguldak
12. Kastamonu
13. Karabük
12-21/562-160
18/49
sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir:
“… Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge belirlenmiştir.
Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A,B gibi kategorize edilmiş oldukları için bayi
bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına çalışılmıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü
olarak işleyecektir.”
(67) Sintek’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen F. Ürkmez (Siemens) tarafından
bayilere gönderilen “yeni bölgeler” konulu 3.6.2003 tarihli elektronik postanın ekinde
Türkiye haritası üzerinde bölgeler gösterilmektedir.
(68) Görüldüğü üzere münhasır bayilik sistemi ile sözleşme öncesinde birbirine rakip olan
teşebbüsler arasında coğrafi pazar paylaşımı yapılmış, münhasır bayiliğin dönüşümlü
olması ile bayiler arasında bir eşitlik sağlanmaya çalışılmıştır.
B. Üretim Araçlarının Devri ve Siemens Tarafından Bayilere Yapılan Ödeme
(69) Sözleşmenin en önemli noktalarından birisi daha önceden Siemens’e üretim
anlamında rakip olan şu andaki bayilerin, ellerinde bulunan üretim araçlarını
Siemens’e devretmeleridir. Siemens bu devir nedeniyle bayilere 125.000 EURO
ödemeyi taahhüt etmiştir.
(70) Sözleşmenin 1.5. maddesi; “İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşme’ye
konu ürün ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını
kullanmayı durduracak ve söz konusu üretim araçlarını sözleşmenin imza tarihinden
itibaren 10 gün içerisinde SIEMENS’e devredecektir.” şeklindedir
(71) 27.12.2001 tarihinde Siemens ve bayiler arasında Ek Protokol imzalanmıştır. Ek
Protokol ile Sözleşmenin yukarıda yer verilen 1.5. maddesi tadil edilmiş ve
Siemens’in bayilere, bayilerin üretim araçlarını kullanılamaz hale getirmeleri
karşılığında ödeyeceği 125.000 EURO’nun ödenmesine ilişkin usuller belirlenmiştir.
(72) Ek Protokol’ün ilgili hükümleri aşağıdaki gibidir:
“…
1. 01 Kasım 2001 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 1.5 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir:

“İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle
ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını kullanmayı derhal
durduracak ve söz konusu üretim araçlarını, Sözleşme’nin imza tarihinden
itibaren 10 gün içinde SIEMENS’in gözetiminde kullanılamaz hale getirecektir.”

2. Faturaların tanzim ve ödeme takvimi ekli tablodaki gibi değiştirilmiştir.

3. BAYİ tarafından düzenlenecek faturaların açıklamasına “SIEMENS Sanayi ve
Ticaret A.Ş. ile imzalanan 01 Kasım 2001 tarihli sözleşmeye istinaden” yazılacak
olup, ……….ibaresi eklenecektir. …”

(73) 10.12.2001 tarihli ve Siemens ile 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı
tutanağında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“… ÖDEMELER
Simens A.Ş.’nin bayilere sözleşme gereği yapacağı ödemelerle ilgili tablo ekte
sunulmuştur. Bayilerin bu ödemeye karşı keseceği faturaların tek bir fatura olarak
(70.000 euro) 2.1.2002 de TL bazında kesilmesi kararlaştırıldı. Ödemelerin ilki
12-21/562-160
19/49
15.01.2002 tarihinde 15.000 Euro olarak, diğerleri her ayın son Salı günü
yapılacaktır. Tüm ödemeler, ödeme tarihindeki TCMB Döviz Satış kurundan
ödenecektir.
19.2.2002 tarihinde toplam 70.000 euro’nun %18 KDV’si bir seferde fatura
tarihindeki kur üzerinden TL bazında ödenecektir.
Fatura açıklamasında “SIEMENS A.Ş. ile imzalanan üretim faaliyetinin
terkedilmesine ilişkin-tarih/-sayılı sözleşmeye istinaden” şeklinde yazılması istendi
Mali ve hukuksal açıdan böyle yazılması gerektiği ifade edildi. “Üretim faaliyetinin
terkedilmesi” ifadesinin bayilerin imajını zedeleyici olduğu bayilerce dile getirildi.
Bu ifadenin fatura açıklamasında yer alıp almayacağı konusu, SIEMENS’çe mali
müşavirlere danışılarak bayilere bildirilecektir.
Sözleşmenin 1.5 maddesindeki ifadenin “devredilecek” yerine “kullanılamaz hale
getirilecektir” şeklinde değiştirilmesi kararlaştırılmıştır.
Değişiklikleri içeren bir zeyilname hazırlanacaktır…”
(74) Sonuçta, üretim araçlarının devri ile Siemens ve bayileri arasındaki rekabet tamamen
ortadan kaldırılmıştır. Bu durumun potansiyel rekabet üzerindeki etkilerinin yanı sıra,
zaten 3 yıllık rekabet yasağı hükmü ile potansiyel rekabet olabildiğince ortadan
kaldırılmaya çalışılmıştır.
C. Bayilerin Alım Taahhütleri ve Siemens’e Verilen Teminat Çekleri
(75) Sözleşmenin “Hedef Ciro ve Teminatlar” başlıklı 3. maddesi, Sözleşmenin ekleri ve
Ek Protokol, bayilerin alım yükümlülükleri5 ile beraber bayiler tarafından SIEMENS’e
verilen teminat çeklerinin6 durumunu düzenlemektedir. 10.12.2001 tarihli ve Siemens
ile 6 bayinin imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler yer almaktadır:
“… ÇEK
Bayilerce verilmiş çeklerin SIEMENS’in muhasebe prosedörü gereği bankaya
verildiği dile getirildi Bayiler bu durumun çeklerin takasa verildiği anlamına geldiğini
söylediler. Bu konu çalışılacak ortak bir banka belirlenerek aşılmaya çalışılacaktır. …”
(76) Üretim araçlarının devri ile Siemens, bayisi olan teşebbüslerin rekabetinden
tamamen kurtulmuş olduğu gibi, alım taahhütleri ile de söz konusu bayilerin
kendisinden mal tedarik etmesini de güvence altına almıştır.
D. Rekabet Yasağı
(77) Sözleşme ile bayilere bayilik süresince ve daha da önemlisi bayilik sonrasında 3 yıllık
bir rekabet yasağı7 getirilmiştir:
“ 11. Rekabet Yasağı
11.1 BAYİ, SIEMENS’in yazılı izni olmaksızın;
11.1.1 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemleri veya bunların parçalarını
kendi başına değiştiremez,
11.1.2 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemlerle veya bunların
parçalarıyla –doğrudan veya dolaylı- rekabet eden orijinal veya

5 Bayilerin 2003 yılı alım taahhütleri 350.000 Euro’dur.
6 Teminat çekleri başlangıçta 100.000 Euro veya 200 milyar TL olarak belirlenmiş ve ilgili tutarın her yıl
DİE enflasyon oranında artırılması hükme bağlanmıştır.
7 Sözleşmenin 11.1.4. numaralı bu hükmü soruşturma sürecinde “rekabet yasağı sözleşme süresince”
olacak şekilde değiştirilmiştir.
12-21/562-160
20/49
taklit ürünleri satamaz, üretemez, satımına aracılık edemez,
bunlarla rekabet edemez ve pazarlayamaz,
11.1.3 . Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle beraber kullanılan veya
onlara monte edilebilen veya eklenebilen ürünleri, direk ve trafik
levhaları hariç, üretemez ve satamaz,
11.1.4 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemlerle iştigal edecek şekilde
ayrı bir şirket kuramaz, bu ürün ve sistemlerle iştigal eden
mavcut şirketlere ortak olamaz. BAYİ şirket yapısında meydana
gelecek pay sahibi değişikliklerini en geç 1 (bir) hafta içerisinde
SIEMENS’e bildirecektir.
11.2. 11. madde hükümleri, işbu Sözleşme’nin SIEMENS tarafından haklı
nedenle feshi durumunda da Sözleşme’nin sona ermesinden itibaren 3
(üç) yıl süre ile geçerliliğini muhafaza edecektir.”
(78) Siemens, rekabet yasağı hükmü ile, bayiliklik sözleşmeleri bittikten 3 yıl sonra dahi
bayilerin potansiyel rekabetini ortadan kaldırmayı amaçlamıştır.
E. Fiyat ile İlgili Hükümler ve Havuz Uygulaması
(79) Sözleşmenin “Sözleşme Yapma” maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri düzenlemektedir.
Madde metninde; “…Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek
fiyatlar BAYİ’nin SIEMENS’ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır…”
ifadelerinin devamında; “SIEMENS, BAYİ’ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını
verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle serbesttir. BAYİ fiyatlarını
diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar tarafından kabul edilebilir
olmasını garanti edebilecek şekilde haraket etmelidir…” açıklamasına yer verilmiştir.
(80) Sözleşme’nin Ek 2’sinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak karşısında “bayi
fiyatı (euro) ve liste fiyatı” ibareleri yer almakta, bir başka deyişle aynı ürün için iki
ayrı fiyat belirtilmektedir.
(81) İlk bakışta söz konusu fiyatlardan;
- Bayi fiyatını, Siemens’in bayiye ürün satış fiyatı,
- Liste fiyatını, Siemens’in bayinin nihai kullanıcı ürün satış fiyatı tavsiyesi
olarak algılamak mümkündür.
(82) Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve liste fiyatı
gibi kavramların kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden “havuzlara” kaynak
ayrılması, konuyu karmaşık hale getirmektedir.
(83) Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla en az 2 tip havuz oluşturulmaktadır:
- 1 no’lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin belirli bir
oranının aktarıldığı havuz,
- 2 no’lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzu.
(84) Metinlerden görüleceği üzere, 1 no’lu havuzun amacı bayiler arasında
gerçekleştirilen bölge dağılımından kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf
edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz oluşturmak, ikinci havuzun amacı ise bayileri
daha fazla teşvik etmek amacıyla prim sistemi teşkil etmektir.
(85) Esas itibarıyla, Siemens yetkilileri tarafından bayilik sisteminin oluşumu şu şekilde
ifade edilmiştir: “…Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge
belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A, B gibi kategorize edilmiş
oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına çalışılmıştır. Sistem
12-21/562-160
21/49
ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir.”
(86) Havuz uygulaması gibi bir konunun tartışılması ve uygulamaya konulmaya
çalışılması dahi, esasen bayilik sisteminin kurulabilmesi ve devamı açısından ortak
çıkarlardan bütün sistem üyelerinin faydalanabilmesinin önemini ortaya koymaktadır.
Bir başka deyişle sistemin devamı ancak tüm üyelerin menfaatinin devamı ile
mümkündür. Bilindiği gibi, bu tür yaklaşımlar rekabeti bozucu nitelikler taşıyan
anlaşmaların en önemli özelliklerindendir.
(87) Havuz uygulaması ve münhasır bayi bölgelerinin dönüşümlü olarak belirlenmesi gibi
uygulamalar, herhangi normal bayilik uygulamalarının dışında, kurulan sistemin
bozulmaması, bayilerin sistemi sabote etmemesi gibi nedenler ile bayilerin payını
eşitlemeyi amaçlayan davranışlardır. Bunun dışında fiyatlar konusunda ise
Siemens’in merkezi bir yönlendirmesinden bahsetmek mümkündür.
F. Sözleşme Hükümlerinin Değerlendirilmesi
(88) Siemens ve bayileri arasında imzalanan sözleşmenin, özellikle yukarıda yer verilen
hükümler açısından bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bayilik
sözleşmeleri öncesinde tarafların uzlaştıkları konular esasen sistemin neyi
amaçlayarak kurulduğunu çok açık bir biçimde ortaya koymaktadır.
(89) Bayilik sözleşmeleri birbirine rakip olan teşebbüsler arasında yapılmıştır: Bayilik
sistemi ile daha önce rekabet halinde olan teşebbüsler birbirleri ile rekabet etmek
yerine bir bayilik sistemi oluşturarak Siemens’in bayisi konumuna gelmişler, münhasır
bayi uygulaması ile sözkonusu bayilerin kendi aralarındaki rekabet de sona
erdirilmiştir. Bunun dışında bayilik sözleşmesinin rekabet yasağı hükmü gereğince
bayiler ile Siemens arasındaki rekabet de sonlandırılmıştır. Bu anlamda sözleşmeyle
hem bayiler ile Siemens, hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet sona erdirilerek
ilgili pazarın önemli bir kısmında rekabet ortadan kalkmıştır.
(90) Sistemin merkezinde Siemens bulunmaktadır: Siemens bayilik sözleşmeleri hem
bayilerin rekabetini ortadan kaldırmış hem de bayilerin kendisinden mal temin
etmelerini garanti altına almıştır. Sözleşme maddeleri ve uygulamalara birlikte
bakıldığında, Siemens’in bayileri merkezden çok sıkı bir biçimde kontrol ettiği
görülmektedir. Hatta prim sistemi için getirilen havuz uygulamasındaki paralar dahi,
bayilerin toplam ciroları üzerinden belirli oranda kesilen paralardan oluşturulmaktadır.
(91) Bayilerin ödülü de rekabetin sınırlandırılmasıdır: Bayiler üretim araçlarının devri ile
Siemens’ten para almaya hak kazanmışlar, münhasır bayilik sistemi ile de
kendilerine ait “izole” bölgelerde rekabetin sınırlandırılmasından olabildiğince
faydalanmaya çalışmışlardır.
(92) Sistem bayilik sisteminden daha çok rakipler arasında yapılan ve rekabetin yatay
kısıtlanması sonucunu doğuran özellikler ve etkiler taşımaktadır: Bayilik
sözleşmelerinde yer alan hükümlere ve uygulamalara bakıldığında esasen
oluşturulanın yalnızca bir bayilik sistemi olmadığı çok rahat bir biçimde görülmektedir.
Rekabeti sınırlayıcı anlaşmaların da özelliklerinden olan rekabet yasağı, pazar
paylaşımı, havuz uygulaması, üretim araçlarının devri gibi hükümler bahsi geçen
bayilik sözleşmelerinin de en önemli konularını oluşturmaktadır.
I.3.1.3. Bayilik Sistemi Sonrası Durumun Tespiti
(93) Kararın önceki bölümlerinde yer verildiği üzere, bayilik sistemi kurulması öncesinde
hem Siemens hem de soruşturma aşamasında bayilik ağı içerisinde bulunan 6
teşebbüs birçok ihalede birbirlerine rakip teklifler sunmuşlardır.
12-21/562-160
22/49
(94) Ancak bayilik sözleşmesi ile her bayiye münhasır bölgeler tahsis edilmiştir. Bir başka
deyişle o bölgede Siemens ürünlerinin satışı (buna o bölgedeki belediyeler ve
karayolları tarafından açılacak ihaleler de dahil olmak üzere) yalnızca bölge sahibi
bayi tarafından gerçekleştirilecektir. Bu durum sözleşmeyle teminat altına alınmış ve
fiilen birçok kere de uygulanmıştır.
(95) Ancak sözleşmenin söz konusu şartına rağmen bayiler birçok kez, sözleşme
hükümleri uyarınca mal satmalarının yasak olduğu bölgelerdeki ihalelere katılarak
teklif vermişlerdir. Bu durum ilk bakışta ilgili pazarda rekabetçi bir ortamın var olduğu
şeklinde yorumlanabilir. Ancak, bu ihalelerde de sistem içerisinde yer alan
teşebbüsler arasında en iyi teklif bölge sahibine aittir.
(96) Bayilerin esasen mal satmalarının yasak olduğu bir bölgedeki ihalelere teklif
vermelerinin sebebi Siemens bayilik sisteminin oluşturulması ile aynıdır: Rekabetin
ortadan kaldırılarak bütün ihalelerin olabildiğince sistemde yer alan teşebbüslerin
kazanmasını sağlamak konusundaki ortak çıkar.
(97) Bu durumda her bayi kendi bölgesindeki ihaleyi kazanma konusunda en yüksek
şansa ulaşmayı hedeflemiştir. Kazanılan her ihalenin Siemens açısından daha fazla
ürün satışı anlamına geldiği ise açıktır.
(98) Bu çerçevede Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi temel olarak iki konuda
rekabeti ihlal etmektedir:
1- Siemens de dahil olmak üzere, rakip durumundaki teşebbüslerin bayilik ve
münhasır bölge tahsisi sonucu aralarındaki rekabetten vazgeçmelerine yol açan
bayilik sözleşmeleri,
2- Bayilik sözleşmelerindeki satış yasağına rağmen münhasır bölgeler dışındaki
ihalelere de danışıklı teklifler verilmesi suretiyle ihalelerin bölge bayisi veya sistemde
yer alanlar tarafından kazanılmasını sağlamak.
(99) Görüldüğü üzere bayilik sisteminin temel amacı ve sonucu; piyasadaki rekabetin
sonlandırılarak, sistem üyelerinin karlarının ençoklaştırmaya çalışmaktır.
(100) Bayilik sistemi bu konuda bayilere iki şekilde yardımcı olmaktadır:
- Birincisi, sistemde yer alanlara maksimum getiri sağlamak bakımından her bayiye
münhasır bölgeler tahsis edilerek o bölgeler açısından risk olabildiğince
azaltılmışken; ikinci olarak diğer rekabet unsurlarını kontrol edebilmek, mevzuat
engellerini aşabilmek veya rekabet yaşandığı görüntüsünü sağlamak amacıyla da
bayiler bölge dışındaki ihaleler için danışıklı teklifler vermişlerdir.
- Bu anlamda esasen oluşturulan bayilik sistemi ile genel olarak piyasada mal
satma biçimi olan kamu ihalelerinde rekabet ortadan kaldırılmaktadır.
I.3.1.3.1. Münhasır Bölge Tahsisi
(101) Bayilik sözleşmelerinin 1.2. maddesi tüm bayilere münhasır bir bölge tahsis
etmektedir. Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da
bayilerin kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi
bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamayacağı ifadeleri yer almaktadır.
(102) Her bir bayiye münhasır bölge tahsis edilmesi nedeniyle, bayiler bayilik sistemi
öncesindeki piyasa yapısına göre rekabetin daha az yaşandığı ortamlarda ihalelere
girebilme şansını elde etmişlerdir (Bu durum, ayrıca sistem dışında kalan firmaların
ihalelere katılıp katılmaması ile de bağlantılıdır).
(103) Kararın yukarıda yer alan bölümlerinde bayilik sistemi öncesinde karayolları ve
12-21/562-160
23/49
belediye ihalelerinde Siemens ve bayilerin rekabet içinde oldukları bir başka deyişle
birbirlerine rakip oldukları açıkça gösterilmiştir. Bu bölümde ise -tam tersine- daha
önce rekabet içinde olan Siemens ve bayilerin, bayilik sistemi sonrasında, münhasır
bölge paylaşımı ile rekabeti nasıl ortadan kaldırdıkları tespit edilmiştir.
(104) Aşağıda yer alan ihale örneklerinde görüldüğü üzere, bir bölgedeki ihaleye ister
sadece bölge sahibi isterse birden fazla bayi katılsın, ihaleleri sistem içerisinden
genellikle bölge sahibi kazanmaktadır. Bu durumun tesadüf sonucu olmadığı açıktır.
Bölge sahibi bayi dışındaki bayilerin kazanmayı bir türlü başaramadıkları ihalelere
neden katıldığı ise kararda “Danışıklı Teklifler”in anlatıldığı bölümde ortaya
konulmuştur. Aşağıdaki tablolarda en az bir sistem üyesinin yer aldığı ihalelere yer
verilmiştir.
Tablo 3- Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı belediye ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi8
Diyarbakır B.Bel. 06.08.2003 TKS TKS TKS
Edirne B. Bel. 16.05.2002 SFA SFA SFA
16.05.20029 SFA SFA
Gebze Bel. 17.10.2002 SFA
İsbak
SFA SFA
İzmir B.Bel. 03.09.2002 SFA
TKS
SFA SFA
Malatya B. Bel. 03.01.2002 Trasin
EMT
Trasin Trasin
08.10.2002 Trasin
EMT
Sinyalizasyon
Trasin
27.05.2003 Trasin
Sinyalizasyon
Best
Trasin
12.06.2003 Trasin
Sinyalizasyon
Best
Trasin
24.07.2003 Trasin
Sinyalizasyon
Best
Trasin
27.05.2003 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Trasin
05.09.2003 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Best
Trasin
05.09.2003 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Best
Trasin
02.12.2003 Trasin
Sinyalizasyon
Best
Trasin
10.12.2003 Trasin
EMT
Best
Trasin
19.12.2003 Trasin
EMT
Trasin

8 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğunu göstermektedir. Bayilik sözleşmeleri
01.10.2001 tarihinde imzalanmıştır.
9 Kararda tek bir idarenin aynı tarihli görülen ihaleleri farklı ihalelerdir.
12-21/562-160
24/49
Best
Sivas B. Bel. 02.07.2002 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Trasin Trasin
29.07.2002 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Trasin
20.11.2002 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Trasin
20.1.2003 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Trasin
19.02.2003 Trasin
Sinyalizasyon
EMT
Trasin
İzmir B.Bel. 29.08.2002 SFA
TKS
Sintek
SFA SFA
İzmit B.Bel. 02.10.2003 SFA
TKS
Seda
Kaya
Kaya SFA10
Gaziantep B. Bel. 17.02.2002 Trasin
TKS
EMT
EMT EMT
19.11.2002 Trasin
TKS
EMT
EMT
18.06.2003 Trasin
EMT
Trafik Market
EMT
Konya B. Bel. 09.04.2002 Sintek
SFA
Sintek Sintek11
Antalya B. Bel. 14.04.2002 Sintek
Sinyalizasyon
Ultra
Ant. T. Sin.
Ant. T.
Sin.12
Sintek
28.02.2002 Sintek
Sinyalizasyon
Ultra
Ant. T. Sin.
Ant. T. Sin.
10.10.2002 Sintek
Ultra
Tgs
Tgs
Diyarbakır B. Bel. 06.08.2003 TKS TKS13 TKS
Kayseri B. Bel. 20.11.2003 Trasin
Ultra
Özbest
Teknopol
Anadol E.
Trasin
/Özbest
Trasin

10 Bayilik sözleşmesi sonrası İzmir B. Belediyesi’nin açmış olduğu toplam 13 ihalenin 7’sine bayilerden
yalnızca SFA katılmıştır. Yalnızca bir ihaleye TKS de teklif vermiş olmasına rağmen teklifi SFA’dan
daha yüksektir. Söz konusu ihaleyi SFA da kazanamamıştır.
11 Sintek, bayilik sözleşmeleri sonrası Konya B. Belediyesi’nin düzenlemiş olduğu diğer 7 ihalenin
6’sına katılmış ancak sadece 1 tanesini kazanabilmiştir. Söz konusu ihalelerin hiçbirine diğer bayiler
teklif vermemişlerdir.
12 Antalya B. Belediyesi’nin yapmış olduğu ihalelerin birçoğunu yerel firmalar kazanmıştır.
13 İhaleye sadece TKS katılmıştır. Şirketin vermiş olduğu bedel yaklaşık 497 milyar TL. dir.
12-21/562-160
25/49
Bursa B.Bel. 04.06.2003 Trasin
Öztay
Trasin Trasin
25.07.2002 EMT14
Tgs
Özbest
Özbest
04.12.2001 Trasin
Ortadoğu
TRASİN
Trabzon B. Bel. 13.12.2001 SFA
TKS
Ultra
Yeni Akabe
SFA SFA
04.07.2002 SFA
TKS
Sinyalizasyon
SFA
20.02.2002 SFA
TKS
Seç Oto.
SFA
Ankara B. Bel. 30.10.2003 TKS TKS TKS
26.08.2003 TKS
Trafik Market
TKS
20.08.2002 EMT15
Siemens
Ultra16
Anfa17
Anfa
10.06.2002 Siemens
TKS18
Ultra
Anfa
Siemens
10.01.2002 Siemens
SFA19
Özbest
Afif
Anfa
Anfa

Tablo 4- Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı karayolları ihalesi
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi20
TCK 2. Bölge /İzmir 02.11.2001 SFA
Ultra
Aysolar
SFA SFA
27.05.2002 SFA
Ultra
Ortadoğu
Ortadoğu
15.08.2003 SFA-Özgürler
Satra
Seltra
SFA-Özgürler
27.10.2003 SFA
Aysolar
Özcan K.
Ulukar
Trafik M.
Sun Power
Aysolar

14 Bölge sahibi Trasin ihaleye katılmamıştır.
15 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
16 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
17 Anfa Ankara Altınpark İşletmeleri Ltd.Şti.
18 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
19 İhale dışı bırakılmıştır.
20Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğunu göstermektedir. Bayilik sözleşmeleri 1 Kasım
2001’de imzalanmıştır.
12-21/562-160
26/49
03.11.2003 SFA
Aysolar
Aysolar
20.11.2003 SFA
Ultra
Odisan
İptal
TCK 3.
Bölge/Konya
08.07.2002 SFA21
Sintek
Ultra
Mah.Ek.
Ermak
Özbest
Özbest Sintek
10.07.2002 Siemens22
Ultra
Mah.Ek.
Ermak
Siemens
22.10.2003 Sintek
Özc.Kam.
Teknopol
Sintek
TCK 4. Bölge
/Ankara
13.11.2002
(Ank-Bolu-
Esk-K.kale)
TKS
SFA
Ultra
TKS TKS
20.06.2003 TKS-Ortana
Ultra
C.Albayrak
TKS-Ortana
08.10.2003
(Delice
Ayrım,
Güdül…..)
TKS
SFA
Trasin
Ortana
TKS
09.10.2003
(Mah-Ayr.
Kazan….)
TKS
SFA
Trasin
Ortana
TKS
TCK 6. Bölge
/KAYSERİ
15.07.2003 Trasin
Özbest
Ortadoğu
Ortadoğu Trasin
15.10.2003 EMT23
Uzman
EMT
TCK
7.Bölge/Samsun
12.08.2002 Sinyalizasyon
EMT
Başkent
Sinyalizasyon

Sinyalizasyon

TCK
8.Bölge/Elazığ24
05.12.2001 Sinyalizasyon
Nurhat
Nurhat Sinyalizasyon

30.09.2003 Sinyalizasyon
Ortadoğu
Teknopol
Özbest
Özcan Kam.
Ortadoğu
TCK 10. Bölge 30.10.2003 SFA
Özbest
SFA SFA
TCK 11. Bölge 23.08.2002 Sinyalizasyon
Arma
Süretli
Ortadoğu
Aker
Süretli Sinyalizasyon

21 Bu ihaleyi her ne kadar Sintek kazanamamış dahi olsa teklifi SFA’dan daha düşüktür.
22 Siemens’in kazandığı bu ihaleye Sintek katılmamıştır.
23 Bölge Trasin’in olmasına rağmen, Trasin ihaleye katılmamıştır.
24 Elazığ Karayolları ihaleleri açısından Sinyalizasyon, Belediye ihaleleri açısından SFA’nın bölgesi
içinde yer almaktadır.
12-21/562-160
27/49
18.07.2003 Sinyalizasyon
TKS
Sinyalizasyon
TCK 12. Bölge
/Erzurum
03.07.2003 SFA
Özbest
M.Ak.Ers.
H.Ser.Kas.
M.Ak.Ers. SFA
22.10.2003 EMT25
Özbest
Özbest
TCK 13. Bölge
/Antalya
14.08.2002 Sintek
Ultra
Ultra

Sintek
14.08.2002 Sintek
Ultra
Sintek

Sintek
10.01.2003 Sintek
Ultra
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Sintek


10.01.2003 Sintek
Ultra
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Ortadoğu


10.01.2003 Sintek
Ultra
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Ultra


10.01.2003 Sintek
Ultra
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Özbest


TCK 14.
Bölge/Bursa
22.11.2001 Trasin
Ortadoğu
Ortadoğu Trasin
15.10.2002 Trasin Trasin
3.9.2003 Trasin
Tekon
Özbest
Tekon
TCK 16. Bölge 18.9.2003 Trasin
Sintek
Tekon
Teknopol
Özbest
Sintek26
14.11.2003 Trasin
Ultra
Ultra

(105) Görüldüğü üzere, ihalelere ya bölge sahibi bayi sistem içerisindeki tek aday olarak
katılmakta ya da birden fazla sistem üyesinin ihaleye katılarak bölge sahibi bayinin
ihaleyi almasına yardımcı olunmaktadır.
I.3.1.3.2. Havuz Sistemi ve Fiyat Tespiti
(106) Sözleşme’nin “Sözleşme Yapma” başlıklı 10. maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri
düzenlemektedir. Madde metninde; “…Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere
esas teşkil edecek fiyatlar BAYİ’nin SİEMENS’ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki

25 SFA’nın bölgesindeki ihaleye SFA katılmamıştır.
26 Bu ihale bölge sahibinin katılıp sistemdeki başka bir bayinin aldığı tek örnektir. İhaleyi kazanan
Sintek taşeron olarak Trasin ile anlaşmıştır.
12-21/562-160
28/49
fiyatlardır…” ifadesi yer almakta ve devamında da; “SİEMENS, BAYİ’ye tavsiye ettiği
son müşteri satış fiyatlarını verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle
serbesttir. BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar
tarafından kabul edilebilir olmasını garanti edebilecek şekilde hareket etmelidir…”
açıklaması bulunmaktadır.
(107) Sözleşme’nin 2 numaralı ekinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak karşısında
“bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı” ibareleri yer almakta, başka bir deyişle aynı ürün için
iki ayrı fiyat belirtilmektedir.
(108) Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir:

Ana Birim Bayi Fiyatı (Euro) Liste Fiyatı (Euro)
Master 4 gr basic dedek. (…..) (…..)
Master 4 gr compact (…..) (…..)
………… ………. ………..

(109) Yukarıda yer alan tablodaki fiyatlardan;
- Bayi fiyatının, Siemens’in bayiye uyguladığı ürün satış fiyatı,
- Liste fiyatının, Siemens’in bayiye tavsiye ettiği nihai kullanıcı ürün satış fiyatı
olduğu anlaşılmaktadır.
(110) Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve liste fiyatı
gibi kavramlar kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden “havuzlara” kaynak
ayrılması nedeniyle konu ayrıntılı olarak incelenmiştir.
(111) Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla 2 tip havuz bulunmaktadır:
- 1 no’lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin belirli bir
oranının aktarıldığı havuzu,
- 2 no’lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzunu ifade etmektedir.
(112) 1 no’lu havuzun amacı bayiler arasında gerçekleştirilen bölge dağılımında
kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz
oluşturmak ve sistem karını olabildiğince eşitlemek, ikinci havuzun amacı ise bayileri
daha fazla satış hacmine teşvik etmek amacıyla prim sistemi oluşturmaktır.
(113) 25.09.2001 tarihli ve Siemens, TKS, Trasin, Sintek, EMT, SFA ve Sinyalizasyon
imzalı tutanakta aşağıda yer alan ifadelere yer verilmiştir:

“…1. TC Karayolları Bölge Müdürlükleri ve Sözleşme kapsamında Büyükşehir
kategorisinde bulunan illerde Siemens Bayiye keseceği faturayı liste fiyatı üzerinden
düzenleyecek, liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki tutar havuza aktarılacaktır…”

(114) 24.10.2001 tarihli ve imzalı bayi toplantı tutanağında aşağıda yer alan ifadeler
bulunmaktadır:

“…- Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği konuşuldu,
kötü ledle yapılanın da 165 euro olarak söylendi. …
…
- Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu:

Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani malzemeler
ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise karı potaya kalacak maliyet
hesabı için ortak karar verilip belirlenecek
12-21/562-160
29/49

Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit kota olarak
dağılacak.
…
- Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak parça
kalemlerde daha düşük fiyat istendi….”.

(115) 10.12.2001 tarihli ve Siemens ile 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler
yer almaktadır:

“ … ORTAK BÖLGELERDE HESAP ÇIKARILMASI
Karı potaya konulacak bölgelerde kar hesabının nasıl yapılacağı konuşuldu.
Ortak bölgelerde alınacak işlerin sözleşme gereği maliyet dışında kalan karının
potaya atılması gerektiği bir kez daha dile getirildi. Bu işlerle ilgili maliyet
hesabının nasıl yapılacağı konuşuldu. Maliyetin belirlenmesindeki yöntemin
Bayındırlık fiyatından belli bir indirim yapılması olabileceği konuşuldu…”

(116) TKS’de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve sözleşme imzalanması öncesi bir
toplantıya ait olduğu düşünülen imzasız belgede yer alan aşağıdaki ifadeler de son
derece çarpıcıdır:

“ Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar:
…
2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan tüm işler sekiz
(8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi alım olması durumunda
Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi uygulanacaktır.

3.TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve taşeron
ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar marjı
sağlanacaktır.
…
7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu havuz
oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30’un altında olmayacaktır.

8.Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır.
…
17. Büyükşehirlerdeki UTC işilerinde %10 kar payı 2 nolu havuza aktarılacaktır.
18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak yapılacak
ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır…
Not: 1 nolu havuz %30
2 nolu havuz %10 oranındadır.”
(117) Siemens’te yerinde inceleme esnasında elde edilen 03.01.2002 tarihli, Toplantı Notu
konulu şirket içi elektronik postada aşağıda yer alan ifadeler bulunmakadır:
“…- Ortak olan bölgelerde hesap yapma yönteminin aşağıdaki şekilde olması
gerektiği görüşüldü:
Sadece malzeme alımı işlerinde Siemens’in söz konusu bayisine alınan işin
keşfinden %20 sini masraf karşılığı vermesini geri kalan miktar ile bayi fiyatı
12-21/562-160
30/49
arasındaki farkı (var ise) potaya ayırması istendi. Bu konu ile ilgili Siemens’in
görüşü Bayilere iletilecek…
Ortak bölgelerdeki altyapı işleri 2001 yılındaki düşük fiyatlar nedeniyle bu sene işi
alan bayiler tarafından halledilecek ve bunlarla ilgili bir hesaplama
yapılmayacaktır.
Altyapı işleri 2002 yılı fiyatları belli olduktan sonra tekrar görüşülecek, ancak
altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulacak ve bu işler belirli bir kavşak
başı birim fiyat ile bu taşerona verilecek.…
- Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve önlenmesi
Siemens’ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması yapılacak…”
(118) Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket içi
elektronik postadaki ifadeler aşağıdaki gibidir:
“ Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır:
1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler:
Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek fiyatlar
değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. … Ancak bu sene
potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye atılacaktır. … Bu gönderdiğim
toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır. Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara
göre kalkülasyon yapılmalıdır.
2- Zararına alınan işler:
Bu siparişlerde sözleşme gereği Simko onayı çerçevesinde bayilerin zararına
aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan %20 indirimle
bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına aldığının belgeleri ile birlikte
siparişi tarafımıza vermektedirler. …”
(119) Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14.01.2002 tarihli şirket içi
elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir:
“Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve Karayollarıdır.
Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır:
1- Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının altına alınmış
işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens bayinin satmış olduğu
fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği siparişlerdir.
2- Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada Siemens bayinin
müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak olup, aradaki fark
potaya atılacaktır. Bu potada toplanan bedeller 3 ayda bir bayilere fatura
karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6’sı oranında
fatura keseceklerdir. …)
3- Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste fiyatından fatura
kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki fark gene potaya atılacaktır. …”
(120) Aynı metin üzerinde el yazısı ile verilen örnek aynen aşağıdaki gibidir:



12-21/562-160
31/49
60…………………………….80.…………………………100
20 20



20’lik bayi fatura kesecek Bayi satış fiyatı Potaya atılacak
ve ayrılacak Siemens satış fiyatı

(121) Yukarıda yer verilen bilgilerden anlaşıldığı üzere; havuz uygulaması, sistemin
kuruluşu anında sistemde yer alan bayilerin gelirleri arasında oluşabilecek olası
farklılıkları ortadan kaldırmak amacıyla oluşturulmuştur. Bilindiği gibi sistem içerisinde
her bayiye bir bölge tahsis edilmiş ve sistemin dönüşümlü olması kararlaştırılmıştır.
Ancak yine de bazı bölgelerde çok fazla ve bazı bölgelerde çok az ihaleye çıkılması
ve bayilerin gelirlerinde faklılıklar oluşması olasılığı karşısında; her bayinin kendisine
düşen bölgeye rıza göstermesi bir diğer deyişle bayiler arasında oluşacak gelir
farklılıklarını ortadan kaldırmak ve hem sistemin oluşumu hem de sistemin devamını
sağlamak bakımından havuz sistemine ayrıca ihtiyaç duyulmuştur.
(122) Yukarıda yer verilen belgelerdeki ifadelerden, bayilerin fiyatlar konusunda aralarında
müzakerelerde bulunmalarının yanısıra Siemens’in de birçok konuda ve özellikle
fiyatlar ve kar paylaşımı ile ilgili olarak merkezi yönlendirmede bulunduğu
görülmektedir.
(123) Dolayısıyla, sistemin temel amacının; ihalelerin sistem içerisindeki firmalar
tarafından, rekabetin sınırlandırılması yoluyla en iyi fiyat ile kazanılması ve bunun
sistem üyeleri arasında paylaşımının sağlanması olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.1.3.3. Siemens’in Merkezi Koordinasyonu ve Danışıklı Teklifler
(124) Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere
katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına alınmıştır.
Bayilik sistemi içerisinde yasaklanmış olmasına rağmen zaman zaman bayilerin
kendi bölgeleri dışındaki yerler için de teklif verdikleri görülmektedir. Ancak istisnalar
dışında bayiler kendi bölgeleri dışındaki yerlere ilişkin ihaleleri kazanamamıştır.
(125) Bayilik sistemi ile yasaklanmış olmasına rağmen bayilerin kendi bölgeleri dışındaki
yerler için teklif vermelerinin olası nedenleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
- Bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılma yeterliğine sahip
olmadığı bir durumda, ihalenin sistem içerisinde kalması için bayi ağı içindeki
başka bir bayinin o ihaleye teklif verdiği durumlar,
- Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da teklif
verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler vererek yine
ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlanması durumu,
- İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet yaşandığı
görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak amacıyla27 danışıklı
tekliflerin verilerek ihalelerin alınması durumu.
(126) Daha önce de belirtildiği üzere bayilik sistemi ile esas olarak amaçlanan 7 firma
arasındaki rekabetin sonlandırılarak ihalelerin sistem içerisindeki firmalar tarafından
kazanılmasıdır.


27 Örneğin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir.
12-21/562-160
32/49
A. Merkezi Koordinasyon
(127) Sözleşmenin 2.3. maddesine göre, bayiler “Sözleşme kapsamındaki ürün ve
sistemlerle ilgili resmi ihalelere SIEMENS’e danışarak teklif vereceklerdir.”
(128) Ayrıca, belirtildiği üzere her ne kadar bayilerin kendi fiyatlarını belirleme serbestisi
bulunsa dahi rekabetçi bir ihalede fiyatın düşürülmesi gerektiği durumlarda, ancak
Siemens’in onayı ile fiyatlar düşürülebilmektedir. Bu konuya yönelik olarak, TKS’nin
yerinde incelemeler esnasında yapmış olduğu açıklamalar aşağıdaki gibidir:
“İhalelere TKS teklif vermektedir. Tekliflerimizde Siemens ürünleri kullandığımız,
onun bayisi olduğumuz belgelenmektedir. İhalelerde vereceğimiz tekliflerin
fiyatlarını kendimiz belirliyoruz. Ürünün fiyatları zaten ürün fiyat listesinde
belirlenmiştir. Ancak ihalenin türüne göre, (pazarlık usulünde örneğin) fiyatı
düşürmek gerekebilir. Bu durumda Siemens’i arayıp şu fiyata indirebilir miyiz diye
sorarız. Ancak sonuçta Siemens’i aldığımız ihaleler ilgilendirmez, kar zarar bize
aittir.”
(129) Bu gibi durumlar bayilik ağının oluşturulması aşamasında da gündeme gelmiştir.
25.9.2001 tarihli toplantıya ilişkin tutanakta şu ifadeler yer almaktadır:
“…2. Zararına alınan işlerde Siemens kendi sağladığı malzemeler için indirimli
keşif bedelleri üzerinden %20 indirimle malzeme temin edecektir. Ancak bu işler
için Siemens mutabakatının alınması şarttır.

3.Büyükşehir kategorisinde bulunmayan şehirlerdeki merkezi sistem işleri
SIEMENS tarafından alınacak ve o bölge Bayisi Siemens’in taşeronu olarak
çalışacaktır. SIEMENS merkezi sistem fatura bedeli üzerinden %20 oranındaki
tutarı BAYİ’ye ayrıca ödeyecektir.

4. Bölge Bayi TCK işlerinden birini yapamayacağını belirtirse SIEMENS hangi
Bayinin işi yapacağına karar verecektir…”

(130) Kendi bölgesinde yer alan bir ihaleye teklif verme konusunda yeterliliğe sahip
olmayan bayinin bölgesinde diğer bir bayi Siemens’in onayını alarak teklif
verebilmektedir. Konuyla ilgili EMT tarafından yerinde incelemeler esnasında
Raportörlere yapılan açıklamalar aşağıdaki gibidir:

“Sözleşme gereği bayiler birbirlerinin bölgesindeki ihalelere teklif
vermemektedirler. Ancak örneğin bir bayi teklif verme yeterliliğine sahip değilse
Siemens’in onayı alınarak bölge dışına da teklif verilebilir. Buna örnek olarak
Erzurum, İzmir ihalesini gösterebilirim.”
(131) 06.09.2001 tarihli Siemens ve bayiler imzalı tutanaktaki ifadeler aşağıdadır:
“….5. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale
indirimine Siemens karar verecek, işi olan firmanın ilgili işlerden beklediği kar
karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafından karşılanacaktır. Böyle bir durumda
Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmesi halinde bu işe ait
%10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır. …
8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği
esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens’in veto etme
yetkisi vardır. …”

12-21/562-160
33/49
(132) Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket içi
elektronik postadaki ifadeler aşağıdaki gibidir:
“Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır:
1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler
Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek fiyatlar
değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. … Ancak bu sene
potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye satılacaktır. … Bu gönderdiğim
toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır. Siparişlerin tarihlerine göre geçerli
fiyatlara göre kalkülasyon yapılmalıdır.
2- Zararına alınan işler:
Bu siparişlerde sözleşme gereği simko onayı çerçevesinde bayilerin zararına
aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan %20 indirimle
bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına aldığının belgeleri ile
birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. …”
(133) Siemens’te yapılan inceleme esnasında elde edilen 14.01.2002 tarihli şirket içi
elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir:
“Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve Karayollarıdır.
Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır:
1. Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının altına
alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens bayinin satmış
olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği siparişlerdir.
2. Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada Siemens bayinin
müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak olup, aradaki fark
potaya atılacaktır. Bu potada toplanan bedeller 3 ayda bir bayilere fatura
karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6’sı
oranında fatura keseceklerdir. …)
3. Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste fiyatından fatura
kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki fark gene potaya
atılacaktır…”
(134) Görüldüğü üzere, Siemens sistemi sıkı bir biçimde kontrol etmektedir. Kurulan sistem
ile her bayiye bir menfaat sağlanmaya çalışılmakta, bayiler arasındaki eşitliğin
sağlanması ve denetim ile kontrol konuları Siemens’e bırakılmaktadır.
B. Danışıklı Teklifler
(135) Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere
katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına alınmıştır.
(136) Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da bayilerin kendi
faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi bölgesi
dışında hiçbir surette faaliyette bulunamayacağı ifadeleri yer almaktadır. Bu durum
Sintek yetkilileri tarafından incelemeler esnasında:
“…bayiler listede yer alan ürünlere ilişkin olarak sözleşme ekinde yer alan
yerler dışındaki ihalelere girmemeyi bayilik sözleşmesiyle taahhüt etmişlerdir.”
şeklinde ifade edilmiştir.

12-21/562-160
34/49
(137) Siemens bayilerin ihalelere katılmaları hakkındaki görüşlerini inceleme esnasında;
“İhaleler genel olarak trafik lambası gibi ürünlerin alımına yönelik olabileceği
gibi, merkezi trafik sistemi kurulmasına yönelik olmaktadır. Merkezi sistem
ihaleleri dışında, ihalelere yalnızca bayilerimiz katılmaktadır. Hangi ilin
belediyesi ihaleye çıkmış ise, o bölgeden sorumlu bayimiz ihaleye
katılmaktadır. … Bir bayimizin katıldığı ihaleye doğal olarak başkaca bir
bayimiz girmemektedir.”
şeklinde ifade etmiştir.
(138) Bu durumu teyid eder nitelikte, Siemens’ten elde edilen ve Fetih Ürkmez tarafından
Siemens’in diğer çalışanlarına elektronik posta ile gönderilen bir toplantı notunda,
bayilerin kendi bölgeleri dışında teklif vermeleri konusu yer almaktadır. Toplantı
notunun ilgili bölümü aynen;
“Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve
önlenmesi Siemens’ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması yapılacak”
şeklindedir.
(139) Siemens’te yerinde incelemelerde elde edilen Toplantı Tutanağında da:
“…YER: SFA Firması-Öveçler ANKARA…
Katılanlar: SFA, SİNYALİZASYON, TRASİN, TKS, EMT, SIEMENS, YAPI
KREDİ Farabi Şb. ve Siteler Şb. Yetkilileri
Toplantıda aşağıdaki hususlar görüşülmüştür:…
5. EMT ve Sinyalizasyon firmalarının Adana ve Datça’da 3. Kişilere mal
teslimatı/satımı hakkında endişeleri dile getirildi ve konuyla ilgili açıklama
bekledikleri belirtildi. Bu bağlamda 3. Kişilere Siemens’in mal satıp
satmayacağı konusunda güvence istendi…”
ifadeleri yer almaktadır.
(140) 06.09.2001 tarihli toplantı tutanağında aynen:
“…7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez ve
kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum Ana
Sözleşme koşullarına uymadığı anlamına gelecektir. Bayiler arası
uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır. …”
ifadeleri yer almaktadır.
(141) Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelere göre bayilerin kendi bölgeleri dışındaki bir
bölgede ihalelere girmeleri yasaktır. Ancak, bayilik sistemi gereğince yasak olmasına
rağmen, bayiler kendilerine ait olmayan bölgelerde çok sayıda ihaleye katılarak teklif
vermişlerdir. Buradaki temel amaç ihaleyi kazanmak ya da fiyat rekabeti değil,
danışıklı teklifler verilmesi suretiyle bölge sahibi bayinin ihaleyi kazanmasına
yardımcı olmaktır.
(142) Bayilerin kullandıkları danışıklı teklif yöntemleri duruma göre değişiklikler
göstermiştir. Danışıklı tekliflere genel olarak aşağıda yer alan iki temel amaç için
başvurulmuştur:
- Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da teklif
verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler vererek yine
ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlandığı durum,
12-21/562-160
35/49

- İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet yaşandığı
görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak amacıyla28 danışıklı
tekliflerin verildiği durum.
(143) Dolayısıyla, bayilik sistemi kendisine tayin edilen bölge içinde bayilere sistem
dışından rakip çıkması halinde, ihalenin sistemde kalmasını teminen birden fazla
bayinin danışıklı teklifleri ile bayiye yardımcı olunmaktadır.
(144) 10.12.2011 tarihli ve Siemens ile 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler
yer almaktadır:
“…Verilen teklifleri yan teklif olarak SIEMENS’in de vermesi istendi. Bu konular
idarelerce daha sonradan farklı yorumlandığı için uygun görülmemiştir. …”
(145) Her ne kadar Siemens’in ihalelere katılarak yan teklif vermesi uygun görülmemiş ise
de29, bu anlayış sistemce benimsenmiş ve bayiler ihalelerde birbirlerine destek olmak
amacıyla danışıklı teklifler sunmuşlardır.
(146) Yukarıda bahsedilen hususlar ile ilgili ilk örnekte, kendi bölgesinde ihale açılan bayi
yüksek teklifte bulunmakta diğer bayi ise düşük teklifte bulunmaktadır. Bayilerin planı;
sistem dışında yer alan firmanın teklifi her iki bayinin teklifinin arasında ise, ihaleyi
kazanan bayinin taşeron olarak bölge sahibi bayiye işi devretmesi, sistem dışında yer
alan firmanın teklifi her iki bayinin teklifinin üzerinde ise, düşük teklifi veren bayinin
ihale dokümanlarını tamamlamayarak ihalenin yapıldığı bölgenin bayisinin ihaleyi
yüksek fiyattan kazanmasını sağlamasıdır.
(147) Yapılan ihbarda aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“T.C.K. Sivas 16. Bölge Müdürlüğü TRASİN Elektroniğin bölgesidir. Ancak SİNTEK
firması diğer katılımcı firmaların işi almaması için (…..) TL teklif verdi. Tekeli oluşturan
SİNTEK firmasında iş kalsa idi eksik evrakları tamamlamayıp yeterlilik dışı kalacaktı.
İş tekelci dışı firmada kalacağı hissedildiği için TRASİN firmasının (…..) TL verdiği
teklifte iş kalmayacağı hissedildi ve işi SİNTEK firması yapacak ve SİNTEK ile
TRASİN firmaları faturalaşacaklardır. SİNTEK firması evrakları tamamlamayıp iş
SIEMENS bayisi dışında kalmamıştır.”
(148) Yerinde incelemeler esnasında, bu ifadeleri destekler nitelikte bazı belgeler elde
edilmiştir. Bu belgelere göre söz konusu ihalede Sintek (…..) TL teklif ile TRASİN’in
bölgesindeki ihaleyi kazanmış ancak TRASİN’in (…..) TL’lik taşeronluk teklifi üzerine,
TRASİN ile 19.11.2003 tarihinde taşeronluk sözleşmesi imzalamıştır.
(149) TKS’de yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen belgeler de bu durumu teyit
eder niteliktedir. Bu belgeler, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin bir ihalesine ait olan
ve SFA, EMT ile Sintek’e ait teklifler ve EMT ile Sintek’e ait olan imzalı-mühürlü teklif
zarflarıdır.
(150) Bilindiği gibi Ankara TKS’nin bölgesi içerisinde yer almaktadır. TKS’de yerinde
incelemeler esnasında bulunan Sintek, EMT ve SFA’ya ait Ankara Büyükşehir
Belediyesi Satın Alma Dairesi Başkanlığı 6 kalem muhtelif sinyal verici alımı işi için
hazırlanmış fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir:
Sintek EMT SFA
Mikroproserlü ….. (…..) (…..) (…..)
Ledli oklu…. (…..) (…..) (…..)

28 4734 sayılı Kanuna göre pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir.
29 Siemens’in çok sayıda ihaleye katılıp kazanamaması hali.
12-21/562-160
36/49
Geri sayıcı… (…..) (…..) (…..)
Kamaşma….200 lük (…..) (…..) (…..)
Kamaşma….300 lük (…..) (…..) (…..)
Halojen….. (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)

(151) Ancak Büyükşehir Belediyesi’nin ihale komisyonu kararına bakıldığında, Başkanlığa
yalnızca 1 adet fiyat teklifi verildiği anlaşılmıştır. İhaleyi TKS (…..) TL toplam teklif ile
kazanmıştır. Diğer firmaların fiyat teklifi ise Belediye’ye sunulmamıştır. Diğer
firmaların fiyat tekliflerinin faks ile TKS’ye iletildiği üzerlerinde yer alan yazılardan
anlaşılmaktadır.
(152) Ankara’nın TKS’nin bölgesi olduğu dikkate alındığında, diğer bayiler tarafından ne
için hazırlandığı belli olmayan ancak TKS’nin elinde bulunan tekliflerin pek de
rekabetçi teklifler olmadığı ve başka amaçlara hizmet için her olasılığa karşı
hazırlanmış oldukları anlaşılmaktadır. Diğer bayilere ait ve Ankara Büyükşehir
Belediyesi’ne hitaben EMT ve Sintek tarafından hazırlanan imzalı ve şirket kaşeli
zarfların TKS’de bulunması, bayilerin ihale öncesinde veya ihale aşamalarında
birbirleri ile rekabeti bozacak şekilde bir koordinasyon içerisinde bulunduklarının çok
açık bir göstergesidir. Yerinde incelemelerde elde edilen diğer bayilere ait zarf ve
mühürler, diğer bayilerin tekliflerinin bölge bayisi tarafından her ihtimale karşı
hazırlanmış olabileceğini akla getirmektedir.
(153) TKS tarafından Sintek’e gönderilen ve TKS’nin ARER İnşaat’a verdiği fiyat teklifini
içeren bir elektronik posta şu şekildedir:










(154) Aynı şekilde yine TKS’de bulunan, bayilik sistemi üyelerinin arasındaki rekabeti
ortadan kaldırıcı nitelikte bir koordinasyon içerisinde bulunduklarını gösteren el yazılı
bir belgede de aynen şu ifadeler yer almaktadır:










(155) Trasin’in 15.7.2003 tarihinde Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü/Samsun için hazırlamış
olduğu fiyat teklifi, rakip bir teşebbüs olan Sinyalizasyon’a aynı gün faks ile
gönderilmiştir. Bilindiği gibi Samsun Sinyalizasyon’un bölgesi içerisinde yer
almaktadır. Ancak ihale gerçekleşmemiştir.
Kimden : KENAN ÇELİK (tksltd@)
Kime : (sintek@)
Gönderme Tarihi : 24 Temmuz 2003 Perşembe 14:31
Ek : ARER INS.doc
Konu : ARER Ins Fiyat

ARER İnşaata verdigimiz fiyatlar ektedir üzerine çıkarak fiyat vermenizi rica
ederiz.
İlgilenilecek konular:
1- Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10’u kar olarak verilecek.
Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli
olacak.
2- İş sırası gelen diğerine devir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca
bunun üstüne ihale bedelinin %5’i kar olarak işi devreden tarafa ödenecek.
3- Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer
taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile
halledilecek.
4- Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılacak.
12-21/562-160
37/49
(156) Teşebbüslerin ihale için hazırlamış oldukları aşağıda sunulan fiyat tekliflerinden
görüldüğü üzere Sinyalizasyon tüm birimler için daha iyi teklif sunmuştur.

Sinyalizasyon TRASİN
CPU Kartı (…..) (…..)
IQ Kartı (…..) (…..)
Çıkış Kartı (…..) (…..)
Besleme Ünitesi (…..) (…..)
Gösterge Paneli (…..) (…..)

(157) Trasin’in karayolları için hazırlamış olduğu teklif, saat 16:36’da Sinyalizasyon’a
fakslanmıştır. Ancak daha ilginç olanı, Trasin’in saat 15:18’de Sinyalizasyona
gönderdiği faks metninde ise yukarıda yer verilen Sinyalizasyon ve Trasin tekliflerinin
el yazısı olarak ve kısaltma şeklinde istenen malzeme kalemlerinin yer aldığı
boşluklarda;
CPU Kartı (…..)
IQ Kartı (…..)
Çıkış Kartı (…..)
Besleme Ünitesi (…..)
Gösterge Paneli (…..)

şeklinde yer almasıdır.
(158) Görüldüğü üzere, kendi fiyatlarının ne olması gerektiği konusunda uzlaşıldıktan sonra
Trasin kendi (muhtemel) resmi teklif metnini Sinyalizasyon’a fakslamıştır.
(159) Benzer şekilde TKS, 17.06.2003 tarihli Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge
Müdürlüğü/Kastamonu için hazırlamış olduğu fiyat teklifini rakip bir firma olan
Sinyalizasyona aynı gün saat 13:10’da fakslamıştır. Sinyalizasyon ise kendi teklifini
saat 13:11’de Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü’ne fakslamıştır30. Sinyalizasyon’un
teklif metninde dikkat çeken konu fiyat kısımlarının el yazısı ile doldurulmuş
olmasıdır. TKS ihaleye katılmamıştır.
(160) Bilindiği gibi, Kastamonu Sinyalizasyon’un bölgesi içerisinde yer almaktadır. Firmalar
adına hazırlanmış olan fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir31.

S.NO
(Cinsi)
Sinyalizasyon TKS
1 (…..) (…..)
2 (…..) (…..)
3 (…..) (…..)
4 (…..) (…..)
5 (…..) (…..)
6 (…..) (…..)
7 (…..) (…..)
8 (…..) (…..)
9 (…..) (…..)
10 (…..) (…..)
11 (…..) (…..)
12 (…..) (…..)
13 (…..) (…..)

30 İhaleye Sinyalizasyon’un yanısıra Tekon ve Özbest firmaları da teklif vermiştir. İhale mevcut
ödeneğin verilen teklifi karşılayamaması nedeniyle iptal edilmiştir.
31 Sinyalizasyon’un teklif metninde 28 sıra mal sayılmış olmasına rağmen, Trasin’in teklifinin yalnızca
ilk sayfasının tedarik edilmesi nedeniyle ilk 21 mal cinsine yer verilebilmiştir.
12-21/562-160
38/49
14 (…..) (…..)
15 (…..) (…..)
16 (…..) (…..)
17 (…..) (…..)
18 (…..) (…..)
19 (…..) (…..)
20 (…..) (…..)
21 (…..) (…..)

(161) Tablodan görüldüğü üzere Sinyalizasyon’un tüm birimler için teklifi daha düşüktür.
Benzer şekilde Trasin 22.07.2003 tarihinde Malatya Belediye Başkanlığı için
hazırladığı teklifi aynı tarihte Sinyalizasyon’a fakslamıştır. Sinyalizasyon da aynı gün
içerisinde Malatya Belediye Başkanlığı’na teklifini sunmuştur. Esasen, Malatya
Trasin’in bölgesi içerisinde yer almaktadır. Firmaların birbirlerine gönderdikleri
teklifler aşağıdaki gibidir:

Trasin Sinyalizasyon
Q300 Oto Sinyal Verici (…..) (…..)
Q200 Oto Sinyal Verici (…..) (…..)
Q200 İkili (…..) (…..)
Q200 Yaya Sinyal Verici (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..)

(162) Tekliflerden görüldüğü üzere Trasin’in tüm birimler için teklifi daha düşüktür. İhalede
sunulan teklifler ise aşağıdaki gibidir:

FİRMA FİYATLAR32
Trasin (…..)
Best (…..)
Sinyalizasyon (…..)

(163) Görüldüğü üzere Trasin ve Sinyalizasyon birbirlerine gönderdikleri fiyat tekliflerini
idareye de aynen sunmuşlardır. İhaleyi Trasin kazanmıştır.
(164) TKS’de yapılan incelemelerde, SFA’nın ve TKS’nin Aksaray Belediyesi için fiyat teklif
belgeleri bulunmuştur. TKS’nin fiyat teklifleri ile ilgili olarak hem üzerinde el yazısı ile
birçok ifadenin yer aldığı bir çalışma metni hem de belediyeye gönderilmek için
hazırlanan teklif mevcuttur. Bilindiği gibi Aksaray TKS’nin bölgesinde yer almaktadır.
Firmalarda bulunan hazırlık teklifleri aşağıdaki gibidir. TKS’nin hem çalışma notunda
yer alan hem de nihai olarak sunulduğu anlaşılan tekliflerinin her ikisine de tabloda
yer verilmiştir. Nihai teklif metni el yazısı ile doldurulmuştur.
Malzeme SFA TKS Çalışma Notu TKS Teklif Metni
200 lük tekli sinyal verici (…..) (…..) (…..)
Başüstü direk (…..) (…..) (…..)
7*1.5 Nyy Kablo (…..) (…..) (…..)
Flaşör Kartı (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)

(165) İhalede Belediye’ye sunulan teklifler aşağıdadır:

Malzeme SFA EMT TKS
200’lük tekli sinyal (…..) (…..) (…..)

32 Fiyatlar KDV hariçtir.
12-21/562-160
39/49
verici
Başüstü direk (…..) (…..) (…..)
7*1.5 Nyy Kablo (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)

(166) Görüldüğü üzere SFA ihalede aynen daha önce TKS’ye göndermiş olduğu teklifi
vermiş, TKS’nin teklif metni olarak hazırlanan fiyatlar EMT tarafından sunulmuş, TKS
ise söz konusu tekliflerin biraz daha aşağısını vererek kendi bölgesindeki ihaleyi
kazanmıştır.

(167) Sintek’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 29.8.2003 tarihli Fetih Ürkmez
(Siemens) tarafından Sintek’e gönderilen elektronik postanın ekinde C.Yeke
(Siemens-İzmir Büro) tarafından hazırlanmış 28.8.2003 tarihli Sinyalizasyon ve
Otomatik Bariyer Sistemi işi ile ilgili durum raporu mevcuttur. Söz konusu raporda
aşağıda yer alan ifadeler mevcuttur:

“…Diğer bir konu olan Trafik Sinyalizasyon Sistemi ihaleleri ile ilgili olarak, EMT
ve SFA’nın girdiği 18.8.2003 tarihinde Bölge’de yapılan ihale sonucunda,
21.8.2003 tarihinde tarafınıza gönderdiğim raporda da belirttiğim gibi, teklif
mektubu ve keşif tutarları birbirini tutmamaktadır. Teklif mektubu keşif tutarından
40 milyar daha düşük olduğu halde keşif tutarları esas alındığından, ihale tutarı
çok yüksek kalmıştır. Aradaki fark diğer firmalara göre 140 milyar dolayındadır.
Daha sonra keşif tutarının teyidi resmi olarak istenmiştir. Sayın Cebrail Bey (SFA)
EMT olarak ilgili mektuba cevap yazmış ve teyid vermiştir. Fakat tarafımca ilgili
mektuba bir satır ilavesi ile düşük fiyat olan ön teklifimizin geçerli sayılabilmesi ve
bizimde bu fiyatı kabul edebileceğimiz hakkında bir taahhüt notu eklenmiştir. …”

(168) Söz konusu ifadelerden anlaşıldığı üzere, SFA’dan Cebrail Bey EMT adına işlem
yapmakta, ayrıca işlemler hakkında Siemens’in de bilgisi hatta müdahalesi
bulunmaktadır.

(169) Yukarıda yer verilen çok sayıda örnekte yer alan;
- Bayilere ait zarf ve mühürlerin diğer bayilerde bulunması,
- İdarelere teklif verilmesi öncesinde tekliflerin birbirlerine gönderilerek esasen
kimin ne kadar teklif vermesi gerektiğinin birlikte kararlaştırılması,
- Birden fazla teklif verilmesi gerekebilecek durumlarda bölge sahibi bayinin diğer
bayilerin tekliflerini de hazırlaması veya diğer bayileri de temsil etmesi
ve benzeri durumlara ilişkin delillerin ve hususların varlığı, bayilik sistemi içerisinde
yer alan teşebbüslerin tam bir koordinasyon içerisinde hareket ettiklerini ve ihalelerin
sistemde yer alan firmalar tarafından kazanılması için danışıklı teklifler verdiklerini
açık bir şekilde göstermektedir33.
(170) İhalelerdeki rekabet karşıtı davranışlar esasen daha önce bayilik sistemi ile varılan
mutabakatın bir sonucudur. Kurulan bayilik sistemi ile esas olarak firmalar arası
rekabetin önlenerek ihalelerin hem sistemde yer alan firmalar tarafından hem de
yüksek fiyatlar ile kazanılması amaçlanılmıştır.

33 Bu durum piyasadaki rekabeti sınırladığı gibi söz konusu ihalelerdeki rekabeti de olumsuz
etkilemektedir. Dolayısı ile konunun hem 4054 sayılı RKHK hem de 4734 sayılı KİK açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir.
12-21/562-160
40/49
I.3.1.4. Ultra’nın Sisteme Dahil Edilmesi
(171) Siemens’in 2001 yılında 6 teşebbüs ile oluşturduğu bayilik sistemine, 2003 yılında
son olarak Ultra firması da eklenmiştir. Ultra firması, entegratörlük sözleşmesi34
öncesi piyasada üretim yapan ve hem Siemens’in hem de bayilerin rakibi olan bir
teşebbüstür.
(172) Ultra’nın bayilik sistemine dahil edilmesi, Siemens ile Ultra arasında entegratörlük
sözleşmesi akdedilerek yerine getirilmiştir. Bayiler ile Ultra arasında imzalanan
entegratörlük sözleşmelerine Siemens yazılı olarak muvafakat vermiştir.
(173) 8.7.2003 tarihli ve Siemens’ten tüm bayilere gönderilen elektronik postada şu ifadeler
yer almaktadır:
“Sn. Bayiler;
Bilindiği üzere sürdürülen altbayilik çalışmaları sonucu Siemens hukuk
bölümünün hazırladığı entegratörlük sözleşmesi ekte görüşlerinize
sunulmuştur. Entegratörlük sözleşmesi Siemens ile bayileri arasındaki
sözleşmenin bir benzeri olup Ultra ile yapılan görüşmeler çerçevesinde imzaya
hazır hale getirilmiştir. Tarafınızın da görüşleri doğrultusunda her bayi ile
ULTRA arasında imzalanacak entegratörlük sözleşmesi (aramızdaki sözleşme
gereği) Siemens’in de onayı ile yürürlüğe girebilecektir.
Cuma akşamına kadar sözleşmenin tarafınızdan incelenmesi ve imzasını
takiben cumartesi günü Ultra’ya topluca imzalatılacaktır. …”
(174) Yapılan incelemelerde bayiler ile Ultra arasındaki sözleşmelerin imzalı nüshaları elde
edilememiştir. Ancak hem Siemens tarafından verilen muvafakatlar hem de yukarıda
sunulan belgedeki ifadeler, bayiler ile Ultra arasındaki sözleşmelerin varlığını ortaya
koymaktadır.
(175) Esas itibarıyla, bayilik sözleşmeleri öncesinde imzalanan 25.09.2001 tarihli tutanakta:
“…Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin
oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens’in
veto etme yetkisi vardır. …”
ifadelerine yer verilerek, sisteme eklenecek yeni bayiler konusunda izlenecek yol
belirlenmiştir.
(176) Bayiler ile Ultra arasındaki -imzasız- entegratörlük sözleşmelerine bakıldığında, söz
konusu sözleşmelerin bayiler ile Siemens arasında imzalanan sözleşmenin hemen
hemen aynısı olduğu görülmektedir. En önemli fark entegratörlük sözleşmesinde
Siemens’in rolünü bayilerin, bayilerin rolünü ise Ultra’nın üstlenmesidir. Diğer bir
ifadeyle, Ultra tarafından işin alınması durumunda, Ultra Siemens marka ürünleri, işin
alındığı bölgenin münhasır bayisi üzerinden temin edecektir.
(177) Konuyla ilgili olarak SFA, Ultra hakkında fazla bir bilgilerinin olmadığını ancak
Siemens ile bayilerin biraraya gelerek Ultra konusunu görüştüklerini beyan etmiştir.
Görüşmelerin konusunun ne olduğu ise yerinde incelemeler esnasında EMT
tarafından:
“Ultra ile entegratörlük sözleşmesi, Ultra’nın bölgesinde yer alan bayinin
Ultra’nın da sisteme dahil edilmesi önerisi üzerine gerçekleşmiştir.”

34 Entegratörlük sözleşmelerinin konusu, bayinin veya Siemens’in trafik sektörü ile ilgili ürünlerdeki tüm
pazarlama ve satış yetkilerinin bir kısmının bağımsız olarak çalışan entegratöre devridir.
12-21/562-160
41/49
şeklinde belirtilmiştir.
(178) Ultra’nın bölgesinde yer alan bayinin Ultra’nın da sisteme neden dahil edilmesini
istediği ise Siemens’in incelemeler esnasında açıkladığı aşağıdaki ifadelerinden
anlaşılmaktadır:
“Ultra firması daha önce kendisi ihalelere katılmaktaydı. Firma zor durumda
bulunduğu için ihalelerde düşük fiyat teklif etmekteydi. Söz konusu firma ile
bizim bayilerimiz arasında bir sözleşme akdedilmiştir. Yani firma bir nevi
bayilerimizin bayisi gibi bir konuma gelmiştir.”
(179) İnceleme sırasında TKS’den elde edilen ve Sintek tarafından gönderilen bir
toplantıya çağrı yazısında şu ifadeler yer almaktadır:
“Saat 11:00 da Sintek Ltd. Şti. büroda Ultra, Buharalılar ve Odisan Firmalarının
durumunu görüşmek üzere toplantı yapılacaktır.
Bilgilerinize arz olunur.
Saygılarımızla
14.07.2003”
(180) Görüldüğü üzere toplantıya çağrı tarihi Haziran 2003’tür. Ultra ile imzalanan
entegratörlük sözleşmeleri bayiler tarafından 01.08.2003 tarihinde imzalanmış ve bu
sözleşmelere Siemens tarafından 05.08.2003 tarihinde muvafakat verilmiştir. Ultra,
Siemens’in bayilik ağında bir rahatsızlığa yol açınca bayiler bir araya gelerek rakibin
durumunu tartışmaya açmışlardır. Sonuçta, Ultra’nın bayiler üzerinde oluşturduğu
rekabetçi baskı, Ultra’nın da bu sisteme bir entegratörlük sözleşmesi ile dahil
olmasıyla çözümlenmeye çalışılmıştır.
(181) Bayilerin rakibi olan Ultra’nın bir entegratörlük sözleşmesi ile sisteme dahil
edilmesinde yine rekabetçi yapıyı ortadan kaldırma amacıyla hareket edildiği
entegratörlük sözleşmesi öncesinde yapılan haberleşmelerden de anlaşılmaktadır.
(182) Örneğin, Ultra tarafından Sintek’e gönderilen 21.07.2003 tarihli elektronik posta
ekinde yer alan belgede, Ultra’nın tek olarak (İstanbul, Bursa, Manisa, Mersin,
Denizli, Adana, Trabzon) ve diğer bayilerle ortak olarak faaliyet göstereceği (Kayseri,
Diyarbakır, Çorum, Antalya, Samsun, Erzurum, Ankara, Konya, Gaziantep, İzmir,
Eskişehir, İzmit) iller ve TCK bölgeleri belirtildikten sonra, herhangi bir bayilik
sisteminin kurulmasının altında yatan temel amaçlarla bağdaşmayacak şekilde bir
sistem kurulduğu anlaşılmaktadır. Bu noktada, birer bağımsız teşebbüs gibi hareket
etmesi beklenen bayilerin, bu bağımsızlığı ortadan kaldıracak şekilde bir
koordinasyon içinde oldukları anlaşılmaktadır. Söz konusu belgenin sonunda aynen;
“Bayilerin diğer illerdeki trafik işlerinden %5 Ultra’ya verilecektir.” ifadesi yer
almaktadır.
(183) Görüldüğü gibi Ultra’nın bayilik sistemine entegre edilmesi ile Ultra’nın ihalelerde
Siemens’in bayilerine karşı düşük fiyat vermesi yani diğer bir deyişle rekabet etmesi
engellenmiş olmaktadır.
(184) Yerinde incelemeler esnasında TKS’de bulunan el yazılı bir belgede de aynen şu
ifadeler yer almaktadır:





İlgilenilecek konular:
1. Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10’u kar olarak verilecek.
Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli
olacak.
2. İş sırası gelen diğerine devir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca
bunun üstüne ihale bedelinin %5’i kar olarak işi devreden tarafa ödenecek.
3. Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer
taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile
halledilecek.
4. Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılacak.
12-21/562-160
42/49







(185) Her ne kadar, bayiler tarafından, Ultra ile bir sözleşme akdetmedikleri iddia ediliyor
olsa da, gerek Siemens tarafından verilen muvafakatlar, gerekse Ultra’nın bayilerden
mal istediğini gösteren sipariş mesajları, fiiliyatta bu sözleşmelerin varlığını ispat eder
niteliktedir.
(186) Kararın önceki bölümlerinde yer verilen tablolardan Ultra’nın, Siemens’in ve
bayilerinin rakibi olduğu, onların bölgelerinde ihalelere girmiş olduğu açıkça
görülmektedir.
I.3.2. Amber Oluşumu
(187) Amber 08.04.2003 tarihinde, Siemens’te akıllı trafik sistemleri ile ilgili birimlerde
yönetici olarak çalışan Ahmet Erhan Arıkkan, İsmail Fetih Ürkmez ve Ziya Eren
Tütüncüoğlu ile Siemens’in bayileri EMT, TKS, Sintek ve Trasin’in ortaklığıyla
kurulmuştur.
(188) Şirketin yönetim kurulunun Ahmet Erhan Arıkkan, İsmail Fetih Ürkmez, Ziya Eren
Tütüncüoğlu ve EMT temsilcisi Gürel Polatkaya’dan oluştuğu kurucu anlaşmada
belirtilmektedir.
(189) Şirket faaliyet alanı oldukça geniş tutularak trafik işleri ile ilgili hemen hemen her türlü
faaliyet ana sözleşmede yer almaktadır. Faaliyet alanları içinde trafik kontrol
sistemleri ile ilgili her türlü araç ve gereçlerin alımı, satımı, ithalat/ihracatı, imalatı,
pazarlamasını yapmak; kavşak yapımı, alt yapısının çekilmesi, kavşak kontrol
cihazının yapılması, imalatı, entegre ve direklerin imalatı, alımı-satımı, çalıştırılması
ve pazarlaması; trafik ışıkları ve trafik kontrol tesisi, bakımı ve onarımı; trafik işaret ve
levhalarının ve bunların ham ve ara maddelerinin yapılması, alımı, satımı ve
pazarlaması konularının yer alması, kurucuların halihazırda trafik kontrol
sistemlerinin satış, dağıtım ve pazarlanması ile iştigal ediyor olmalarından ötürü
dikkat çekicidir.
(190) Kuruluş sözleşmesinde, Amber’in faaliyet alanı oldukça geniş tutulmuş olmakla
birlikte, kurucu bayilerden TKS ve Sintek tarafından şirketin kuruluş amacının trafik
işaret ve levhalarını üretmek ve pazarlamak olduğu ifade edilmiştir. Amber’in
kurucusu olan bayilerin (EMT, Trasin, Sintek, TKS) ilk yazılı savunmalarında da bu
husus tekrarlanmış, esas kuruluş amacının, akıllı trafik sistemlerine tali ürünler olan
trafik işaret ve levhalarının üretimi olduğu vurgulanmıştır.
(191) Yine aynı bayiler tarafından şirketin henüz faaliyete geçmemiş olduğu da ayrıca
belirtilmiştir. Yapılan yerinde incelemeler sırasında şirket adresinde hiçbir muhatap
bulunamamış ve şirketin faaliyette olduğuna dair herhangi bir bulguya
rastlanmamıştır. Ancak, yapılan incelemelerde TKS’de elde edilen bir belgeden,
Trasin’in Amber adına bir “reflektör malzeme alımı” işine teklif verdiği anlaşılmaktadır.
(192) TKS’den elde edilen diğer bir belge, “3M Onaylı Trafik İşaret Levhası Üreticilik
Anlaşması” başlıklı taslak anlaşma metnidir. Anlaşma, İstanbul’da kurulu olan 3M
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (3M) ve Amber arasındadır. Anlaşma ile Türkiye’de Avrupa
düzeyinde, reflektif düşey trafik işaretleri, sürücü geri bildirim cihazları, yol butonları,
12-21/562-160
43/49
hız kasisleri, otokorkuluk güvenlik reflektörleri ve benzeri ürünlerin imalat ve
uygulamalarını gerçekleştirmek, dolayısıyla ortak çıkarlarına hizmet etmek amacıyla
karşılıklı bir işbirliğine girilmesi amaçlanmaktadır. Anlaşma kapsamına göre Amber,
reflektif düşey trafik işaretleri üretecek, bu üretimlerde 3M Scotchlite malzemelerini
kullanacak, 3M ise her türlü teknik bilgi ve pazarlama desteğinde bulunacaktır.
(193) Siemens tarafından bayilere gönderilen bir faks ile, Siemens çalışanları olan Amber
ortaklarından Fetih Ürkmez, Erhan Arıkkan ve Eren Tütüncüoğlu’nun, 20.11.2003
tarihinde işine son verildiği bildirilmiştir.
I.4. SFA’nın Savunmaları ve Değerlendirme
I.4.1. Savunmalar
(194) SFA’nın yaptığı savunmalarda aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:
- Bayilik sistemi ve sözleşme hükümlerinin Siemens tarafından oluşturulduğu,
rekabet yasağının da bu şekilde oluşturulduğu, bu yüzden anılan hüküm nedeniyle
bir ihlal olduğu tespit edilirse, SFA’nın sorumluluğunun bulunmayacağı,
- Her bayinin kendi bölgesi dışında da ihalelere katılabildiği, kamu ihalelerinde
rekabetin ortadan kaldırılabilmesinin KİK dikkate alındığında mümkün olmadığı,
- SFA açısından söz konusu sözleşmenin Dikey Tebliği’ne uygun olduğu,
- Ortana ile 6.3.2003 tarihinde sözleşme imzalandığı, ancak bugüne kadar Ortana ile
bir ticari faaliyette bulunulmadığı.
I.4.2. Değerlendirme
(195) Savunmada ifade edildiği şekilde bayilik sistemindeki rekabete aykırılıklara ilişkin tüm
sorumluluğun Siemens üzerinde olduğunun kabulü, soruşturma kapsamında elde
edilen belgeler, bilgiler ve yapılan değerlendirmeler dikkate alındığında mümkün
görülmemektedir. Zira, bu sistem ile daha önce rekabet halinde olan teşebbüsler
arasında rekabetin ortadan kalktığı, her bayinin kendisine tahsis edilen bölgede bu
rakiplerin yaratabileceği rekabet tehdidinden tamamıyla korunmuş olduğu, belgelerle
desteklendiği üzere bayilerin çeşitli ihalelerde koordineli davranışlar içinde olduğu,
oluşturulan havuz sistemi dahilinde, normal bir bayilik sistemindeki prim sistemlerinde
görülmedik bir şekilde karlarını paylaşmayı amaçladıkları göz önüne alındığında,
bayilerin de Siemens’in yanı sıra sorumlu olduğu açıktır. Ayrıca, ilgili bölümlerde yer
verilen ve Siemens ile bayiler arasında akdedilmiş olan çeşitli protokol metinleri de,
bayilerin bu sistemin oluşturulmasındaki amaçlarını ve katkılarını açıkça ortaya
koymaktadır.
(196) Her ne kadar devlet ihalelerinde rekabete aykırı davranışlarda bulunulamayacağı
SFA tarafından iddia edilse de, ihalelerde rekabeti ortadan kaldırmaya yönelik
koordineli davranışlara ve bu davranışları gösteren iletişime ilişkin belgeler ve ihale
sonuçları, bu durumun aksini göstermektedir.
(197) Sözleşmede, özellikle de rekabet yasağını düzenleyen hükümler gibi, bir tarafın
menfaatini korumaya yönelik düzenlemeler olması, bu sözleşme ile kurulan sistem
kapsamında gerçekleştirilen ihlallere ilişkin diğer tarafların sorumluluğunu ortadan
kaldırmamaktadır. Kaldı ki, Soruşturma Raporu’nda bu hükmün, Siemens tarafından
bayilerin potansiyel rekabetini engellemek amacını taşıdığı ifade edilmektedir.
(198) Fiyatlara ilişkin bayilerin serbest olduğu savunması açısından, dosyada mevcut olan
belgelerdeki ifadelerden, bayilerin fiyatlar konusunda aralarında müzakerelerde
bulundukları, bunun yanı sıra Siemens’in de birçok konuda, özellikle fiyatlar ve kar
12-21/562-160
44/49
paylaşımı ile ilgili olarak merkezi yönlendirmede bulunduğu anlaşılmakta, fiyatların
her bayi tarafından bütünüyle bağımsız olarak belirlendiğini iddia etmek mümkün
görülmemektedir. Bayinin Siemens’e danışarak ihalelerde fiyat vermesini düzenleyen
anlaşmanın 2.3. maddesinin de, bu serbestiyi sınırlandırdığı açıktır.
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
(199) Trafik sinyalizasyon piyasasının yapısına ilişkin olarak dosyada yer verilen bilgiler
çerçevesinde, Siemens tarafından 2001 yılında o zamanki rakipleri ile oluşturulan
bayilik sisteminin ve bu piyasada Siemens ve bayiler tarafından gerçekleştirilen
eylemlerin anılan pazarda rekabeti bozucu etki ve sonuçlarının olduğu görülmektedir.
Söz konusu piyasada temel alıcının kamu, üretici niteliğindeki satıcıların sayısının az
ve alımların ihale yöntemi ile gerçekleştiği de göz önüne alındığında, böyle bir
piyasada rakip teşebbüsler ile bir bayilik sisteminin oluşturulması, bayilik sisteminde
bölge paylaşımına gidilerek her bayinin danışıklı teklif gerektiren ihaleler hariç diğer
bölgelerdeki ihalelere girmemesi, bayilerin kendi aralarında ve bayilerle Siemens
arasında ihalelerde özellikle rakiplerin de yer alması durumunda uygulanacak fiyat
indirimlerine yönelik bir işbirliğinin bulunması, bahsedilen rekabeti bozucu
hususlardan yalnızca birkaçıdır.
(200) Bunların yanı sıra bayilerin üretim araçlarının kullanılamaz hale getirilmesi ve ayrıca
Siemens ve bayileri arasında imzalanmış bulunan bayilik sözleşmesinde yer alan,
bayilik sona erdikten sonra devam edecek olan rekabet yasağının 3 yıl olması
hususu, zaten az sayıda üreticinin bulunduğu bu piyasada, mevcut bayilerin tekrar
üretici olması sonucunda oluşabilecek potansiyel rekabeti de engellemektedir.
(201) Teşebbüsler arasındaki rekabetin genellikle pazar içinde değil, pazar için olduğu,
alım-satımın ihaleler yolu ile gerçekleştiği böyle bir piyasada oluşturulan bayilik
sistemi ile ihalelerde danışıklı tekliflerin verilmesi, bayilik sisteminin sürekli bir
uygulaması haline gelmiş ve piyasadaki rekabet ortamının bozulmasına yol açmıştır.
(202) Siemens’in yazılı savunmasında, bayilerin Siemens’in üretim faaliyetinde bulunduğu
alanlardan çekilmesi ile sözleşmelerin grup muafiyeti kapsamına girdiği ifadeleri yer
almaktadır.
(203) Bu noktada, söz konusu sözleşmelerin hem 2001 yılında yürürlükte olan 1997/3
sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği hem de 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilmesinin yapılması faydalı olacaktır.
(204) 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyet Tebliği’nin;
“Aynı malların veya kullanıcı tarafından nitelikleri, fiyatı ve kullanım amaçları
bakımından eş sayılan malların üreticilerinin bu mallar için kendi aralarında tek taraflı
olarak tek elden dağıtım anlaşmaları yapmaları,”
şeklindeki 4. maddesinin (b) bendi ile, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nin;
“Rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar, bu Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanamaz.”
şeklindeki 2. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, bayilik ağı oluşturulmadan
önce Siemens ile mevcut bayilerin birbirlerine rakip teşebbüsler oldukları göz önüne
alındığında, söz konusu bayilik sözleşmelerinin yapıldıkları anda grup muafiyeti
tebliğlerinin sağladığı korumadan yararlanamayacağı açık bir biçimde
anlaşılmaktadır.
12-21/562-160
45/49
(205) Başka bir deyişle, esasen, oluşturulan bayilik yapısının ilgili ürün piyasasında
değerlendirilmesi ile sözleşmelerin, yapıldığı anda, dikey değil yatay etkiler doğuran
bir anlaşma niteliği taşıdığı görülmektedir.
(206) Ayrıca, daha önce de belirtildiği gibi konu tek bir teşebbüsün üretim faaliyetine son
verip rakibinin bayisi olması değildir. Ortada beraberce oluşturulan bir sistem
bulunmaktadır. Siemens piyasadaki rakibi konumundaki çoğu üreticiye bayilik
teklifinde bulunmuş ve bayilik sistemi Siemens ve bayilerin belirlediği (uzlaştığı)
şartlar dahilinde teşekkül etmiştir. Sistemin de temelinde yalnızca bayilik ağı kurmak
değil, rakip olan üreticilerin bayi haline getirilmesi yatmaktadır. Bu durum birçok
bayilik sisteminde görülmeyen (dönüşümlü bölge paylaşımı, havuz uygulaması, bölge
dışı ihaleler için fiyat teklifi verilmesi vb. ) bayilik koşulları ile çok rahatlıkla tespit
edilebilir. Bu anlamda tek bir üretici teşebbüsün rakibinin bayisi olması değil, çok
sayıdaki üreticinin (rakibin) aynı çatı etrafında toplanmasını temin eden sistem
sorgulanmaktadır. Üstelik hiçbir bayi Siemens bayisi olmayı kabul etmeksizin
üretimine son vermiş ve “pazarın dışına çıkmış” değildir. Üretim faaliyetine tüm
bayilerin eş zamanlı olarak son vermesinin nedeni soruşturmanın konusunu
oluşturan Siemens bayilik sistemidir.
(207) Önceki bölümde yer verilen bilgi ve belgelerden açıkça görüldüğü üzere, bayilik
sistemi 7 rakip teşebbüs arasında yapılan sözleşmeler ile meydana getirilmiştir.
Sözleşmeler ile Siemens’in rakipleri Siemens’in bayileri haline gelmişlerdir. Söz
konusu sistemin temel amacı rekabetin olabildiğince sınırlandırılması ile kazancın
olabildiğince artırılmasıdır.
(208) Bu noktada öncelikle, oluşturulan bayilik sisteminin herhangi bir piyasadaki bayilik
sisteminin ötesinde bir işleve sahip olduğu konusunun değerlendirilmesinde fayda
bulunmaktadır.
(209) Siemens’e göre bayilik sisteminin temel amacı müşterilerin tüm Türkiye çapındaki
alıcılar olması sebebiyle merkezden kontrolün zor olması ve alım usulünün ihaleler
olması sebebiyle ihalelerin takibinin güçlüğüdür. Bu durum Siemens’in ilk yazılı
savunmasında yer alan:
“… Müşteri ağı Türkiye geneline yayılmış Karayolları Bölgeleri ve Belediyelerden
oluştuğu için satış faaliyet giderleri buna bağlı olarak çok yüksektir. Bu durum geçmiş
yıllar boyunca yürütülen faaliyetlerin ciro/kar oranları açısından karsız, hatta zararına
gerçekleşmesi sonucunu doğurmuştur. Bütün bu sebepler bayilik sistemine geçme
kararının oluşmasına neden olmuştur. …”
ifadeleri ile tekrarlanmaktadır.
(210) Bilindiği üzere, genel olarak bayilik sistemlerinin temel amaçlarından biri değişik
coğrafi bölgelerdeki müşteriye yakın olmak ve bu anlamda ülke çapında kurulacak bir
dağıtım sistemi ile müşterilere ulaşabilmek ve hizmeti en etkin bir biçimde müşterilere
sunabilmektir. Siemens’te kendi bayilik sistemi için aynı gerekçeleri ileri sürmektedir.
Ancak Siemens’in bayilik sistemi içerisinde dikkat çekici olan nokta bayilerin
Türkiye’nin değişik bölgelerinde değil tamamının Ankara’da mukim olmalarıdır.

(211) Siemens tarafından bayilik oluşumuna ilişkin olarak ileri sürülen ikinci temel gerekçe
tüm Türkiye çapındaki ihalelerin takibinin zorluğudur. Esas itibarıyla, kamu alımlarına
ilişkin olarak düzenlenecek ihaleler resmi gazetede yayınlanmakta ve internette de
ayrıca duyurulmaktadır. Buna ek olarak ihaleler ile ilgili internet sitelerinin varlığı
bilinmektedir. Bunun dışında bayilerin tamamının Ankara’da mukim oldukları dikkate
12-21/562-160
46/49
alındığında, bayilerin de Siemens’e benzer yollar ile ihalelerin varlığından haberdar
oldukları anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle bayilik sisteminin ihalelerin takibine
getirdiği hiçbir yenilik bulunmamaktadır.
(212) Görüldüğü üzere, Siemens’in bayilik sistemi için ileri sürdüğü en önemli argümanlar
dayanaktan yoksundur. Ancak belirtilenlerin dışında bayilik sisteminin aşağıda yer
verilen hususları sağladığı ise kuşkusuzdur:
- Bayilik sistemi ile hem Siemens ile bayiler, hem de bayilerin kendi aralarındaki
rekabet ortadan kaldırılmıştır,
- Bayilik sözleşmeleri tüm bayilere kendi bölgelerinde münhasır koruma
sağlamasına ve varılan mutabakat gereği bayilerin bölge dışındaki ihalelere
katılması yasak olmasına rağmen, bazı ihalelere bayilik sözleşmelerine aykırı
olarak bölgenin ait olduğu bayi dışında diğer bazı bayilerin de iştirak etmesi ile
ihalelerde danışıklı teklifler verilerek, ihalenin sistem içerisinde kalması
amaçlanmaktadır. Başka bir deyişle, bayilik sistemi ile özellikle kamu
alımlarında rekabetin olabildiğince ortadan kaldırılması ve ihalelerin sistemde
yer alan firmalar tarafından rekabetçi olmayan fiyatlar ile kazanılması amacı
güdülmüştür.
(213) Dolayısıyla, oluşturulan bayilik sisteminde;
- Siemens’in; tüm bayilerin malları kendisinden temin edeceği göz önünde
bulundurulduğunda hem daha iyi fiyat ve daha çok satış yapma hem de
rekabeti olabildiğince azaltma konusunda35,
- Bayilerin ise; kendilerine ayrılan bölgede Siemens’in ve diğer bayilerin
rekabetinden kurtularak hatta onların da yardımı ile ihaleleri kazanma ve daha
iyi fiyattan kazanma konusunda
rekabetin ortadan kaldırılmasından faydalanmak istedikleri anlaşılmıştır.
(214) Nitekim, daha önce yer verilen 24.10.2001 tarihli bayi toplantısına ait tutanağa göre
toplantıda, fiyatların yükseldiği yönünde (sinyalizasyon ürünlerini bu teşebbüslerden
satın alarak kamu alımlarına katılan) müşteri şikayetleri olduğu konuşulmuştur.
(215) Bu anlamda bayilik sistemi ile esasen amaçlananın;
- 8 firma arasındaki rekabeti sonlandırarak, kamu alımlarının sistemde yer alan
firmalar tarafından kazanılması için ortaklık tesis etmek,
- Rekabetin azalması sonrası ihaleleri yüksek tekliflerden kazanarak elde
edilen karı artırmak
olduğunu söylemek mümkündür.
(216) Söz konusu amaçları gerçekleştirmek için; Türkiye belirli bölgelere ayrılarak,
sistemde yer alan her firmaya bir bölge tahsis edilmiş ve ihaleleri sistem dışında yer
alan firmaların almasını engellemek veya ihalede rekabet yaşandığı görüntüsü
vermek ya da düzenlemeleri bertaraf etmek amacıyla -merkezden yapılan planlama-
ile danışıklı teklifler verilmiştir.
(217) Siemens ve bayileri arasında yapılan sözleşmeler ve bir bütün olarak bayilik sistemi
incelendiğinde;
- Münhasır bölge tahsisi,

35 Örneğin bayilik sözleşmelerine göre bayiler belirli miktardaki alımları taahhüt etmektedirler
(Sözleşmenin 3. maddesi ile ek protokol). 2003 yılı için satın alma taahhüdü 350.000 Euro’dur.
12-21/562-160
47/49
- Ortak bölgelerden kazanılacak bedellerin aktarıldığı havuz sistemi ve buradan
bayilere yapılacak ödemeler,
- Bayilerin alım taahhüdü ve Siemens’e verilen teminat çekleri,
- Rekabet yasağı ile ilgili hükümler,
- Bayilerin üretim araçlarını imha etmeleri ve bunun karşılığında Siemens
tarafından bayilere yapılan ödemeler,
- Merkezi koordinasyon,
- Bayilerin birbirleri adına ihaleler için teklif hazırlamaları,
- Bölge dışı teklif verilmesi yasak olmasına rağmen, ihalelerin bölge sahibi bayi
tarafından kazanılması amacıyla verilen danışıklı teklifler
gibi konuların varlığı Siemens ile bayiler arasında yapılan sözleşmelerin bayilik
sözleşmesinin ötesinde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti
kısıtlamak amacıyla rakipler arasında akdedilen bir anlaşma olduğunu ortaya
koymaktadır. Bu anlamda sistemi oluşturan Siemens ve bayilerin, Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile cezalandırılmaları
gerekmektedir.
(218) Bununla birlikte, soruşturma sürecinde sözleşmelerde yapılan değişiklikler36 ile
Siemens’in soruşturma sürecinde yapmış olduğu işbirliği de cezanın takdirinde
dikkate alınmıştır.
(219) Bu noktada, mevcut dosyada yer verilen rekabet ihlallerinin ortadan kaldırılması ve
tekrarlanmaması için sözleşmelerde yer almamasına rağmen uygulamada rastlanan
fiili durumlara (danışıklı teklif gibi) derhal son verilmesi gerektiği dikkat edilmesi
gereken önemli bir husustur.
(220) Ultra ile Siemens ve Ultra ile bayiler arasında imzalanan Entegratörlük
Anlaşmaları’nın da, aynen Siemens ve bayiler arasında imzalanan bayilik
sözleşmelerinin sahip olduğu nitelikte anlaşmalar olduğu ve Tebliğ ile getirilen
muafiyetten faydalanamayacağı değerlendirilmiştir.
(221) Başka bir ifadeyle, söz konusu anlaşmanın aynen Siemens ve bayiler arasında
imzalanan bayilik sözleşmeleri gibi rakipler arası ve koordinasyon doğurucu
anlaşmalar olarak kabulü gerekmektedir. Bu anlaşmalar sayesinde Ultra’nın bir nevi
bayilerin bayisi yapıldığı, daha önceden ihalelerde düşük fiyat veren bir rakibin
elimine edilmesinin amaçlandığı yukarıda yer verilen delillerde açıkça ortaya
konulmuştur.
(222) Bir bayilik anlaşmasının temel varlık nedeni olan ticari etkinlikler yaratılması ile
bağdaşan hiçbir yönü bulunmayan bu anlaşmanın amacı, tarafların kasıtları açıkça
ifade edilmemiş olsaydı dahi, bizzat içerdiği hükümler ile de ortaya çıkmaktadır. Diğer
bir ifadeyle, anlaşma getirdiği düzenlemelerle amaç yönünden rekabeti sınırlayıcı
niteliktedir. Bu durumda piyasada doğurduğu ya da doğurabileceği etkilerin
incelenmesine gerek dahi yoktur. Yine de, bu etkiler incelenecek olduğunda, en
başta rekabet hukuku açısından önemli olan fiyat rekabetinin sınırlanması etkisi,
başlı başına yasaklamaya gerekçe olabilecek niteliktedir.
(223) Bu gerekçelerle, Ultra ile Siemens ve Ultra ile bayiler arasındaki Entegratörlük

36 Sözleşmenin bitiminden itibaren geçerli rekabet yasağı ile ilgili hükmün kaldırılması, entegratörlük
sözleşmesinin feshi gibi.
12-21/562-160
48/49
Anlaşmaları’nın, sinyalizasyon pazarında rakipler arası rekabeti engelleme, bozma
veya kısıtlama amacı taşıdığı ve Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği anlaşılmaktadır.
(224) Ultra ile yapılan anlaşmaların ihlal niteliği Siemens tarafından da kabul edilmiş ve bu
durum ilk yazılı savunmada da dile getirilmiştir. Siemens, 06.05.2004 tarihinde
Kurum’a gönderdiği yazı ile 05.05.2004 tarihi itibarıyla tarafların karşılıklı rızaları ile
Siemens ile Ultra arasındaki Entegratörlük Anlaşması’nın sona erdirilmiş olduğunu
bildirmiştir. Buna göre, taraflar arasında imzalanan İkale Sözleşmesi çerçevesinde
fesih işlemi gerçekleşmiş, karşılıklı borçlar mahsup edilmiş ve Ultra’nın Siemens
bayilik sistemi içindeki konumu sona ermiştir. Bu noktada, tarafların kendi iradeleri ile
ihlali ortadan kaldırdıklarının kabulü gerekmektedir.
(225) Bu açıklamalar çerçevesinde, Siemens ile Ultra arasındaki Entegratörlük
Anlaşması’nın 01.10.2003 ile 05.05.2004 tarihleri arasında, soruşturmadaki diğer
ihlallere nispeten daha kısa bir süre için uygulanmış olması ve ihlalin taraflarca
öğrenilmesinden kısa bir süre sonra sona erdirilmiş olması hafifletici unsur olarak
kabul edilmiştir.
(226) Dosya konusu ihlal nedeniyle Kanun’un 16. maddesi çerçevesinde SFA’ya verilecek
olan cezanın belirlenmesinde, 4054 sayılı Kanun’da 23.01.2008 tarih ve 5728 sayılı
Kanun’la yapılan değişiklikle kabul edilen “nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda
oluşan yıllık gayrisafi gelirin esas alınması” hükmünün teşebbüs lehine bir değişiklik
yaratıp yaratmadığı incelenmiştir. Bu anlamda yapılan değerlendirmede; teşebbüsün
söz konusu hüküm nedeniyle dikkate alınan 2008 yılı cirosunun (teşebbüsün en son
gelir beyan ettiği yıl olan 2008 yılı cirosu dikkate alınmıştır) 2003 yılı cirosundan daha
düşük olması nedeniyle, lehe olan durumun uygulanmasına karar verilmiştir.
K. SONUÇ
(227) Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
tutanakları, raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer alan
bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

1- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin koordinatörlüğünde oluşturulan Siemens
bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası kamu alımlarında (ihalelerde)
gerçekleştirilmiş olan rekabete aykırı eylemler ve ek olarak entegratörlük sözleşmesi
ile Ultra’nın da bu sisteme dahil edilmesinin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti
sınırlama amaç ve etkileri nedenleriyle, SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.’nin

- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık Hizmetleri
Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti.
- EMT Ltd. Şti. (EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti.) ve
- Trasin Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.

ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine,

2- Bu nedenle, Kanun’un 16. maddesi ile lehe düzenlemeler dikkate alınarak, 2008
mali yılı sonunda oluşan ve Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi gelirlerinin
12-21/562-160
49/49
takdiren %5’i oranında olmak üzere SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.’ye 1.253,95
TL idari para cezası verilmesine

Danıştay yolu açık olmak üzere ve OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.










































(*) İlgili Başkanlık önergesindeki rapor sonucuna uygun görüşle katıldığı
anlaşıldığından görüşmelere ve oylamaya katılmamıştır.

(**) İlgili Soruşturma Raporu’nda “Raportör” olarak imzası bulunduğundan
görüşmelere ve oylamaya katılmamıştır.


Full & Egal Universal Law Academy