Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-460 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-24/660-182
Karar Tarihi : 03.05.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Onur Yelda YÜKSEL, Necla SÜMER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gersan Elektrik Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Temsilcileri: Av. Dr. E. Seyfi MOROĞLU, Av. H. Ozan GÜNER
Odakule K: 12 İstiklal Cad. No:142 Beyoğlu 34430 İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - EAE Elektrik Asansör Endüstrisi İnş. San. ve Tic. A.Ş.
Akçaburgaz Mah. 119. Sok. No:10 Esenyurt/İstanbul
- HB Elektrik Proje ve Müşavirlik San. Tic. Ltd. Şti.
Bayar Caddesi Cemil Akdoğan Sok. No:2/8
Kozyatağı/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: EAE Elektrik Asansör Endüstrisi İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
ile HB Elektrik Proje ve Müşavirlik Sanayi Ticaret Ltd. Şti.’nin Türkiye busbar
sistemleri pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4 ve 6. maddelerini ihlal ettikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- EAE Elektrik Asansör Endüstrisi İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (EAE Elektrik)’nin
Türkiye busbar sistemleri pazarında yaklaşık %90 pazar payına sahip olduğu, HB
Elektrik Proje ve Müşavirlik Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (HB Elektrik)’nin ise inşaat
projelerinde danışmanlık hizmeti verdiği,
- EAE Elektrik'in girdiği proje ihalelerinde verdiği teklifler ve ürün başına
fiyatlandırmalarını, Gersan Elektrik Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Gersan Elektrik)'nin girdiği
ve girmediği ihalelere göre değiştirdiği,
- Gersan Elektrik'in katılarak teklif verdiği ihalelerde EAE Elektrik’in son derece düşük ve
hatta zaman zaman maliyetinin altında teklifler verdiği, Gersan Elektrik'in girmediği
ihalelerde ise açık şekilde daha yüksek teklifler verdiği,
- Hem EAE Elektrik'in hem Gersan Elektrik'in katıldığı ve EAE Elektrik'in son derece
düşük ve hatta zaman zaman maliyetin altında teklifler vererek kazandığı ihalelere
Trump Towers, Gürallar, Yıldızlar, Autoport ve Ağaoğlu ihalelerinin örnek olarak
verilebileceği,
- EAE Elektrik’in proje sahipleri, bunların çalışanları veya danışmanları ile irtibata
geçerek, ihale şartnamelerinde kendi markalarının yer almasını veya ihale
şartnamelerinin kendi ürünlerini tarif edecek ve aynı veya daha yüksek kalitede olan
Gersan ürünlerini dışarıda bırakacak şekilde düzenlenmesini sağladığı,
12-24/660-182
2/12
- HB Elektrik’in de danışmanlık verdiği projelere ilişkin şartnameleri hazırlarken busbar
sistemlerinin EAE tarafından üretilen ürünleri tarif edecek şekilde hazırlanmasını
sağlayarak EAE Elektrik ile birlikte Gersan Elektrik’i pazardan dışlayıcı faaliyetlerde
bulunduğu,
- EAE Elektrik'in bu davranışlarının Gersan Elektrik'i dışlamayı ve piyasadaki faaliyetlerini
zorlaştırmayı amaçlamakta olduğu ve bu nedenle söz konusu eylemin 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesine aykırılık teşkil ettiği,
- Ayrıca bu fiillerin, EAE Elektrik ile projeciler veya HB Elektrik arasında yapılan
anlaşmalar neticesinde gerçekleşmelerinden ötürü, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabeti bozucu ve kısıtlayıcı anlaşmalar niteliğinde olduğu
iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.11.2011 tarih ve 7927 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 13.02.2012 tarih ve 2011-2-460/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
02.03.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-09/299-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan
27.04.2012 tarih ve 2011-2-460/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İncelemeye Konu Teşebbüsler
I.1.1. EAE Elektrik
(5) 1973 yılından itibaren elektrik ürünleri alanında faaliyet gösteren EAE Grubu’nun, Ankara,
İzmir, Bursa ve Gaziantep ile Moskova ve Dubai’de şube ve temsilcilikleri; Milano’da ise
EAE ürünlerinin satış ve pazarlaması için kurulmuş olan EAE-İtalya şirketi bulunmaktadır.
(6) Grubun aktif olduğu alanlardan busbar enerji dağıtım sistemleri, kablo kanal sistemleri,
döşeme altı kanal sistemleri, trolley busbar sistemleri üretimi EAE Elektrik aracılığıyla
yürütülmektedir.
I.1.2. HB Elektrik
(7) HB Elektrik 1997 yılında kurulmuş olup yurtiçi ve yurtdışında elektrik proje ve danışmanlık
hizmetleri vermektedir. Eğitim, yönetim, sağlık, ticaret, sanayi, toplu konut yapıları ile
sosyal yapılar, oteller ve turistik yapılar gibi çeşitli tesislerin elektrik sistemlerini
projelendirme alanında faaliyet göstermektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(8) Busbar enerji dağıtım sistemleri, trafo ya da alçak gerilim panosu gibi bir noktadan
başlayarak bir tesis/yapı içerisindeki güzergah boyunca enerjinin taşınması ve akım alma
noktalarından çıkış kutuları ile alınarak tesis içerisindeki yüklerin beslenmesi işlevini
görmektedir.
(9) Rekabet Kurulunun 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı kararında da belirtildiği gibi,
fiziksel olarak elektrik gücünü ana pano ve dağıtım panoları arasında taşımak amacıyla
busbar sisteminin alternatifi olarak kablo tavaları da kullanılabilmektedir. Bununla birlikte,
kablo tavaları görece küçük ölçekli projelerde kullanılan geleneksel bir ürün niteliği
taşımakta olup, içindeki kablolardan bağımsız olarak satılan bir üründür. Busbar sistemleri
12-24/660-182
3/12
ise elektrik dağıtımına yönelik mühendislik ürünü niteliğine sahiptir. Yeni gelişen bir
teknoloji ürünü olması nedeniyle busbar sisteminin bilinmediği pazarlarda bu sistemin işini
kablo tavası görmektedir. Başka bir deyişle busbar sistemine ilişkin payın genişlemesinin
kablo tavası pazarından alınan payla gerçekleştiği de söylenebilmektedir.
(10) Özellikle elektriğin çok sayıda makine/ bölmeye dağıtılmasının gerektiği fabrika, atölye,
tesis gibi yapılarda, kablo tavalarına nazaran busbar sistemleri, projelendirme ve montaj
hızı, esneklik, maliyet, performans, yangına karşı güvenlik, kolay projelendirme, ebat,
dayanıklılık gibi faktörler açısından daha avantajlı bulunmaktadır.
(11) Dolayısıyla, kimi projelerde busbar sisteminin yanı sıra kablo tavalarının kullanıldığı görülse
de, yukarıda anılan unsurlarda busbar sistemlerinin çeşitli işlevleriyle farklı bir sınıf
oluşturması ve önceki Kurul kararında belirtildiği gibi, tüketici gözünde özellikle büyük
ölçekli projelerde bu iki ürün arasında talep ikamesinin söz konusu olmaması dikkate
alınarak, ilgili ürün pazarı “busbar sistemleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(12) Tarafların faaliyetlerinin Türkiye geneline yayılmış olması ve söz konusu coğrafyada farklı
pazar oluşturacak nitelikte belirleyici bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar,
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Projelerde Busbar Sistemlerinin Üreticiden Nihai Müşterilere Ulaşma Süreci
(13) Busbar sistemlerinin bir proje özelinde üreticiden nihai müşterilere (yatırımcılara)
ulaştırılması sürecinde yer alan aktörler; yatırımcılar, proje müellifleri veya proje
danışmanları1, genel müteahhitler, elektrik müteahhitleri ve busbar üreticileri olarak
sıralanabilmektedir. Yatırımcıların bir inşaat projesine yatırım yapması ile başlayan süreçte,
projelerin büyük çapta ve karmaşık olması ya da teknik yeterlilik gerektirmesi nedeniyle,
yatırımcılar kendi bünyelerinde çalışan danışmanlarından ve/veya proje müelliflerinden
faydalanarak proje hazırlatmaktadır. Proje müellifleri, projeleri hazırlamakta, teknik
şartname düzenlemekte, uyulması gereken standart ve yeterlilikleri belirlemektedir.
(14) Yatırımcılar çalışacakları projecileri doğrudan anlaşarak tayin edebildikleri gibi, ihale
yoluyla da belirleyebilmektedir. Bir inşaat projesi kapsamında mimari, statik, mekanik
projeler ile elektrik projeleri hazırlanmaktadır. Elektrik projecilerinin, yapının tüm elektrik
sistemine yönelik olarak proje çizmek, teknik şartname ile malzeme listesi (keşif listesi)
hazırlamak ve tüm bu süreçte yatırımcıya danışmanlık yapmak gibi sorumlulukları
bulunmaktadır.
(15) İnşaat işine yönelik tüm ilgili projelerin hazırlanmasının ardından yatırımcılar, çoğunlukla
genel inşaat ihalesine çıkmaktadır. Bu ihalelere genel müteahhitler teklif vermektedir.
Yatırımcıdan ihaleyi/işi alan genel müteahhit, yapının elektrik işlerinin yürütülmesi amacıyla
elektrik ihalesi açmakta ya da doğrudan elektrik müteahhitleri ile anlaşmaktadır. Doğrudan
yatırımcı da ilgili hizmeti alacağı elektrik müteahhidi firmayı belirlemek üzere elektrik ihalesi
açabilmektedir. Genel müteahhit veya yatırımcı doğrudan elektrik ihalesi açıyorsa
yatırımcıdan işi alan elektrik müteahhitleri, busbar üreticilerinden projeciler tarafından
belirlenen keşif listesindeki (malzeme listesi) ürünleri satın alarak projenin elektrik işlerini
icra etmektedir. Dolayısıyla busbar üreticileri ile doğrudan satın alma ilişkisi içine giren
aktörler çoğunlukla elektrik taahhüt firmaları olmaktadır.
1 Proje müellifleri projeyi çizmek, teknik şartnameyi hazırlamak gibi işler üstlenirken, proje danışmanları,
projenin taahhüt edilmesi aşamasında işin hazırlanan projeye uygunluğunu kontrol etmektedirler.
Gerektiğinde, proje müellifleri proje danışmanlığı hizmeti de verebilmektedirler. Bununla birlikte, bundan
sonra söz konusu aktörler “projeci” olarak anılacaktır.
12-24/660-182
4/12
(16) Yukarıda belirtilen busbar sistemlerinin nihai müşteriye ulaştırılması sürecinden anlaşıldığı
üzere, busbar üreticileri ile projeciler arasında doğrudan busbar satış/satın alma ilişkisi
bulunmamaktadır. Busbar üreticileri yukarıda belirtilen süreçteki ihalelere katılmamakta,
söz konusu ihalelere katılarak projenin elektrik müteahhitliğini üstlenen firmalara satış
yapmaktadırlar. EAE Elektrik’in de beyanları kamu ya da özel hiçbir ihaleye katılmadıkları
yönündedir.
(17) Diğer yandan, gerek projecilerin ve genel müteahhitlerin yatırımcılara, gerekse elektrik
müteahhitlerinin genel müteahhitlere ve yatırımcılara projenin yaklaşık maliyetini
bildirmeleri sırasında projenin keşif listesinde yer alan busbar ürünlerine fiyat teklifi
vermekte olan busbar üreticileri, süreçte yer alan aktörler ile iletişime geçebilmektedir. Aynı
zamanda, kimi projelerde projecilerin bazı busbar ürünlerine ilişkin bilgi açısından yetersiz
kalmaları durumunda busbar üreticilerinden ilgili projenin keşif listesinin hazırlanmasında
da yardım aldıkları görülmektedir.
(18) Bu süreç genel olarak bir zincir halinde işlese de söz konusu aktörlerin her biri her projede
mutlaka yer almamaktadır. Nitekim istisnai durumlarda yatırımcı, busbar ürünlerini
doğrudan busbar üreticilerinden de satın alabilmektedir.
I.4. Değerlendirme
(19) Başvuruda temel olarak EAE Elektrik’in,
- yıkıcı ve/veya seçici fiyatlama yoluyla Gersan Elektrik’in faaliyetlerini zorlaştırdığı,
- proje sahipleriyle, bunların çalışanları veya danışmanlarıyla irtibata geçerek ihale
şartnamelerinin kendi ürünlerini tarif edecek ve aynı veya daha yüksek kalitedeki
Gersan ürünlerini dışarıda bırakacak şekilde düzenlenmesini sağladığı, HB Elektrik’in
bu konuda EAE Elektrik ile birlikte hareket ettiği
iddia edilmekte, bu davranışlarıyla EAE Elektrik’in Türkiye busbar pazarında sahip olduğu
hakim durumunu kötüye kullandığı belirtilmektedir.
(20) Türkiye busbar sistemleri pazarında faaliyet gösteren oyuncular, EAE Elektrik, Gersan
Elektrik, Dtm Elektrik, Marbus gibi yerli üreticiler ile Schneider, Telemekanik, Siemens gibi
yabancı üreticilerdir. İşlev, şekil, boyut gibi özellikler bakımından geniş bir yelpazede
parçalar içermelerinden dolayı busbar sistemlerinin üretimi için gerekli ilk yatırım
unsurlarının başında kalıp yatırımı gelmektedir. Ayrıca teknik bir ürün olması nedeniyle
busbar üretimi belli bir uzmanlaşmayı da gerektirmektedir. Pazarda ithal ürünler de
bulunmakla birlikte, ithalatın payı sınırlı düzeyde olup, talebin yaklaşık %95’inin yerli üretim
ile karşılandığı tahmin edilmektedir. Gerek malzeme ihtiyacının proje bazlı değişebildiği
pazarda ürünleri hızlı bir şekilde tedarik etmek, gerekse satış sonrasında oluşabilecek
aksaklıklara karşı busbar sisteminin kullanıldığı yapının enerji kesintisini asgari düzeyde
tutmak üzere hızlı servis sağlamak açılarından ithalatın beklentilere yeterince cevap
verememesinin, pazarda ithal ürünlerin düzeyinin sınırlı kalmasında etkili olduğu
belirtilmektedir. Diğer yandan, busbar ürünlerinin her bir akım grubu için tip test
sertifikalarının alınması gerekmekte, Türk Standartları Enstitüsü (TSE) bu sertifikaları baz
alarak ürün belgelendirmesi yapmaktadır. Pazardaki yerli veya yabancı oyuncuların tüm
ürünlerinin her akım grubu için sertifikaları olmayabilmekte, bu durum ilgili ürünün
kullanılmasının gerektiği özellikle büyük ölçekli projelerde teklif verilememesiyle
sonuçlanabilmektedir.
(21) Rekabet Kurulunun 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı kararında EAE Elektrik’in
(…..)’nın üzerindeki pazar payıyla busbar sistemleri pazarında hakim durumda olduğu
belirtilmiştir. EAE Elektrik temsilcilerinin tahminlerine göre, halihazırda teşebbüsün pazar
payı yaklaşık olarak (…..) ila (…..) arasında olup, Gersan Elektrik ile DTM Elektrik yaklaşık
(…..) oranındaki pazar paylarıyla EAE Elektrik’i takip etmektedirler.
12-24/660-182
5/12
(22) Herhangi bir teşebbüsün Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğinden bahsedebilmek için iki
temel unsurun bir arada bulunması gerekmektedir. İnceleme konusu teşebbüs ilgili pazarda
hakim durumda olmalıdır ve bu teşebbüsün eylemleri rekabet hukuku anlamında bir kötüye
kullanma hali teşkil etmelidir. Bu iki unsurdan birinin yokluğu halinde inceleme konusu
teşebbüsün eylemleri hakim durumun kötüye kullanılması olarak nitelendirilemeyecektir.
Geçmiş Rekabet Kurulu kararlarında da yer verildiği üzere, eğer bir teşebbüsün eylemi
kötüye kullanma oluşturmuyorsa, teşebbüsün hakim durumda olup olmamasından
bağımsız olarak, eylem 6. maddeyi ihlal etmeyecektir. Bu çerçevede, kötüye kullanmanın
varlığı, EAE Elektrik’in hakim durumunun devam ettiği varsayımı altında incelenmiştir.
Diğer yandan, EAE Elektrik’in proje sahipleriyle, bunların çalışanları veya danışmanlarıyla
irtibata geçerek ihale şartnamelerinin kendi ürünlerini tarif edecek ve aynı veya daha
yüksek kalitedeki Gersan ürünlerini dışarıda bırakacak şekilde düzenlenmesini sağladığı ve
HB Elektrik’in bu konuda EAE Elektrik ile birlikte hareket ettiği yönündeki iddialar, 4054
sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri kapsamında değerlendirilmiştir.
I.4.1. EAE Elektrik’in Yıkıcı ve/veya Seçici Fiyatlama Yoluyla Hakim Durumunu
Kötüye Kullandığı İddiasının Değerlendirilmesi
(23) Başvuruda, EAE Elektrik’in busbar sistemleri pazarındaki hakim durumunu kötüye
kullandığı iddiası öncelikle yıkıcı ve /veya seçici fiyatlama kapsamında yapılan davranışlara
dayandırılmaktadır. Yıkıcı fiyatlama, uzun dönemde piyasada tekel gücü elde etme
saikiyle, makul bir süre boyunca, kasıtlı bir şekilde zarar edecek ya da kardan feragat
edecek şekilde fiyatlama yaparak mevcut veya potansiyel rakiplerin piyasa dışına itilmesi
ya da bunun amaç edinilmesini ifade etmektedir.
(24) Yıkıcı fiyatlamanın, istenilir olan fiyat rekabetinden ayrılmasında ödün (sacrifice) unsuru ön
plana çıkmaktadır. Ödün unsurunun varlığının belirlenmesinde kullanılan maliyet-fiyat
karşılaştırmalarında, maliyet kriterleri bakımından farklılıklar ortaya çıkabilmekle birlikte, AB
uygulamasında yıkıcı fiyatlama davranışlarında bu kıyaslamayı yapmak üzere ortalama
kaçınılabilir maliyet (OKM, “average avoidable cost”) ile uzun dönem ortalama artan
maliyet (UDOAM, “long-run average incremental cost”) kullanılmaktadır. OKM, hakim
durumdaki teşebbüsün yıkıcı fiyatlandırma yapmak amacıyla ürettiği ilave ürünleri,
üretmeseydi kaçınabileceği ortalama maliyete tekabül etmekteyken; UDOAM bir ürünün
üretiminde katlanılan tüm sabit ve değişken maliyetlerin ortalamasını ifade etmektedir. Bu
bağlamda UDOAM kıyaslaması, OKM kıyaslamalarının özellikle yüksek sabit maliyetlere
katlanıldıktan sonra değişken maliyetlerin diğer sektörlere nazaran düşük kaldığı şebeke
endüstrilerinde, doğal tekellerin bulunduğu veya henüz özelleştirilen sektörlerde, bu
sektörlerin ekonomik gerçekliklerini yansıtmaktan uzak kalacağı nedeniyle tercih
edilmektedir.
(25) Diğer taraftan, yıkıcı fiyatlama davranışının arzulanabilir olması için, makul bir süre
boyunca uygulandıktan sonra elde edilecek olan pazar gücü ile bu süre boyunca katlanılan
zararın giderilmesi ihtimalinin yüksek olması gerekmektedir. Dolayısıyla, dışlama için
kardan ödün verilmesi gereken sürenin artığı hallerde, yıkıcı fiyatlama davranışlarında
bulunmak rasyonel olmayacaktır. Bu nedenle, UDOAM kıyaslamasının makul bulunduğu
ifade edilen sektörler dışında, yıkıcı fiyatlama yapmak üzere üretilen ilave ürünlerin
maliyetlerini değerlendirebilmek açısından, OKM kıyaslamasının faydalanılabilirliğinin
vurgulanması gerekmektedir. Nitekim, AB uygulamasında da ödün unsurunun varlığının
ortaya koyulabilmesi, teşebbüsün kaçınılabilir zararlara katlandığının gösterilebilmesi için
OKM başlangıç noktasını oluşturmakta, OKM’nin altındaki fiyatlamalar çoğu durumda
ödünün göstergesi olarak değerlendirilmektedir. OKM üstü ancak UDOAM altı fiyatlamada,
ek unsurların varlığına bakılırken, UDOAM üstü fiyatlamada ise ancak daha az etkin
firmaların dışlanabileceği düşüncesi ile bu fiyatlama kural olarak ihlal sayılmamaktadır.
12-24/660-182
6/12
(26) Başvuruda EAE Elektrik'in, Gersan Elektrik'in katıldığı proje ihalelerinde, katılmadığı
ihalelere nazaran düşük hatta maliyetin altında teklifler vererek rakiplerini dışlama
davranışında bulunduğu iddia edilmektedir. Ancak, projeler çerçevesinde busbar
sistemlerinin üreticilerden nihai müşterilere ulaştırılması sürecinde aktörler arasında vuku
bulan ilişkilerden anlaşıldığı üzere, busbar üreticileri ihalelere doğrudan katılmamakta,
ihaleyi icra etmekle yükümlü olan taahhütçülere fiyat teklifi veren/satış yapan taraf
olmaktadır. Yatırımcıların busbar ürünlerini doğrudan busbar üreticilerinden almak yolunu
seçtikleri durumlarda da busbar alımı için ihale açılmamakta, teşebbüsler fiyat tekliflerini
doğrudan yatırımcıya sunmaktadır. Başvuruda belirtilenin aksine, EAE Elektrik’in ihalelere
katılan taraf olmadığına ilişkin bu açıklamanın ardından, teşebbüsün projelerde maliyet altı
fiyatlama yapıp yapmadığını incelemek amacıyla öncelikle teşebbüsün fiyatlama ve maliyet
yapısına ilişkin bilgiler değerlendirilmiştir.
(27) (…..TİCARİ SIR…..)
(28) (…..TİCARİ SIR…..)
(29) EAE Elektrik’in genel olarak fiyatlama davranışı açıklandıktan sonra, iddia edilen yıkıcı fiyat
uygulamalarının proje özelinde gerçekleşmesinden ötürü, teşebbüsün proje bazlı fiyat ve
kaçınılabilir maliyetlerinin incelenmesi gerekmektedir. Teşebbüsün maliyet yapısı
incelendiğinde, (…..TİCARİ SIR…..)
(30) Burada önem arz eden husus, teşebbüsün katlandığı hammadde maliyeti (direkt ilk madde
malzeme maliyeti) dışındaki maliyet kalemlerinin proje bazında ayrıştırılamamasıdır. EAE
Elektrik’in bünyesinde faaliyet gösteren fabrikalarda, busbar ürünlerinin yanında kablo
tavası, döşeme altı kablo gibi ürünlerin de üretimi yapılmakta ve başta satışların maliyeti
olmak üzere gelir tablosu kalemlerinin takibi ortak olarak gerçekleştirilmekte ve
muhasebeleştirilmektedir.
(31) Her ne kadar söz konusu maliyet kalemlerinin takibi ortak olarak gerçekleştirilse de, yapılan
ilave busbar satışlarında işçilik, üretim, ar-ge/pazarlama-satış-dağıtım/genel yönetim gibi
kalemlerden oluşan faaliyet giderleri gibi maliyet kalemlerinin de etkili olduğu
anlaşılmaktadır. Maliyet muhasebesi bakımından incelendiğinde, üretim ile
ilişkilendirilebilen ilk madde ve malzeme, işçilik ve genel üretim maliyetleri olmak üzere üç
ana kalemin bulunduğu görülmektedir. Bu kalemlerden belli mamul/mamul grubunun
üretimi ile doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetler, direkt ilk madde malzeme ve direkt işçilik
maliyetleri olarak adlandırılmakta, doğrudan bu maliyetlere ilişkin olmayan kalemler ise
endirekt maliyetler olarak genel üretim maliyetleri kalemi altında muhasebeleştirilmektedir.
Genel üretim maliyetleri, sözü edilen endirekt ilk madde malzeme (yardımcı madde ve
malzemeler, işletme malzemeleri) ve endirekt işçilik maliyetlerinin (Örn: bakım onarım
işçilikleri, fazla çalışma primleri, nezaretçi ve kontrol ücretleri vb.) yanında, üretimde
kullanılan duran varlıkların amortisman giderleri, üretimde kullanılan sabit kıymetlerin
giderleri, enerji ve yakıt giderlerini de içermektedir. Üretilen bir mamul/mamul grubunda
hangi tutarda direkt ilk madde ve malzeme ya da direkt işçiliğin kullanıldığını tespit etmek
mümkünken, genel üretim giderlerinin, içerdiği kalemlerden anlaşılacağı gibi doğrudan bir
mamul grubunun üretimine yüklenmesi mümkün olmayabilmektedir. Dolayısıyla, üretilen
mamul/mamul grubuna ya da gider merkezine yüklenemeyen bu kısım, dönem giderlerine,
diğer bir deyişle gelir tablosundaki sonuç hesaplarına toplu halde kaydedilmektedir.
(32) Bu bilgiler ışığında, ilk olarak, proje bazındaki direkt ilk madde malzeme, direkt işçilik ve
genel üretim maliyetlerinin, teşebbüsün o üretimi yapmasaydı kaçınabileceği temel
kaçınılabilir maliyet kalemlerini oluşturduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte, gelir tablosunda
yer alan faaliyet giderleri kalemi de genel üretim giderlerinden üretilen mamul/mamul
grubuyla doğrudan ilişkilendirilemeyen maliyetler ile diğer ar-ge, pazarlama-satış-dağıtım,
genel yönetim giderlerini yansıtmaktadır. Ayrıca, sözü edilen faaliyet giderleri kalemi gerek
12-24/660-182
7/12
sabit gerekse değişken giderleri içermektedir. Dolayısıyla, ikinci olarak, kaçınılabilir maliyet
kalemlerine faaliyet giderleri ilave edildiğinde proje bazında toplam maliyetlere
ulaşılabilmektedir.
(33) Bu nedenle ilk etapta, teşebbüsten busbar projeleri özelinde erişilebilen hammadde
maliyetleri alınmıştır. Direkt ilk madde malzeme giderleri olarak adlandırılan bu giderlerin
yanında direkt işçilik ve genel üretim giderlerine yakınsamak amacıyla söz konusu
kalemlerin ilgili dönemdeki satışlarının maliyeti içindeki payı kullanılmıştır. Ulaşılan proje
bazında kaçınılabilir maliyetlere faaliyet giderlerinin net satışlar içindeki payı kadar proje
teklif tutarından bir pay ilave edilerek toplam maliyetlere yakınsamak amaçlanmıştır.
(34) Dosya kapsamında yapılan bu kıyaslamalara öncelikle, başvuruda yıkıcı/seçici fiyatlama
yapıldığı iddia edilen projeler ile Gersan Elektrik’in teknik şartnamenin sadece EAE
Elektrik’e işaret etmesi nedeniyle teklif veremediğini iddia ettiği projelerden başlanılmış;
daha sonra ise rastlantısal olarak seçilen 2011 yılı Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında
teşebbüsün yeni aldığı bedeli (…..) ABD Doları’nın üzerinde olan projeler incelenmiştir.
Dosya mevcudunda yer alan söz konusu projelerin maliyetleri ile bunlara verilen teklif
tutarlarına yönelik analizden; fiyat-maliyet analizi yapılan projelerin (Gürallar, Trump Tower,
Ağaoğlu, Autoport, Ümraniye Belediyesi, TPAO, İşkur) biri dışında hepsinde tüm maliyet
değerlerinin teklif tutarlarının altında kaldığı2, dolayısıyla teklif tutarlarının busbar üretimine
doğrudan atfedilebilen direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik maliyetlerini, gerek
değişken gerekse sabit olan genel üretim maliyetleri ile faaliyet giderlerini karşıladığı
görülmüştür. Teşebbüsün Trump Tower dışındaki projelerde, tüm maliyetler hesaba
katıldığında, en az %(…..); en fazla %(…..) olmak üzere kar ettiği anlaşılmaktadır.
Belirtilmesi gereken diğer bir nokta ise, başvuru sahibinin EAE Elektrik’in maliyet altı
fiyatlama yaptığı iddiası bakımından özellikle vurguladığı Gürallar Art-Craft Kütahya
projesinde, teşebbüsün %(…..) oranıyla kar etmiş olduğudur. Diğer yandan, dikkati çeken
önemli bir husus da, başvuru sahibinin teklif verdiği için düşük fiyat uygulandığını iddia
ettiği projeler ile şartnamelerin içeriğinden dolayı teklif veremediğini iddia ettiği projeler
arasında, Trump Tower dışında, EAE Elektrik’in karlılığı bakımından anlamlı bir farklılığın
gözlenememesidir.
(35) İncelenen projelerden Trump Tower projesinde ise EAE Elektrik’in direkt ilk madde ve
malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderlerinin toplamından oluşan ve proje bazındaki
temel kaçınılabilir maliyet olarak değerlendirilen maliyet tutarının üzerinde bir teklif vermiş
olduğu görülmektedir. Ancak, teşebbüsün projede verdiği teklifle, farklı faaliyetleri
bakımından ortak olan ve üretim miktarıyla doğrudan ilişkilendirilemeyen faaliyet giderlerini
kısmen karşılayamadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, teşebbüsün ilgili projede
OKM’nin üstünde fiyatlama yaptığı değerlendirilmektedir. Uygulamada OKM altı
fiyatlamanın ödünün önemli bir göstergesi olarak kabul edildiği, ancak OKM üstü
fiyatlamanın yıkıcı olarak nitelendirilmesinde başka unsurların da varlığının arandığı
dikkate alındığında ve aşağıda incelenecek projelerle birlikte değerlendirildiğinde, tek
başına Trump Tower projesine verilen teklifin, teşebbüsün maliyet altı fiyatlama yönünde
genel bir starteji izlediğini göstermek için yeterli olmadığı kanaatine varılmıştır. Diğer
yandan, Trump Tower projesinin busbar sistemlerinin ortalama ölçeğiyle karşılaştırıldığında
oldukça büyük bir proje olmasından dolayı alıcı gücü ve projenin alınmasının EAE
Elektrik’in referanslarına yapacağı katkının teşebbüsün mevcut teklifinde rol oynaması
2 Diğer taraftan, yerinde inceleme sırasında alınan proje teklif tutarları ile başvuru sahibinin EAE Elektrik
tarafından teklif edildiğini iddia ettiği tutarlar birebir örtüşmemektedir. Bu nedenle, projelerin maliyetleri ile
başvuru sahibinin iddia ettiği teklif tutarları kıyaslanmış, bu halde de Trump Tower projesi hariç olmak üzere
Gürallar, Ağaoğlu ve Autoport projelerinde EAE Elektrik’in teklif tutarlarının projede yakınsanan maliyetlerin
üzerinde kaldığı görülmüştür.
12-24/660-182
8/12
ihtimali bulunmaktadır. Bu noktada vurgulanması gereken diğer bir unsur ise, başvuru
sahibinin bu proje için verdiğini ifade ettiği (…..) ABD Doları tutarındaki teklifin EAE
Elektrik’in yaklaşık (…..) ABD Doları tutarındaki teklifinin altında kalmasıdır. Dolayısıyla
rakip firmanın teklifinin üzerindeki bu teklifin rakip tarafından karşılanabilir nitelikte olduğu,
dışlayıcı nitelikte bir davranışın parçası olmadığı anlaşılmıştır.
(36) Dosya kapsamında, 2011 yılı Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında teşebbüsün yeni aldığı
(…..) ABD Doları üzeri projelere (Nata AVM, Çankırı Granit Fabrikası (1) ve (2), Tosçelik
(1) ve (2), Sadi Konuk Hastanesi, Esentai Shopping Mall, Anadolu Ray, Cummins Fabrika,
Armada2 AVM) verilen teklifler ile bu tekliflerin maliyetleri de incelenmiştir. Dosya
mevcudunda yer alan analizden; EAE Elektrik tarafından ilgili projelere verilen teklif
tutarlarının, proje ile ilgili maliyet kalemlerinin aşama aşama eklenmesiyle elde edilen tüm
maliyet tutarlarından yüksek kaldığı görülmüştür. İncelenen projeler çerçevesinde
teşebbüsün maliyet altı fiyatlama stratejisi izlediğini gösterir bir bulguya ulaşılamadığı gibi,
teşebbüsün fiyatlandırma stratejilerinde rakiplerini pazar dışına itmeye yönelik niyetini
gösterir herhangi bir bulgu ya da belgeye de rastlanmamıştır.
(37) Bu çerçevede, başvuru konusu iddialar maliyet üstü seçici fiyatlama açısından da
değerlendirilmiştir. Hakim durumdaki bir teşebbüsün rakiplerinin müşterilerini ya da
rakiplerinin de hitap ettiği müşterileri seçerek, bu müşterilere aynı tip ürün için diğer
müşterilere uyguladığından daha düşük, ancak maliyetinin üstünde bir fiyat uygulamasının
hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği rekabet
hukukunun tartışmalı alanlarından birini oluşturmaktadır. Nitekim, tüketiciye daha düşük
fiyatların yansıması istenildiğinden, teşebbüslerin fiyatlama davranışlarına uygulanacak
rekabet kurallarının, hakim durumdaki firmalar da dahil tüm firmaların fiyat üzerinden
rekabet edebilmelerini garanti altına alması gerekmektedir.
(38) Maliyet üstü seçici fiyatlamanın hukuka uygun olduğu yönündeki ekonomik argümanlar
özetle, hakim durumdaki teşebbüsle, onunla en az eş etkinlikte olan rakiplerin hakkaniyetli
bir şekilde rekabet edebilmesinin maliyet üstü fiyatlama ile mümkün olduğu temel
prensibine dayanmaktadır. Maliyet üstü fiyat rekabeti sonucunda yeterince etkin olmayan
teşebbüslerin pazar dışına çıkması, net bir refah kaybına yol açmayacağı gibi, rekabet
otoriteleri de bir fiyat şemsiyesi yaratarak etkin olmayan bu rakipleri korumamalıdırlar.
Nitekim bu durumda tüketici de düşük fiyat uygulamasından yararlandırılmamış olmaktadır.
Dolayısıyla maliyet üzerinden fiyatlamanın, esas unsurlar üzerinden rekabet olduğu ve
yalnızca daha az etkin rakipleri dışladığının kabulü gerekmektedir. Doktrinde, çok daha
ayrıntılandırılabilecek bu argümanlara dayalı olarak, maliyet üstü seçici fiyatlamanın hemen
her zaman hukuka uygun olarak kabul edilmesi gerektiği; bunun tek istisnasının ise, başka
kötüye kullanma hallerinin de mevcut olması, diğer bir deyişle, bir dizi yasak davranış
sergilemek suretiyle rakibi elimine etme amaçlı açık bir planın varlığı olduğu dile
getirilmektedir.
(39) Bu yaklaşımın temel olarak Rekabet Kurulu kararları ve AB içtihatlarında da dikkate
alındığı görülmektedir. Nitekim hâkim durumdaki teşebbüsün özellikle bir kısım
müşterilerini veya rakiplerin müşterilerini hedef edinerek düşük fiyat uyguladığı durumlar,
yıkıcı bir fiyatlama stratejisi güdülmüş olabileceği yönündeki şüpheleri artıran bir unsur
olarak görülmekle birlikte, bu nitelikte bir gösterge tek başına ihlal sonucuna ulaşmakta
yeterli bulunmamakta, ihlal niteliğinde olan ilave davranışlar ve yıkıcı niyet unsurlarının
varlığı aranmaktadır.
(40) Dosya mevcudu veriler çerçevesinde, EAE Elektrik’in Gersan Elektrik’in teklif verdiği
projelerde daha düşük fiyatlar uygulayıp uygulamadığının değerlendirilmesi amacıyla EAE
Elektrik’in yukarıda incelenen projelerdeki karlılık oranı, Gersan Elektrik’in teklif verme
durumuna göre incelenmiştir. Bu kapsamda, EAE Elektrik’in, Gersan Elektrik’in teklif verdiği
12-24/660-182
9/12
projelerdeki ortalama karlılık düzeyinin3 yaklaşık %(…..) ile Gersan Elektrik’in teklif
vermediği projelerdeki ortalama karlılık düzeyi olan yaklaşık %(…..)’lük oranın altında
olduğu görülmüştür. Bununla birlikte proje bazında karlılık oranları incelendiğinde, Gersan
Elektrik’in teklif vermesine karşın, teklif vermediği projelere göre daha yüksek karlılık
oranlarının bulunduğu ya da aksinin geçerli olduğu durumların varlığı dikkati çekmekte,
dolayısıyla sistematik bir farklılaşmadan bahsetmek mümkün görünmemektedir. Diğer
yandan, bu farklılığın sistematik olduğu, dolayısıyla maliyet üstü seçici fiyatlamanın
varlığına işaret ettiği varsayımı altında salt bu uygulamanın dosya kapsamındaki bilgi ve
belgeler çerçevesinde 4054 sayılı Kanun’un ihlali olarak değerlendirilmesi mümkün
görünmemektedir.
(41) Diğer yandan, EAE Elektrik’te yapılan incelemede, Gersan Elektrik tarafından bir müşteriye
gönderilen teklif mektubu elde edilmiştir. Bu belgeden, busbar müşterilerinin bir firmadan
aldıkları teklifi diğerine göndererek pazarlık talebinde bulunabildikleri anlaşılmaktadır.
Başvuruda, EAE Elektrik’in yıkıcı ve/veya seçici fiyatlama uyguladığı iddiasıyla öne sürülen
projelerde, yine başvuru sahibinin anlatımıyla EAE Elektrik’in ilk teklifinin Gersan Elektrik’in
ilk teklifinden yüksek olduğu, daha sonra EAE Elektrik’in fiyat düşürerek Gersan Elektrik’in
verdiği fiyatın altına indiği anlaşılmaktadır. Anılan belgenin de işaret ettiği üzere,
teşebbüslerin birbirlerinin teklifi hakkında müşteriler üzerinden bilgi sahibi olabilecekleri
dikkate alındığında, EAE Elektrik’in Gersan Elektrik’in rekabetini karşılama (meeting
competition) güdüsüyle davranmış olma olasılığının dikkate alınması gerekmektedir.
Nitekim EAE Elektrik’in ortalama karlılık düzeyinde, Gersan Elektrik’in teklif verdiği projeler
ile vermediği projeler arasında ortaya çıkan farklılığın da rekabeti karşılamanın bir sonucu
olabileceğinin, dolayısıyla rekabetin bizatihi kendisinden kaynaklanabileceğinin göz ardı
edilmemesi gerekmektedir. Hâkim durumda da olsa, bir teşebbüsün, rakibinin rekabetçi
teklifine karşılık vermesinin engellenmesi istenilenin aksine rekabeti olumsuz
etkileyebilecektir.
(42) Sonuç olarak, EAE Elektrik’in yıkıcı ve/veya seçici fiyatlama yoluyla 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesini ihlal ettiğine dair incelenen projeler çerçevesinde, teşebbüsün maliyet altı
fiyatlama stratejisi izlediğini gösterir bir bulguya ulaşılamamış, rakibi dışlama niyetinin ya
da başka dışlayıcı uygulamaların varlığına yönelik herhangi bir belge ya da bilgi elde
edilememiştir.
I.4.2. EAE Elektrik’in Teknik Şartnamelerde Kendi Ürünlerine İşaret Edilmesini
Sağladığı Yönündeki İddialar
(43) Başvuruda; EAE Elektrik’in proje sahipleri, bunların çalışanları veya projecileri ile irtibata
geçerek ihale şartnamelerinde kendi markalarının yer almasını ve ihale şartnamelerinin
kendi ürünlerini tarif edecek ve aynı veya daha yüksek kalitede olan Gersan ürünlerini
dışarıda bırakacak şekilde düzenlenmesini sağladığı; HB Elektrik’in danışmanlık verdiği
projelere ilişkin şartnameleri hazırlarken busbar sistemlerinin EAE tarafından üretilen
ürünleri tarif edecek şekilde düzenlediği ve bu yolla EAE Elektrik ile birlikte Gersan
Elektrik’i pazardan dışlayıcı faaliyetlerde bulunduğu iddia edilmektedir.
(44) Sürece ilişkin bölümde de yer verildiği üzere, üreticiler genellikle taahhütçülere satış
yapmakta, sınırlı sayıdaki durumda talep edilmesi halinde yatırımcılara doğrudan satış
yapmakta ve ihalelere busbar sağlayıcılarının değil; taahhütçüler katılmaktadır. Öte
yandan, her ne kadar üreticiler doğrudan satış ilişkisine girmeseler de, gerek pazarlama
faaliyetlerini yürütmek için süreçteki aktörler ile irtibata geçmekte, gerekse projelerin
yaklaşık maliyetlerini belirlemek amacıyla üreticilerden fiyat teklifi talep eden
3 Gersan Elektrik’in Trump Tower projesine verdiği teklif EAE Elektrik’in teklifinin altında olduğundan ortalama
karlılık düzeyinin hesaplanmasında bu proje dışarıda bırakılmıştır.
12-24/660-182
10/12
projeci/yatırımcı ya da taahhütçülere teklif mektubu göndermektedir. Burada belirtilmesi
gereken husus, özellikle teknik bilgi gerektiren busbar sistemleri gibi bir sektörde,
üreticilerin ürünlerini tanıtmak, işlevleri hakkında bilgilendirmek ve ürününün bilinirliğini
sağlamak amacıyla pazarlama faaliyetlerini yürütmelerinin önemli olduğudur.
(45) Bu kapsamda, üreticilerin web sitelerinde ürünlerin teknik özelliklerini gösteren kataloglar
yayımladıkları görülmektedir. Yapılan yerinde inceleme ve görüşmelerde de, üreticilerin bu
katalogları fuar/seminerlerde dağıttıkları, projeci firmalara gönderdikleri ve kamuya açık
olarak yayımladıkları anlaşılmaktadır. Nitekim HB Elektrik’te yapılan incelemede de hem
EAE Elektrik’in hem de Gersan Elektrik’in kataloglarının teşebbüste mevcut olduğu
görülmüştür. Diğer taraftan, EAE Elektrik temsilcileri tarafından proje müelliflerinin ve
yatırımcıların, sektördeki yenilikleri takip etmek amacıyla üreticilerden zaman zaman teknik
bilgi talep ettikleri, bu amaçla, projecilerin ziyaret edilerek üreticiler tarafından
bilgilendirildiği ifade edilmiştir.
(46) Rekabet Kurulunun 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı kararında da “teknik
şartnamelerin hazırlanması aşamasında, söz konusu malzemelerin uzmanlık gerektirmesi
nedeniyle, projeci firmaların üretici teşebbüslerden teknik destek almak durumunda
oldukları, sektör temsilcileriyle yapılan görüşmelerden, projelerin genellikle tüm üreticilerin
teknik şartnamelerinin ortak yönlerini toplayarak bir teknik şartname hazırlanması şeklinde
yapıldığının anlaşıldığı, ancak pratikte projeci firmanın bu tip bir çalışmaya girmek yerine
tek bir firmanın şartnamesinden yararlanarak teknik şartname hazırlayabildiği” ifade
edilmiştir.
(47) Bu noktada, busbar sistemlerine olan asıl talebin, projenin sorumluluğunu üstlenen projeci
firmanın danışmanlığıyla şekillenen yatırımcı talebi olduğunu da vurgulamak
gerekmektedir. Elektrik taahhütçülerinin busbar sistemlerine olan talebi, ilgili proje
yatırımcısının talebinden türeyen bir taleptir. Nihai anlamda müşteri yatırımcı olduğundan
busbar üreticilerinin, ürünlerine olan talebin öznesi olan yatırımcılar ve bu yatırımcıların
projecilerine yönelik satış, pazarlama, reklam, tanıtım vs. faaliyetlerinde bulunmalarının
rekabete aykırı bir faaliyet olarak değerlendirilmesi mümkün görünmemektedir.
(48) Diğer yandan projeci firmaların hazırladıkları projeden sorumlu oldukları dikkate
alındığında, proje sahiplerine en iyi sonucu sağlama saikiyle tanıdıkları/denedikleri/
güvendikleri ürünlere yönelmelerinin beklenmeyen bir davranış olduğu söylenemeyecektir.
Bu noktada belirtilmelidir ki, proje yatırımcıları projenin büyüklüğü ve kapsamına göre ister
projeci firmalardan hizmet alsınlar, isterse kendi çalışanları aracılığıyla proje hazırlasınlar
projelerin altında yatırımcıların imzaları bulunmakta, nihai karar mercii yatırımcıların
kendileri olmaktadır. Bu safhada, proje danışmanları her ne kadar bir teknik şartname ve
bu şartnameye uyan bir marka listesi4 hazırlasa da, yatırımcılar, diledikleri bir aşamada
sürece müdahale ederek bir markayı ya da ürünü projeye dahil edebilmekte veya projeden
çıkarabilmektedir. Başka bir ifadeyle, yatırımcılar temel olarak diledikleri ürün veya markayı
projelerinde kullanma, diledikleri taraf ile sözleşme yapma serbestisine sahiptir. Dahası,
marka listelerinde adı yer almasa dahi, üreticilerin ürünlerinin teknik şartnamede belirtilen
nitelikleri taşıdığını göstermesi halinde ilgili proje kapsamında satış yapma imkanı
bulunmaktadır. Nitekim bu hususlar 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı Kurul
kararında da vurgulanmıştır.
4 Hangi markaların teknik şartnamedeki nitelikleri taşımakta olduğunun teknik bilgi gerektirmesi ve bunun
taahhütçüler tarafından anlaşılmasının güç olmasından ötürü, projenin teknik şartnamesine ek olarak
şartnamedeki niteliklere uyan markaların listesi hazırlanmaktadır. Bu şekilde, müteahhitlerin doğru ürüne
yönelmesi sağlanmaktadır.
12-24/660-182
11/12
(49) Gersan Elektrik’in başvurusunda, EAE Elektrik’in kendi ürünlerinin işaret edilmesini
sağladığı ihalelere örnek olarak verdiği ihalelerin tümünün kamu ihalesi olduğu
görülmektedir. Kamuya yapılan satışlarda teknik şartname özel sektör satışlarına göre çok
daha belirleyici olmakta dolayısıyla, projeci firmalar marka seçiminde çok daha etkili
konumda bulunmaktadır. Ancak, EAE Elektrik ile projeci firmalar arasında EAE Elektrik’in
rakiplerinin dışlanmasına ya da faaliyetlerinin zorlaştırılmasına yönelik olan ya da bu etkiyi
doğuran herhangi bir danışıklı ilişkinin yokluğunda, kamu alımlarına ilişkin ihalelerde
rekabetin tesis edilmesi, 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı Kurul kararında da
belirtildiği üzere, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında değerlendirilmesi gereken bir
konudur.
(50) Diğer yandan sadece İstanbul’da elektrik proje müellifliği yapan teşebbüs sayısının
yaklaşık olarak 100 olması, busbar pazarındaki rekabetin bozulmasına yönelik olarak
projeci firmalarla danışıklı bir ilişki içine girilmesi olasılığını azaltmaktadır.
(51) Ayrıca dosya konusu iddia açısından EAE Elektrik ve HB Elektrik’te yapılan incelemelerde,
anılan iki teşebbüs arasında EAE Elektrik’in rakiplerinin dışlanmasına ya da faaliyetlerinin
zorlaştırılmasına yönelik olan ya da bu etkiyi doğurabilecek nitelikte herhangi bir danışıklı
ilişkinin varlığına işaret eden bir belge ya da bulguya da rastlanmamıştır.
(52) Yapılan incelemelerde, başvuruda belirtilen gerek özel gerekse kamu projelerinin herhangi
birinde HB Elektrik’in proje müellifliği/ danışmanlığı faaliyetinin bulunduğuna dair belge elde
edilememiştir. HB Elektrik de söz konusu projelerde (Güral, Yıldızlar, Autoport, Ağaoğlu,
Trump Towers ile TBMM, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlük Hizmet Binası, TPAO
Batman, Ümraniye Belediye Binası, Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplulukları Başkanlığı
Hizmet Binası, Merkez Bankası İstanbul Yerleşkesi) hizmet vermediğini belirtmiştir. HB
Elektrik’in web sitesinde görülen referansları arasında da söz konusu projelerin adı
geçmemektedir. Ayrıca, EAE Elektrik’te yapılan incelemelerde elde edilen ve projelere
ilişkin bilgilerin özetlendiği proje takip kartları çerçevesinde başvuruda yer verilen projelerin
müellifliğini yapan firmaların isimleri incelendiğinde de, HB Elektrik’in söz konusu projelerde
hizmet vermediği beyanının aksini gösterir bir bulguya ulaşılmamıştır.
(53) EAE Elektrik’te yapılan incelemede alınan (…..) tarihli dosyada, EAE Elektrik’in “kritik iş”
olarak nitelendirdiği işlerin projecilerine, müteahhitlerine, teklif verilen taahhütçülere, ihaleyi
alan firmalara ve işin bedeline ilişkin bilgiler bulunmaktadır. Söz konusu belgede, bedeli
(…..) ile (…..) arasında değişen (…..) yurt içi ve yurt dışı projede, çoğunlukta Gersan
Elektrik olmak üzere DTM ve Schneider rakip firmalar olarak kaydedilmiştir. Yine belgeden,
HB Elektrik’in projeciliğini üstlendiği iki projenin bulunduğu ve bu projelerde Gersan
Elektrik’in rakip marka olarak yer aldığı görülmektedir.
(54) HB Elektrik’in teknik şartnamelerine örnek olarak, Taşyapı Fourwinds projesi için
hazırladığı teknik şartnamenin bir bölümü ve bu projeye yönelik marka listesi alınmıştır.
Busbar sisteminin bir yapının tüm elektrik sisteminin ve bağlı unsurların küçük bir parçasını
oluşturmasıyla bağlantılı olarak teknik şartnamede busbar sistemi için ayrılan bölümün tüm
şartnamenin son derece sınırlı bir bölümünü oluşturduğu ve busbara ilişkin sadece genel
bir takım ifadeler içerdiği görülmektedir. Marka listesinde ise projede kullanılacak
malzemelerin 27 başlık altında toplandığı, sadece busbar için değil; bu malzemelerin
tümüne yönelik her bir malzemeye ilişkin marka/firma isimlerini içerdiği, busbar içinse EAE,
Gersan ve Zucchini markalarına yer verildiği görülmektedir. HB Elektrik yetkilisi,
sorumluluğunu üstlendikleri projelerde temel olarak Taşyapı Fourwinds için hazırlanan
teknik şartname örneğini kullandıklarını beyan etmiş, yapılan incelemede, HB tarafından
hazırlanmış teknik şartnamelerin busbara ilişkin bölümlerinde belli bir markaya işaret
edildiğini düşündürecek herhangi bir unsura rastlanmamıştır.
12-24/660-182
12/12
J. SONUÇ
(55) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy