Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-519 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-24/662-184
Karar Tarihi : 03.05.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Yazılım Test ve Kalite Derneği
Eski Büyükdere Cad. GIZ 2000 Plaza No: 7 Ofis No: 41
Maslak/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Yazılım Test ve Kalite Derneği’nin, yazılım testi eğitimi ve
hizmeti vermeye yetkili firmalara getirdiği akreditasyon koşulları ile piyasadaki tek
bir firma dışındaki diğer tüm teşebbüslerin bu alanda faaliyet göstermelerini
zorlaştırdığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
Yazılım testi yetkinliği konusunda uluslararası geçerliliği ve bilinirliği olan International
Software Testing Qualifications Board’un (ISTQB), 47 ülkede temsilciliği bulunan ve kar
amacı gütmeyen bir kuruluş olduğu,
Yazılım Test ve Kalite Derneği’nin (Dernek-Turkish Testing Board-TTB), ISTQB’nin
Türkiye temsilcisi olduğu ve Türkiye’de ISTQB eğitimi ve sertifikası vermeye yetkili
firmaların akreditasyonunun sadece TTB tarafından yapıldığı,
ISTQB ülke temsilciliklerinin genelde üniversite, ilgili kamu kurumları ve özel sektör
çalışanlarından oluşan kurullar tarafından oluşturulup yönetildiği,
Bu şekildeki yönetimin adil olduğu ve böylelikle çok sayıda firmanın, akredite olarak
bulunduğu ülkede yazılım testi eğitimi ve sertifikalandırılması konusunda hizmet
verebildiği,
Dernek’in kurucusu ve bazı çalışanlarının aynı zamanda Keytorc’ta da görevli ve bu iki
kuruluşa ait adres ve iletişim bilgilerinin aynı olduğu,
Dernek’in firmalardan talep ettiği akreditasyon koşullarının diğer ülkelerdeki ISTQB
temsilcileri ile karşılaştırıldığında oldukça zorlaştırılmış olduğu,
Dernek’in akreditasyon koşulları arasında başvuran firmanın, çalışan sayısından
bağımsız olarak “ISTQB Advanced Test Manager” sertifikasına sahip en az üç eğitimci
bulundurması koşulunun da yer aldığı, ancak sektörde bu tür bir sertifikaya sahip
herhangi bir personelin bulunmadığı,
12-24/662-184
2/6
Dernek’in 35.000-45.000 ABD Doları seviyelerinde olan akreditasyon ücretlerinin ise
emsallerinden ortalama olarak on kat fazla olduğu,
Bu uygulama sonucunda, Dernek’in Keytorc dışındaki şirketlerin akredite olmalarını
engelleyecek ya da oldukça geciktirecek bir tutum izleyerek piyasadaki diğer teşebbüsler
aleyhine rekabeti bozduğu ve Keytorc firmasının bir nevi tekel olarak faaliyet
göstermesine yol açıldığı
iddia edilmiştir. Dosya kapsamında yapılan görüşmede, yazılım kullanan büyük firmaların
yazılımlarını oluşturma ve değiştirmeye ihtiyaç duyduklarında söz konusu yazılımları
kullanmaya başlamadan önce test ettirdikleri, ISTQB sertifikasının ve akreditasyonun ise
yazılım testi sektöründe faaliyet göstermek ve başarılı olabilmek için gerekli olduğu
belirtilmiştir. Ayrıca, Dernek kurucularının aynı zamanda Keytorc firmasının ortakları
arasında yer aldığı ve oldukça zorlaştırılan akreditasyon koşulları sonucunda, Keytorc
dışında bir firmanın yazılım testi eğitimi vermesinin engellendiği ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.12.2011 tarih ve 8879 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 26.01.2012 tarihli ve 2011-2-519/İİ-12-411.HY sayılı İlk
İnceleme Raporu 02.02.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-04/157-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine
hazırlanan 24.04.2012 tarih ve 2011-2-519/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yazılım Test ve Kalite Derneği
(5) Dernek, 2006 yılında yazılım test ve kalite alanında dünya çapında faaliyet gösteren bir
organizasyon olan ISTQB'ye bağlı olarak kurulmuştur. Dernek’in temel faaliyetleri;
uluslararası pazarlarda rekabet edebilmesi için Türkiye Bilişim Sektörü’nün yazılım testi ve
kalitesi konusunda bilgilendirilmesi; ISTQB sınavlarının yapılarak sınavı kazanan adayların
sertifikasyonu; yazılım testi konusunda dünyada standart haline gelmiş terimlerin
Türkçeleştirilmesi şeklinde belirtilmektedir.
(6) Dosya mevcudu bilgilere göre, 2010 yılında Derneğe bağlı Dernek İktisadi İşletmesi
kurulmuştur. İktisadi işletmenin faaliyet alanı ve amacının Dernek ile aynı olduğu ve Dernek
merkezi ile aynı adreste bulunduğu belirtilmiştir.
(7) ISTQB ise Belçika’da kurulmuş olan ve 70 ülkede kar amacı gütmeyen, gönüllü dernekler
şeklinde yazılım test ve kalitesi konusunda faaliyetlerini sürdüren uluslararası bir
organizasyondur. Amacı dünyada yazılım test uzmanlığı alanının geliştirilmesidir. Bu
amacını her ülkede kurulan dernekler yoluyla:
Yazılım test uzmanlığı ile ilgili eğitimlere baz teşkil edecek çerçeve müfredatın
hazırlanması ve her ülkenin diline çevrilmesi,
ISTQB sınavlarına hazırlık eğitimi veren ve/veya vermeyi planlayan kuruluşların, bu
eğitimleri vermek için akredite olmaları zorunlu olmamasına rağmen, resmi başvuruları
sonucunda gerekli koşulları sağladıkları takdirde eğitim materyalinin (Accredited Training
Material) ve/veya firmanın (Accredited Training Provider) akredite edilmesi,
ISTQB sınavlarının düzenlenip bu sınavlardan başarılı olanlara sertifikalarının
verilmesi,
12-24/662-184
3/6
Yazılım test uzmanlığı mesleğinin tanıtılması
faaliyetleriyle gerçekleştirmektedir.
I.2. Keytorc
(8) ISTQB tüzüğü gereğince her ülkede ISTQB’ye bağlı sadece bir adet kar amacı gütmeyen
dernek bulunabilmektedir. Bağlı dernekler, ISTQB amaçlarına ilgi duyan kişilerin toplantılar,
seminerler ve konferanslar aracılığıyla bir araya getirilmesi ve ISTQB ile irtibatının
sağlanması konularında yetkilendirmiştir. ISTQB’nin Türkiye’de bu görevi vermiş olduğu tek
kuruluş Keytorc firmasının kurucuları tarafından oluşturulan Dernek’tir.
(9) Dosya kapsamında, Keytorc firmasının, ofislerinin bir odasını derneğe kiralayarak bu
odanın Dernek’in ihtiyaçları doğrultusunda kullanılmasını sağladığı ve ayrıca Dernek’in
düzenlemekte olduğu organizasyon ve konferansların bazılarına sponsor olduğu
belirtilmiştir.
(10) Keytorc firmasının ISTQB eğitim materyallerini (Accredited Training Material) Hollanda’da
bulunan ilgili dernekten akredite olan bir şirketten aldığı ve firmanın akreditasyonunun
(Accredited Training Provider) ise Dernek tarafından yapıldığı belirtilmiştir. Ayrıca
Dernek’e, “Accredited Training Provider” olmak için resmi başvuruda bulunan tek şirketin
Keytorc olduğu da ifade edilmiştir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(11) Önaraştırmanın konusunu, yazılım testi yetkinliği konusunda genel kabul görmüş bir
kuruluş olan ISTQB’nin Türkiye’deki tek temsilcisi olan ve yazılım testi eğitimi vermeye
yetkili firmaların ve bu firmaların kullanacağı eğitim materyallerinin akreditasyonunu yapan
Dernek’in akreditasyon koşullarını zorlaştırarak Keytorc firması dışındaki firmaların bu
alanda faaliyet göstermelerine engel olduğu iddiası oluşturmaktadır.
(12) Yazılım testi ile oluşturulan yazılımın istenen platformda başarılı biçimde çalışıp
çalışmadığı denetlenmekte ve söz konusu yazılımlarda hataların tespit edilmesine olanak
sağlanmaktadır.
(13) Dosya mevcudu bilgilere göre, Türkiye’de ve dünyada yazılım testi alanında ISTQB dışında
kabul gören birtakım standartlar da mevcuttur. Bu standartlardan bazıları, QAI Global
Institute, IIST-International Institute for Software Testing, ASQ-Quality Improvement
Associate Certification-CQIA, ISO Test Standartları, IBM Test Sertifikasyon Programları,
HP Test Sertifikasyon Programları ve Borland Test Sertifikasyon Programları aracılığıyla
sağlanmaktadır.
(14) Ayrıca, ISTQB tarafından bazı ISO standartlarının da referans olarak alındığı belirtilmiştir.
QAI, IIST, ASQ ve ISTQB standartları arasında ise doğrudan bir ilişki bulunmadığı, her
kuruluşun kendi standardını kendisi belirlediği ve bu kapsamda sertifika düzenlediği ifade
edilmiştir.
(15) Mevcut dosya kapsamında, önaraştırmaya konu teşebbüsün, yazılım testi alanında ISTQB
akreditasyonu sağlama ve sertifika verme faaliyetleri incelenmiştir. Ulaşılan sonucu
etkilemeyeceği dikkate alınarak kesin bir ilgili pazar tanımı yapılmamakla birlikte, benzer
nitelik taşıyan alternatif standartların bulunması sebebiyle değerlendirmede ilgili ürün
pazarı olarak yazılım testi alanında akreditasyon sağlama ve sertifika verme hizmetleri
pazarı dikkate alınmıştır.
12-24/662-184
4/6
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(16) Önaraştırmaya konu teşebbüs İstanbul ilinde bulunmakla birlikte, Türkiye geneline yönelik
hizmetler sunmaktadır. Dosya kapsamında incelenen hizmetlerin verilebildiği yerlerde
pazar farklılaşması yaratacak faktörlerin bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye
olarak belirlenmiştir.
I.4. Değerlendirme
(17) Dosya konusu, Dernek’in ISTQB akreditasyonu koşullarını zorlaştırarak, Keytorc dışında
başka bir firmanın akredite olmasını engellediğine ilişkindir.
(18) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin (d) bendinde "Belirli bir piyasadaki
hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka
bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler” kötüye
kullanma halleri arasında sayılmıştır. Bu çerçevede, ISTQB’nin faaliyet gösterdiği pazarda
hâkim durumda olup olmadığı değerlendirmesi yapılmadan, yazılım testi alanında ISTQB
akreditasyonu ve sertifikası sağlayan Dernek tarafından getirilen akreditasyon koşullarının,
bir alt sektör olan ve Dernek ile aynı yönetime sahip olan Keytorc’un da faaliyet gösterdiği
yazılım testi eğitimi ve hizmeti alanında rekabeti bozup bozmadığı incelenmiştir.
(19) Dosya konusu iddiaların temeli ISTQB akreditasyonu için Dernek tarafından getirilen
koşulların ağır olduğuna dayanmaktadır. Bu kapsamda ISTQB standardı, sağlanan
akreditasyon çeşitleri ve koşulları hakkında Dernek’ten bilgi talep edilmiştir. Yapılan
incelemede, eğitim şirketinin akreditasyonu için bir ücret talep edilmemekle birlikte, eğitim
materyallerinin akreditasyonu için talep edilen ücretin temel seviye eğitim için toplam
35.000 ABD Doları (USD), ileri seviye eğitim için de toplam 45.000 USD olduğu
anlaşılmıştır. Diğer ülkelerdeki derneklerle karşılaştırıldığında, eğitim materyallerinin
akreditasyonu için talep edilen ücretlerin Türkiye’de oldukça yüksek olduğu görülmüştür.
Örneğin, ABD’de temel ve ileri seviye eğitimlerin ücretleri sırasıyla 2.500 USD ve 2.000
USD; Almanya’da ise 3.000 Avro’dur.
(20) Ayrıca, Dernek tarafından getirilen yazılım testi ve yazılım mühendisliği alanında en az beş
yıl tecrübeye ve ileri seviyede ISTQB sertifikalarına sahip üç eğitmene sahip olma koşulu
da diğer ISTQB dernekleri tarafından istenmemektedir. Dernek tarafından söz konusu
koşulların gerekçesi olarak, misyonlarının yazılım testinin Türkiye'de sağlıklı bir şekilde
büyütülmesi olduğu, bu misyon doğrultusunda yazılım testinin önemi anlatılarak şirketlerin
bu alana yatırım yapmalarının teşvik edildiği, bu nedenle akreditasyon başvuru
yönergesinde aday şirketlerin hem know-how hem de istihdam olarak yazılım testi alanına
yatırım yapmalarının istendiği, akreditasyon koşulları ile doğrudan hem know-how'a hem
de istihdama katkı sağlanacağı, istenen bilgi seviyesinde eğitmenlere sahip şirketlerin
ISTQB eğitimlerinin hem daha kaliteli olacağı hem de bilişim çalışanlarının aynı şirkette
ortalama çalışma süresinin altı ay gibi düşük olduğu Türkiye bilişim sektöründe, iki yıllık bir
akreditasyon alan şirketin bu süre zarfında hizmetlerini kesintiye uğratma riskinin en aza
indirileceği belirtilmiştir.
(21) Ayrıca, Dernek tarafından belirlenen akreditasyon koşullarının gerek kendi şirketi olan
Keytorc, gerekse yazılım testi eğitimi veren rakip teşebbüsler için de geçerli olduğu,
Keytorc’un da özellikle akreditasyon ücretinin oldukça yüksek olduğu eğitim materyallerini
Hollanda’da akredite olmuş bir firmadan aldığı ve Keytorc’un eğitmenlerinin Hollanda’da
eğitim gördüğü belirtilmiştir.
(22) Bu noktada önemli olan husus, yazılım testi alanında akreditasyon ve sertifika sağlayan
Dernek tarafından getirilen akreditasyon koşullarının, bir alt sektör olan yazılım testi eğitimi
ve hizmeti alanında faaliyet gösteren ve Keytorc’un rakibi olan firmaların faaliyetlerini
zorlaştırıp zorlaştırmadığıdır.
12-24/662-184
5/6
(23) Bu çerçevede, yazılım testi alanında eğitim veren ve Keytorc’un rakibi olan Bilge Adam
Bilgisayar ve Eğitim Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş. (Bilge Adam)’den de ISTQB standardı ve
akreditasyonu hakkında bilgi talep edilmiştir. Teşebbüsten gelen bilgide;
Bilge Adam’ın Türkiye’de ISTQB yazılım testi uzmanlığı eğitimlerini veren iki şirketten
biri olduğu, hatta buna yönelik olarak (…..) tarihinde Ankara’da genel katılıma açık bir sınıf
açılacağı,
ISTQB’nin, yazılımların en verimli, doğru, eksiksiz, profesyonelliğin gerekliliklerine uygun
ve hızlı şekilde testini gerçekleştirme konusunda bir öğretiler bütünü, sınav ve testçilerin bu
yetiye sahip olduğunu belgelemeleri için geliştirilmiş bir sertifikasyon olduğu,
Dünyada 200.000’i aşkın ISTQB sertifikası sahibi test uzmanının bulunduğu,
ISTQB’nin yazılım testleri hakkında bir öğretiler bütünü ve sertifikasyon olduğu, bu
alanda eğitim vermenin ISTQB iş ortaklarının tekelinde bulunmadığı ve hatta bu eğitimin
yayınlarının A gibi herkesin satın alabileceği mecralarda satıldığı,
ISTQB iş ortağı olmayan kurumların yapamayacağı tek şeyin “ISTQB Yetkili Eğitim
Merkezi” olduğu,
ISTQB sertifikasyonuna ise Prometric’te1 verilen “ISEB BH0-010” sınavını 170 USD’ye
satın alıp geçen herkesin hak kazandığı ve sertifikasyon için eğitim alma zorunluluğunun
aranmadığı,
Bilge Adam’ın verdiği ISTQB eğitimlerinde A’dan satın alınan orijinal
kitapların kullanıldığı ve ISTQB sertifikasyonuna sahip hocalarla ISTQB’nin yayınladığı
eğitim içeriğine (syllabus) uygun eğitim verildiği
ifade edilmektedir.
(24) Dosya kapsamında, herhangi bir ISTQB eğitimi vermek için ve/veya ISTQB ismini
kullanmak için kuruluşun akredite olmasının gerekmediği belirtilmiştir. Nitekim Bilge Adam
tarafından verilen bilgiler, akredite olmamış eğitim firmalarının da ISTQB eğitimi
verebildiğini doğrular niteliktedir. Ayrıca, ISTQB sınavlarına hazırlık eğitimlerinin başka
ülkelerde akredite olmuş şirketlerden ve online akredite eğitimleri şeklinde, internet
üzerinden de alınabildiği anlaşılmaktadır. Vurgulanması gereken diğer bir husus ise, Bilge
Adam tarafından da belirtildiği üzere ISTQB sertifikasının alınması için herhangi bir eğitim
zorunluluğunun bulunmamasıdır.
(25) Diğer taraftan, ISTQB’nin “çapraz akreditasyon” kuralları gereğince vermekte oldukları
ve/veya vermeyi planladıkları ISTQB eğitimlerinin pazarlanması sırasında “ISTQB
Accredited Training Material” ve/veya “ISTQB Accredited Training Provider” logosunu
kullanmak isteyen herhangi bir kuruluşun, Türkiye dahil 46 ülkede bulunan herhangi bir
ISTQB üye derneğine başvuruda bulunup, istediği koşulları karşıladığı takdirde söz konusu
logoları pazarlama materyallerinde kullanabileceği belirtilmiştir. Bu durum, akredite olarak
Türkiye’de ISTQB eğitimleri vermek isteyen kuruluşlar için de geçerlidir.
(26) Şirketlere tanınan söz konusu hak, ISTQB tarafından üye derneklere iletilen “ISTQB
Akreditasyon Süreci” başlıklı dokümanın çapraz akreditasyona ilişkin 3.6. maddesinden de
anlaşılmaktadır. İlgili madde ile kuruluşların gerek eğitim materyallerini gerekse kuruluşun
kendisini ülke dışında bir dernekten akredite edebilmesinin önü açılmıştır. Söz konusu
maddede belirtilen süreç Dernek tarafından aynen benimsenmekte ve ülke dışında alınan
bir akreditasyonu onaylamak için bu süreç dışında herhangi bir ekstra koşulun sağlanması
aranmamaktadır.
1 Prometric, bilgisayarlı sınav merkezi olarak faaliyet gösteren uluslararası bir kuruluştur.
12-24/662-184
6/6
(27) Öte yandan, dosya kapsamında çapraz akreditasyon yapmış ve birden fazla ülkede
akreditasyonları bulunan firmalar da sunulmuştur. Ayrıca yazılım testi eğitimi veren bazı
teşebbüs yetkililer ile raportörce görüşmeler yapılarak, gerek ISTQB standardının
sektördeki teşebbüsler açısından önemi, gerekse akreditasyon koşulları hakkında bilgi
edinilmiştir. Bu kapsamda Mirsis Bilgi Teknolojileri Ltd. Şti.’nin Proje Yöneticisi, ISTQB
standardının sektörde faaliyet göstermek için olmazsa olmaz bir nitelik taşımadığını ancak,
yazılım testi ve analizinde yüksek standartta çalışıldığını göstermesi nedeni ile özellikle
mühendislere avantaj sağladığını belirtmiştir. Elkotek Mühendislik ve Danışmanlık
Hizmetleri A.Ş. (Elkotek) firması çalışanı tarafından ise, son (…..) yazılım testi faaliyetlerini
artırdıkları ve yaklaşık olarak (…..) yakın firmada test mühendislerinin bulunduğu, firma
mühendislerinin Dernek’ten ISTQB sertifikası aldığı, şimdiye kadar akreditasyon
başvurusunda bulunma gibi bir girişimlerinin olmadığı, Dernek’in bu alanda kendi firması
bulunduğu için Elkotek’in akreditasyon alamayacağının düşünüldüğü, ISTQB standardının
bir projeyi alabilmek için zorunlu olmadığı ancak firmalara ek puan kazandırdığı
belirtilmiştir.
(28) Dosya kapsamında, Dernek’in söz konusu koşulları yükseltmesi sonucunda yazılım testi
eğitimi ve hizmeti sağlayan teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdığına yönelik herhangi bir
bulgu veya tespite ulaşılamadığı, sertifika almak için eğitimin zorunlu olmadığı, akredite
olmadan da eğitim verilebildiği, çapraz akreditasyon yoluyla da akredite edilebilmenin
mümkün olduğu gibi hususlar dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilmediği
kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(29) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy