Rekabet Kurumu - Karar Sayı 12-25/722-205

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2011-3-343 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-25/722-205
Karar Tarihi : 09.05.2012

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Metin TOPRAK (İkinci Başkan)
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Hakan Deniz KARAKOÇ, Didem ULUÇ

C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Adana Cumhuriyet Başsavcılığı
Adana

- Tahsin EKŞİ
Yenibaraj Mah. Hacı Ömer Sabancı Bulvarı Sulular Apt. Zemin
Kat. No:43 Seyhan / Adana

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Siemens Healthcare Diagnostik Tic. Ltd. Şti.
Fahrettin Kerim Gökay Cad. No: 45 Altunizade
Üsküdar / İstanbul

- Koro İlaç ve Sağlık Ürünleri A.Ş.
Mustafa Kemal Mah. 2119. Sok. No:3 Balgat 06520
Çankaya / Ankara

- Labotest Diagnostik Sistemler Ltd. Şti.
Güzelyalı Mahallesi Y.S.E. Evleri Cad. 8264. Sokak No:8
1170 Çukurova / Adana

(1) E. DOSYA KONUSU: Alerji test ve cihazlarına yönelik hastane ihalelerinde Siemens
Healthcare Diagnostik Tic. Ltd. Şti., Koro İlaç ve Sağlık Ürünleri A.Ş. ile Labotest
Diagnostik Sistemler Ltd. Şti.’nin anlaşmalı fiyatlar vermek suretiyle devleti zarara
uğrattıkları iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Adana Cumhuriyet Başsavcılığına yapılan ve alerji cihazlarına
yönelik hastane ihalelerinde Siemens Healthcare Diagnostik Tic. Ltd. Şti., Koro İlaç ve
Sağlık Ürünleri A.Ş. ile Labotest Diagnostik Sistemler Ltd. Şti.’nin anlaşmalı fiyatlar vermek
suretiyle devleti zarara uğrattıkları iddiasını içeren 21.01.2011 tarih ve 2011/4446 sayılı
Tahsin Ekşi’nin başvurusuna yönelik olarak, söz konusu adli makam nezdinde yapılan
soruşturma neticesinde somut olarak herhangi bir ihalede tarafların anlaşmaya vararak
fiyat belirlediklerine ilişkin delil bulunmadığından kovuşturmaya yer olmadığına karar
verilmiş, bununla birlikte başvurunun bir örneği, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında gerekli işlemlerin yapılabilmesi amacıyla Rekabet Kurumuna
intikal ettirilmiştir.
12-25/722-205

2/5
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.12.2011 tarih ve 8977 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 15.02.2012 tarih ve 2011-3-343/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.05.2012 tarih ve 2011-3-343/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu iddia ile ilgili olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Taraflar

I.1.1. Siemens Healthcare Diagnostik Tic. Ltd. Şti. (Siemens)

(6) Türkiye’deki ilk üretim tesisini 1961 yılında İstanbul’da faaliyete geçiren Siemens, temel
olarak endüstri, enerji, altyapı ve sağlık üst başlıkları altında pek çok ürün grubunda üretim
gerçekleştirmektedir. Siemens Grubu, 2008 yılında Dade Behring’in devralınması
neticesinde diagnostik alanında da faaliyet göstermeye başlamıştır. Şirket, Türkiye’de,
Dade Behring’in Türkiye distribütörü olan ve sırasıyla Behring Diagnostik Tıbbi Tanı Araç
ve Gereçleri Tic. Ltd. Şti. ve Dade Behring Diagnostik Tic. Ltd. Şti. unvanları ile 1997’den
itibaren laboratuvar hizmetleri ve tıbbi tanı/teşhis cihazları alanında faaliyet gösterdikten
sonra, halihazırda Siemens Diagnostik unvanı ile faaliyetini sürdürmektedir.

I.1.2. Koro İlaç ve Sağlık Ürünleri A.Ş. (Koro İlaç)

(7) 1988 yılında Pharmacia Diagnostik ürünlerinin Türkiye distribütörlüğü ile ticari faaliyetine
başlayan şirket, 2005 yılından itibaren Koro İlaç unvanı ile faaliyetini sürdüren Koro İlaç’ın
sahibi Abidin Gülmüş’tür. Günümüzde faaliyetlerinin ağırlığını diagnostik pazardan
ortopedi pazarına kaydırmış olan şirket, alerji test ve cihazları pazarında Phadia firmasının
ürettiği Immuno Cap 250 ve Immuno Cap 100 cihazlarıyla faaliyet göstermektedir.

I.1.3. Labotest Diagnostik Sistemler Ltd. Şti. (Labotest)

(8) 2005 yılında Adana’da kurulan Labotest, Siemens ve Ortho Clinical Diagnostics firmaların
ürünlerini satış ve pazarlamasını yapmaktadır. Şirket, 2010 yılının Nisan ayından itibaren
Siemens’in Adana ve Gaziantep bölge bayiliğini yürütmektedir. 04.02.2010 ve 23.02.2012
tarihleri arasında şirketin çoğunluk hissesi Abidin Gülmüş’ün kardeşi Ahmet Gülmüş’e
aittir. 23.02.2012'den itibaren şirketin hissedarlık yapısındaki değişimle birlikte Ahmet
Gülmüş’ün şirketteki ortaklığı sona ermiştir.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı

(9) İhlal iddiaları Siemens tarafından üretilen tüm diagnostik cihazlara ilişkin olmayıp, kit
karşılığı alerji test cihazı teminine ilişkindir. Siemens Diagnostik’in hakim durumunu
ayrımcı uygulamalar ile kötüye kullandığı iddiasını konu alan, 05.08.2010 tarih ve 10-
52/985-352 sayılı Kurul kararında ilgili ürün pazarı tanımlanırken, şikayete konu ihalenin kit
karşılığı hormon cihazı teminine ilişkin olmasına rağmen, ürün yelpazelerinin başvuruda
12-25/722-205

3/5
belirtilen ürün grubuna göre daha geniş olması ve bu ürünlerin de ihaleler yoluyla satılıyor
olması nedeniyle ilgili ürün pazarı, Siemens Diagnostik’in faaliyet alanı olan “profesyonel
diagnostik hizmetler pazarı” olarak tanımlanmıştır.

(10) Mevcut dosya kapsamında, ilgili ihale piyasasının özellikleri ve firmalar arası rekabetin tüm
ürünler bazında gerçekleştiği dikkate alındığında, pazarın alt segmentlere ayrılarak analiz
edilmesinin bu dosya bakımından belirleyici bir önemi olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Dolayısıyla ilgili ürün pazarı “diagnostik ürünler ve hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

(11) Dosya konusu bakımından her ne kadar ilgili şikayet Adana ilinde gerçekleşen ihaleler ile
ilgili olsa da ilgili ürün pazarları kapsamında yer alan ürünlerin Türkiye genelinde ihale
yoluyla satımının mümkün olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.

I.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

I.3.1. İlgili Pazardaki İhale Sistemi

(12) Diagnostik cihaz ve ürünlerin ihale yoluyla hastanelere satışı temel olarak; kit karşılığı
cihaz alım ihaleleri ve hizmet alım ihaleleri şeklinde iki gruba ayrılabilir.

(13) Cihaz alım ihaleleri, geçmiş dönemde devlet hastanelerinin bu tür cihazları demirbaş
olarak satın almaları yasaklandığından doğrudan cihazın satın alınması değil, kit
karşılığında cihazın alınması şeklinde yapılmaktadır. Başka bir anlatımla hastane belirli bir
dönem için örneğin üç yıllık, 100.000 adet kit alınmasına ilişkin olarak bir ihale açmakta,
firmalar bu kitlere karşılık olarak cihazı hastaneye kurmaktadır. Dönem sonunda cihaz
hastanenin mülkiyetine geçmemekte ve cihazı hastaneye kuran kişiler sözleşme
döneminin sonunda eğer sözleşmelerini yenileyebilirlerse cihazlarını hastanede tutmaya
devam etmekte, yenileyemezler ise cihazlarını ilgili hastaneden alarak başka hastanelerde
ya da laboratuvarlarda değerlendirmektedirler.

(14) Hizmet alım ihaleleri ise mal alım ihalelerine göre çok daha kapsamlıdır. Cihazların
başında çalışacak personelin maliyetleri dağıtıcıların ve üreticilerin kadrosunda yer
almaktadır ve personelle ilgili ücretler, sosyal haklar, ihale bitiminde ödenecek tazminatlar
gibi tüm giderler maliyete eklenmektedir. İl sağlık müdürlüklerinin sağlık ocaklarına yönelik
hizmet alımı ihalelerinde ise tahlil edilecek kanların taşınması da ihaleyi kazanan firmalara
aittir. Bu da araç, personel, benzin, araç servis ücretleri, kanların taşınması için gerekli
soğutma ekipman maliyetlerini, sağlık ocakları ile laboratuvar arasındaki bilgi akışını
sağlayan program ağı, bilgisayarlar ve gerekli donanımlar, iki-üç aylık tahmini stokun
konsinye olarak teslim edilmesi vb. lojistik maliyetleri de beraberinde getirdiğinden, ciddi
miktarda personel çalıştırılmasını zorunlu kılmaktadır. Sonuç olarak dosya içeriğinden,
hizmet alımı ihalelerinde, kit + sarf + cihaz maliyetinin, hizmet maliyetinin yanında yaklaşık
%30 gibi çok düşük seviyelerde kaldığı anlaşılmaktadır.

(15) Üretici firmaların bayiler aracılığıyla ihalelere girmesinin en temel nedenlerinden biri de
yukarıda sayılan hizmetlerin ciddi bir personel ve servis ağı kurulmasını gerektirmesi ve
üretici firmaların bu yatırıma girmeyi gerekli görmemeleridir. Üretici firmaların bu tipte
hizmet gerektiren bir ihaleye girmeleri ihale fiyatlarına da yansımakta ve doğrudan (bayi
olmadan) girdikleri ihalelere oranla daha yüksek fiyatlar çıkmaktadır.
12-25/722-205

4/5

(16) Alerji kiti ve cihazı pazarı bakımından ihale sistemine bakıldığında da yukarıda ifade edilen
sistemin geçerli olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, alerji ürünlerine yönelik ihale
kalemleri açısından mikro ve makro sistem olmak üzere iki çeşit cihaz sistemi mevcuttur.
Açık sistem de denilen mikro sistemde, alerji test cihazı için kullanılacak kit malzemesi
herhangi bir markadan temin edilebilmektedir. Kapalı sistem olan makro sistemde ise test
cihazı sadece cihazla aynı markalı malzemeyle çalışmaktadır. Alerji test cihazlarının
gerekli olduğu ihalelerde mikro sistemde merkezi İtalya’da olan Adaltis S.R.L. ve
Almanya’da kurulu Euroiimmun A.G. firmaları Türkiye’de distribütörleri aracılığıyla, makro
sistemde Koro İlaç, Biocan Tıp Ltd. Şti., Siemens firmaları ihalelere katılabilmektedir. Bu
noktada, hastanelerin ihaleye çıkarken belirledikleri test sayısı, cihazların ihaleye
girebilmeleri için belirleyici bir kriter olmaktadır. Örneğin, test sayısının 3000- 5000
civarında olduğu, düşük testli ihalelerde, cihaz fiyatının oldukça yüksek olduğu Siemens
cihazı söz konusu ihaleye girememektedir. Dolayısıyla, içerisinde bir ya da iki kalem alerji
testinin bulunduğu ihaleyi kazanan bir medikal firması, çeşitli cihaz üreticisi firmalara
giderek teklif almakta ve en uygun olanıyla birlikte çalışmaktadır.

(17) Diagnostik ürün ve hizmetler pazarındaki şikayetin incelendiği 05.08.2010 tarih ve 10-
52/985-352 sayılı Kurul kararında, söz konusu pazarda kazanılan ihalelerin dağılımına
bakıldığında her firmanın her hastanede ihale kazanabildiği, bu durumun diagnostik
hizmetler pazarında herhangi bir marka ya da teknoloji bağımlılığının olmadığını ve farklı
markalı ürünlerin birbirine ikame olduğunu da gösterdiği ve pazarın yapısından
kaynaklanan bu işleyiş ve dinamizm nedeniyle ihaleyi kazanan firmaların çoğunlukla hâkim
durumda bir firma gibi hareket edemedikleri tespitleri yapılmıştır.

I.3.2. Şikayet Konusuna İlişkin Olarak Yapılan Değerlendirme

(18) Şikayete konu iddialar, Phadia markalı Immuno Cap 250 ve Immuno Cap 100 adlı cihazın
Türkiye’deki distribütörlüğünü yürüten Koro İlaç ile Siemens’e ait Immulite 2000 markalı
cihazın Adana bölge bayiliğini yürüten Labotest firmalarının, özellikle Adana’daki hastane
ihalelerine anlaşmalı teklif verdiklerine ilişkindir. Koro İlaç nezdinde yapılan incelemede
iddiaları destekler nitelikte herhangi bir bilgi ya da belge tespit edilememiştir. Raportörlerce
yapılan görüşmede Koro İlaç sahibi Abidin Gülmüş; 2010 yılından itibaren devlet
hastanelerinin alerji ürün alımı yapmadığını, söz konusu ürünler için eğitim hastanelerinin
senede bir olmak üzere sınırlı sayıda ihaleye çıktığını, bunların pek çoğunda ise kendi
distribütörlüğünü yaptıkları cihazın yüksek fiyatından dolayı bu ihalelere giremediklerini,
söz konusu pazardaki paylarının (…..) civarında olduğunu tahmin ettiklerini ifade etmiştir.

(19) Öte yandan, şikayetçinin ihlale örnek gösterdiği, Adana İl Sağlık Müdürlüğünün 12.05.2009
tarih ve 2009/31554 numaralı ihalesine ilişkin olarak Adana İl Sağlık Müdürlüğünden,
gerek yukarıda sözü edilen ihale, gerekse Adana ilinde son 3 yıl içerisinde gerçekleşen ve
alerji ürünlerini içeren ihalelere ilişkin talep edilen bilgiye istinaden gelen cevabi yazının
ekindeki bilgiler incelendiğinde, şikayette sözü edilen ihaleye Can-Med Tıbbi Malz. İnş.
Pet. Ürün. Taş. Tic. Ltd. Şti. (Can-Med) ve CRF Medikal Optik Tem. Tur. Gıda Ltd. Şti.
tarafından teklif verildiği, ihaleyi Can-Med firmasının (2012 yılı itibarı ile yeni adı Techno
Health) kazandığı görülmektedir. Söz konusu ihalede biri 9.000, diğeri 5.400 adet olmak
üzere toplam 14.400 adet test kiti alımını içeren iki kalem alerji ürünü ile hormon ve diğer
testlerden oluşan toplam 173 kalem ürün bulunmaktadır. Konuya ilişkin olarak Can-Med
firması, ihalenin alerji kalemlerinde ürünleri söz konusu tarihte Koro İlacın bayisi olan Size
Medikal’den aldıklarını ifade etmiştir.

12-25/722-205

5/5
(20) Can-Med, ihaleyi kazanan firma olarak kendisine en uygun koşullarda teklif veren
üretici/ithalatçının ürünleri ile ihaleye katılmak durumundadır. Özellikle çok sayıda ve farklı
nitelikte ürünün bir arada yer aldığı şikayete konu ihalede, alerji ürünlerinin görece düşük
olan ağırlığı üretici/ithalatçı teşebbüslerin anlaşarak ihaleye girme ihtimalini
zorlaştırmaktadır. Kaldı ki ihaleye bu teşebbüsler bizzat katılmamakta, Can-Med gibi ana
yüklenici teşebbüslerin oluşturduğu paket listenin içerisine girmek suretiyle satış
yapabilmektedirler. Bunun yanı sıra ilgili pazarda alternatif teklif verebilecek yeterli sayıda
medikal firması ve kit/cihaz üreticisi teşebbüslerin olması, mevcut olduğu iddia edilen
anlaşmanın koşullarını daha da zorlaştırmaktır. Nitekim, ihalelerde danışıklı hareket
oluşmadığına ilişkin tespit, Savcılığın vermiş olduğu kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin
kararda da ortaya konulmuştur.

(21) Sonuç olarak, önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve belgeler neticesinde, şikayete
konu ürünlerin yer aldığı ihalelerde pazarında rekabetin kısıtlandığı iddiasına ilişkin olarak
herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ
(22) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.







Full & Egal Universal Law Academy