Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-7 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 12-27/796-224
Karar Tarihi : 23.05.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Arif Ogün SARI, Osman Tan ÇATALCALI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Efes Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 34870 İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. ve/veya Efes Pazarlama ve
Dağıtım A.Ş.’nin bayi/distribütörleri’nin müşterileriyle akdettiği tek tip açık satış
noktası bulunurluk sözleşmesinin revize edilmesi sonucunda düzenlenen farklı tip
açık satış noktası sözleşmesine menfi tespit/muafiyet talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.01.2012 tarih ve 320 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 17.05.2012 tarih ve 2012-3-7/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle;
a. Efes Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin Açık Satış Noktası Sözleşmesi “Standart
Sözleşme – Süreli”, Açık Satış Noktası Sözleşmesi “Standart Sözleşme – Miktar
Taahhütlü” ve Açık Satış Noktası Sözleşmesi “Otel Sözleşmesi” başlıklı sözleşmelerine bu
sözleşmelerde 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler bulunmaması nedeniyle menfi tespit belgesi
verilebileceği,
b. Açık Satış Noktası Sözleşmesi (Merkezi Anlaşma Yapan Müşteriler Sözleşmesi)’nin
10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararı hükümlerine uygun olduğu ve bu
karar ile sağlanan muafiyetten yararlandığı,
c. Ancak Açık Nokta Sözleşmesi “Konsept Nokta - Süreli” ile Açık Nokta Sözleşmesi
“Konsept Nokta - Miktar Taahhütlü” başlıklı sözleşmelerde, sırasıyla, 12. ve 13.
maddelerinde yer alan düzenlemenin 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul
kararına aykırı olduğu,
d. Bu nedenle bu maddelerin 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararına
uygun olarak fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde yeniden düzenlenmesi durumunda
4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri kapsamında değerlendirilebilecek bir düzenleme
içermemeleri nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi
verilebileceği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
12-27/796-224
2/11
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. İlgili Teşebbüs: Efes Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. (EFPA)
(4) Anadolu Grubu’na bağlı olan EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş. (Anadolu
Efes) tarafından üretilen biranın tüm Türkiye’deki dağıtım, pazarlama ve satışını yapan bir
teşebbüstür. EFPA bu faaliyetini ürünlerinin dağıtımını üstelenen 205 adet bayi ve 28 adet
distribütörle sürdürmektedir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. Bira Pazarına İlişkin Bilgiler
(5) Ülkemizde bira üretimini gerçekleştiren yedi teşebbüs bulunmaktadır. Bunlar EFPA,
Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (BİMPAŞ), Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic.
A.Ş., Süral Otelcilik Turizm İşletmeleri A.Ş., İstanbul Gıda ve Turizm A.Ş., Elif Turizm
Ticaret ve İşletmeleri A.Ş. ve Feza Turizm İşletmeleri A.Ş.’dir. Diğer yandan sektörün
düzenleyici kurumu olan Tütün ve Alkol Piyasaları Düzenleme Kurulu (TAPDK)’na “Alkollü
İçki Bildirim”i yapan pek çok ithalatçı teşebbüs de bulunmaktadır.
(6) TAPDK’nın 2010 yılı faaliyet raporunda, ülkemizde halihazırda kurulu bulunan 11 adet bira
üretim tesisinin yıllık bira üretim kapasitesinin 1.432.132 Litre/Yıl olduğu, 2010 yılında
toplam bira üretiminin 920.120.326 Lt, bira ithalatının 1.379.966 Lt., bira ihracatının ise
107.733.311 Lt. olduğu bilgilerine yer verilmiştir. Diğer yandan Erns&Young tarafından
hazırlanılan “Türkiye Bira Sektörünün Ülke Ekonomisine Katkıları” başlıklı raporda,
Türkiye’de kişi başına düşen bira tüketiminin 2007 yılında 12,0 Lt., 2008 yılında 12,9 Lt.,
2009 yılında 12,7 Lt. ve 2010 yılında 12,7 Lt. olduğu ancak bu miktarın, Avrupa Birliği’ne
üye 27 ülkede 75,3 Lt. olduğu ifade edilmektedir.
(7) Bira pazarı son 5 yıl içinde (…..) oranında büyüme kaydetmiştir. Ancak yakalanan bu
büyüme artışı her teşebbüs için aynı olmamıştır. Dosya içeriğinden, 2005-2010 yılları
arasında, pazarın (…..) büyümesine karşın bu süre zarfında EFPA dışındaki üreticilerden
BİMPAŞ’ın satışlarının (…..), diğer üreticilerin satışlarının (…..) ve ithal bira satışlarının
(…..) oranında azaldığı anlaşılmaktadır.
(8) Dosya içeriğinde yer alan 2005 ve 2010 yılları verilerinden; EFPA’nın pazar payının 2005
yılından itibaren istikrarlı bir şekilde (…..)’ten (…..) arttığı, buna paralel olarak en büyük
rakibi olan BİMPAŞ’ın pazar payının (…..)(…..) gerilediği, bu yıllar arasında diğer
teşebbüslerin ve ithal biraların pazardaki payının ise (…..) altına indiği anlaşılmıştır.
(9) Bira ürününün satış kanallarına bakıldığında, tüketicilerin bira ürününü ya “Kapalı Satış
Noktaları” (KSN) olarak adlandırılan market, süpermarket vb. gibi yerlerden daha sonra
tüketmek için aldıkları ya da “Açık Satış Noktaları” (ASN) olarak adlandırılan birahane, bar
vb. gibi yerlerden hemen tüketmek için aldıkları görülmektedir. 2005-2010 yılları arasındaki
toplam bira satışının yaklaşık %25’i ASN’ler kanalıyla gerçekleşmektedir. Dosya
içeriğinden, ASN’de satılan biranın çok büyük bir kısmının EFPA tarafından yapıldığı,
ancak EFPA’nın ASN’deki pazar liderliğinin KSN’ndeki kadar kuvvetli olmadığı
anlaşılmaktadır. EFPA’nın rakiplerinin ASN’de EFPA üzerinde KSN’neye göre daha fazla
rekabetçi baskı yaptığı kanaati oluşmuştur.
12-27/796-224
3/11
G.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(10) Bira ürünü içerdiği alkol oranı ve tüketiciler gözündeki değeri bakımından diğer alkollü
içeceklerden ayrılmaktadır. Diğer yandan tüketiciler, bira ürününü her zaman aynı şekilde
tüketmemektedirler. Bu kapsamda tüketiciler, bira ürününü ya daha sonra tüketim için ya
da hemen tüketim için satın almaktadırlar. Tüketici alışkanlıkları satın alınan noktaya göre
değişmektedir.
(11) ASN’den alınan bira, KSN’den alınan biranın aksine, bu noktalarda sunulan müzik,
eğlence, yemek vb. diğer hizmetler ile birlikte tüketilmektedir. Diğer yandan ASN’de satılan
biranın fiyatı ile KSN’de satılan biranın fiyatı arasında önemli bir fark bulunmaktadır.
ASN’ye giden tüketicilerin amacı yalnızca bira tüketmek olmayıp, ASN’de verilen diğer
hizmetlerle birlikte bira tüketmektir. Bu nedenle ASN’de satılan biranın fiyatı KSN’ye göre
daha yüksektir. Ancak bu fiyat farkına rağmen ASN’de bira tüketen tüketiciler, yukarıda
açıklanan nedenlerden ötürü, KSN’de satılan biraya yönelmemektedirler.
(12) Mevcut dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “Alkollü İçecek Satan Açık Satış Noktaları”
olarak tanımlanmıştır.
G.2.3.İlgili Coğrafi Pazar
(13) İlgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
(14) 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararıyla; EFPA’nın kendisinin ya da
distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de kapalı satış
yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri münhasırlık içeren tek elden satın alma
anlaşmalarına, 2002 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan
muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına ve EFPA’nın ya da
“distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş oldukları soğutucu dolaplara
rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada rekabetin oluşmasının önünde
önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin
konulmasının yasaklanması uygulamasına son verilmesine” karar verilmiştir.
(15) Anılan karardan sonra EFPA tarafından sözleşmelerde gerekli düzeltmeler yapılmış ve
dosyaya konu başvuru tarihine kadar sözleşmelerin düzeltilmiş hali kullanılmıştır. Daha
sonra ise, 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararı ile 22.04.2005 tarih ve 05-
27/317-80 sayılı karar için bazı istisnalar getirilmiştir. Ancak pazar dinamiklerinin
değişmesi ve EFPA’dan gelen talepler üzerine söz konusu sözleşme EFPA rekabet uyum
programı çerçevesinde yeniden ele alınmış ve hazırlanan son hali için 4054 sayılı
Kanun’un ilgili maddeleri çerçevesinde menfi tespit/muafiyet başvurusu yapılmıştır.
(16) Yapılan başvurunun en önemli özelliği, daha önce tek tip olan ASN sözleşmelerinin
sayısının arttırılarak altıya yükseltilmesidir. Bildirim formunda ASN ile akdedilen
sözleşmelerin sayısının arttırılmasının nedeni her ASN’nin ihtiyacının aynı olmaması
olarak açıklanmıştır.
G.3.1. ASN Sözleşmeleri
(17) Başvuruda EFPA ile ASN arasında akdedilmek istenen altı farklı sözleşme örneği yer
almaktadır. Bildirim Formunda ASN’lerin merkezi alım yapan zincir otel, askeri tesisler ve
12-27/796-224
4/11
zincir restoranlar, bireysel alım yapan oteller, konsept noktaları ve standart noktalar olarak
dört farklı alt gruba ayrılabileceği ifade edilmektedir.
(18) Bildirim Formunda anılan gruplardan ilki olan merkezi alım yapan zincir otel, askeri tesisler
ve zincir restoranlar, pazarlık güçleri oldukça yüksek olan, sadece satın alma konusunda
uzmanlaşmış personel istihdam eden ve ekonomik gücü diğer gruptakilere göre daha fazla
olması nedeniyle yüksek alım gücünü haiz olan teşebbüsler olarak tanımlanmıştır. Bireysel
alım yapan oteller ise herhangi bir zincir bünyesinde olmayan, her şey dahil ya da butik
otel konseptinde olabilen, yıllık bira tüketimleri zincir otellerle kıyaslandığında oldukça
düşük olan ve satın almalarını sadece tek bir otel için yapan teşebbüsler şeklinde
tanımlanmıştır. Konsept noktalar halihazırda açık olan bir restoran bulunan veya boş olan
ancak EFPA Pazar Geliştirme departmanı tarafından tespit edilen yerlerde sıfırdan
kurulan, restoran iç ve dış dizaynı tamamen yurtdışı ve yurtiçi örneklerden esinlenerek
profesyonel mimarlarca hazırlanmış bira konseptinin hakim olduğu modern
birahane/cafe/pub şeklindeki noktalar olarak açıklanmaktadır. Son olarak standart noktalar
ise, yukarıda yer verilen kategorilerden hiçbirisine girmeyen ASN’ler olarak tanımlanmıştır.
(19) Her ne kadar EFPA tarafından dört farklı ASN belirlenmişse de, standart noktalar ile
konsept noktalar için miktar ve süre taahhüdü içeren iki farklı sözleşme türü
bulunmaktadır. Dosyaya konu birbirinden farklı altı adet sözleşme türü olduğundan, her bir
tür sözleşme için ayrı değerlendirme yapılmıştır.
G.3.1.1. Standart Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme (Sözleşme 1)
(20) Süre içeren ve standart ASN ile imzalanacak sözleşmelerin 2. maddesinde nihai satış
noktasına Rekabet Kurulu kararına aykırı olacak nitelikte tek marka satma yükümlülüğü
getirilmediği vurgulanmaktadır. Benzer şekilde Sözleşme 1’in 9.h. maddesinde nihai satış
noktasına verilen soğutucuların veya başkaca raf, teşhir veya stantların kullanılmasının
Kurul kararına uygun olması gerektiği, 9.o. maddesinde sözleşmenin pasif satışların
kısıtlanması ya da işleticiler tarafından başka marka bira çeşitlerinin satılmaması anlamına
gelmediği, 11. maddesinde nihai satış noktasına verilebilecek katkının herhangi bir hedefe
veya rakip ürünlerin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, 12. maddesinde, 11. maddeye
benzer şekilde, EFPA’nın bayisi veya distribütörü tarafından nihai satış noktasına
verilebilecek kredinin herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması koşuluna bağlı
olmadığı ve 19. maddesinde satış noktasında başka marka bira çeşitlerinin satılması
halinde sözleşmenin 19. maddesinde yer alan cezai şart hükmünün uygulanmayacağı
ifade edilmektedir. Sözleşme 1’in 26. maddesinde ise, sözleşme süresinin hiçbir şekilde
beş yıldan uzun olamayacağı hükme bağlanmıştır.
(21) Yukarıda yer verilen sözleşme maddeleri incelendiğinde, Sözleşme 1’de herhangi bir
rekabet yasağının bulunmadığı, sözleşme sonrasında da ASN’ye getirilen herhangi bir
rekabet yasağının bulunmadığı, ASN’nin rakip ürünleri de satabileceği ve ASN’nin rakip
ürünleri EFPA’ya ait soğutucu dolaplarda da bulundurabileceği anlaşılmaktadır. Bu
nedenle Sözleşme 1’de yer verilen hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri
kapsamında değerlendirilebilecek bir düzenleme içermediği, bu nedenle Sözleşme 1’e
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilebileceği kanaatine
varılmıştır.
G.3.1.2. Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme (Sözleşme 2)
(22) Standart noktalarla imzalanması planlanan ancak herhangi bir süre sınırlaması içermeyen
ikinci tip sözleşmelerde, ASN’ye belli bir miktarda EFPA ürünü satma yükümlülüğü
12-27/796-224
5/11
getirilmektedir. Sözleşme 2’nin ne zaman sona ereceği ise sözleşmenin üçüncü
maddesinde miktar taahhüdünün yerine getirildiği tarih olarak yer almaktadır.
(23) Sözleşme 2’de yer alan ve rekabet hukukunu ilgilendiren diğer maddeler ise Sözleşme 1’e
benzer şekilde hazırlanmıştır. Bu kapsamda Sözleşme 2’nin 3. ve 10.o. maddelerinde
işleticiye tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, 10.h. maddesinde nihai satış
noktasına verilen soğutucuların veya başkaca raf, teşhir veya stantların kullanılmasının
Kurul kararına uygun olması gerektiği, 12. maddesinde nihai satış noktasına verilebilecek
katkının sözleşmenin 3. maddesinde yer verilen hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması
koşuluna bağlı olmadığı ve 13. maddesinde, 12. maddeye benzer şekilde, EFPA’nın bayisi
veya distribütörü tarafından nihai satış noktasına verilebilecek kredinin herhangi bir hedefe
veya rakip ürünlerin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı ifade edilmektedir.
(24) Diğer yandan Sözleşme 2’nin 20. maddesinde satış noktasında başka marka bira
çeşitlerinin satılması ya da sözleşmenin 3. maddesindeki hedefe ulaşılamaması hallerinde
bu maddede belirtilen cezai şart hükmünün uygulanmayacağı ifade edilmektedir. Diğer bir
deyişle bu maddede sağlayıcının Sözleşme 2’de yer alan satış hedefine ulaşamaması
durumunda herhangi bir yaptırımın olmadığı açıkça vurgulanmaktadır. Sözleşme 2’de yer
alan bu uygulamanın nedeni EFPA tarafından; “Miktarlı sözleşmelerin temel amacı, yeni
açılan bir açık noktaya yapılan yatırımların EFPA’ya geri dönüşünü sağlayacak miktarda
EFPA ürünleri satış rakamına, noktada süreklilik arz edecek şekilde EFPA ürünleri
satılması suretiyle ulaşılmasının sağlanmasıdır. Bu yapılırken, noktalara kesinlikle
herhangi bir tek marka ya da başkaca zorlama yapılmamakta, tespit edilen miktar
taahhüdüne ulaşılamaması durumunda bir cezai yaptırım da öngörülmeyerek nokta
üzerinde EFPA lehine fiili münhasırlık ya da dışlama yaratabilecek bütün unsurlar Rekabet
Kurulu’nun miktar sözleşmelere ilişkin verdiği kararlarına uygun olarak ortadan
kaldırılmaktadır. Üstünden bütün rekabet baskıları kaldırılmış olan açık noktalardan
beklenen sadece EFPA’nın yatırımlarının geri dönüşünü sağlayacak miktarda (taahhüt
miktarı) EFPA ürünleri satışını herhangi bir süre sınırına tabi olmadan sadece düzenli
olacak şekilde yapmasıdır.” şeklinde açıklanmıştır.
(25) Bir piyasada hakim durumda bulunan teşebbüslerin nihai satış noktalarıyla akdedecekleri
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren anlaşmalar, piyasada kapama etkisi yaratarak, diğer
teşebbüslerin piyasa dışına çıkmasına neden olabilmektedir. Benzer şekilde münhasırlık
içermeyen ancak uygulamada yarattığı olumsuzluklar nedeniyle fiili olarak münhasırlığa
yol açan anlaşmalar da bu kapsamda değerlendirilmektedir.
(26) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü tanımlanmıştır.
Sözleşme 2’de satış noktalarının rakip bira ürünlerini gerekirse EFPA tarafından sağlanan
dolaplarda satabileceklerinin açıkça yer alması ve satış noktasına EFPA ya da distribütörü
tarafından verilecek katkının rakip bira ürünlerinin satılmaması koşuluna bağlı olmaması,
EFPA’nın Sözleşme 2 vasıtasıyla piyasada fiili ya da fiili olmayan münhasırlık oluşturarak
rakiplerini dışlamasını engelleyen hükümlerin olduğunu göstermektedir. Sözleşmede
miktara ilişkin yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda herhangi bir yaptırımın
olmaması, EFPA’nın sözleşmelere satış noktalarıyla fiili olarak münhasırlığa yol açabilecek
şekilde satış noktasına kapasitesinden fazla bir yükümlülük getirmesini engeller niteliktedir.
Diğer yandan bu tür sözleşmelere bir de süre kısıtının eklenmesi ise, belirlenen miktarın
satış noktasının potansiyelinden yüksek olması durumunda ASN’nin sadece EFPA’nın
ürünlerini satmak istemesine yol açabilecektir. Bu nedenle miktar taahhüdü bulunan
Sözleşme 2 ve benzeri sözleşmelerde süre sınırlamasının olmaması, sözleşmelerin miktar
taahhüdünün gerçekleşmesiyle sona ermesi, EFPA’nın bu tip sözleşmelerle piyasada
münhasırlık yaratmasını engeller niteliktedir.
12-27/796-224
6/11
(27) Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. (CCSD)’nin nihai satış noktaları ile imzalanmak üzere
hazırlamış olduğu sözleşmelerin Rekabet Kurulunun 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327
sayılı Kurul kararının gereklerini yerine getirip getirmediğinin tespit edilmesi ve ilgili
sözleşmeler için menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebine ilişkin
olarak Kurulun aldığı; 16.10.2008 tarih ve 08-58/930-376 sayılı CCSD kararında;
CCSD’nin nihai satış noktalarıyla akdettiği ve kota taahhüdü olan sözleşmelerin herhangi
bir rekabet yasağı içermemesi ve sözleşmenin sözleşmede yer alan kota taahhüdü dolana
kadar geçerli olmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir kısıtlama
olmadığı ifade edilmiştir. Ancak, kararda söz konusu hükmün CCSD hakkında alınan
önceki karar uyarınca fiili münhasırlığa yol açmayacak şekilde uygulanması gerektiği
yönünde bir telkine de yer verilmiştir.
(28) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, Sözleşme 2’de yer verilen hükümlerin 4054
sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri kapsamında değerlendirilebilecek bir düzenleme
içermediği, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi
verilebileceği, ancak EFPA’nın miktar taahhüdünü, 16.10.2008 tarih ve 08-58/930-376
sayılı Kurul kararında olduğu gibi, fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde uygulamasının
yerinde olacağı kanaatine varılmıştır.
G.3.1.3. Merkezi Alım Yapan Noktalarla İmzalanacak Sözleşme (Sözleşme 3)
(29) EFPA tarafından yapılan bildirimde, Sözleşme 3’ün merkezi alım yapan zincir oteller,
askeri tesisler ve zincir restoranlar gibi yerlerle yapılacağı ifade edilmiştir. Sözleşme 3’ün
özelliği ise bu tip sözleşmelerin münhasırlık hükmü içermesidir.
(30) Münhasırlık hükmü Sözleşme 3’ün 2. maddesinde; “Madde 2 – İŞLETİCİ, ŞİRKET’in rakibi
durumundaki teşebbüslerden teklif aldığını ve bu tekliflerin rekabetçi bir yaklaşımla
değerlendirilmesi sonucunda ŞİRKET’in işbu sözleşme konusu bira ürünlerinin tedarikinde
Rekabet Kurulu’nun 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı kararına uygun olarak
münhasır tedarikçi olarak tespit edildiğini, bu süreçte ŞİRKET’in rakibi konumundaki
teşebbüslerden gelen tüm tekliflere ilişkin evrakları da işbu sözleşme süresinde kendi
uhdesinde saklayacağını kabul ve beyan etmektedir”. şeklinde düzenlenmiştir.
(31) Bu noktada 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararına değinilmesi
gerekmektedir. Söz konusu karar BİMPAŞ ile açık ve kapalı satış noktaları arasında
imzalanan tek elden satın alma anlaşmalarına menfi tespit veya muafiyet verilmesi ve
EFPA’nın 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararına yönelik istisnalar
getirilmesi talebi üzerine alınmıştır. Kararın 2.c ve 2.d maddeleri ise aşağıdaki gibidir:
“ 2.c. EFPA ve BİMPAŞ’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin / bayilerinin askeri tesis
ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren satış noktaları ile
akdedecekleri ve EFPA ve BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet
etmeme yükümlülüğü içeren en fazla 2 yıl süreli sözleşmelere bireysel muafiyet
tanınmasına,
2.d. EFPA ve BİMPAŞ tarafından belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını desteklemek
amacıyla belirli bir mekanda yılda 60 günü geçmemek şartıyla yapılan, içecek tedarikinin
tanıtım amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı, Efpa ve Bimpaş dışındaki teşebbüslere karşı
ileri sürülemeyen rekabet etmeme yükümlülüğü içeren sponsorluk anlaşmalarına bireysel
muafiyet tanınmasına
karar verilmiştir.”
12-27/796-224
7/11
(32) Yukarıda yer verilen kararda da görülebileceği üzere, EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile
yapan satış noktalarıyla akdedeceği ve münhasırlık hükmü içeren anlaşmalar EFPA’ya
22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararıyla getirilen yasaklamadan muaf
tutulmuştur. Her ne kadar kararda zincir restoranlar sayılmasa da, kararda yer alan
“geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren satış noktaları” ifadesinin zincir
restoranları da kapsadığı kanaati oluşmuştur. Zira kararda sadece bazı örnekler sayılarak
asıl ayırıcı unsurun ASN’nin alımlarını ihale ile gerçekleştirecek olup olmaması olduğu
belirtilmiştir.
(33) Diğer yandan Sözleşme 3’ün diğer maddeleri incelendiğinde 32. maddede, sözleşmenin
süresinin 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı karara paralel olarak, en fazla 2 yıl
olduğu ve sözleşmede münhasırlık yaratacak başka bir unsurun bulunmadığı
görülmektedir.
(34) Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında Sözleşme 3’ün 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-
105 sayılı Kurul kararı hükümlerine uygun olduğu ve bu karar ile sağlanan muafiyetten
yararlandığı kanaatine varılmıştır.
G.3.1.4. Açık Satış Noktası Sözleşmesi – Otel Sözleşmesi (Sözleşme 4)
(35) EFPA tarafından yapılan bildirimde, Sözleşme 4’ün zincir otel niteliğini haiz olmayan ve
bireysel alım yapan teşebbüsler ile imzalanacağı ifade edilmektedir.
(36) Sözleşme 4 incelendiğinde, sözleşmenin 2, 11 ve 16. maddelerinde açıkça satış noktasına
sözleşme ile birlikte tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, 24. maddesinde
sözleşmenin süresinin 5 yılı geçemeyeceği, sözleşmenin 11. ve 12. maddelerinde satış
noktalarına verilecek katkıların 17.11.2011 tarih ve 11-57/1474-530 sayılı Kurul kararına
uygun olarak herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı
görülmektedir.
(37) Dolayısıyla, Sözleşme 4’te yer verilen hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7.
maddeleri kapsamında değerlendirilebilecek bir düzenleme içermemesi nedeniyle
Sözleşme 4’e 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi
verilebileceği kanatine varılmıştır.
G.3.1.5. Konsept Noktalarla Yapılacak Sözleşmeler
(38) EFPA tarafından yapılan bildirimde yer alan son iki sözleşme “Konsept Noktalar”a
ilişkindir. Konsept noktalar; iç ve dış dekorasyonunun bira ürününün satılması için EFPA
tarafından belirlenen kriterlere uygun olarak yapıldığı noktalardır. Bu kriterler;
(TİCARİ SIR)
şeklinde açıklanmaktadır. Görülebileceği üzere sadece yukarıda yer verilen kriterleri
sağlayan ve belirlenen koşullara uymayı taahhüt eden yerlerde konsept nokta
açılabilmektedir.
(39) Dosya içeriğinde yer alan bilgi ve belgelerden; ASN’ye yapılan yatırım sonrasında bu
noktaların, tüketiciler için önceki hallerine göre daha da cazip hale geldiği anlaşılmaktadır.
12-27/796-224
8/11
(40) EFPA, konsept noktaları oluşturmaktaki amacını;
şeklinde açıklamaktadır.
(TİCARİ SIR)
(41) Bu noktalar daha önce ASN olmayan noktalar olabileceği gibi halihazırda ASN olarak
faaliyet gösteren noktalar da olabilmektedir. Konsept noktalarla süresi 5 yılı aşmayan
süreli sözleşmeler (Sözleşme 5) ya da miktar taahhütlü sözleşmeler (Sözleşme 6)
imzalanabilmektedir.
(42) EFPA tarafından gönderilen bilgilerde; 2011 yılı sonu itibarıyla EFPA ürünlerini satan ASN
sayısının 28.766 olduğu, bu noktalardan 1.245’inin konsept nokta olduğu, konsept
noktaların Efes Klasik, Efes Mavi, Efes Retro, Efes Kahvehane, Efes Kantin, Bira Bahçesi
ve Bira Café adı altında sekiz farklı konseptte faaliyet gösterdikleri ifade edilmektedir.
(43) Konsept noktaların EFPA’nın satışları ile toplam satışlar içindeki payına Tablo 1’de yer
verilmiştir.
Tablo 1- 2008-2011 Yılları Arasında Konsept Noktalarda Gerçekleşen Satışların EFPA’nın Satışları ile
Toplam Satışlar İçindeki Yeri
2008 2009 2010 2011
Konsept Nokta (Lt) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Toplam ASN Satışı (Lt) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oran (%) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam ASN Pazarı (…..) (…..) (…..) (…..)
Oran (%) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Toplam Bira Satışı (Lt) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oran (%) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Bira Satışı (Lt) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oran (%) (…..) (…..) (…..) (…..)
(44) Dosya mevcudu bilgilerden, EFPA’nın (…..) adet konsept noktasına toplam (…..) TL, nokta
başına ortalama (…..) TL yatırım yaptığı anlaşılmıştır.
(45) EFPA tarafından gönderilen bilgilerde, mevcut noktaların konsept noktalara dönüştürülmek
istenmesi durumunda söz konusu noktayla akdedilecek sözleşmenin süresinin bu noktanın
geçmiş yıllarda yaptığı satış ve noktaya yapılacak yatırımın bedeli dikkate alınarak
belirlendiği ifade edilmektedir.
(46) Diğer yandan daha önce faaliyeti bulunmayan bir noktanın ticari faaliyetlerine konsept
nokta olarak başlaması durumunda, noktaya yapılacak yatırımın kaç sene sonra geri
alınabileceğinin tam olarak bilinememesi nedeniyle, bu tür noktalarla daha çok miktar
taahhütlü sözleşmeler imzalandığı ifade edilmektedir.
(47) Bu noktada en fazla beş yıllık süre için geçerli olan Sözleşme 5’te yer verilen hükümler ile
üzerinde anlaşılan miktarın satılmasına kadar geçerli olan Sözleşme 6’da yer verilen
hükümlerin her iki sözleşmenin de süresi dışında kalan hükümlerinin aynı olması nedeniyle
birlikte incelenmesinde fayda bulunmaktadır.
(48) Sözleşme 5’te yer verilen hükümler incelendiğinde, sözleşmenin 1, 12, 13, 15, 22, ve 23.
12-27/796-224
9/11
maddelerinde sözleşmede imzası bulunan ASN’nin rakip bira ürünlerinin satmasının
engellenmediği açıkça vurgulanmakta, 33. maddede ise sözleşmenin süresinin en fazla 5
yıl olduğu ve sözleşme sonrasındaki dönemde ASN’ye getirilen herhangi bir rekabet
yasağının olmadığı ifade edilmektedir.
(49) Benzer şekilde Sözleşme 6’nın 2, 13, 14, 16, 23, ve 24. maddelerinde sözleşmede imzası
bulunan ASN’nin rakip bira ürünlerinin satmasının engellenmediği açıkça vurgulanmakta,
2. maddede ise sözleşmenin süresinin kararlaştırılan miktarın ASN tarafından satılmasıyla
sona ereceği hükmü yer almaktadır.
(50) Ancak bu noktada Sözleşme 5’in 12., Sözleşme 6’nın ise 13. maddesinin uygulamada
yaratabileceği sorunların açıklanması gerekmektedir. Söz konusu maddelerde;
“İŞLETİCİ, işyerinde ŞİRKET’in yatırım yaparak oluşturduğu “bira konseptinin” tamamlayıcı
unsurları olarak verilen ve üzerlerinde ŞİRKET’e ait bira ürünlerinin logo veya sair
görselliklerinin bulunduğu masa, sandalye, işletme mobilyası, dekorasyon malzemeleri,
tuzluk, peçetelik, tepsi, yemek servisleri, mefruşat ve benzeri bira sunumu ile ilgili
malzemeleri işletmesinde münhasıran bulundurmayı ve bunları ŞİRKET ile mutabık kaldığı
ve EK-1’de belirtilen ve oluşturulan “bira konseptine” uygun şekilde konumlandırmayı
kabul ve taahhüt eder. İşbu madde, tüketici talebi olması ve İŞLETİCİ’nin uygun görmesi
halinde, rakip bira ürünlerinin tüketicilere sunumu için gerekli olan zorunlu sair malzemeleri
(bardak, bardakaltlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma hakkını) kapsamamaktır.
Ayrıca, işbu madde ile İŞLETİCİ’ye, Rekabet Kurulu’nun 22.4.2005 tarih, 05-27/317-80
sayılı kararına aykırı olacak nitelikte tek marka satma yükümlülüğü de getirilmemektedir.”
İfadesi yer almaktadır.
(51) Yukarıda yer verilen madde incelendiğinde, EFPA’nın Sözleşme 5’i ve Sözleşme 6’yı
akdedeceği ASN’ye oluşturulan “bira konsepti”nin tamamlayıcı unsuru olan, EFPA
tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri bulunan bira sunumu
ile ilgili malzemeleri münhasıran bulundurma zorunluluğu getirdiği görülmektedir. Yine aynı
maddede tüketici talebinin olması ve ASN’nin uygun görmesi durumunda rakip bira
ürünlerinin tüketicilere sunumu için zorunlu olan sair malzemelerin (bu malzemeler bardak,
bardakaltlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma hakkı olarak sayılmıştır) anılan
yasaklama kapsamında olmadığı belirtilmiştir.
(52) 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararıyla EFPA’nın ya da distribütörlerinin /
bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de kapalı satış yapan nihai satış
noktaları ile akdettikleri münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyet, Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmıştır. Bu
kararda özetle;
“ - EFPA’nın veya distribütörlerinin… açık satış yapan nihai satış noktaları … ile
akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan rekabet etmeme
yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların (tek elden
satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma / satış yükümlükleri, verilen krediler ve indirim
vs. diğer katkıların tek marka satma şartına bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında
etkin rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna,
- Alıcı konumundaki açık … satış yapan noktaların ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını
(2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi) EFPA
ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet
etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine”
hükmedilmiştir.
(53) Sözleşme 5’in 12., Sözleşme 6’nın 13. maddesi yukarıda yer verilen karar çerçevesinde
12-27/796-224
10/11
değerlendirildiğinde, maddenin bu haliyle uygulanmasının ASN’nin sadece EFPA ürünlerini
satmasına yol açabileceği düşünülmektedir. Bu durumun nedeni, her ne kadar Sözleşme
5’in 12., Sözleşme 6’nın 13. maddelerinin son cümlesinde bu madde ile ASN’ye
22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararına aykırı olacak nitelikte tek marka
satma yükümlülüğü getirilmediği ifade edilse de, ASN’de bulunan bardak, bardakaltlığı,
rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma hakkı dışında kalan ancak bira sunumu ile ilgili
malzemelerin sadece EFPA tarafından sağlanan malzemeler olması, uygulamada bira
sunumu ile ilgili olduğu ileri sürülebilecek başka malzemelerin (örneğin fıçı tesisatının
kurulması için gerekli olan özel ekipman, biranın tüketicilere farklı bir şekilde sunulduğu
semavere benzeyen ve “biraver” adı verilen malzeme gibi) ASN’ye rakip bira üreticileri
tarafından sağlanamamasına yol açabilir. Bu durumun ise EFPA’nın Sözleşme 5 ve
Sözleşme 6’yı imzaladığı ASN’lerinde, 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul
kararına aykırı olarak, fiili münhasırlık yaratmasına yol açabileceği kanaati oluşmuştur.
(54) Benzer şekilde rakip bira üreticilerinin bira ürünlerinin ASN’de sunumu ile ilgili
malzemelerin tüketicilerin talebine bağlanması da EFPA’nın anılan sözleşmeleri imzaladığı
ASN’de fiili münhasırlık yaratmasına yol açabilecektir. Bunun nedeni ise sözleşmelere
taraf olan ASN’de hem “bira konsepti” çerçevesinde yaratılan görselliğin hem de bira
sunumu ile ilgili malzemelerin münhasıran EFPA’ya ait olmasının tüketicilerin bulundukları
ASN’de sadece EFPA tarafından üretilen bira ürünlerinin satıldığı izlenimini yaratarak rakip
bira üreticileri tarafından üretilen bira ürünlerini talep etmelerini önleyebilecek olmasıdır.
(55) Sonuç olarak Sözleşme 5 ve Sözleşme 6’nın mevcut haliyle 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-
80 sayılı Kurul kararına aykırı bir şekilde ASN’de fiili münhasırlık yaratacağı, bu nedenle
Sözleşme 5’teki 12., Sözleşme 6’daki 13. maddenin bu haliyle sözleşmede yer alması
durumunda bu sözleşmelerin 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararına aykırı
hükümler içereceği kanaati oluşmuştur. Ancak Sözleşme 5’in 12. maddesinin, Sözleşme
6’nın ise 13. maddesinin bu sözleşmelerden çıkartılması veya bu maddelerin anılan Kurul
kararına uygun hale getirilmesi durumunda Sözleşme 5’e ve Sözleşme 6’ya 4054 sayılı
Kanun’un 4, 6 ve 7. madde maddeleri kapsamında değerlendirilebilecek bir düzenleme
içermemeleri nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit
belgesi verilebilecektir. Diğer yandan EFPA’nın Sözleşme 6’da yer alan miktar
taahhüdünü, Sözleşme 2’ye ilişkin açıklamaların yapıldığı kısımda da belirtildiği üzere, fiili
münhasırlık yaratmayacak şekilde uygulaması gerektiği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(56) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Efes Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin Açık Satış Noktası Sözleşmesi (Standart
Sözleşme–Süreli) başlıklı, Açık Satış Noktası Sözleşmesi (Standart Sözleşme–
Miktar Taahhütlü) başlıklı ve Açık Satış Noktası Sözleşmesi (Otel Sözleşmesi)
başlıklı sözleşmelerine bu sözleşmelerde 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri
kapsamında değerlendirilebilecek düzenlemeler bulunmaması nedeniyle menfi
tespit belgesi verilmesine;
2. Açık Satış Noktası Sözleşmesi’nin (Merkezi Anlaşma Yapan Müşteriler Sözleşmesi)
10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararı hükümlerine uygun olduğuna
ve bu karar ile sağlanan muafiyetten yararlandığına;
12-27/796-224
11/11
3. Ancak Açık Nokta Sözleşmesi (Konsept Nokta -Süreli) ile Açık Nokta Sözleşmesi
(Konsept Nokta - Miktar Taahhütlü) başlıklı sözleşmelerde, sırasıyla, 12. ve 13.
maddelerinde yer alan düzenlemenin 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul
kararına aykırı olduğuna;
4. Bu nedenle bu maddelerin 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararına
uygun olarak fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde yeniden düzenlenmesi
durumunda 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek bir düzenleme içermeyecek olmaları nedeniyle, 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
.
Full & Egal Universal Law Academy