Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-5-40 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-29/839-242
Karar Tarihi : 31.05.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : Serap IŞIK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : İlkay Kayıgil Yapı Malz. İnş. Haf. Gıda Tur. Taah. Paz. Dağ. San.
Tic. Ltd. Şti.
Yarhasanlar Mh. Kültür Sitesi İçi No:53/A Manisa
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Aslan Tuğla Adi Komandit Şti.
Eski İzmir Yolu Üzeri Turgutlu/Manisa
(1) E. DOSYA KONUSU: Tuğla üretimi işiyle iştigal eden Aslan Tuğla Adi Komandit
Şti.’nin, faaliyetleri arasında tuğla satışı ve nakliyesi olan İlkay Kayıgil Yapı Malz.,
İnş.,Haf., Gıda, Tur., Taah., Paz., Dağ., San., Tic., Ltd., Şti.’ye ürün temin etmediği
ve söz konusu durumun maddi zarara sebebiyet verdiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 03.04.2012 tarih ve 2973 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 16.04.2012 tarih ve 2012-5-40/İİ sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun 25.04.2012 tarihli toplantısında görüşülerek 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
tespiti amacıyla önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 24.05.2012 tarih ve 2012-5-40/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda şikâyet sahibi özetle; Manisa bölgesinde yapı
malzemeleri satışı ve nakliyesi alanında faaliyet göstermekte olduklarını, son iki yıla
kadar tuğla üretimiyle iştigal eden Aslan Tuğla Adi Komandit Şti. (ASLAN TUĞLA)’dan
ürün temin etmekte olduklarını; ancak, son iki yıldır ASLAN TUĞLA tuğla satışı
yapmadığı için, Dost Blok, Ozan Blok, Sefa Blok gibi bölgedeki diğer firmalardan ürün
satın alındığı ifade etmiştir. Ayrıca, ASLAN TUĞLA’nın 3. taraflar ile olan ticari işlerinde
İlkay Kayıgil Yapı Malz. İnş. Haf. Gıda Tur. Taah. Paz. Dağ. San. Tic. Ltd. Şti. (İLKAY
KAYIGİL)’e ait nakliye araçlarının kullanılmasına müsaade etmediği öne sürülmüştür.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Başvuru konusu iddianın rekabet hukuku çerçevesinde hakim durumun kötüye
kullanılması başlığı altında sözleşme yapmanın/mal vermenin reddi kapsamına
girebilecek bir ihlal niteliğinde olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmiştir.
Teşebbüslerin bu tip tek taraflı eylemleri teşebbüsün hakim durumda olması koşuluyla,
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ele alınmaktadır.
12-29/839-242
2/3
(6) Kanun’un 6. maddesinde, “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir
bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması”
yasaklanmaktadır. Maddenin lafzından da açıkça anlaşıldığı üzere bir eylemin 4054
sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında ihlal olarak nitelendirilebilmesi için iki unsurun
“bir arada” bulunması gerekmektedir. İhlal ancak, teşebbüsün hakim durumda
bulunması ve eylemin kötüye kullanma niteliğinde olması halinde ihlal olarak
değerlendirilebilir.
(7) Mal vermeyi reddetme eylemi, temel olarak, bir teşebbüsün mal teminini doğrudan ve
herhangi bir gerekçe olmaksızın reddetmesi şeklinde ya da yüksek fiyat ve/veya düşük
kalitede mal temin etmek gibi olumsuz ticari koşullarda mal vermesi şeklinde ortaya
çıkabilmektedir. Mal vermeyi reddetme eyleminin bir ihlal olarak ortaya çıktığı durumlar,
genellikle dikey olarak bütünleşmiş ve üst pazarda hakim durumda olan firmanın,
kendisinin de faaliyette bulunduğu alt pazardaki teşebbüslere gerekli bir unsuru arz
etmekten kaçınması şeklinde görülmektedir. Bu durumun alt pazardaki rakipleri dışlayıcı
nitelikte olduğu ve rekabeti engellediği kabul edilmektedir. Rekabeti kısıtlayıcı etkinin söz
konusu olması için gerekli koşul, alt pazardaki teşebbüslerin reddedilen unsuru, alt
pazarda faaliyette bulunmaya devam etmelerini sağlayabilecek şekilde uygun maliyet
koşullarında elde etmelerinin mümkün olmamasıdır.
(8) Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlal niteliğinde olan mal vermeyi reddetme eylemi,
esas olarak, üst pazarda hakim durumda olan bir teşebbüsün, alt pazarda bulunan
firmalar açısından zorunlu olan bir unsurdan yararlanmalarını engelleyecek şekilde
onlara mal vermeyi reddetmesi, ve bu şekilde rakibi konumundaki firmaları dışlamak
suretiyle pazardaki rekabeti kısıtlaması şeklinde ortaya çıkmaktadır. AB uygulamasında
da paralel biçimde yapılan değerlendirmeler uyarınca, hakim durumda bulunan bir
teşebbüs, zorunlu unsur olarak kabul edilen mal/hizmetleri rasyonel bir gerekçe
göstermeden müşterilerine vermeyi reddediyor ve bu reddetme sonucunda ilgili
pazardaki rekabet ortamı zarar görüyor ise bu durumda hakim durumun kötüye
kullanılması söz konusu olabilecektir. Eğer reddedilen unsur, zorunlu unsur olma
niteliğini taşımıyor ise, bu durumda reddin pazarda dışlayıcı bir sonuç doğurması
mümkün değildir.
(9) İnceleme konusu işlemin gerçekleştiği bölge itibariyle, Turgutlu Ticaret ve Sanayi
Odası’ndan faaliyet gösteren teşebbüslerin listesi istenmiş, gönderilen belgeden
Manisa/Turgutlu merkezli yaklaşık 66 firmanın tuğla satışı gerçekleştirmekte olduğu
anlaışmıştır. Diğer yandan, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin Sanayi Veritabanı
incelenmiş, Manisa ilindeki toplam tuğla üretim kapasitesinin 3.032.179 m3 olduğu
görülmüştür. ASLAN TUĞLA tarafından gönderilen kapasite raporunda ise üretim
kapasitelerinin 38.775 m3 olduğu bilgisi verilmiştir. Bu veriler doğrultusunda, ASLAN
TUĞLA’nın üretim kapasitesi açısından pazardaki payının yaklaşık %1,27 olduğu tespit
edilmiştir. Ayrıca, anılan Sanayi Veritabanında Manisa’da tuğla üretimi gerçekleştiren 57
firma olduğu görülmüş ve bu teşebbüsler, çalıştırılan personel sayısı ile firma
büyüklüğünün doğru orantılı olduğundan hareketle, çalıştırılan personel sayısı bazında
sıralanmıştır. ASLAN TUĞLA bu sıralama içerisinde, toplamda çalıştırdığı 54 personel
ile 17. sırada yer almıştır.
(10) Diğer yandan, Turgutlu Tuğla ve Kiremit Sanayicileri Derneği’nden, Manisa tuğla
pazarının genel durumu ve ASLAN TUĞLA’nın pazardaki konumu ve büyüklüğü
hususlarına ilişkin bilgi talep edilmiş, gelen belgede, söz konusu firmanın, Manisa’da
tuğla üretimi pazarında yaklaşık %2-3’ü civarında üretim kapasitesi olduğu ve
halihazırda da ASLAN TUĞLA’nın pazardaki küçük oyuncular arasında yer aldığı
bilgisine yer verilmiştir.
12-29/839-242
3/3
(11) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, ASLAN TUĞLA’nın pazarda tek başına,
rakiplerinden ve müşterilerinden önemli ölçüde bağımsız bir şekilde temel ekonomik
parametreleri belirleme gücünün, bir başka deyişle hakim durumda olması ihtimalinin
bulunmadığı tespit edilmiştir.
(12) Ayrıca, şikâyetçi firma genel olarak yapı malzemeleri satışı ve nakliyesi alanında faaliyet
göstermekte, bu kapsamda tuğla satışı ve nakliyesi de gerçekleştirmektedir. Tuğla
pazarında yeniden satıcı konumunda bulunan İLKAY KAYIGİL’in ticari faaliyetlerinin
devamı için tuğlanın zorunlu unsur olarak kabul edilemeyeceği kanaatine varılmıştır. Söz
konusu firmanın, herhangi başka bir mal/ürün satma ve taşıma olanağı bulunmasının
yanı sıra, söz konusu pazarda tuğla temin edilebileceği farklı seçenekler de bulunduğu,
son iki yıldır Dost Blok, Sefa Blok, Ozan Blok vb. firmalardan ürün temin ederek
pazardaki faaliyetlerine devam edebildiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla, iki teşebbüs
arasındaki ticari ilişkilerin kesilmesi, pazarda dışlayıcı bir etkinin doğmasına yol
açmamıştır.
(13) Sonuç olarak, ASLAN TUĞLA’nın, İLKAY KAYIGİL’e tuğla vermekten kaçınmasının,
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte sonuç doğurmaya elverişli olmadığı, teşebbüsün pazardaki
konumu, pazarların yapısı ve eylemin niteliği gereği, Kanun’un 6. maddesinde belirlenen
hakim durumun kötüye kullanılması kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaatine
ulaşılmıştır.
J.SONUÇ
(14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy