Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-5-32 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-30/896-274
Karar Tarihi : 06.06.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : İmren SEYRANTEPE, Mustafa SOYDAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK
Çitlenbik Sokak, No:12 Yıldız Mahallesi 34349 Beşiktaş/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU:
(2) Bazı konser biletlerinin Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Tic. A.Ş.’nin internet
sitesinde tükendiğinin açıklanması sonrası başka bir internet sitesinde yüksek
fiyatlara satıldığı iddiası.
(3) Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Tic. A.Ş’nin aşırı fiyat uygulamak suretiyle hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(4) F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 19.03.2012 tarih ve 2298 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 30.03.2012 tarih ve 2012-5-32/İİ sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun 12.04.2012 tarihli toplantısında görüşülerek
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının tespiti amacıyla önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 31.05.2012 tarih ve 2012-5-32/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Tic.
A.Ş.’nin (BİLETİX) internet üzerinden satışını gerçekleştirdiği basketbol karşılaşması
biletlerinin asıl bedellerine ek olarak, hizmet bedeli ve işlem bedeli adları altında
yüksek miktarda ek bedeller tahsil ettiği ve bu yolla hâkim durumunu kötüye
kullandığı, ayrıca bazı konser biletlerini, Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Tic. A.Ş.’nin
internet sitesinde tükendiğini açıkladıktan sonra, başka bir internet sitesinde yüksek
fiyatlara sattığı iddia edilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 6. maddesi kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuruya konu bazı konser biletlerinin
Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Tic. A.Ş.’nin internet sitesinde tükendiğinin
açıklanması sonrası başka bir internet sitesinde yüksek fiyatlara satılmasına ilişkin
iddianın 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı,
(7) Başvurulara konu olan, aşırı fiyat uygulamak yoluyla hâkim durumunu kötüye
kullandığı iddiası bakımından, Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Tic. A.Ş.’nin hakkında
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
ifade edilmiştir.
12-30/896-274
2/6
H.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. BİLETİX
(8) 2000 yılından bu yana Türkiye’de spor ve eğlence organizasyonları için bilet satış ve
dağıtım alanında faaliyet göstermekte olan BİLETİX, hâlihazırda Amerika Birleşik
Devletleri (ABD) ve Avrupa’da canlı müzik ve tiyatro etkinlikleri işletmesi işi ile iştigal
etmekte ve dünya çapında canlı eğlence hizmetleri oluşturup pazarlamakta olan ABD
merkezli Live Nation Inc. tarafından kontrol edilmektedir. BİLETİX, etkinlik
organizatörlerine bilet satışına ilişkin altyapı hizmetleri, yazılım, cihaz ve eğitim
desteği gibi hizmetler sunmakta; bunun yanı sıra etkinliklerin tanıtımını da
sağlamaktadır.
(9) Hâlihazırda, MyBilet Bilgi İletişim Sistemleri Ltd. Şti. (MYBİLET) ve Tickettürk Bilet
Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş. (TİCKETTÜRK), BİLETİX’in ulusal çaptaki en önemli
rakipleri konumundadır. Esas olarak sinema ve tiyatro biletleri satışında daha aktif rol
oynayan MYBİLET’in, canlı müzik etkinlikleri biletlerinin satışına aracılık faaliyeti de
bulunmaktadır. Buna ilaveten MYBİLET 2012 yılı itibariyle basketbol müsabaka
biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarına da giriş yapmıştır. TİCKETTÜRK ise
ağırlıklı olarak, birinci ve ikinci ligde yer alan bazı futbol kulüplerinin karşılaşma
biletlerinin satışına aracılık hizmetleri sunmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
(10) Başvurularda yer verilen iddiaların yoğunlaştığı alanlar dikkate alınarak, inceleme
konusu dosya bakımından ilgili ürün pazarları “sinema biletlerinin satışına aracılık
hizmetleri pazarı”, “canlı müzik etkinlikleri biletlerinin satışına aracılık hizmetleri
pazarı” ve “basketbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarı”
şeklinde belirlenirken, ilgili coğrafi Pazar, BİLETİX ve diğer biletleme hizmeti sunan
teşebbüsler Türkiye genelinde faaliyet gösterdiğinden, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. Aşırı Fiyat İddialarına İlişkin Değerlendirme
(11) Önaraştırmaya temel teşkil eden iddia, BİLETİX’in, kimi zaman ilgili organizasyonlar
için bilet temin edilebilecek tek kanal olma avantajını da kullanmak suretiyle, bilet
tutarına ek olarak talep ettiği bedeller yoluyla, aşırı fiyat uyguladığı ve hâkim
durumunu kötüye kullandığına ilişkindir. Bir eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması olarak kabul edilebilmesi için
öncelikle hâkim durumun varlığı araştırılabileceği gibi, teşebbüsün hâkim durumda
olduğu varsayımı altında uygulamanın Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir kötüye
kullanma eylemi olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği de irdelenebilir.
(12) Hâlihazırda, MYBİLET ve TİCKETTÜRK, BİLETİX’in ulusal çaptaki en önemli
rakipleri konumundadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden yola çıkarak, ilgili
dönemde MYBİLET kanallarından gerçekleştirilen sinema bileti satış adetlerinin,
BİLETİX kanallarından gerçekleştirilen sinema bileti satış adetlerinden oldukça
yüksek olduğu ve dolayısıyla MYBİLET’in sinema biletleri satışına aracılık hizmetleri
pazarındaki etkinliğinin BİLETİX’e göre oldukça yüksek olduğu tespit edildiğinden,
BİLETİX’in bu pazarda hâkim durumda olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(13) Canlı müzik etkinlikleri ve basketbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri
pazarlarında ise, teşebbüsün hâkim durumda olduğu varsayımıyla eylemin aşırı fiyat
olarak nitelenip nitelenemeyeceği incelenmiştir. Bilindiği üzere, aşırı fiyat
12-30/896-274
3/6
değerlendirmelerinde fiyat/maliyet karşılaştırması ile teşebbüsün kendi fiyatlarıyla
yapılan karşılaştırmalar (farklı ürünlere, farklı müşteri gruplarına veya farklı coğrafi
pazarlarına uyguladığı fiyatların kıyaslanması) veya rakip hizmetlerin/ürünlerin
fiyatlarının karşılaştırılması şeklinde iki aşamalı bir test uygulanmaktadır. İncelemeye
konu teşebbüs ve rakipleri ürün özellikleri ve arz yapıları itibarıyla anlamlı
sayılabilecek bir karşılaştırma yapma imkânı verecek özdeş hizmetleri birden fazla
pazarda sunmaktadır. Bu nedenle öncelikle teşebbüsün aynı nitelikte hizmet
sunduğu nispeten rekabetçi farklı pazarlarda kendi fiyatlarıyla yapılan karşılaştırmalar
ile benzer hizmetler sunan rakiplerin fiyatlarının karşılaştırılması yoluna gidilmiştir.
(14) Bu çerçevede, BİLETİX’in basketbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri
pazarında uyguladığı fiyatlar, mevsimsellik bakımından benzer özellikler taşıyan arz
ve talep yapısına sahip futbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri
pazarında kendisi ve rakibi TİCKETTÜRK tarafından uygulanan fiyatlar ile
karşılaştırılmıştır. Canlı müzik etkinlikleri biletlerinin satışına aracılık hizmetleri
pazarında uyguladığı fiyatlar ise aynı pazarda MYBİLET tarafından uygulanan
fiyatlarla kıyaslanmıştır.
(15) Teşebbüslerce uygulanan komisyon oranlarının ya da hizmet bedellerinin, yapısı
gereği bilet ücretinin belirli bir yüzdesi şeklinde incelenmesi daha uygundur.
MYBİLET tarafından komisyon bedeli, TİCKETTÜRK tarafından ise hizmet bedeli adı
verilen bedel tüketici yerine organizatörden talep edilmektedir. Söz konusu bedel
MYBİLET’in internet sitesinde tüketiciye kendisinden tahsil edilen ilave bir bedel
şeklinde gösterilmemekle birlikte, bu bedelin organizatörün biletin fiyatlamasına ilişkin
kararında yer bulan bir bedel olması bakımından BİLETİX’in tahsil ettiği hizmet
bedeliyle eşdeğer nitelikte olduğu anlaşılmıştır.
(16) Hizmet bedelleri, organizatörlerle yapılan her bir anlaşma temelinde, etkinlik bazında,
bilet tutarına göre ve biletin satıldığı kanala göre farklılık gösterdiğinden,
karşılaştırmada ortalama hizmet bedellerinin esas alınmasının uygun olacağı
kanısına varılmıştır. Buna göre yapılan incelemede, BİLETİX tarafından canlı müzik
etkinlikleri için alınan hizmet bedelleri ortalamalarının MYBİLET tarafından aynı
türden etkinlikler için ilgili dönemde alınan ortalama komisyon bedellerinin önemli
ölçüde üzerinde olmadığı görülmüştür. Basketbol müsabakaları kategorisinde ise
2010 yılında futbol müsabakaları için aynı dönemde BİLETİX tarafından alınan
hizmet bedeline kıyasla düşük olan hizmet bedeli ortalamasının 2011 yılında
yükseldiği ve 2012 yılında tekrar düşerek futbol müsabakaları için aynı dönemde
uygulanan hizmet bedeli oranına yakın seviyeye geldiği görülmüştür. Bununla birlikte,
TİCKETTÜRK’ün 2012 yılının ilk dört ayındaki ortalama hizmet bedelinin, BİLETİX’in
basketbol müsabakaları için uyguladığı 2011 yılı ortalama hizmet bedelinin altında
olmakla birlikte birbirine yakın seviyelerde olduğu tespit edilmiştir.
(17) Organizatörlerle yapılan sözleşmeler çerçevesinde, BİLETİX’in tasarrufuna bırakılan
işlem bedeli ve kurye bedeli şeklinde iki tür ilave bedel bulunmaktadır. Kurye bedeli,
satın alınan biletin kargo şirketi aracılığıyla tüketicinin adresine teslimi için tahsil
edilmektedir. Bu bedel, internet ya da çağrı merkezi üzerinden satın alınan biletleri
perakende satış noktasına gidip teslim alamayan ya da almayı tercih etmeyen
tüketicilerden talep edilmektedir. Öte yandan biletlerin etkinliğe katılım için ilgili alana
gelindiğinde, girişteki Ana Gişe’lerden de teslim alınabilmesi mümkündür. Bu
çerçevede, tüketicinin etkinlik öncesi perakende noktasına gitmesinin mümkün
olmaması halinde dahi bedeli ödeme zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu çerçevede,
diğer teşebbüslerce sunulmayan ilave bir hizmete ilişkin bu bedelin arızi nitelikte
olması sebebiyle aşırı fiyat değerlendirmesine konu edilemeyeceği mütalaa edilmiştir.
12-30/896-274
4/6
(18) İşlem bedeli ise, BİLETİX tarafından internet ya da çağrı merkezi üzerinden yapılan
işlemlerde bilet sayısından bağımsız olarak işlem başına alınan bedeldir. Bu bedel,
doğrudan perakende satış noktalarından yapılan satışlarda ve etkinlik günü Ana
Gişe’den yapılan satışlarda tüketiciden tahsil edilmemektedir. Öte yandan, yüksek
talep gören etkinlikler bakımından sadece etkinlik günü yapılan Ana Gişe satışlarının,
biletlerin tükenmesi riski nedeniyle, işlem bedelinin uygulandığı internet ya da çağrı
merkezi yoluyla alıma tam anlamıyla eşdeğer bir alternatif olmadığı söylenebilir.
Tüketicinin işlem bedeli ödemediği eşdeğer bir alternatif elde etmesi için, etkinlik
öncesi perakende satış noktasına giderek bileti doğrudan satın alması
gerekmektedir. Dolayısıyla, bu bedel bileti satın almak için perakende satış noktasına
gitmeyi tercih etmemenin ya da perakende satış noktasında sıra beklememenin
karşılığıdır. BİLETİX’in işlem bedeli almadığı kanallardaki satışların toplam satışlara
oranına bakıldığında, BİLETİX kanallarından tüketiciye yapılan satışların (…..)
arasında değişen oranlarındaki kısmından işlem bedeli alınmadığı görülmüştür.
(19) BİLETİX’in canlı müzik etkinlikleri için ilgili satış kanallarından tahsil ettiği bilet başına
ortalama işlem bedeli tutarlarına bakıldığında, BİLETİX’in fiyatlarının MYBİLET’in
fiyatlarının önemli düzeyde üzerinde olmadığı görülmüştür. BİLETİX’in basketbol
müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarında ise, ilgili dönemde tahsil
ettiği bilet başı ortalama işlem bedellerinin, futbol müsabakaları için tahsil ettiği bilet
başı ortalama tutarların altında olduğu anlaşılmıştır. Bu çerçevede, işlem bedelleri
bakımından aşırı fiyat uygulamasına ilişkin yeterli şüphe oluşmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
(20) Bu noktada, ilgili pazarlarda BİLETİX’in ana gelir kaynağı olan hizmet bedellerinin
belirlenme usulüne ve pazarın yapısına ilişkin önemli bir hususu belirtmek
gerekmektedir. BİLETİX’in ana gelir kaynağı olarak nitelendirdiği hizmet bedelleri
genel itibariyle organizatörlerle yapılan sözleşmeler çerçevesinde belirlenmektedir.
Biletin nihai bedeli bu sözleşmelerde belirlenen hizmet bedelleri eklenerek
oluşturulmaktadır. Hizmet bedeli, temelde tüketicinin ilave olarak ödediği ancak
organizatörün gelirlerine eklenmeyen bir bedeldir. Dolayısıyla organizatör,
yükselmesiyle birlikte biletin satış miktarını azaltıcı bir etki doğuracak bu bedeli,
mümkün olan asgari seviyede tutma eğiliminde olacaktır. İncelemeye konu basketbol
pazarında taraftarlık kavramının görece zayıf olması nedeniyle, genel tüketici
itibariyle talep esnekliğinin yüksek olduğunu söylemek mümkündür. Canlı müzik
etkinlikleri bakımından da temelde bir eğlence harcaması olması bakımından genel
tüketici itibariyle benzer bir yorum yapılabilir.
(21) Bu bilgiler çerçevesinde, hizmet bedelinin bilet satışını arttırma güdüsüne sahip bir
organizatör ya da bilet satışının yanı sıra taraftar desteğini arttırma ve taraftar
çıkarını koruma güdüsüne sahip bir spor kulübü ile varılan bir uzlaşma sonucu
belirlenmesinin BİLETİX’in tüketiciden alacağı hizmet bedeli üzerinde sınırlayıcı bir
etki doğurduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla, organizatörün BİLETİX ile çalışmaya devam
etme kararında BİLETİX’in sunduğu hizmet kalitesinin yanı sıra tüketiciden alınan
bedeller de rol oynamaktadır. Bu yapı pazarın kendi kendisini düzeltebilmesini
sağlayıcı bir etki doğurmaktadır. Basketbol müsabakaları için ortalama hizmet
bedellerinde 2011 yılı ortalamasının, 2012 yılının ilk dört ayında, düşmesi de bunu
desteklemektedir. Buna ilaveten hizmet bedeli ilgili pazarların genelinde
organizatörlerle yapılan sözleşmeler çerçevesinde belirlenmekte ve anılan
sözleşmelerde detaylı düzenlemeler yer almaktadır. Dolayısıyla benzer hizmet
sunan mevcut ve potansiyel rakip teşebbüslerin varlığı da dikkate alınarak, hizmet
12-30/896-274
5/6
bedelinin söz konusu yapısının pazarın kendi kendisini düzeltebilmesini sağlayıcı bir
etki doğurabileceği kanaati oluşmuştur.
(22) Öte yandan, bir mutlak tekel ya da mevcut/geçmişten gelen münhasır veya özel
haklardan kaynaklı yasal ya da doğal tekel konumu da mevcut değildir. Önaraştırma
kapsamında elde edilen bilgilerden, MYBİLET’in halihazırda canlı müzik etkinlikleri
biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarında faaliyet gösterdiği ve 2012 yılının
Nisan ayında da Beşiktaş Milangaz kulübüyle yaptığı bir anlaşma çerçevesinde
basketbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarına giriş yaptığı
anlaşılmış ve bu durum incelemeye konu alternatif mevcut ve potansiyel
sağlayıcıların varlığına işaret etmiştir. Anılan pazarlarda giriş engellerinin varlığından
söz etmek mümkün olmakla birlikte, bu engellerin incelemeye konu pazarlar
bakımından tekele ya da tekel yakın pazar yapısına yol açacağı sonucuna ulaşmak
güçtür. BİLETİX’in canlı müzik etkinlikleri ve basketbol karşılaşmaları biletleri satışına
aracılık hizmetleri pazarlarında hâkim durumda olduğu varsayılsa dahi, geçmiş
Rekabet Kurulu kararlarında müdahaleye konu olmuş pazarlara benzer şekilde,
geçici olmayan ve aşılamaz pazara giriş engelleri sonucunda ortaya çıkan mutlak
tekel konumunda olduğunu söylemek mevcut koşullar altında mümkün değildir.
(23) Yukarıda sunulan bilgiler çerçevesinde, canlı müzik etkinlikleri ve basketbol
karşılaşmaları biletleri satışına aracılık hizmetleri pazarlarında, BİLETİX’in ana gelir
kaynağı olan hizmet bedellerinin organizatörlerle yapılan sözleşmeler çerçevesinde
belirlendiği dikkate alındığında, ilave ücretler bakımından yapılan fiyat
kıyaslamalarında belirgin derecede yüksek fiyatlara rastlanmamış, aşırı fiyat
uygulamasının varlığına ilişkin yeterli şüphe oluşmamış ve fiyat/maliyet analizi
aşamasına başvurmaya ihtiyaç olmadığı kanısına varılmıştır. Kaldı ki, incelemeye
konu pazarlarda, ürünün niteliği, pazarın mevcut yapısı ve koşulları çerçevesinde
fiyat düzeyine müdahaleden kaçınılması uygun görülmüştür.
H.3.2. Biletlerin Tükenmesi Sonrası Yüksek Fiyatlara Yeniden Satımı İddiasına
İlişkin Değerlendirme
(24) Önaraştırmaya konu başvuruda BİLETİX aracılığıyla satışı gerçekleştirilen dünyaca
ünlü sanatçıların Türkiye konserleriyle ilgili biletlerin BİLETİX’in internet sitesinde
tükendiğinin duyurulmasına rağmen, internet sitesi aracılığıyla
üç-dört katı bedele satıldığı iddiası yer almıştır. Söz konusu internet sitesinin
tüketicilerin, satın aldığı konser, spor karşılaşmaları ve tiyatro biletlerini satabildiği,
ikincil satışların yapılabildiği bir internet sitesi olduğu anlaşılmıştır.
(25) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) “Kapsam”
başlıklı 2. maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet
piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün
aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve
kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları
ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü
hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme
ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer.” hükmü ile Rekabet
Kurulu’nun faaliyet alanı belirlenmiştir.
(26) Rekabet Kurulu’nun bir eyleme yönelik işlem yapabilmesi için, ilgili eyleminin bu
madde kapsamında olması gerekmektedir. Bu çerçevede anılan iddianın 4054 sayılı
Kanun kapsamında olmadığı kanısına varılmıştır.
12-30/896-274
6/6
I.SONUÇ
(27) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile
soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy