Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-2-50 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-33/921-280
Karar Tarihi : 14.06.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ekrem SOLMAZ, Nur Seda KÖKTÜRK, Esma TEMEL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza, Meşrutiyet Cad. No:71 Tepebaşı/İstanbul
- Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.
Vodafone Plaza, Büyükdere Cad. No:251 34398 Maslak/İstanbul
- Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
Abdi İpekçi Cad. No:75 34367 Maçka/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., Vodafone Telekomünikasyon
A.Ş. ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından münhasır bayilerinde, belirli markalar
haricinde cep telefonu aksesuarı satışına izin verilmediği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvurularda özetle;
- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell), Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.
(Vodafone) ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin (Avea) toplam pazar paylarının
Türkiye’de mobil telefon işletmeciliği pazarının %100’ünü oluşturduğu,
- Turkcell‘in, Tesan İletişim A.Ş. (Tesan) tarafından satılan T-tec ve Seven Bilişim
Teknolojileri ve Dış Tic. Ltd. Şti. (Seven Bilişim) tarafından satılan Ecseven markaları
dışında; Vodafone’un Eta ve distribütörü Brightstar tarafından satılan Go markaları
dışında; Avea’nın distribütörü Telpa Telekomünikasyon Tic. A.Ş. (Telpa) tarafından
satılan Belkın ve diğer distribütörü Mobiltel İletişim Hizmetleri A.Ş. (Mobiltel)
tarafından satılan Mobaks markaları dışında, bayilerinde cep telefonu aksesuarı ve
deri kılıfı satışı yaptırmadığı, bu konuda sözlü uyarılarda bulundukları
ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir. Başvuru sahibi ile yapılan
görüşmede, söz konusu uygulamanın GSM operatörlerinin münhasır çalıştığı bayilere
yönelik olduğu, münhasır çalışılmayan, çok markalı satış yapan noktalarda bahse konu
uygulamanın mevcut olmadığı ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.02.2012 tarih ve 1503 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 22.03.2012 tarih ve 2012-2-50/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
29.03.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-14/429-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan
05.06.2012 tarih ve 2012-2-50/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
12-33/921-280
2/5
(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara ilişkin olarak
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. ve Avea İletişim
Hizmetleri A.Ş.hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgiler
(5) Önaraştırma kapsamında Turkcell, Vodafone ve Avea merkezlerinde yapılan incelemede
elde edilen belgelerin bir kısmına aşağıda yer verilmiştir. Ayrıca dosya konusu iddialara
ilişkin olarak Turkcell, Vodafone ve Avea’dan sırasıyla 31.05.2012 tarih ve 2658 sayı,
31.05.2012 tarih ve 2660 sayı, 31.05.2012 tarih ve 2659 sayılı yazılar ile bilgi talep
edilmiştir.
I.1.1. Turkcell’den Elde Edilen Bilgiler
(6) Turkcell tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 05.06.2012 tarih ve 4735 sayı ile giren
cevabi yazıda özetle;
- Turkcell’in münhasır bayilerinin cep telefonu ve benzeri cihaz aksesuarlarını temel
olarak cihaz distribütörlerinden temin ettiği, ayrıca bayilerin piyasada sadece aksesuar
distribütörlüğü yapan firmalar ile markalı/markasız/fason aksesuar ithalatı ve imalatı
yapan firmalardan da aksesuar temin ettiği,
- Turkcell’in münhasır bayilerinin aksesuar distribütörü olan (…..TİCARİ SIR…..) gibi cihaz
üreticilerinden aksesuar temin ettiği,
- Münhasır bayilerin mağazalarında satacakları aksesuarların temini konusunda Turkcell
tarafından bayilere herhangi bir kısıtlama getirilmediği, bayilerin tercih ettikleri
teşebbüslerden ürün alımı yapabildiği,
- Aksesuar teminine ilişkin sözleşmelerin bayiler ile bayilere aksesuar temin eden
teşebbüsler arasında yapıldığı ve bayiler ile söz konusu teşebbüsler arasındaki ticari
ilişkinin hiçbir aşamasında Turkcell’in rolünün bulunmadığı,
- Bununla birlikte, münhasır bayi kanalındaki ticaretin verimliliği ve mağazaların karlılığının
tetkik edilebilmesi için bayilerin satışlarının Turkcell tarafından takip edildiği ve bayilerin
ticari açıdan zarar görmemeleri ve tüketicilerin mağdur edilmemesi amacıyla Turkcell
tarafından bayilere yönelik sözlü ve yazılı bilgilendirmeler yapıldığı,
- Turkcell tarafından münhasır bayilere mağazalarda satılacak aksesuarların özellikleri
veya aksesuar markası bazında herhangi bir sınırlama getirilmediği,
- Turkcell’in toplam bayi sayısının (…..) olduğu, bu bayilerden (…..)’inin Turkcell ile
münhasır çalıştığı
ifade edilmektedir.
I.1.2. Vodafone’dan Elde Edilen Bilgiler
(7) Vodafone tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 05.06.2012 tarih ve 4736 sayı ile
giren cevabi yazıda özetle;
- Vodafone’un münhasır bayilerinin cep telefonu ve benzeri cihazlara yönelik aksesuarları
serbest piyasada faaliyet gösteren çok sayıdaki tedarikçiden sağladığı,
- Aksesuar teminine ilişlin olarak Vodafone’un münhasır bayileri ile aksesuar tedarikçileri
arasında yapılacak anlaşmalara ilişkin olarak Vodafone’un önceden bilgilendirilmesinin
veya onayının alınmasının söz konusu olmadığı,
12-33/921-280
3/5
- Aksesuar satışı konusunda Vodafone tarafından münhasır bayilere, satılacak
aksesuarların özellikleri veya aksesuar markası bazında herhangi bir sınırlama
getirilmediği
ifade edilmiştir.
I.1.3. Avea’dan Elde Edilen Bilgiler
(8) Yapılan incelemede sunulan Avea ile bayileri arasında imzalanan Avea Bayilik
Sözleşmesi’nin 10.6. maddesinde; “(…..TİCARİ SIR…..) ifadesi bulunmaktadır.
(9) Avea tarafından bayilere gönderilen 15.02.2012 tarihli ve Aksesuar Mağaza
Konumlandırılması başlıklı duyuruda;
“…“(…..TİCARİ SIR…..)
denilerek, kriterlere uygun aksesuar listesine yer verilmektedir. Söz konusu listede (…..)
markalı orijinal aksesuarlar ile (…..) ve (…..) marka aksesuarlar yer almaktadır.
(10) Yukarıda yer verilen Avea Bayilik Sözleşmesi’nin (…..) maddesi ve Aksesuar Mağaza
Konumlandırılması başlıklı duyuruya ilişkin olarak Avea tarafından gönderilen yazıda
özetle;
- Avea tarafından bayilerin aksesuar satışlarına ilişkin herhangi bir kısıtlama getirilmediği,
- (…..) marka haklarını ihlal ettiğinin (…..) tarafından Avea’ya bildirilmesi nedeniyle
27.12.2012 tarihli yazı ile Avea tarafından bayilerine, mağazalarda lisanslı ve marka
işbirliği çerçevesinde anlaşma yapılan markaların ürünlerinin satılması gerektiğinin
bildirildiği,
- Söz konusu uygulamanın müşteri memnuniyetinin sağlanmasını, üçüncü kişilerin fikri
sınaî haklarının ihlal edilmesinin engellenmesini ve Avea’nın itibarı ile markasının
korunmasını amaçladığı,
- 15.02.2012 tarihli ve Aksesuar Mağaza Konumlandırılması başlıklı duyuruda, Avea
bayilerinin mağazalarında Avea’nın yetkili distribütörleri tarafından dağıtılmayan veya
üretici firmalar tarafından onaylanmayan aksesuarların satılmasının Avea’nın marka
imajına eko-sistem ile olan ilişkilerine zarar vereceğinin ifade edildiği,
- Belirtilen nedenlerle anılan duyurunun Avea bayilerine aksesuar satışlarına yönelik
kısıtlama getirmeyi amaçlamadığı,
- Söz konusu duyurunun, Avea’nın işbirliği içinde olduğu teşebbüslerin marka haklarının
korunmasını, aksesuar satışlarının hukuka uygun bir şekilde gerçekleştirilmesini ve
orijinal olmayan şarj aleti ve bataryaların sebep olduğu risklerin önlenmesini amaçladığı,
bu nedenle Avea’nın distribütörleri tarafından dağıtılmayan veya üretici firmalar
tarafından onaylanmamış ürünlerin satışına ilişkin kısıtlamalar getirmesinin makul
gerekçelere dayandığının düşünüldüğü,
- 15.02.2012 tarihli duyuruda yer alan uygulamaya ilişkin bayilerin yorumları sonrasında
yayınlanan 27.04.2012 tarihli ve “Mağazalarınızda Bulundurmanız Gereken Aksesuar İle
İlgili Bilgilendirme” başlıklı duyuru ile Avea bayilerinin (…..) tarafından yapılan
aksesuarlar ile 15.02.2012 tarihli duyuruda yer verilen aksesuarlar ile birlikte üçüncü
kişilerin fikri sınaî haklarının ihlal edilmemesi koşuluyla bayiler tarafından uygun görülen
markaların da satılabileceğinin belirtildiği,
- Mevcut durumda, Avea bayilerinin 15.02.2012 tarihli duyuruda yer verilen markalar
dışında da aksesuar satışı yaptıkları,
12-33/921-280
4/5
- Avea tarafından şimdiye kadar yetkili distribütörler tarafından dağıtılmayan veya üretici
firma tarafından onaylanmamış ürünlerin satışı ile ilgili olarak bayilere herhangi bir
yaptırım uygulanmadığı ve puan kırılmasının söz konusu olmadığı
ifade edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
(11) Dosya konusu iddialar temel olarak Turkcell, Vodafone ve Avea’nın, münhasır bayilerinde
belirli markalar dışında cep telefonu ve benzeri cihazlara yönelik aksesuar satışına izin
vermediğine ilişkindir. Başvuru dilekçesinde Turkcell’in, münhasır bayilerinde Tesan
tarafından dağıtımı yapılan T-tec ve Seven Bilişim tarafından dağıtımı yapılan Ecseven
markalı aksesuarlar, Vodafone’un Eta ve distribütörü Brightstar tarafından dağıtımı yapılan
Go markalı aksesuarlar ve Avea’nın, Telpa tarafından dağıtımı yapılan Belkın markalı
aksesuarlar ile Mobiltel tarafından dağıtımı yapılan Mobaks markalı aksesuarlar dışında
aksesuar satışına izin vermediği iddia edilmektedir.
(12) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (f) fıkrasında rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu
eylem ve kararlara örnek olarak;
“Anlaşmanın niteliği veya ticarî teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte
diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs
durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir mal veya hizmetin de
alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar
arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi” ve
(13) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (c) fıkrasında hakim durumun kötüye kullanılmasına
örnek olarak;
“Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasını veya aracı
teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin, diğer bir mal veya
hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da satın alınan bir malın belirli bir
fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar
getirilmesi”
gösterilmiştir.
(14) Başvuru konusu iddialar ile ilgili olarak Turkcell, Vodafone ve Avea’dan gelen cevabi
yazılarda; münhasır bayilerde satılacak aksesuar markaları ile aksesuarın temin edileceği
şirketlere yönelik olarak bayilere herhangi bir kısıtlama getirilmediği ve bayilerin kendi
tercihleri doğrultusunda aksesuar dağıtımı yapan şirketlerden aksesuar temin ettikleri ifade
edilmiştir. Mevcut durumda Turkcell, Vodafone ve Avea’nın münhasır bayilerinde aksesuar
üreticisi veya ithalatçısı çok sayıda şirketin ürünlerinin satıldığı belirtilmiştir. Ayrıca
münhasır bayilerin dağıtıcı şirketlerle aksesuar teminine ilişkin yapacakları anlaşmalara
yönelik olarak Turkcell, Vodafone ve Avea’dan izin almalarının veya Turkcell, Vodafone ve
Avea’nın sürece müdahalesinin söz konusu olmadığı ifade edilmiştir.
(15) Bununla birlikte, Avea tarafından bayilerine gönderilen 15.02.2012 tarihli duyuru ile
Avea’nın münhasır bayilerinde yalnızca Avea’nın yetkili distribütörleri tarafından dağıtımı
yapılan veya üretici firmalara ait veya üretici firmalarca onaylanmış olan marka ve
modeldeki aksesuarların satışına izin verileceği belirtilmektedir. Avea tarafından söz
konusu uygulama ile müşteri memnuniyetinin sağlanması, üçüncü kişilerin fikri sınaî
haklarının ihlal edilmesinin engellenmesi ve Avea’nın itibarı ile markasının korunmasının
amaçlandığı ifade edilmiştir.
(16) Başvuruda iddia edilenin aksine, Avea tarafından yayınlanan 15.02.2012 tarihli duyuru ile
Avea’nın münhasır bayilerinin aksesuar satışlarının yalnızca Telpa ve Mobiltel tarafından
dağıtılan aksesuarlar ile sınırlandırılmasının söz konusu olmadığı görülmektedir.
12-33/921-280
5/5
Duyurudan anlaşıldığı üzere bayilere, cihaz üreticisi firmalara ait veya üreticilerce
onaylanmış aksesuarların satışı ile söz konusu aksesuarların temin kaynağı konusunda
herhangi bir sınırlama getirilmemiştir. 15.02.2012 tarihli duyuru, bayilerde satılacak
aksesuarların niteliğini düzenlemekle birlikte, aksesuarların temin kaynağı konusunda
herhangi bir sınırlama getirmemektedir. Avea tarafından gönderilen cevabi yazıda da
bayilerin, Telpa ve Mobiltel dışındaki kanallardan da aksesuar temin ettikleri
belirtilmektedir. Ayrıca Avea tarafından 27.04.2012 tarihinde bayilere yapılan duyuru ile
üçüncü kişilerin fikri sınaî haklarının ihlal edilmemesi koşuluyla bayilerin uygun gördükleri
markaları satabilecekleri bildirilmiştir. Bu hususlar dikkate alınarak, Avea tarafından
15.02.2012 tarihli duyuru ile aksesuar satışına ilişkin getirilen sınırlamanın, bir teşebbüsün
münhasır bayilerinde satılacak aksesuarlar nedeniyle üçüncü kişilerin fikri sınaî haklarının
ihlal edilmesinin önlenmesi ve teşebbüsün marka imajı ile müşterilerinin korunması
kapsamında değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır.
(17) Dosya kapsamında Turkcell, Vodafone ve Avea’da yapılan yerinde incelemelerde söz
konusu teşebbüslerin, münhasır bayilerinde yalnızca belirli marka cep telefonu ve benzeri
cihaz aksesuarlarının satışının yapılmasına veya satılacak aksesuarların belirli
dağıtıcılardan temin edilmesine yönelik sınırlamalar içeren bir uygulama içinde olduklarını
gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılmamıştır.
J. SONUÇ
(18) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy