Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-5-15 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-33/924-283
Karar Tarihi : 14.06.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail
Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : Can SARIÇİÇEK,Mustafa SOYDAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Betonsa Beton Sanayi ve Tic. A.Ş.
Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi, Kaya Sultan Sokak,
No: 97, Kat:5, 34742 Kozyatağı/İstanbul
Akçansa Çimento Sanayi ve Tic. A.Ş.
Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi, Kaya Sultan Sokak,
No: 81, Kat:5, 34742 Kozyatağı/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Betonsa Beton Sanayi ve Tic. A.Ş.'nin, Akçansa Çimento
Sanayi ve Tic. A.Ş. ile sahip olduğu dikey bütünleşik ilişkiden faydalanarak
hazır beton fiyatlarını sürekli düşürdüğü ve diğer hazır beton üreticilerinin bu
fiyatlarla rekabet edemez duruma geldiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 13.02.2012 tarih ve 1230 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 20.02.2012 tarih ve 2012-5-15/İİ sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun 02.03.2012 tarih ve 12-09/300-M sayılı
toplantısında görüşülerek başvuru konusu iddialar hakkında önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. Bunun üzerine hazırlanan 05.06.2012 tarih ve 2012-5-15/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Çorum merkezinde hazır beton üretimi
alanında faaliyet gösteren Betonsa Beton Sanayi ve Tic. A.Ş. (BETONSA)’nin,
çimento pazarında faaliyet gösteren Akçansa Çimento Sanayi ve Tic. A.Ş.
(AKÇANSA) ile dikey bütünleşik bir yapıda olduğu, bu nedenle BETONSA’nın, hazır
beton fiyatlarını sürekli olarak düşürdüğü, maliyete yakın veya maliyet altı fiyatlarla
piyasayı etkilediği, Çorum merkezinde hazır beton üretimi alanında faaliyet gösteren
diğer teşebbüslerin BETONSA ile rekabet edemez duruma geldiği ifade edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuruya konu hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
I.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Çorum ilinde BETONSA markası altında hazır beton sektöründe faaliyet gösteren
AKÇANSA’nın bu dikey bütünleşik yapıdan yararlanmak suretiyle fiyat sıkıştırması
yaptığına ve AKÇANSA’nın Çorum ilinde bulunan hazır beton tesisi bünyesinde
uygulanan hazır beton fiyatlarının yıkıcı fiyatlama teşkil ettiğine ilişkin olarak
12-33/924-283
2/4
düzenlenen dosya açısından ilgili ürün pazarları, “Çimento Pazarı” ve “Hazır Beton
Pazarı” olarak belirlenmiştir. İlgili coğrafi pazar ise, çimento pazarı bakımından
“Çorum, Amasya, Tokat, Samsun ve Sinop illeri” olarak tanımlanırken, hazır beton
pazarına ilişkin kesin bir ilgili coğrafi pazar tanımının yapılmasına gerek
görülmemiştir1.
(5) İddia konusu eylemlerin fiyat sıkıştırması ve yıkıcı fiyatlama teşkil edip etmediği
incelenmiş, bu ihlâllerin Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için
her iki iddia için de sağlanması gereken “hâkim durum” koşulunun mevcudiyeti
kontrol edilmiştir.
I.1. Fiyat Sıkıştırması İddiası
(6) Başvuruda, hazır beton ve çimento sektöründe faaliyet gösteren AKÇANSA’nın bu
dikey bütünleşik yapıdan faydalanarak hazır beton fiyatlarını rakip hazır beton
üreticilerinin rekabet etmelerine engel olacak kadar düşürdüğü iddia edilmiştir. Bu
iddianın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesi ve iddia
konusu eylemlerin fiyat sıkıştırması teşkil edip etmediğinin tespit edilmesi gerekmiştir.
(7) Marj sıkıştırması ya da fiyat sıkıştırması, dikey bütünleşik ve üst pazarda yüksek
pazar gücüne sahip bir firmanın, bu pazarda üretimini kontrol ettiği girdinin fiyatı ve
bu girdiden üretilen alt pazar ürününün fiyatı arasındaki marjı kısması sonucunda
oluşmaktadır. Hakim durumdaki teşebbüs, üst pazar fiyatını yükseltme, alt pazar
fiyatını düşürme veya her ikisini aynı anda uygulama yoluyla fiyat sıkıştırması
gerçekleştirebilir. Bu fiyatlama stratejisi sonucunda, alt pazarda faaliyet
gösterebilmeleri bu girdiye bağlı olan, hakim durumdaki firmaya girdi fiyatını ödemek
ve aynı zamanda firmanın alt pazar fiyatıyla rekabet etmek durumunda kalan mevcut
veya potansiyel rakiplerin hakim durumdaki teşebbüsle rekabet edebilmesi olanaksız
hale gelmektedir.
(8) Fiyat sıkıştırması kavramının bir ihlal olarak değerlendirilmesinin altında, dikey
bütünleşik bir teşebbüsün, kendisinin hâkim durumda bulunduğu bir pazardaki
konumunu kullanarak, yine kendisinin de faaliyet gösterdiği diğer bir pazardaki
rakiplerinin normal kâr elde etmesini engellemesi, bu yolla pazardan çıkışların
yaşanmasına veya potansiyel rakiplerin pazara girişinin engellenmesine neden
olması, bu hususların ayrı ayrı veya beraberce gerçekleşmesi durumunda da
rekabetin azaltılması, sınırlanması ya da azalma/sınırlanma ihtimalinin bulunması
gibi durumlara sebebiyet vermesi yatmaktadır.
(9) Hem 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin uygulanabilmesi, hem de bir eylemin fiyat
sıkıştırması olarak değerlendirilebilmesi için öncelikle fiyat sıkıştırması yapan
teşebbüsün alt pazar için girdinin sağlandığı üst pazarda hâkim durumda bulunması
gerekmektedir. Bu nedenle, öncelikle AKÇANSA’nın belirlenen ilgili pazarda hâkim
durumda olup olmadığı değerlendirilmiştir. Çorum, Amasya, Tokat, Samsun ve Sinop
illeri çimento pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 2011 yılı satış miktarları ve
pazar paylarına bakıldığında, çimento pazarında AKÇANSA’nın yaklaşık olarak (…..)
oranında bir pazar payına sahip olduğu görülmüştür. İlgili pazarda rakiplerin pazar
1 İlgili coğrafi pazarın belirlenmesinde esas alınacak kriterler, hazır betonun en fazla iki saat içinde
tüketilme zorunluluğu ile yaklaşık 50 km mesafeye kadar taşınabiliyor olma özellikleridir. Söz konusu
iddialar Çorum iline yönelik olmakla beraber, iddiaların değerlendirilmesi bakımından belirleyici
olmaması nedeniyle hazır beton pazarına ilişkin kesin bir ilgili coğrafi pazar tanımının yapılmasına
gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
12-33/924-283
3/4
payları ve ürünün homojen yapısı dikkate alındığında, AKÇANSA’nın üst pazar olan
çimento pazarında (…..) olduğunu söylemek mümkünken, hâkim durumda olduğu
sonucuna ulaşmak mümkün değildir. Bu bağlamda, fiyat sıkıştırmasının diğer
unsurlarının değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
I.2. Yıkıcı Fiyatlama İddiası
(10) Başvuruda, hazır beton ve çimento sektöründe faaliyet gösteren AKÇANSA’nın
Çorum’da faaliyet gösteren hazır beton tesisi bünyesinde uyguladığı hazır beton
fiyatlarının rakip hazır beton üreticilerinin rekabet etmelerine engel olacak kadar
düşük olduğu iddia edilmiştir. Bu iddianın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında değerlendirilmesi ve iddia konusu eylemlerin yıkıcı fiyatlama teşkil edip
etmediğinin tespit edilmesi gerekmiştir.
(11) Yıkıcı fiyatlama, rekabet hukuku uygulamaları çerçevesinde bir hakim durumun
kötüye kullanılması davranışıdır. Hakim durumdaki teşebbüsün yıkıcı fiyatlama
gerçekleştirebilmesi için öncelikle belirli ekonomik ve hukuki koşulların bir arada
bulunması aranmaktadır. Bu koşullar kısaca:
(12) Yıkıcı fiyatlama ihlalini gerçekleştirdiği ileri sürülen teşebbüsün hakim durumda olması,
(13) Hakim durumda olan teşebbüs tarafından uygulanan fiyatın, maliyetlerinin altında olması,
(14) Hakim durumda olan teşebbüsün yıkıcı fiyatlama yapma amacı,
(15) Yıkıcı fiyatlama stratejisi sonucunda, bu esnada uğranılan zararların telafi edilme imkânının
(hasat) varlığıdır.
(16) Yıkıcı fiyatlamaya dayanan bir ihlâlin mevcudiyeti için, öncelikle bu koşulların
tamamının birlikteliği gerekmektedir. Bu koşulların sağlanamadığı durumlarda yıkıcı
fiyatlamanın rekabete aykırı sonuçlar doğuran bir strateji olduğunu kabul etmek
mümkün olmayacaktır. Başvuru konusu iddiaya ilişkin değerlendirme bu unsurlar
üzerinden yapılmıştır.
(17) Hem 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin uygulanabilmesi, hem de bir eylemin yıkıcı
fiyatlama olarak değerlendirilebilmesi için öncelikle yıkıcı fiyatlama yapan teşebbüsün
ilgili pazarda hâkim durumda bulunması gerekmektedir. Bu nedenle, öncelikle
BETONSA markası altında hazır beton üretimi yapan AKÇANSA’nın belirlenen ilgili
pazarda hâkim durumda olup olmadığı değerlendirilmiştir. Çorum ili hazır beton
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 2011 yılı satış miktarları ve pazar paylarına
bakıldığında, hazır beton pazarında BETONSA (AKÇANSA)’nın yaklaşık olarak (…..)
oranında bir pazar payına sahip olduğu görülmüştür. İlgili pazarda yer alan rakiplerin
pazar payları da dikkate alındığında, AKÇANSA’nın hazır beton pazarında hâkim
durumda olmadığı anlaşılmıştır. Bu bağlamda, yıkıcı fiyatlamanın diğer unsurlarının
değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
(18) Özet olarak, fiyat sıkıştırması ve yıkıcı fiyatlama uygulamalarının Kanun’un 6.
maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için gerekli olan “hâkim durum” koşulu
gerçekleşmediğinden, söz konusu eylemlerin Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde
ihlâl olarak değerlendirilmesi mümkün olmamıştır.
12-33/924-283
4/4
J.SONUÇ
(19) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile
soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy