Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-76 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 12-35/992-306
Karar Tarihi : 26.06.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Arif Ogün SARI, Didem ULUÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Yörükoglu Süt ve Ürünleri Sanayi Ticaret A.Ş
ALTINVA Sinan Mah. Aksekili Sok. No:13 Antalya
(1) D. DOSYA KONUSU: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının okul sütü ihalesine
Akdeniz Bölgesi bakımından birlikte katılıma ilişkin olarak Yörükoğlu Süt ve
Ürünleri Sanayi Ticaret A.Ş, Güney Süt Sanayi ve Gıda Mad. A.Ş., Oğuz Gıda S
Tic AŞ. ile Akbel Süt Ürünleri San. Tic AŞ. arasında imzalanan “İş Ortaklığı
Beyannamesi”ne muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.04.2012 tarih ve 3391 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 19.06.2012 tarih ve 2012-3-76/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu “İş Ortaklığı
Beyannamesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet verilebileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflara İlişkin Bilgiler
G.1.1. Yörükoglu Süt ve Ürünleri Sanayi Ticaret A.Ş. (Yörükoglu)
(4) 1977 yılında Antalya’da kurulan Yörükoğlu, süt üretiminin yanı sıra yoğurt, peynir, tereyağı,
sütlü tatlılar gibi ürün gruplarında faaliyet göstermektedir.
G.1.2. Güney Süt Sanayi ve Gıda Mad. A.Ş. (Güney Süt)
(5) 1984 yılında Mersin’de kurulan Güney Süt, 2001 yılından itibaren Tarsus’da bulunan
fabrikasında üretim yapmaktadır. Şirket, süt ve sütlü ürünler alanında geniş bir üretim
yelpazesinde üretim gerçekleştirmektedir.
G.1.3. Akbel Süt Ürünleri San. Tic AŞ. (Akbel)
(6) 1993 yılında Konya’da kurulan Akbel, süt ve süt ürünleri alanında faaliyetini
sürdürmektedir.
12-35/992-306
2/6
G.1.4. Oğuz Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Oğuz Gıda)
(7) Üretimine ilk olarak 1997 yılında Adana‘da başlayan Oğuz Gıda’nın, 2005 yılında Sakarya
2. Organize Sanayi Bölgesinde yeni fabrikası hizmete girmiştir. Şirketin meyve suyu ve
nektarı ile UHT süt üretimi bulunmaktadır. Oğuz Gıda bildirime konu ortaklık kapsamında
üretim yapmayacak, sadece diğer iş ortaklarının hazırladıkları üretim programına
uyamamaları durumunda üretime destek olacaktır.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. Genel Olarak Türkiye’de Süt Üretimi
(8) Türkiye’de süt endüstrisi, üretim değeri açısından gıda sanayinin %15’ini oluşturmaktadır.
Sütün, başta çocuklar ve gençler olmak üzere tüm yaş gruplarının tüketmesi gereken
temel bir besin maddesi olması ve ekonomik açıdan ülke ekonomisine önemli katma değer
sağlaması, sektörün önemini artırmaktadır.
(9) Dünya genelinde olduğu gibi, Türkiye’de de gıda sektörünün en önemli bileşenlerinden biri
olan süt sektöründe, toplam süt üretiminin %91,7’sini inek sütü, %6’sını koyun sütü,
%2’sini keçi sütü ve %0,3’nü manda sütü oluşturmaktadır1.
(10) Üretilen sütün işlenme ve pazarlanma kanallarına bakıldığında ise parçalı bir yapı olduğu
görülmektedir. Üretilen çiğ sütün yaklaşık %33’ü mandıralarda, %27’si modern
fabrikalarda, %20’si işletmelerde tüketilmekte, geri kalan %20’si ise sokak sütçüleri
tarafından satılmaktadır2. Bu noktada, çiğ süt üreten ve müstahsil olarak adlandırılan
işletmelerin önemli bir bölümünün hala küçük ölçekli aile işletmeleri olduğunu söylemek
mümkündür.
(11) 14.2.2000 tarih ve 23964 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2000/6 sayılı “Türk Gıda
Kodeksi Çiğ Süt ve Isıl İşlem Görmüş İçme Süt Tebliği”nin 4. maddesinin (g) bendinde
belirtilen “Isıl İşlem Görmüş İçme Süt” tanımı kapsamında, sütün Tarım ve Köy İşleri
Bakanlığı’ndan üretim izni alınmak suretiyle tüketiciye sunulması gerekmektedir.
Dolayısıyla ısıl işlem görmüş sütler, pastörizasyon, UHT (Ultra High Temperature) veya
sterilizasyon yöntemlerinden biriyle işlenerek, satışa sunulan içme sütlerini kapsamaktadır.
(12) Sütün geçirildiği işlem yönünden UHT ve pastörize süt olarak iki grupta incelenmesi
mümkündür. Normal koşullarda bozulmadan uzun süre dayanabilmesi olanaksız olan
sütün, besleyici değerinin korunabilmesi için son zamanlarda ağırlıklı olarak UHT
yönteminden yararlanılmaktadır. Ülkemizde 250 ml, 500 ml, 1 litre gibi çeşitli ebatlarda
piyasaya sürülen karton ambalajlı UHT, sanayide üretilen sütün %90’lık bölümünü
oluşturmaktadır3.
(13) Öte yandan, süt üretimi işine görece küçük bir ölçekle girmenin kolay olması sebebiyle,
pazarda faaliyet gösteren birçok küçük ve orta ölçekli firma bulunmaktadır. Ancak ulusal
çapta faaliyet göstermek isteyen teşebbüslerin belli bir markayla ve güçlü dağıtım ağıyla
pazara nüfuz etmeleri gerekmektedir. Bu noktada, özellikle endüstriyel süt bakımından
marka yaratmanın önemli olduğu görülmektedir. Nielsen verilerine göre Türkiye UHT süt
pazarında üreticilerin pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
1 T.C Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü (TEPGE) Süt ve Süt Ürünleri Durum
Tahmin Raporu 2011/2012, s.11.
2 UYSAL, H. 2008. Süt ve Süt Ürünleri Sektörü, Üretimde Karşılaşılan Sorunlar, Uluslar arası, Süt Sığırcılığı ve Süt Ürünleri Çalıştayı ve
Sergisi, 28-29 Nisan,
3 ASÜD Dünya ve Türkiye Süt Endüstrisi Raporu, 2010.
12-35/992-306
3/6
Tablo 1: Türkiye UHT Süt Pazar Payları(%)
2009 2010 2011
Sütaş (…..) (…..) (…..)
Pınar (…..) (…..) (…..)
Danone (…..) (…..) (…..)
Ak Gıda (Ülker) (…..) (…..) (…..)
Yörsan (…..) (…..) (…..)
Tat (SEK) (…..) (…..) (…..)
Market Markaları (BİM Dahil) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0
(14) Tablo 1’den, UHT süt pazarında çok sayıda yerli ve yabancı sermayeli üreticinin faaliyet
gösterdiği anlaşılmaktadır. Pazarın dikkat çeken bir başka özelliği ise başta BİM olmak
üzere market markaları ve diğer markalar toplamının pazarın yaklaşık %50’sini
oluşturmasıdır.
(15) İhale tarafı teşebbüsler görece düşük pazar payları nedeniyle Tablo 1’de diğer kısmında
görülmekle birlikte, bildirime konu işlem taraflarından Yörükoğlu’nun 2011 yılı süt üretimi
(…..) litre, Güney Süt’ün üretim miktarı (…..) litre, Akbel’in üretimi (…..) litre, Oğuz Gıda’nın
üretim miktarı ise (…..) litredir. Toplam Türkiye süt üretimi ile karşılaştırıldığında, tarafların
ilgili pazardaki payları toplamının yaklaşık (…..) civarında olduğu tahmin edilmektedir.
G.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(16) ilgili ürün pazarının genel olarak “süt pazarı”, “UHT süt pazarı”, ya da ihale konusu ürün
göz önüne alınarak “200 ml paketli UHT süt pazarı” şeklinde daha dar kapsamlı olarak
tanımlanması mümkün olsa da ilgili pazar tanımının muafiyet incelemesi kapsamında
yapılacak değerlendirmeye etki etmeyecek olması nedeniyle mevcut dosya kapsamında
ilgili ürün pazarı tanımlanmamıştır.
G.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(17) UHT süt üreten firmalar ve bu arada bildirime konu iş ortaklığına taraf olan teşebbüsler
Türkiye geneline yönelik faaliyet göstermekle birlikte, tarafların teklif verdikleri ihale
bölgesinin Akdeniz Bölgeleri olması dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar "Akdeniz Bölgesi"
olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. İhale Süreci ve Bildirime Konu Sözleşme
(18) 16.01.2012 tarih ve 2012/2957 sayılı “Okul Sütü Programı Uygulama Esasları Hakkında
Bakanlar Kurulu Kararı” ve bu Karara dayanılarak hazırlanan “2012/35 sayılı Okul Sütü
Programı Uygulama Tebliği” çerçevesinde T.C Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı (Bakanlık),
Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca 2012 yılı içerisinde “Okul Sütü Programı”
yürütülmesi kararlaştırılmıştır. Bu kapsamda, ana sınıfından itibaren beşinci sınıf
öğrencileri dahil olmak üzere; ilköğretim okulu öğrencilerinin dengeli beslenmesini
sağlamak suretiyle gelişme oranlarını artırmak ve arz fazlası sütün değerlendirilerek
üretimde istikrarı sağlamak, programın başlıca hedefleri olarak belirlenmiştir.
(19) Söz konusu düzenleme çerçevesinde Bakanlık tarafından ilköğretim okullarının birinci
kademesinde günlük süt dağıtımına yönelik olarak 17.04.2012 tarih ve 2012/48458 kayıt
numaralı ihale düzenlenmiş olup, ihale teknik şartnamesinde “Marmara ve Karadeniz”,
12-35/992-306
4/6
“Ege ve Doğu Anadolu”, “İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu” ile “Akdeniz” olmak üzere 4
ana dağıtım bölgesi belirlenmiştir. İhalenin “Akdeniz” bölümünde 3.175 okulda 17.320.320
adet 200 ml tam yağlı kutu süt, dağıtımı öngörülmektedir. Bu kapsamda, ihalede “Akdeniz
Bölgesi”ne yönelik üretim ve dağıtımın birlikte yürütülmesi amacıyla Yörükoğlu, Güney Süt,
Oğuz Gıda ile Akbel arasında, temel esasları Bakanlık tarafından önceden belirlenmiş olan
“İş Ortaklığı Beyannamesi” (Beyanname) imzalanmıştır. İş ortaklığı uyarınca Akdeniz
Bölgesinde Yörükoğlu 4.735.060, Güney Süt 7.880.340, Akbel 4.704.920 adet 200 ml tam
yağlı kutu süt üretim ve dağıtımı gerçekleştirecektir. İş ortaklarından Oğuz Gıda ise diğer iş
ortaklarının yeterli üretim gerçekleştiremediği durumlarda destek sağlayacaktır.
(20) Bildirim Formu’nda yer verilen bilgilere göre, Bakanlık tarafından açılmış bulunan söz
konusu ihale şartnamesinde 25 günlük süreyle “200 ml UHT tam yağlı kutu süt” dağıtımı
öngörülmektedir. İhale konusu coğrafi bölgeye tek bir teşebbüs tarafından kutu süt
temininin, mevcut kapasiteler ve üretim miktarlarıyla karşılanamayacağı gerekçesiyle,
anılan teşebbüsler “Akdeniz” bölgesi için gerekli üretim ve dağıtımı birlikte gerçekleştirmek
istemektedirler. Dolayısıyla iş ortaklığının temel amacı, anılan ihalede Bakanlık tarafından
belirlenen bölgelerden biri olan “Akdeniz”de “200 ml UHT tam yağlı kutu süt” üretim ve
dağıtım işinin taraf teşebbüslerce birlikte yerine getirilmesidir
(21) Söz konusu Beyanname’de, Bakanlık tarafından ihaleye çıkarılmış bulunan 200 ml tam
yağlı UHT kutu süt işine müşterek teklif vermek amacıyla bir ortaklık kurulduğu ifade
edilmektedir. İş ortaklığının pilot ortağı, işin bitimine kadar Yörükoğlu olacaktır.
(22) Bakanlık ile iş ortaklığının pilot ortağı konumundaki Yörükoğlu arasında 26.04.2012
tarihinde akdedilen Mal Alımına Ait Sözleşme’nin 5. maddesi uyarınca, Bakanlık
tarafından ihale edilen "200 ml tam yağlı UHT Kutu Süt'ün Okullara Dağıtımı" işi Yörükoğlu
öncülüğünde yürütülecek, proje konusu dağıtım "Proje Teknik Şartname"sine uygun olarak
gerçekleştirilecektir. Öte yandan, 10. madde uyarınca sözleşmenin imzalanmasını takip
eden en geç 2 gün içinde ihale konusu işe başlanacak ve bu kapsamda 02.05.2012-
04.06.2012 tarihleri arasında, teknik şartnamenin ilgili hükümlerine göre teslimat
yapılacaktır.
G.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(23) Sağlık Bakanlığı işbirliğiyle hazırladığı “Okul Sütü Projesi” kapsamında dağıtılacak süt için
düzenlenen ihaleye katılan teşebbüsler tarafından yapılmış olan iş ortaklığıdır. İş
ortaklığına taraf olan teşebbüsler, bu işbirliği kapsamında ihaleye birlikte teklif vermişlerdir.
(24) Bildirim formunda taraflar, söz konusu ihaleyle sınırlı olmak üzere işbirliği içinde
olacaklarını ve ihale dışında kalan faaliyetlerinin bu işbirliğinden etkilenmeyeceğini ifade
etmektedirler. Bununla birlikte, ihale konusu işin gerçekleştirilmesi için, süt ve süt ürünleri
piyasasında faaliyet gösteren ve aynı zamanda rakip konumunda olan teşebbüsler
öncelikle ihaleye birlikte girmişler ve bunun sonucunda birlikte üretim ve dağıtım
planlaması yapma yolunu seçmişlerdir. Dolayısıyla, söz konusu ihale için yapılan iş
ortaklığının, tarafların faaliyette bulunduğu süt ve süt ürünleri sektöründe teşebbüsler arası
bilgi paylaşımı ya da koordinasyon sonucunu doğurması ve dolayısıyla 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde rekabeti sınırlayabilmesi
mümkündür.
(25) Bu kapsamda, anılan nedenlerden dolayı bildirime konu Beyanname’ye 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
12-35/992-306
5/6
G.3.3. Muafiyet Değerlendirmesi
(26) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar,
Kanun’un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde 4. maddenin uygulanmasından muaf
tutulabilmektedir.
G.3.3.1. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
(27) Bildirime konu iş ortaklığı, ilköğretim öğrencilerine ücretsiz olarak süt temini ve dağıtımını
öngören sosyal içerikli bir proje olarak ortaya çıkmaktadır.
(28) Yapılan bildirimde, ihale konusu işin coğrafi alan itibarıyla oldukça geniş kapsamlı
olmasının yanı sıra, Bakanlık tarafından ihalenin yapıldığı tarihten itibaren çok kısa süre
içerisinde çiğ süt tedariki ve sütün işlenmesini gerektirmesi nedeniyle, süt üreticilerinin
ihaleye tek tek katılmak yerine iş ortaklığı şeklinde katılımlarını gerekli kıldığı ifade
edilmektedir. Tarafların ihaleye girdikleri Akdeniz Bölgesi'nde 3.175 okulda 866.016
öğrenciye kutu süt dağıtımı yapılacaktır. Teslim edilecek ürün miktarı ise 17.320.320
adettir.
(29) İhale öncesinde belirlenen miktarda okul sütünün teslim edilme şartları ve teslim
programına ilişkin esaslara Bakanlık tarafından hazırlanan ve yüklenici Yörükoğlu
tarafından imzalanan “Mal Alımına Ait Sözleşme Tasarısı”nda yer verilmiş olup, belirlenen
okullarda dağıtımın, sözleşmenin imzalanmasını takiben en geç 2 iş günü içerisinde
başlanması öngörülmüştür. Bu noktada, Bakanlık tarafından öngörülen ve üretilecek
miktar dikkate alındığında oldukça kısa olarak değerlendirilebilecek zaman diliminde
firmaların gerek çiğ süt tedariki, gerekse sütü işleme ve üretim kapasiteleri bakımından
birtakım zorluklarla karşılaşmaları muhtemeldir.
(30) Öte yandan ihale kapsamında yapılacak olan iş sadece üretim değil aynı zamanda
dağıtımı da kapsamaktadır. Söz konusu dağıtım işi, günlük olarak çok sayıda dağınık
noktaya süt dağıtımı yapılmasını gerektirmekte olup bu organizasyon, teşebbüslerin rutin
dağıtım organizasyonlarına ek olarak kapsamlı bir lojistik planlamasını beraberinde
getirecektir. Bu noktada söz konusu iş ortaklığının, üretim miktarındaki artış ve dağıtımdaki
ek iş yükünden dolayı oluşabilecek aksaklıkların en aza indirgenmesi noktasında 4054
sayılı Kanun'un 5. maddesinin ilk koşulu olan malların üretim ve dağıtımında iyileşme
sağlanması koşulunu sağlamaktadır.
G.3.3.2. Tüketicinin bundan yarar sağlaması
(31) Bildirime konu iş ortaklığında tüketici kesim ilköğretim öğrencileri olup, ihale konusu
projenin amacı ilköğretim öğrencilerine süt içme alışkanlığının kazandırılmasıdır. Bu
noktada, söz konusu proje bağlamında sütün zamanında ve hijyenik koşullarda üretilmesi,
bunun yanı sıra iş ortaklarının sahip olduğu lojistik avantaj ve fabrika merkezleri ile ana
dağıtım hatlarına yakın olan noktaların paylaşılması sonucu okullara, düzenli bir şekilde
dağıtım yapılması ile birlikte tüketici yararı koşulunun sağlandığı anlaşılmaktadır.
G.3.3.3. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
(32) Taraflar arasındaki iş ortaklığı, Bakanlık tarafından ihale konusu miktar ve dağıtım
yapılacak noktaların önceden belirlenmiş olduğu, geçici süreli bir projeye özgüdür. Üstelik
ihale kapsamında anılan bölgede dağıtılacak okul sütü miktarı, 2011 yılı Türkiye toplam süt
12-35/992-306
6/6
üretim miktarının %0,2’sini oluşturmaktadır. Ayrıca başvuru konusu iş, ortaklığa taraf
teşebbüslerin faaliyet gösterdiği perakende süt ve süt ürünleri piyasası dışında
gerçekleşen, süreli bir ihale kapsamında üretim ve dağıtım miktarının paylaşılması amacı
için kurulan, okullara yönelik bir projedir. Bu noktada, bildirime konu işlem bakımından İlgili
piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı koşulunun sağlandığı
anlaşılmaktadır.
G.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
(33) Bildirime konu işleme taraf teşebbüsler, münhasıran okul sütü olarak dağıtılmak üzere
açılan süt alım ihalesi kapsamında işbirliğine gitmişlerdir. Bu noktada rekabetin (a) ve (b)
bentlerindeki amaçların elde edilesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması konusunda
belirleyici olan husus, iş ortaklığına taraf olan teşebbüslerin söz konusu ihale işlemi
dışında kalan üretim, pazarlama ve satış faaliyetlerinin herhangi bir şekilde bu iş
ortaklığından etkilenmemesidir. Örneğin, ihale kapsamında dahi olsa, ortaklığa taraf
teşebbüslerin kapasite miktarı gibi stratejik bilgileri birbirleriyle paylaşmaları, rekabeti
kısıtlayabilecektir.
(34) Oldukça kısa süre içerisinde yüksek miktarda ürün talebi üzerine tarafların bu talebi
karşılayabilmek amacıyla birlikte hareketleri; ihale konusu iş için öngörülen üretim
miktarının firmalar arasında bölüşülmesi ve ardından firmaların ürettikleri sütü yine kendi
dağıtım kanalları vasıtasıyla, ağırlıklı olarak faaliyet gösterdikleri yakın bölgelere
dağıtmalarına yönelik olacaktır. Bu noktada ortaklığa taraf teşebbüslerin sahip olduğu
kapasite miktarlarının, ihalenin yapıldığı tarih ve süt dağıtımının başlangıcı arasındaki kısa
süre de dikkate alındığında ihale konusu “Akdeniz” bölgesi bakımından yetersiz kalması,
söz konusu iş ortaklığına ilişkin makul bir gerekçe olarak görülmektedir. Dolayısıyla,
mevcut durumda ihalenin anılan şartlar altında yürütülmesi sonucunda rekabetin zorunlu
olandan fazla kısıtlanmaması şartının da sağlandığı kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(35) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığının okul sütü ihalesine Akdeniz Bölgesi bakımından birlikte katılıma ilişkin olarak
Yörükoğlu Süt ve Ürünleri Sanayi Ticaret A.Ş, Güney Süt Sanayi ve Gıda Mad. A.Ş., Oğuz
Gıda S Tic AŞ. ile Akbel Süt Ürünleri San. Tic AŞ. arasında imzalanan “İş Ortaklığı
Beyannamesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy