Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-85 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 12-36/1042-330
Karar Tarihi : 04.07.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : Şamil PİŞMAF
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Türkiye Likid Petrol Gazcıları Derneği
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Blv. No:100/20 Yıldız/Ankara
(1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye Likit Petrol Gazcıları Derneği’nin LPG pazarındaki
gelişmelerin takip edilmesi ve endüstri büyüklükleri hakkında bilgilerin
oluşturulması amacıyla yapmakta olduğu çalışmalara menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 12.01.2012 tarih ve 344 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 19.06.2012 ve 2011-1-85/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön
İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- Başvuruya konu uygulamaya, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8.
maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyeceği ve aynı Kanun’un 5. maddesi
kapsamında muafiyet de tanınamayacağı,
- Öte yandan, veri toplama ve derleme işlemlerinin bağımsız üçüncü kuruluşlar eliyle
yürütülmesi ya da teşebbüs birliği bünyesinde bu işlemler ile görevli olan kişilerin, rekabete
hassas bilgileri birlik üyelerinden ve üçüncü kişilerden gizli tutmalarının sağlanması için
gerekli her türlü tedbirlerin alınması; teşebbüslerden toplanan tüplü, dökme ve otogaz LPG
üretim ve satış verilerinin, hiçbir teşebbüse yönelik bireysel bilgi içermeyecek şekilde ülke
genelinde toplulaştırılması ve toplulaştırılan bu verilerin ilgili ayın bitiminden itibaren iki ay
geçmeden dağıtılmaması halinde, söz konusu bilgi paylaşımının 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi bakımından herhangi bir sakınca içermeyeceği
görüşüne yer verilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
(4) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “LPG dağıtım pazarı”; ilgili coğrafi
pazar ise “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.2. Başvuru Konusu Uygulama
(5) Bildirimde; başvuru konusu uygulama kapsamında gönüllülük esasına göre, Türkiye Likit
Petrol Gazcıları Derneği (TLPGD) üyesi olan ve olmayan teşebbüslerin, LPG sektöründe
12-36/1042-330
2/5
mevcut üç alt kategori olan tüplü, dökme ve otogaz kategorilerindeki toplam satış
rakamlarının aylık olarak toplanmasının planlandığı; bu çerçevede anılan ürünlere ilişkin
olarak geçmiş bir ayın üretim ve satış bilgilerinin toplanacağı ve bu bilgilerin izleyen bir
sonraki ay içinde üyelerle ve talep halinde diğer sektör kuruluşları ve gerekli görülmesi
halinde kamuoyuyla paylaşılacağı; toplanan bilgilere ilişkin olarak yayımlanacak olan
raporlarda, dernek üyelerinin satışlarının fiili olarak belirtileceği; sektörde yer alan 50'nin
üzerindeki LPG dağıtım firmasının satışlarının ise önceki aylar ve geçen yıllardaki satışlara
göre tahmin yapılarak belirleneceği belirtilmiştir.
(6) Bildirim formu ve ek bilgi yazısında, toplanacak bilgilerin esas itibariyle Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından da üçer aylık dönemlerde toplanmakta ve
yayımlanmakta olduğu; 2011 yılı Ağustos ayından itibaren ise söz konusu bilgilerin EPDK
tarafından aylık olarak yayımlanmaya başlanıldığı; bu bakımdan sektörün düzenleyici
otoritesi tarafından da yayımlanan söz konusu bilgilerin kamuya açık nitelikte olduğu ifade
edilmiştir. Öte yandan TLPGD tarafından hazırlanıp sunulacak bilgilerde ürün fiyatları, fiyat
oluşumları, uygulanan indirimler, şirket stokları ve benzeri ticari sır niteliğindeki bilgilere yer
verilmeyeceği bildirilmiştir.
(7) Uygulamanın amacı olarak, pazardaki gelişmelerin takip edilmesi, teşebbüslerin ülke
içindeki konumlarını ve rekabetçi yapılarını güncel şekilde rekabet hukuku ilkelerine aykırı
olmayacak şekilde takip edebilmeleri, sektöre yönelik sağlıklı istatistiklerin tutulması ile
devlet, kamuoyu ve pazara yeni girecek oyuncuların bu istatistiklere ulaşabilmesinin
sağlanması gösterilmektedir.
G.3. Değerlendirme
G.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(8) TLPDG, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi bağlamında teşebbüs birliği sıfatını haizdir.
Diğer yandan, yukarıda yer verildiği üzere başvuru konusu uygulama kapsamında tüplü,
dökme ve otogaz LPG dağıtım pazarlarına ilişkin çeşitli bilgilerin TLPGD tarafından
toplanması, toplanan bu bilgilerin teşebbüsler bazında üyelerle paylaşılması söz
konusudur. Pazardaki şeffaflık düzeyini artıracak ve/veya rakip teşebbüsler arasında
rekabete hassas bilgi değişimine yol açabilecek türden bilgi değişimleri, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan türden anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği
kararı oluşturabilmektedir. Bu doğrultuda başvuru konusu uygulamaya menfi tespit verilip
verilemeyeceğinin belirlenmesi için bahse konu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde herhangi bir sakınca yaratıp yaratmayacağının irdelenmesi
gerekmektedir:
(9) İlgili pazarın yapısı incelendiğinde; LPG dağıtım pazarlarında EPDK’nın 2011 yılı
Sıvılaştırılmış Petrol Gazları Piyasası Sektör Raporu’na göre dağıtıcı lisansına sahip olan
71 şirket bulunduğu görülmektedir. Her ne kadar ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüs
sayısı yüksek görünmekteyse de; bu durumun yoğunlaşma oranlarına yansıdığını
söylemek mümkün değildir. Zira yine aynı Rapor’da yer alan verilerin incelenmesinden,
tüplü LPG dağıtım alt pazarında CR5 oranının yaklaşık %88; Herfindahl Hirschman
Index’ine (HHI) göre yoğunlaşma oranının ise yaklaşık 2650 olduğu görülmektedir. Söz
konusu oranlar dökme LPG alt pazarı için sırasıyla yaklaşık %90 ve 3360; otogaz LPG alt
pazarı için ise yine sırasıyla yaklaşık %63 ve 1070 düzeyindedir. Bu değerler Avrupa Birliği
(AB) Komisyonunun 2004 yılında yayımlamış olduğu “Yatay Birleşmelerin
Değerlendirilmesine İlişkin Rehber” ve ABD rekabet otoriteleri olan Adalet Bakanlığı (DOJ)
ve Federal Ticaret Komisyonunun (FTC) 2010 yılında yayımladıkları “Yatay Birleşmeler
12-36/1042-330
3/5
Rehberi”nde yer verilen açıklamalar ışığında değerlendirildiğinde, gerek tüplü gerekse
dökme LPG pazarlarının yüksek derecede yoğunlaşmış birer yapı arz ettikleri; otogaz LPG
pazarındaki yoğunlaşma oranlarının ise görece düşük olduğu anlaşılmaktadır.
(10) Yukarıda yer verilen özelliklere sahip tüplü, dökme ve oto LPG dağıtım pazarlarının, bilgi
değişimi anlaşmasının rekabete aykırı etki doğurmasına müsait bir yapı sergilediği; öte
yandan, bildirim kapsamında toplanarak değiştirilmesi planlanan bilgilerin ilgili pazarlar
bakımından stratejik bilgi niteliğindeki aylık üretim ve satış verileri olması, bu verilerin
toplulaştırmaya tabi tutulmadan teşebbüsler bazında paylaşılacak olması, söz konusu
verilerin oldukça yakın tarihli olması ve bu verilerin her ay paylaşılmasının planlanması,
öngörülen paylaşım zamanı dikkate alındığında bahse konu verilerin gerçek anlamda
kamuya açık veriler olarak nitelendirilmelerinin mümkün olmaması, bilgi toplama ve yayma
faaliyetlerinin teşebbüs birliği bünyesinde ve görece sık gerçekleştirilecek olması ve
öngörülen haliyle planlanan bilgi değişimi sisteminin gerçek anlamda kamuya açık bir bilgi
değişimi olarak değerlendirilmesinin güçlüğü gibi hususlar dikkate alındığında, TLPGD
tarafından yürütülmesi planlanan bildirime konu uygulama kapsamında gerçekleşecek olan
bilgi değişiminin, ilgili pazarlardaki stratejik belirsizliği ve tarafların bağımsız davranma
güdülerini zedelemek, böylelikle rakip teşebbüsler arasında rekabetçi davranışların
koordinasyonunu ve anlaşmayı kolaylaştırmak suretiyle ilgili pazarlardaki rekabeti
kısıtlayıcı etki doğurabileceği değerlendirilmektedir. Bu çerçevede anılan uygulama 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına gireceğinden, TLPGD tarafından yapılan bildirime
konu bilgi değişimi sistemine, aynı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi
verilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
G.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(11) 4054 sayılı Kanunun “Muafiyet” başlıklı 5. maddesine göre Kurul, bu maddede belirtilen
koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar
verebilmektedir. Bu koşullar 5. maddenin birinci fıkrasında:
- Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin
ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
- Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
- İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
- Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması
(12) şeklinde sayılmıştır. Dolayısıyla anılan madde ile Kanun Koyucu, rekabeti kısıtlayıcı nitelik
arz etmekle birlikte, sağladığı yararlar rekabetin kısıtlanması nedeniyle ortaya çıkabilecek
olan zararlara kıyasla daha baskın nitelik taşıyabilen bazı anlaşmaların, 4054 sayılı
Kanun’da öngörülen yaptırımlardan bireysel olarak muaf tutulabilmesine yönelik olarak
Rekabet Kuruluna münhasır bir yetki vermiştir.
(13) TLPGD tarafından sunulan bildirim formunda, öngörülen bilgi paylaşımı sisteminin
sağlayacağı etkinlik kazanımlarına ilişkin herhangi bir değerlendirmenin yer almadığı
belirlenmiştir. Bununla birlikte genel olarak rakipler arası bilgi değişimi ve piyasa şeffaflığı
firmaların üretim planlamalarını daha iyi yapabilmelerine, daha iyi bir dağıtım ağı
kurmalarına veya kıyaslama gibi uygulamalar yoluyla maliyet tasarrufları sağlamalarına
imkân tanıyabilmektedir. Bilgi değişimi sonucunda üretim, talebin yüksek olduğu piyasalara
12-36/1042-330
4/5
yahut düşük maliyetli firmalara kayabilmektedir. Bu şekilde kaynak dağılımının göreli olarak
düzelmesi mümkündür.
(14) Şeffaf piyasalar kimi durumlarda potansiyel rakiplerin piyasaya girişte karşılaşabilecekleri
riskleri düşürebilmektedir. Aynı zamanda arama maliyetleri düşeceğinden, tüketicilerin
belirli firmalara bağlı kalmaları önlenebilmekte, daha iyi tercihler yapabilmeleri
sağlanabilmekte ve böylelikle uygun koşulların varlığında piyasadaki rekabetin düzeyi de
artabilmektedir. Bu çerçevede dosya konusu bilgi değişimi sistemi kapsamında net bir
değerlendirme yapılamamakla birlikte, genel olarak bilgi değişiminin, çeşitli etkinlik
kazanımlarına yol açabileceği, belirli koşulların varlığında söz konusu etkinlik
kazanımlarından tüketicilerin de yararlanabileceği kabul edilmektedir.
(15) Öte yandan her ne kadar bilgi değişimi kimi durumlarda etkinlikleri artırabilse de, rakipler
arasında artan şeffaflık düzeyine bağlı olarak rekabetçi endişelerinin daha ağır basma
ihtimali göz ardı edilmemelidir. Nitekim Almanya Kartel Otoritesi, Almanya akaryakıt
dağıtım pazarına yönelik olarak yürüttüğü sektör araştırması sonucunda, ilk 5 firmanın
sahip oldukları %65 düzeyindeki pazar payı nedeniyle birlikte hâkim durumda
bulunduklarını kabul etmiş ve pazardaki yüksek derecede şeffaflığın birlikte hâkim durumda
bulunan rakiplerin, birbirlerinin fiyat hareketlerine saatler içinde cevap verebilmelerine ve
bu nedenle fiyatların arz ve talep koşullarına uygun bir trendde seyretmemesine sebep
olduğu değerlendirmesinde bulunmuştur. Bu açıdan, benzer bir değerlendirmenin, ilk 5
firmanın sahip olduğu pazar payının sırasıyla %88, %90 ve %63 olduğu, oligopol
piyasaların hemen tüm temel özelliklerini barındıran ve gerek LPG pazarlarına ilişkin ilgili
mevzuattan kaynaklanan yükümlülükler gerekse EPDK’nın veri paylaşımı uygulamaları
nedeniyle, ilgili pazarların bilgiye erişimin kolay ve maliyetsiz olduğu şeffaflaşmış olan
tüplü, dökme ve otogaz LPG alt pazarları bakımından da geçerli olacağı; böylelikle TLPGD
tarafından yapılan başvuruya konu bilgi değişimi sisteminin, ilgili pazarlardaki rekabeti
zedeleyebileceği açıktır.
(16) Bunun yanında, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde de açıkça düzenlendiği
üzere, aynı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren bir anlaşma, uyumlu eylem veya
teşebbüs birliği kararına muafiyet tanınabilmesi için ilgili pazardaki rekabetin her halükarda
Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan amaçların elde edilebilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmaması gerekmektedir.
(17) Bu çerçevede bilgi değişiminin, konu, toplulaştırılmış olma, güncellik, kamuya açık olup
olmama, sıklık ve pazarı kapsama gibi özellikleri bakımından, etkinlik kazanımlarının elde
edilmesi ve tüketiciye yansıtılması için rekabeti kısıtlama riskini en az düzeyde taşıdığının
ortaya konulması gereklidir. Ayrıca, bilgi değişimi, bu koşulların sağlanması için gerekli
olanlar haricinde bir veri de içermemelidir. Örneğin, kıyaslama amacıyla teşebbüslerin
sektördeki sıralaması gibi toplulaştırılmış verilerin değişimi, teşebbüs bazındaki verilerin
değişimine oranla daha düşük bir rekabeti kısıtlama riskiyle etkinlik kazanımları
sağlayabilir.
(18) Dosya konusu bilgi paylaşımı sayesinde teşebbüslerin, pazardaki toplam talep düzeylerine,
endüstrinin büyüklüğüne ve kendilerinin pazardaki konumlarına yönelik olarak bilgi sahibi
olacakları, bu çerçevede üretim, satış ve dağıtım planlamalarını iyileştirerek etkinlik
kazanımları sağlayabilecekleri düşünülebilir. Ancak bu tür bir etkinlik artışının
sağlanabilmesi için, pazar genelinde toplulaştırılmış verilerin paylaşılması pekâlâ yeterlidir.
Hal böyleyken oldukça güncel nitelikteki, bireysel firma üretim ve satış verilerinin
teşebbüsler arasında değişimi, beklenen etkinliğin sağlanması için kaçınılmaz nitelikte
değildir. Öte yandan, veri toplama ve derleme işlemlerinin bağımsız üçüncü kuruluşlar
12-36/1042-330
5/5
eliyle yürütülmesi yerine bu işi TLPGD’nin üstlenmesi de rekabeti olumsuz
etkileyebilecektir. Üstelik ilgili piyasanın yapısı, değişime konu edilmesi planlanan bilgilerin
niteliği ve söz konusu bilgi değişimin uygulama şekli dikkate alındığında, bildirime konu
uygulamanın, ilgili pazarlardaki rekabetin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b)
bentlerinde sayılan türden faydaların elde edilebilmesi için gerekenden daha fazla
sınırlanmasına yol açabilecek nitelikte olduğu değerlendirilmektedir.
(19) Yapılan tüm bu tespit ve değerlendirmeler ışığında, TLPGD’nin uygulamaya koymayı
planladığı bilgi değişimi sistemine, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet
de tanınamayacağı kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(20) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Türkiye Likid Petrol Gazcıları Derneği tarafından LPG ürünlerinin üretimi ve satışı gibi
bazı bilgilerin üyelerden toplanarak yine üyeleri ve talepte bulunulması halinde diğer sektör
kuruluşları ile paylaşılmasına ilişkin bildirim konusu uygulamaya mevcut haliyle 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bahse konu uygulamaya aynı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet de
tanınamayacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy