Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-1-76 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-42/1250-404
Karar Tarihi : 28.08.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Şamil PİŞMAF, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Nemli Akaryakıt Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcileri: Av. Selami YETKİN, Av. Osman Yücel ÖNAL
Mersin-Adana Karayolu 11. km. Bağcılar Beldesi/Mersin
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : OMV Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcileri: Dr. Aydın ÖZTUNALI, Benan KIRMIZIGÜL
Turan Güneş Blv. No:100/20 Yıldız/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: OMV Petrol Ofisi A.Ş. tarafından yapılan dikey anlaşmalar ve
çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nin ihlal edildiği
iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.04.2012 tarih ve 3282 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan, 31.05.2012 tarih ve 2012-1-76/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu’nun görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca düzenlenen 14.08.2012 tarih ve 2012-1-76/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
- Mülkiyeti daha önce Vakıf Leasing A.Ş.’ye ait başvuruya konu taşınmazın, Nemli
Akaryakıt Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (Nemli Akaryakıt) tarafından 14.12.2011
tarihinde Ekinciler Petrol Ürünleri Nakliyat İnş. Teks. İth. İhr. San. ve Tic. A.Ş.
(Ekinciler Petrol)’den satın alındığı,
- Ekinciler Petrol ile OMV Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) arasında 18.12.2008 tarihinde
bayilik sözleşmesi imzalandığı ve taşınmaz üzerinde 24.02.2009 tarihinde POAŞ
lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği,
- Söz konusu taşınmazın Nemli Akaryakıt tarafından alınmasından sonra da POAŞ’a
ait ürünlerin satışa sunulduğu ancak Nemli Akaryakıt ile POAŞ arasında herhangi bir
sözleşme akdedilmediği,
- POAŞ’ın, lehine tesis edilen intifa hakkını terkin etmeyerek 4054 sayılı Kanun ve
2002/2 sayılı Tebliğ’i ihlal ettiği ve Nemli Akaryakıt’ın başka dağıtım şirketleri ile
bayilik sözleşmesi imzalamasını engellediği
iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: ilgili raporda;
- Dosya konusu dikey ilişkinin POAŞ lehine 25.02.2009 tarihinde tesis edilen intifa
hakkı ve 20.04.2009 tarihinde imzalanan yeni bayilik sözleşmesi yoluyla yenilendiği,
12-42/1250-404
2/4
- Bu nedenle söz konusu dikey anlaşmanın 25.02.2014 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı,
- Başvuru doğrultusunda POAŞ hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddinin gerektiği
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
(5) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
(6) Bunun yanında konunun akaryakıt sektörü özelinde ayrı bir önemi de bulunmaktadır.
Şöyle ki; akaryakıt sektöründe akaryakıt istasyonu olmaksızın istasyonlu bayilik faaliyeti
yürütülememesi nedeniyle, dağıtım firmalarının ve bayilerin yürüttükleri ticari faaliyet ile
istasyon arasında sıkı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde sayılan özel durum bir yana bırakılırsa, beş yıllık rekabet yasağı süresinin
esasen; “bir dağıtıcının bir istasyonu tek seferde yapacağı sözleşmeler yoluyla diğer
dağıtıcıların faaliyetine kapatabileceği üst sınır” olarak yorumlanması gerekmektedir.
(7) Diğer taraftan, Danıştayın 13.05.2008 tarihli ve E.2006/1604, K.2008/4196 sayılı kararı,
bu karar üzerine Kurulumuzca alınan 30.10.2008 tarihli ve 08-61/997-389 sayılı Total-
Akdağ kararı, yine Kurulumuzun 05.03.2009 tarihli “Pol-Pet Petrol Ürün. Tur. Konak. ve
Din. Tesis. Ltd. Şti. - Bölünmez Petrolcülük A.Ş.” ve “Barbaros Akaryakıt San. Tic. Ltd.
Şti.- Altınbaş Petrol ve Tic. A.Ş.” kararları ile sektöre yönelik almış olduğu diğer kararlar
ve son olarak Danıştayın 28.06.2010 tarihli ve E. 2009/3044, K. 2010/5458;
E.2009/5164, K.2010/5457 sayılı kararları ile de sabit olduğu üzere; intifa, tapuya şerh
edilmiş kira veya benzer etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili
olarak aşmasına neden olmaktadır. Bu bakımdan bayilik sözleşmeleri ve bunlarla
bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin, aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek
bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(8) Bu çerçevede Kurulumuzun akaryakıt sektöründe dağıtım şirketleri ile bayileri arasında
yapılan dikey anlaşmalara ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan dikey
anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
(9) 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen beş yıllık sürenin nasıl hesaplanacağı hususunda ise
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 35. paragrafında, “… Beş yıllık rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin hesaplanmasında başlangıç tarihi olarak, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih esas alınacaktır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik,
12-42/1250-404
3/4
işleticilik, tedarik vb. sözleşmeler ile birlikte bu sözleşmelerin süresine etki eden intifa,
tapuya şerh edilmiş kira, ekipman gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise, rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilecektir. ...” şeklinde
açıklamalara yer verilmiştir.
I.2. Taraflar Arasındaki Dikey İlişkiye Yönelik Bulgular
(10) Konuyla ilgili olarak POAŞ vekili tarafından gönderilen 01.08.2012 tarihli yazıda özetle;
- Nemli Akaryakıt ve POAŞ arasındaki dikey ilişkinin 19.06.2012 tarihli bir süreli bayilik
sözleşmesi ile başladığı; ancak söz konusu istasyona dair POAŞ ile ilk dikey ilişkinin
istasyonun önceki maliki ve işleticisi olan Ekinciler Petrol ile kurulduğu,
- Ekinciler Petrol’ün, POAŞ’ın 2000 yılında özelleştirilmesinin öncesinden beri çalışan
bir bayisi olduğu, ancak en son 25.02.2009 tarihinde ilgili istasyon üzerinde POAŞ
lehine tesis edilen 15 yıl süreli intifa hakkı ile akabinde 20.04.2009 tarihinde
imzalanan protokol ve bayilik sözleşmeleri aracılığıyla irade yenilenmesinin
gerçekleştirildiği,
- Bu nedenle bahse konu dikey ilişkinin 25.02.2014 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ
ile tanından grup muafiyetinden yararlandığının değerlendirildiği,
- Dosya konusu taşınmazın maliki Ekinciler Petrol’ün, POAŞ’ın bilgi ve muvafakati
dışında söz konusu akaryakıt istasyonunun işletimini bayilik sözleşmesi ve protokole
aykırı olarak Nemli Akaryakıt’a devrettiği ve 14.12.2011 tarihinde de POAŞ lehine
tesis edilmiş intifa hakkı saklı kalarak arazinin Nemli Akaryakıt’a satıldığı,
- Nemli Akaryakıt’ın da POAŞ’ın amblem ve logolarını sökerek Starpet Garzan
Akaryakıt Dağıtım Pazarlama A.Ş. firması ile anlaştığı,
- Söz konusu gelişmelerin daha sonra yargıya intikal etmesi sonucunda, mahkemece
verilen ihtiyati tedbir kararı uyarınca istasyonun işletmek/işlettirilmek üzere POAŞ
tarafından teslim alındığı ve bu karardan sonra POAŞ ile Nemli Akaryakıt arasında
19.06.2012 tarihinde bir yıl süreli bayilik sözleşmesi imzalanarak anılan istasyonun
POAŞ markası altında işletilmeye başlanıldığı
ifade edilmiştir.
I.3. Değerlendirme
(11) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 35. paragrafında “… Beş yıllık süreyi aşacak
şekilde zımnen yenilenebilen rekabet etmeme yükümlülükleri de grup muafiyeti
kapsamında değildir. Ancak, süresi beş yılı aşmayan veya beş yıldan sonraki uzatmanın
her iki tarafın açık iradesi ile mümkün olduğu ve alıcının beş yıllık süre sonunda rekabet
etmeme şartına son vermesini engelleyen herhangi bir durumun olmadığı hallerde
rekabet etmeme yükümlülüğü grup muafiyetinden yararlanacaktır. …” şeklinde açıklama
getirilmiştir. Bu çerçevede 2002/2 sayılı Tebliğ açısından önemli olan husus,
anlaşmanın yapıldığı tarihten itibaren en geç beşinci yılın sonunda, bayinin mevcut
anlaşmayı sonlandırmak ya da yeniden müzakere ederek azami beş yıllık bir süre için
yenilemek konusundaki özgür iradesini tam olarak ortaya koyabilecek olmasıdır.
(12) Öte yandan Kurulumuzun geçmiş tarihli kararlarında1, uzun süreden beri devam eden
dikey ilişkilerde, taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden sözleşmelerin,
imzalanan yeni sözleşmeler yoluyla yenilenmesi yeni bir irade beyanı olarak kabul
edilebilmekte ve bu şekilde duruma göre taraflar arasında yeni bir dikey anlaşmanın
yapıldığından bahisle bu durum, grup muafiyeti kapsamındaki sürelerin
hesaplanmasında göz önüne alınmaktadır.
1 Rekabet Kurulunun 08.04.2010 tarih, 10-29/436-162 sayılı ve 07.10.2010 tarih, 10-63/1313-491 sayılı
kararları.
12-42/1250-404
4/4
(13) Somut olayda da, başvuruya konu taşınmaz üzerinde eski malik Ekinciler Petrol ile
POAŞ arasındaki dikey ilişkinin 2000 yılının öncesine dayandığı; ancak 25.02.2009
tarihinde POAŞ lehine 15 yıl süreli olarak yeni bir intifa hakkı tesis edildiği ve yaklaşık iki
ay sonra 20.04.2009 tarihinde taraflar arasında beş yıllık yeni bir bayilik sözleşmesi ve
bir protokol imzalandığı görülmektedir. Hal böyleyken, Kurulumuzun yukarıda zikredilen
kararları da göz önüne alındığında, anılan sözleşmeler yoluyla yeni bir dikey anlaşma
kurmak yönünde tarafların iradelerinin yenilendiğinin; bu doğrultuda söz konusu dikey
ilişkinin 25.02.2009 tarihinden itibaren beş yıl süreyle olmak üzere 25.02.2014 tarihine
kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığının kabulü
gerektiği değerlendirilmektedir.
Öte yandan, 20.04.2009 tarihli Protokol’ün 2. maddesi kapsamında tarafların,
25.02.2009 tarihli ve 15 yıl süreli intifa hakkının 15.09.2010 tarihinde terkin edilerek,
ardından beş yıl süreli olarak yeni bir intifa hakkı tesis edilmesi hususunda anlaşmaya
vardıklarının anlaşılmasına karşın, gelinen noktada Porotokol’ün ilgili hükmünün
uygulanmadığı ve tapuda intifa süresinin 25.02.2009 tarihinden itibaren 15 yıl süreli
olarak kayıtlı bulunduğu görülmektedir. Bu çerçevede Protokol’de yer verilen söz
konusu hükmün, taraflar arasındaki dikey anlaşmaya ilişkin olarak yukarıda yapılan
değerlendirmeyi değiştirmeyeceği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Dosya konusu dikey ilişkinin OMV Petrol Ofisi A.Ş. lehine 25.02.2009 tarihinde tesis
edilen intifa hakkı ve 20.04.2009 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesi yoluyla
yenilendiğine,
- Bu nedenle söz konusu dikey anlaşmanın 25.02.2014 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına,
- OMV Petrol Ofisi A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin
reddi ile soruşturma açılmamasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy