Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-1-110 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-42/1253-407
Karar Tarihi : 28.08.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Abdurrahman ATAŞ
Temsilcisi: Av. Mustafa BAYAZIT
GMK Bulvarı No:56/6 Maltepe, Çankaya/Ankara
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Birleşik Petrol A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ercan AGA
Merkez Mah. Hanımefendi Sok. Batuhan Apt. No:87 D:2
Şişli/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Birleşik Petrol A.Ş.’nin lehine tesis edilen intifa hakkını
terkin etmeyerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ni ihlal ettiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.06.2012 tarih ve 4865 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan, 27.06.2012 tarih ve 2012-1-110/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu’nun görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca düzenlenen 16.08.2012 tarih ve 2012-1-110/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
- Birleşik Petrol A.Ş. (Birleşik Petrol) ile Ali ATAŞ arasında başvuruya konu taşınmaz
üzerinde bulunan akaryakıt istasyonunun, Birleşik Petrol’ün bayisi olarak faaliyette
bulunması için bayilik sözleşmesi imzalandığı ve söz konusu taşınmaz üzerine
Birleşik Petrol lehine 24.10.2003 tarihinde 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği,
- İntifa hakkı tesis edilmesinden sonra taşınmazın Abdurrahman ATAŞ tarafından satın
alındığı,
- 18.09.2005 tarihinde önce akdedilen intifa ve benzeri etkiye sahip sözleşmelerin
18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığı göz önüne alındığında, başvuru konusu intifa hakkının grup
muafiyetinden yararlanmadığı,
- Birleşik Petrol’ün, lehine tesis edilen intifa hakkını terkin etmeyerek 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi ile 2002/2 sayılı Tebliğ’i ihlal ettiği,
- Ayrıca Birleşik Petrol’den alacaklı olan T. Halk Bankası A.Ş. tarafından söz konusu
taşınmazdaki intifa hakkı üzerine haciz uygulandığı
iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: ilgili raporda;
- Birleşik Petrol lehine tesis edilen 24.10.2003 tarihli ve 15 yıl süreli intifa hakkı ile
onunla bağlantılı olarak Ali ATAŞ ile Birleşik Petrol arasında imzalanan İşleticilik
12-42/1253-407
2/5
Sözleşmesi’nden oluşan dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı, bu tarihten itibaren grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı,
- Söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet de tanınamayacağı,
- Şikâyet konusu istasyonun üzerinde kurulu bulunduğu taşınmazda yer alan intifa
hakkının terkini için ALİ ATAŞ adına vekaletname düzenlendiği, ancak intifa hakkına
T. Halkbankası A.Ş. tarafından haciz konulduğu ve bu haczin kaldırılması için Birleşik
Petrol tarafından açılan davanın devam ettiği,
- Bu çerçevede düzenlenen vekaletname ile intifa hakkının terkin edilmesine olanak
sağlanmış olması ve dosyanın yargıya intikal etmiş olması sebebiyle, bu aşamada
4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
(5) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
(6) Bunun yanında konunun akaryakıt sektörü özelinde ayrı bir önemi de bulunmaktadır.
Şöyle ki; akaryakıt sektöründe akaryakıt istasyonu olmaksızın istasyonlu bayilik faaliyeti
yürütülememesi nedeniyle, dağıtım firmalarının ve bayilerin yürüttükleri ticari faaliyet ile
istasyon arasında sıkı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde sayılan özel durum bir yana bırakılırsa, beş yıllık rekabet yasağı süresinin
esasen; “bir dağıtıcının bir istasyonu tek seferde yapacağı sözleşmeler yoluyla diğer
dağıtıcıların faaliyetine kapatabileceği üst sınır” olarak yorumlanması gerekmektedir.
(7) Diğer taraftan, Danıştayın 13.05.2008 tarihli ve E.2006/1604, K.2008/4196 sayılı kararı,
bu karar üzerine Kurulumuzca alınan 30.10.2008 tarihli ve 08-61/997-389 sayılı Total-
Akdağ kararı, yine Kurulumuzun 05.03.2009 tarihli “Pol-Pet Petrol Ürün. Tur. Konak. ve
Din. Tesis. Ltd. Şti. - Bölünmez Petrolcülük A.Ş.” ve “Barbaros Akaryakıt San. Tic. Ltd.
Şti.- Altınbaş Petrol ve Tic. A.Ş.” kararları ile sektöre yönelik almış olduğu diğer kararlar
ve son olarak Danıştayın 28.06.2010 tarihli ve E. 2009/3044, K. 2010/5458;
E.2009/5164, K.2010/5457 sayılı kararları ile de sabit olduğu üzere; intifa, tapuya şerh
edilmiş kira veya benzer etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen 5 yıllık üst sınırı fiili olarak
aşmasına neden olmaktadır. Bu bakımdan bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı
intifa, kira gibi sözleşmelerin, aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir
anlaşma olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
(8) Bu çerçevede Kurulumuzun akaryakıt sektöründe dağıtım şirketleri ile bayileri arasında
yapılan dikey anlaşmalara ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan dikey
anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
12-42/1253-407
3/5
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
(9) Öte yandan 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinin devamında, anlaşmalardaki rekabet
etmeme yükümlülüğüne veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu
hallerde anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına
ilişkin olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin
alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
(10) 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen beş yıllık sürenin nasıl hesaplanacağı hususunda ise
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 35. paragrafında, “… Beş yıllık rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin hesaplanmasında başlangıç tarihi olarak, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih esas alınacaktır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik,
işleticilik, tedarik vb. sözleşmeler ile birlikte bu sözleşmelerin süresine etki eden intifa,
tapuya şerh edilmiş kira, ekipman gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise, rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilecektir. ...” şeklinde
açıklamalara yer verilmiştir.
I.2. Taraflar Arasındaki Dikey İlişkiye Yönelik Bulgular
(11) Konuyla ilgili olarak Birleşik Petrol vekili tarafından gönderilen 06.08.2012 tarihli yazıda
özetle;
- Abdurahman ATAŞ’ın geçmiş dönemde Birleşik Petrol’ün bayisi olduğu ancak
sözleşmesinin feshedildiği ve Birleşik Petrol’ün bayiliğinden çıkarıldığı,
- Birleşik Petrol lehine tesis edilmiş bulunan intifa hakkını kaldırmak üzere
Abdurahman ATAŞ’ın Kadıköy 15. Noterliğinin 09.04.2012 tarihli 1085 yevmiye
numaralı vekaleti ile yetkili kılındığı,
- Ancak Abdurrahman ATAŞ tarafından tanınmış olan intifa hakkına İstanbul 31. İcra
Müdürlüğünün 2012/392 E. sayılı dosyasından haciz konulduğu (T. Halkbankası A.Ş.
tarafından), intifa hakkına konulan bu haczin kaldırılması için de Birleşik Petrol
tarafından İstanbul 4. İcra Hukuk Mahkemesinin 2012/714 E. sayılı dosyası ile dava
açıldığı ve söz konusu davanın henüz derdest olmakla birlikte sonuçlanması
neticesinde belirtilen icra müdürlüğünden konulan haczin kaldırılacağı,
- Başvuru konusu taşınmaza ilişkin intifa hakkının, üzerinde haksız bir şekilde
konulmuş bulunan hacizler neticesinde kaldırılamadığı ve bu durumun Birleşik
Petrol’ü de mağdur duruma düşürdüğü,
- T. Halkbankası A.Ş. tarafından Birleşik Petrol lehine tesis edilen intifa hakları üzerine
konulan hacizlerin kaldırılması için açılan davaların ilkinin sonuçlandığı ve haczin
kaldırıldığı,
- Dosya konusu intifa hakkı ile ilgili davanın ise karar aşamasında olduğu ve karar
verildiği zaman intifa hakkına konulan haczin de kaldırılacağı ve intifa hakkının
terkininin sağlanacağı,
- Abdurrahman ATAŞ tarafından müvekkili şirket aleyhine Muradiye Asliye Hukuk
Mahkemesinde intifa haklarına konulan hacizlerin ve intifa hakkının kaldırılması için
12-42/1253-407
4/5
dava açıldığı, belirtilen davaya karşı bir itirazlarının bulunmadığı, zaten konulan
hacizlerin kaldırılması için kendilerinin de dava açmış olduğu ve Abdurahman ATAŞ'a
intifa hakkının kaldırılması için vekalet çıkarmış olduğu bir zamanda intifa hakkının
üzerine haksız bir şekilde konulan hacizler neticesinde intifa hakkının kaldırılamadığı
ifade edilmiştir.
I.3. Değerlendirme
(12) Dosyadaki bilgilere göre; Ali ATAŞ ile Birleşik Petrol arasında imzalanan 01.09.2003
tarihli İşleticilik Sözleşmesi ile bayi üzerine Birleşik Petrol ürünleri ile rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmektedir. Söz konusu yükümlülüğün süresinin tespitinde ise, gerek
bayilik sözleşmesi, gerekse Birleşik Petrol lehine tesis edilen intifa hakkı süresinin
dikkate alınması gerekmektedir. Birleşik Petrol lehine 24.10.2003 tarihinde 15 yıl süre
ile intifa hakkı tesis edildiği dikkate alındığında Ali ATAŞ ile Birleşik Petrol arasındaki
dikey anlaşmanın 15 yıl süreli olarak yapıldığı anlaşılmaktadır.
(13) Yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda, 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve
bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan taraflar arasındaki 24.10.2003 tarihli ve 15
yıl süreli intifa hakkı ile onunla bağlantılı olarak taraflar arasında imzalanan İşleticilik
Sözleşmesi’nden oluşan dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı, bu tarihten itibaren grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı değerlendirilmektedir. Taşınmazın el değiştirmesi veya bayinin
faaliyetinin sona ermiş olması bu sonucu değiştirmemektedir. Zira Tebliğ’in
açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 39. paragrafına göre muafiyet kapsamındaki beş yıllık
süre dolmadan; faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın
taraflarında değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin
uzaması söz konusu olmayacaktır.
(14) Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ ile getirilen beş
yıllık sürenin üzerinde bir süre için muafiyet tanınması, yukarıda açıklanan Tebliğ’in 5(a)
maddesinde yer alan istisna hükmü hariç olmak üzere, ancak ve ancak çok istisnai
hallerde makul görülebilir. Kurulumuz tarafından akaryakıt sektöründeki dikey
anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesinin şartları 25.02.2010 tarihli ve 10-19/229-
87 sayılı Delta Akaryakıt Ticaret A.Ş. ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-122 sayılı Total
Oil Türkiye A.Ş. kararlarıyla belirlenmiş, söz konusu kararlardan sonraki tarihli muhtelif
kararlarda da benzer nitelikteki anlaşmalara bireysel muafiyet tanınmıştır. Anılan
kararlarda; dikey anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi
tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulmuş yeni
akaryakıt istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların
dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak, bayilerin beşinci yılın sonunda,
dağıtım firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül
eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri konusunda tarafların
anlaşmaları koşuluyla, 10 yıla kadar muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
(15) Konuyu inceleyen raportörlerce Birleşik Petrol’e gönderilen bilgi isteme yazısında,
anılan istasyonun, üzerinde daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa/arazi
üzerinde kurulmuş ve yatırımları Birleşik Petrol tarafından karşılanmış yeni istasyon
olup olmadığına ilişkin bilgi talep edilmiş, ancak gönderilen cevabi yazıda bu soruya
ilişkin olarak bir açıklama yapılmamıştır. Bu çerçevede yukarıda anılan Rekabet Kurulu
kararlarındaki koşulları sağlamadığı anlaşılan dosya konusu dikey anlaşma bakımından
2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen sınırı aşan süreler için bireysel muafiyet tanınmasının
da mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(16) Öte yandan, Birleşik Petrol vekili tarafından gönderilen cevabi yazı ekinde sunulan
vekaletname incelendiğinde, şikayet konusu istasyonun üzerinde kurulu bulunduğu
12-42/1253-407
5/5
taşınmazda yer alan intifa hakkının terkini için 09.04.2012 tarihinde ALİ ATAŞ’a
vekaletname düzenlendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte dosya mevcudu bilgi ve
belgelerden, intifa hakkına T. Halk Bankası A.Ş. tarafından haciz konulduğu, intifa
hakkına konulan bu haczin kaldırılması için Birleşik Petrol tarafından dava açıldığı ve
söz konusu davanın derdest olduğu tespit edilmiştir.
(17) Bu çerçevede taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden intifa hakkının terkin
edilmesine olanak sağlayacak şekilde ilgilisine vekâletname düzenlendiği, ancak devam
eden hukuki süreç nedeniyle intifa hakkının terkinine olanak bulunmadığı, bu nedenlerle
yargıya intikal etmiş dosya ile ilgili olarak bu aşamada 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(18) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Birleşik Petrol A.Ş. lehine tesis edilen 24.10.2003 tarihli ve 15 yıl süreli intifa hakkı ile
onunla bağlantılı olarak Ali ATAŞ ile Birleşik Petrol A.Ş. arasında imzalanan İşleticilik
Sözleşmesinden oluşan dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı, bu tarihten itibaren grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığına,
- Söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet de tanınamayacağına,
- Bununla birlikte şikâyet konusu istasyonun üzerinde kurulu bulunduğu taşınmazda
yer alan intifa hakkının terkini için ALİ ATAŞ adına vekaletname düzenlendiği, ancak
intifa hakkına T. Halk Bankası A.Ş. tarafından haciz konulduğu ve haczin kaldırılması
için Birleşik Petrol A.Ş. tarafından açılan davanın devam ettiği anlaşıldığından, bu
aşamada 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına yer
olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy