Rekabet Kurumu - Karar Sayı 12-46/1409-461

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-2-274 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 12-46/1409-461
Karar Tarihi : 27.09.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : E. Ebru ÖZTÜRK, Özgür Can ÖZBEK, Esma TEMEL

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. K. Korhan YILDIRIM,
Av. Ceren ÖZKANLI ve Av. Derya DURLU
Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah. Beşiktaş 34349 İstanbul
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
- 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Şehit Sinan Eroğlu Cad. Akel İş Merkezi No:6 A Blok 34805 Kavacık
Beykoz/İstanbul
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. K. Korhan YILDIRIM,
Av. Ceren ÖZKANLI ve Av. Derya DURLU
Çitlenbik Sok. No: 12 Yıldız Mah. Beşiktaş 34349 İstanbul
- Kisan Trafik İşaretleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kurtköy Mah. Eski Ankara Yolu Mustafa Karuşağı San. Sit. 1/A
Pendik/İstanbul
Temsilcisi: Av. Canan KIRBAÇ
Hoşdere Cad. Fuar Sokak No:11/15 Çankaya/Ankara
- Kisan İnşaat Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kurtköy Mah. Eski Ankara Yolu Mustafa Karuşağı San. Sit.
No:1/A Pendik/İstanbul
Temsilcisi: Av. Canan KIRBAÇ
Hoşdere Cad. Fuar Sokak No:11/15 Çankaya/Ankara
- Özgürler Trafik İşaretleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Yeni İstanbul Çarşısı B Blok No:32 Ümraniye/İstanbul
Temsilcisi: Dr. Kemal Tahir SU
Turan Güneş Bul. 100/20 Yıldız/Ankara
- Ulukar Elektronik Makina İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Şeyhli Mah. Ankara Cad. Hilal Sok. No:6 Pendik/ İstanbul
Temsilcisi: Av. Akın KANBİR
Doğu Mah. Ihlamur Sokak No:28/11 Pendik/İstanbul
12-46/1409-461

2/33
- Günsan Trafik Elektrik ve İnşaat Mühendislik Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
Samandıra Abdurrahman Gazi Mah. Alpaslan Cad. No:54
Sancaktepe/ Kartal/ İstanbul
Temsilcisi: Av. Akın KANBİR
Doğu Mah. Ihlamur Sokak No:28/11 Pendik/İstanbul
- Satra Trafik Sanayi İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti.
24. Cad. No.152-154 İvedik/Ostim/Ankara
Temsilcisi: Av. Erinç SAĞKAN
Simon Bolivar Cad. Ebuziya Tevfik Sokak No:16
Kat 4 Çankaya/Ankara
- Makimsan Asfalt Taahhüt İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Reşit Galip Cad. Gölgeli Sok. No:6 Gaziosmanpaşa Çankaya/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Trafik işaretleme materyalleri pazarında faaliyet gösteren bazı
teşebbüslerin, kamu ihalelerinde danışıklı hareket etmek suretiyle 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal edip etmediklerinin
tespiti.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kartellerin Ortaya Çıkarılması Amacıyla Aktif İşbirliği Yapılmasına
Dair Yönetmelik’in (Pişmanlık Yönetmeliği) 4. maddesi kapsamında 3M Sanayi ve Ticaret
A.Ş. (3M) tarafından yapılan ve Kurum kayıtlarına 25.10.2010 tarihinde intikal eden
başvuruda trafik işaretleme sektöründe faaliyet gösteren bazı teşebbüslerin 4054 sayılı
Kanun’u ihlal eden eylemlerde bulundukları iddiası yer almaktadır.
(3) 3M yatay ve düşey işaretleme pazarında tedarikçi konumundadır.1 Pişmanlık başvurusunda
sunulan bilgilere göre 3M, RMS (Roadway Maintanence Systems/ Yol Bakım Hizmetleri)
yapısı olarak adlandırdığı bir model ile küresel düzeyde faaliyet göstermektedir. Aşağıda bu
yapıyı gösteren şemaya yer verilmiştir.
Tablo 1: 3M RMS Yapısı



1 3M Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM)’nin reflektif malzeme alımı ihaleleri dışındaki ihalelere doğrudan
katılmamaktadır.
İhaleyi Açan Kurum
İhaleyi Kazanan Teşebbüs
3M Türkiye
(ürün tedarik eder ve
kurulum/uygulama için taşeron
firma ile anlaşır)

İhaleyi kazanan teşebbüsün üstlendiği yatay ve/veya
dikey trafik işaretleme işini icra eden taşeron firma.
Kazanan firma ürünlerini 3M Türkiye’den tedarik eder.
3M Türkiye bu taşeron firmadan hizmet tedarik eder.
12-46/1409-461

3/33
(4) Bununla birlikte pişmanlık başvurusunda RMS modelinin Türkiye’deki uygulaması ile ilgili
olarak aşağıdaki hususlar iddia edilmiştir:
- İhaleyi kazanan teşebbüsün, ihale kapsamında yüklendiği trafik işaretleme işini
uygulayacak firmayı doğrudan taşeron olarak seçmek yerine, ilgili ürün tedarikçisini
(3M) taşeron olarak seçmesi,
- KGM ve belediyeler tarafından açılan ihalelerin gerek büyük çaplı işler için gerekli
olan iş bitirme belgesinin sağlanması ihtiyacı gibi piyasa şartları gerekse ihaleye teklif
veren şirketlerin anlaşarak, ihaleyi kazanan firmanın gerekli evrakı zamanında
sunmama gibi sebeplerle ihale dışı kalması ve daha yüksek teklif veren teşebbüsün
taşeronu olarak ihale konusu işi üstlenmesi gibi başka sebeplerle genelde hep aynı
teşebbüslerden oluşan küçük bir grubun uhdesinde kalması,
- 3M’in ihale kapsamındaki işi yapmak üzere seçtiği taşeron şirketin, ihaleyi kazanan
teşebbüs ile rakip teşebbüsler olması,
- Tüm ihalelerde olmasa da bazı ihalelerde taşeron firmanın kendisinin de ilgili ihaleye
katılmış olması ve bazı durumlarda da taşeron firmanın aslında ilk önce ihaleyi
kazanmış olmasına rağmen sonra teklifini geri çekmiş olması.
(5) G. DOSYA EVRELERİ: 3M tarafından yapılan başvuru 25.10.2010 tarihinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. Pişmanlık Yönetmelik’inin 6. maddesinin 3. fıkrası hükmü
uyarınca, teşebbüs vekili tarafından Rekabet Kurumu Pişmanlık Birimi’ne başvuruya ilişkin
şifahi açıklamalarda bulunulmuş ve söz konusu açıklamalar görevli meslek personeli
tarafından yazılı hale getirilerek teşebbüs temsilcisine teyit ettirilmiştir.
(6) Teşebbüse Yönetmelik’in 6. maddesinin 2. fıkrası uyarınca 22.11.2010 tarihine kadar süre
verilmiş ve bu tarihte teşebbüs vekili tarafından 7 adet belge sunulmuştur. Sunulan
belgelere ilişkin teşebbüs tarafından yapılan açıklamalar yazılı hale getirilerek teşebbüs
temsilcisine teyit ettirilmiştir. Ayrıca başvuru kapsamında teşebbüsten bilgi talep edilmiştir.
Söz konusu bilgiler Kuruma 02.12.2010 tarihinde ulaşmıştır.
(7) Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak, Rekabet Kurulunun 16.12.2010 tarih ve 10-78/1621-
M sayılı kararı ile trafik işaretleme materyalleri üretimi sektöründe faaliyet gösteren
teşebbüsler ile üreticilerden söz konusu materyalleri temin etmek suretiyle bunları işleme ve
uygulama hizmetleri alt sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Rekabet Kurulunun aynı tarih ve 10-78/1621-MP sayılı kararı
ile, anılan başvurunun Pişmanlık Yönetmeliği’nin 6. maddesinde belirlenen koşulları yerine
getirmesi ve başvuru konusu kartele taraf olan diğer teşebbüsleri ihlale zorlamamış
olmasına bağlı olarak, Yönetmelik’in 4. maddesinin 1. fıkrası kapsamında kabul edilmesine
karar verilmiştir.
(8) Önaraştırma sonucunda düzenlenen 22.02.2011 tarih ve 2010-2-274/ÖA-11-189.EÖ sayılı
Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulunun 03.03.2011 tarih ve 11-12 sayılı toplantısında
görüşülerek, 11-12/220-M sayı ile; kamu ihalelerinde danışıklı hareket etmek suretiyle 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla; 3M, Kisan İnşaat
Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş., Kisan Trafik İşaretleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kisan)2,
Özgürler Trafik İşaretleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Özgürler), Ulukar Elektronik Makina
İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Ulukar), Günsan Trafik Elektrik ve İnşaat Mühendislik Sanayi

2 Kisan İnşaat ve Kisan Trafik aynı ekonomik birlik içindedir. Kararda “Kisan” kısaltması her iki teşebbüsü de
ifade etmek için kullanılacaktır.
12-46/1409-461

4/33
Ticaret Ltd. Şti. (Günsan), Satra Trafik Sanayi İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. (Satra) ve
Makimsan Asfalt Taahhüt İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Makimsan) hakkında soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.
(9) Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca soruşturma kararı ve teşebbüsler ile ilgili olarak ileri
sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi, 15.03.2011 tarih ve 1547, 1548,
1549, 1550, 1551, 1552 ve 1553 sayılı yazılar ile hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslere tebliğ edilerek 30 gün içinde ilk yazılı savunmalarını yapmaları talep edilmiştir.
(10) Özgürler, Makimsan, Satra, Kisan, Ulukar, Günsan ve 3M’in ilk yazılı savunmaları Kurum
kayıtlarına sırasıyla 18.04.2011 tarih ve 2983 sayı, 08.04.2011 tarih ve 2694 sayı,
13.04.2011 tarih ve 2808 sayı, 15.04.2011 tarih ve 2886 sayı, 25.04.2011 tarih ve 3126
sayı, 15.04.2011 tarih ve 3127 sayı, 18.04.2011 tarih ve 2959 sayı ile intikal etmiştir.
(11) Soruşturma heyetinin talebi üzerine, Rekabet Kurulunun 17.08.2011 tarih ve 11-45/1030-M
sayılı kararı ile soruşturma süresinin altı ay uzatılmasına karar verilmiştir
(12) Yürütülen soruşturma sonunda hazırlanan ve Soruşturma Heyeti’nin görüş ve tespitlerini
içeren 29.02.2012 tarih ve 2010-2-274/SR sayılı Soruşturma Raporu, aynı Kanun’un 45.
maddesi uyarınca tüm Kurul üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve 30 günlük savunma
süre uzatım talebi bulunan taraflara ek süre tanınmıştır. Gönderilen bildirime cevaben
tarafların ikinci yazılı savunmaları 23.03.2012 ile 03.05.2012 tarihleri arasında Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. İkinci yazılı savunmalara ilişkin Soruşturma Heyeti görüşlerini
içeren Ek Görüş, aynı Kanun’un 45. maddesi uyarınca Kurul üyeleri ile hakkında soruşturma
yürütülen taraflara 18.05.2012 tarihinde tebliğ edilmiştir.
(13) 3M’nin 11.05.2012 tarih ve 4148 sayı ile intikal eden başvurusu ile 4054 sayılı Kanun,
2010/3 sayılı Tebliğ ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ve bu Kanun’un
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik uyarınca dosya kapsamında
3M ile ilgili olan tüm bilgi ve belgelerin birer nüshasının kendilerine tebliğ edilmesi talep
edilmiştir. Rekabet Kurumu kayıtlarına 20.06.2012 tarih ve 5039 sayı ile giren ikinci
başvurusu üzerine Rekabet Kurulunun 04.07.2012 tarih ve 12-36/1065-M sayılı kararıyla,
1- 3M tarafından talep edilen belgelerden ilk inceleme raporu ile soruşturma tarafı
diğer teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları bakımından talebin reddine;
2- Soruşturma raporunda "önaraştırma ve soruşturma sürecinde elde edilen ve
raporda atıf yapılmayan diğer belgeler" başlığı altında yer alan ve ticari sır içermediği
tespit edilen 146 (yüzkırkaltı) sayfa belgenin anılan teşebbüse gönderilmesine;
3- Karayolları Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu raporlarının Kurum merkezinde
incelenebileceğine
karar verilmiştir.
(14) Üçüncü yazılı savunmalara ilişkin savunma süre uzatım talebinde bulunan taraflara 30
günlük ek süre verilmiştir. Hakkında soruşturma yürütülen tarafların üçüncü yazılı
savunmaları 06.06.2012-17.07.2012 tarihleri arasında Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
20.09.2012 tarihinde taraf temsilcilerinin katılımıyla sözlü savunma toplantısı yapılmıştır.
24.09.2012 tarihinde yapılan ilk oylama ve 27.09.2012 tarihinde yapılan ikinci oylama
sonucunda Kurul nihai kararını verilmiştir. Karar 27.09.2012 tarihinde tefhim edilmiştir.


12-46/1409-461

5/33
(15) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1- 3M, Özgürler, Kisan, Ulukar ve Günsan’ın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettikleri,
2- Anılan teşebbüslere aynı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı
Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde
Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” uyarınca idari para cezası uygulanması
gerektiği,
3- Yapmış olduğu pişmanlık başvurusu Yönetmelik’in 6. maddesinde belirlenen koşulları
yerine getirmesi ve başvuru konusu kartele taraf olan diğer teşebbüsleri ihlale
zorlamamış olmasına bağlı olarak, Yönetmelik’in 4. maddesinin 1. fıkrası kapsamında
kabul edilmesine karar verilen 3M’in her iki koşulu da yerine getirmediği, Kanun’u
ihlal ettiği sonucuna ulaşılan diğer teşebbüsler gibi 3M’e de idari para cezası
uygulanması gerektiği, bununla birlikte Pişmanlık Yönetmeliği’nin 6. maddesinin 6.
bendi hükmü uyarınca verilecek para cezasının üçte bir ile yarısı arasında
indirilebileceği,
4- Satra’nın 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine dair yeterli bulguya ulaşılamadığı,
5- Makimsan’ın 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine dair herhangi bir bulguya ulaşılamadığı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüsler
I.1.1. 3M
(16) 3M, Türkiye’de ofis, telekomünikasyon sistemleri, grafik, medikal, trafik güvenlik, ev bakımı,
endüstriyel ürün ve malzemeleri sektörlerinde 1998 yılından bu yana faaliyet
göstermektedir. Türkiye’deki fabrikasında ürettiği ürünleri Avrupa ve Ortadoğu ülkelerine de
ihraç eden 3M hem yatay hem düşey trafik işaretlerine uygun bileşenler üretmekte, film bazlı
reflektif ürünlerini trafik işaretleme materyalleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslere
satmaktadır.
I.1.2. Kisan Trafik ve Kisan İnşaat
(17) Kisan Trafik3, hem yatay hem düşey trafik işaretleri alanında faaliyet göstermektedir. Bunun
yanı sıra duraklama ve park etme işaretleri, yapım, bakım, onarım işaretleri, gürültü
bariyerlerinin imalatı ve montajı hizmetleri, bitüm esaslı elastik tip köprü genleşme derzleri
ürünleri, trafik güvenlik ürünleri satış ve pazarlaması alanlarında da faaliyetleri
bulunmaktadır. Kisan İnşaat, Kisan Trafik ile aynı ekonomik bütünlük içindedir.
I.1.3. Özgürler
(18) 1975 yılında trafik işaretleri sektörüne yönelik faaliyet göstermeye başlayan ve proje, üretim
ve uygulama alanlarında hizmet veren Özgürler’in esas faaliyet alanı düşey trafik
işaretleridir. Özgürler, 1997 tarihli “3M Onaylı Trafik İşaret Levhası Üreticilik Anlaşması”
uyarınca 3M yetkili satıcısıdır.

3 Trafik İşaretleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi’nin unvanı bu şirketin 16.02.2010 tarihli genel kurulunda
alınan karar ile Kisan Trafik İşaretleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi olarak değiştirilmiştir. Değişiklik
19.02.2010 tarihinde İstanbul Ticaret Sicilinde tescil edilmiştir.

12-46/1409-461

6/33
I.1.4. Ulukar
(19) Yatay ve düşey trafik işaretleme sektöründe faaliyet gösteren Ulukar’ın bu sektör dışında
otomotiv yedek parça ve aksesuarı, hidrolik ve pnömatik makina, inşaat ve elektronik
sektörlerinde de faaliyeti bulunmaktadır. Teşebbüsün trafik güvenliği ile ilgili ürün grubunda
yol çizgisi, trafik levhaları, trafik butonları, trafik konileri, reflektif malzeme ve yol ekipmanları
bulunmaktadır.
I.1.5. Günsan
(20) Günsan, 1997 yılından bu yana trafik işaret levhaları imalatı ve montajını kapsayan düşey
trafik işaretleme alanında faaliyet göstermektedir.
I.1.6. Satra
(21) Satra, yatay ve düşey trafik işaretleri alanında faaliyet göstermektedir. Ürünleri arasında yol
butonları, trafik ekipmanları, trafik konileri, uyarı ışıklı römork, portatif dikme, CTP esnek
kenar yol dikmeleri, reflektif folyolar gibi ürünler bulunmakta olup, KGM ve belediyelere
hizmet vermektedir.
I.1.7. Makimsan
(22) 1969 yılından bu yana faaliyet gösteren Makimsan, 16.12.2004-16.03.2011 tarihleri
arasında kayyım heyeti tarafından denetlenmiştir. Yol ve havaalanı inşaatı ile ilgili
faaliyetlerde bulunan Makimsan hâlihazırda Ankara-Kırıkkale ve Erzurum-Aşkale devlet
yollarını yapmaktadır.
I.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler ve İlgili Pazar
(23) Trafik işaretleri yatay ve düşey trafik işaretleri olarak ikiye ayrılmaktadır. Yatay işaretleme
pazarı, termoplastik ve sökülebilir reflektif (yansıtıcı) bant ve reflektif boya gibi malzemelerin
uygulanması yoluyla asfalt ve kaldırımların işaretlenmesi olarak tanımlanabilirken, dikey
işaretleme pazarı reflektif materyal kullanılarak trafik ve bilgi levhaları üretilmesi, reflektif
malzeme ve diğer yapısal malzeme kullanılarak bunların kaplanması ve uygulanması olarak
tanımlanabilmektedir.
(24) Trafik işaretleme materyallerinin müşterisi büyük ölçüde kamu kesimidir ve alımlar ihaleler
yoluyla gerçekleşmektedir. İdareler alımları gerçekleştirirken, yalnızca düşey trafik
işaretleme sistemi alabilecekleri gibi, yol yapımı veya onarımı işi kapsamında trafik
işaretlemesi de yaptırabilmektedir.
(25) Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin malzeme üreticileri, işleyiciler (müteahhitler/ işaret
imalatçıları) ve taşeronlar olarak üç grupta incelenmesi mümkündür. Bu sınıflandırmaya
göre tamamlanmış bir trafik işaretinin alıcı konumundaki kamu kurumuna teslim edilmesi
sürecinde malzeme üreticileri reflektif işaret malzemeleri üretmekte, işleyiciler işaret
malzemesini satın alıp yol işareti yapmak üzere bir işaret tabakasına uygulamakta,
taşeronlar ise tamamlanmış işaretleri satın alarak bir yapıya eklemekte ve genellikle bir ihale
sonucunda devlet tarafından belirtildiği şekilde karayollarına yerleştirmektedir. Kimi
durumlarda taşeron kullanılmamakta ve işaret üretimi ile yerleştirme hizmeti aynı teşebbüs
tarafından yerine getirilmektedir.
(26) Türkiye’de faaliyet gösteren başlıca markalar 3M, Avery, Oracal, Matemark, Remark,
Techmark, Flex Europa, Versaidag, NCI, Kiwalite’dir. Bunlardan sadece 3M Türkiye’de
yerleşiktir; diğer markalar ithalat yoluyla faaliyet göstermektedir. Bu teşebbüslerin ürettiği
12-46/1409-461

7/33
ürünler, yansıma ve görünürlük sağlayan ve genel olarak sürücü güvenliğini sağlamak üzere
tasarlanmış, oldukça gelişmiş kimyasal ve fiziksel özellikleri bulunan ileri teknoloji
ürünleridir. Bu ürünlerin yüksek ar-ge ve sermaye yatırımı gerektirmesi nedeniyle üreticiler
genellikle uluslararası ölçekte ve teknolojik açıdan gelişmiş şirketlerdir.
(27) Malzeme üreticileri, ihaleleri kazanan işleyicilere malzeme sağlayarak kamu kurumları
(Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolları Bölge Müdürlükleri, belediyeler) tarafından
düzenlenen ihale süreçlerine dâhil olmaktadırlar. Herhangi bir ihalede işleyiciler teklif
miktarına karar vermek için tekliften önce reflektif malzeme fiyatına ihtiyaç duymaktadır.
Toplam maliyetin kayda değer bir kısmını oluşturan bu fiyatın yanı sıra, levha ve bağlantılı
malzemeleri bir araya getirmek için gereken işgücüne ve işaretin karayoluna
yerleştirilmesine bağlı olarak ortaya çıkan maliyet de ihalede verilecek teklifte belirleyici
olmaktadır.
(28) Trafik işaretleme pazarının işleyişi bakımından önemli başka bir husus da, oyuncuların
tamamının ihalelerde talep edilen tüm ürünleri üretmiyor olmasıdır. Pazar oyuncuları bazı
durumlarda ihalelere girebilmek için rakip teşebbüslerden ürün alabilmektedir. Alımların
büyük ölçüde ihaleler kapsamında gerçekleşmesi nedeniyle stoklu üretim de
yapılmamaktadır. Zira kamu ihaleleri dışında kayda değer bir alıcı grubu ya da pazar
bulunmaması, belirli bir ihale için üretilmiş veya temin edilmiş boya, sac, kâğıt gibi
ara/hammaddelerin serbest pazarda satış olanağı bulamamasına sebep olmaktadır. Ayrıca
ihale yapılan bölgelerin coğrafi yapısı, yolun yapısı, yerleşim birimi, isim ve özelliklerinin
farklı olması da stoklu üretim yapılmasını güçleştirmektedir. Bu durum pazardaki oyuncular
arasında yoğun bir ürün alım-satımına ve kimi durumlarda işbirliği halinde ihalelere
girilmesine zemin hazırlamaktadır.
(29) Pazar yapısına ilişkin son olarak, ihaleyi yapan kurumlar tarafından talep edilen “iş bitirme
belgesi”ni açıklamak yerinde olacaktır. Belirli ölçekteki ihalelere teklif vererek katılabilmek
için şirketlerin devlet kurumları tarafından verilecek “iş bitirme belgesi”ne sahip olmaları
gerekmektedir. Bir şirketin ne kadar fazla tecrübesi varsa ve daha önce ne kadar büyük
ölçekli işleri tamamlamışsa, o şirket daha büyük ölçekli trafik işaretleri ihalelerine ana proje
yüklenicisi olarak katılabilmek için gerekli olan “iş bitirme belgesi”ni almaya hak
kazanmaktadır.
(30) Kamu kurum ya da kuruluşlarınca yapılan ihaleler trafik levhası, yol çizgisi, yatay ya da
düşey işaretleme veya oto korkuluk gibi trafik güvenliğini sağlamak için gerekli mal ya da
hizmetlerin sunumu vb. konularda olabilmektedir. Bu nedenle, ilgili ürün pazarı “trafik
işaretleme materyalleri pazarı” olarak belirlenmiştir. Ülke içinde rekabetin farklılaşmasına
neden olacak bir unsurun bulunmaması sebebiyle, ilgili coğrafi pazar ise “Türkiye” olarak
tespit edilmiştir.
I.2.2. Pişmanlık Başvurusu
(31) 3M adına yapılan başvuruya esas teşkil eden bilgilerin kaynağı olan şirket içi soruşturma
3M’in Amerika’da gizlilik esasıyla çalışan bir etik hattına 06.08.2009 tarihinde yapılan bir
şikâyet üzerine başlamıştır. Rekabet Kurumuna yapılan başvuru dışında Başbakanlık Teftiş
Kurulu, Hesap Uzmanları Kurulu, Kamu Görevlileri Etik Kurulu ve Ulaştırma Bakanlığı da
konudan haberdar edilmiştir. Bu kurumlar bünyesinde yapılan incelemeler sonucunda
gelinen noktalar 3M vekili tarafından aşağıda şekilde sıralanmıştır:
1- Başbakanlık Teftiş Kurulu: Ekim-Kasım 2010 döneminde Başbakanlık Teftiş Kurulu
3M’in trafik işaretleri sektöründeki faaliyetlerine ilişkin bilgi istemiştir. Kuruldan Nisan
12-46/1409-461

8/33
2010’da alınan son bilgi çerçevesinde, hazırlanan raporun Ankara Cumhuriyet
Savcılığına sunulduğu ifade edilmiştir.
2- Kamu Görevlileri Etik Kurulu: 3M’e 01.11.2010 tarihinde bir toplantı talebi iletilmiş,
25.11.2010 tarihinde toplantı gerçekleştirilmiştir.
3- Hesap Uzmanları Kurulu: Kurul 10.05.2011 tarihinde 3M’e toplantı talebini iletmiş,
12.05.2011 tarihinde toplantı gerçekleştirilmiştir. Konuyla ilgili resmi bir denetim
bulunmadığı bildirilmiştir.
4- Ulaştırma Bakanlığı: Ulaştırma Bakanlığı 3M’in trafik işaretleri sektöründeki
faaliyetlerine ilişkin olarak 10.05.2011 tarihli bir yazı ile bilgi istemiştir.
(32) Pişmanlık başvurusunda, iddia konusu eylemlerin 1998 yılında başlayıp 2009 yılına kadar
devam ettiği ve 3M’in iş sözleşmesi 2009 yılı Haziran ayında feshedilen eski bir çalışanı
olan İlkay Erdem vasıtasıyla kartele dâhil olduğu ifade edilmektedir. Başvuru kapsamında
3M vekili tarafından 7 adet belge sunulmuştur:
- 3M organizasyon şeması,
- İlkay Erdem, Ertuğ Özdemir ve Megi Aziz adlı kişilerin bilgisayarlarından doküman
sildiğine ilişkin denetim şirketi raporu,
- Muhtemel uyumlu hareketlerin gerçekleştiğinden şüphelenilen ihalelerin listesi,
- “Mahşerin Atlıları” ifadelerinin yer aldığı belge,
- 16.12.1998 tarihli toplantı tutanağı,
- 04.09.1999 tarihli toplantı tutanağı,
- 17. Bölge ihalesine ilişkin e-posta ve eki.
(33) Başvuruda, 3M’in 2009 yılında gerçekleştirdiği rekabet hukuku iç denetimi öncesinde
teşebbüs çalışanı üç kişinin, bilgisayarlarından geri getirilmesi imkânsız hale getirilmek
suretiyle doküman sildiğinin tespit edildiği, bu nedenle başvuru konusu iddialara ilişkin şirket
içi dokümanların ortaya çıkarılamadığı iddia edilmektedir. Başvuruda kartele taraf olduğu
ifade edilen teşebbüslerin çalışanlarının ve bir hukuk danışmanının ifadelerine yer verilmiş,
ancak bunlara ilişkin belge sunulamamıştır.
(34) 3M’in kartele İlkay Erdem vasıtasıyla dâhil olduğu iddiası üzerine İlkay Erdem’e ulaşılarak,
kendisiyle 28.09.2011 tarihinde bir toplantı yapılmış ve belgelerle ilgili görüş ve
değerlendirmeleri alınmıştır. İlkay Erdem, 30.06.2009 tarihinde işten çıkarıldığını, bu sürecin
rekabet hukuku eğitimini takiben bilgisayarından geri döndürülemeyecek şekilde verilerin
silinmesi gibi bir davranışından değil, dönem itibariyle şirket Genel Müdürü olan Karim
Sarahni’yle aralarındaki fikir ayrılıkları ve kişisel husumetten kaynaklandığını ifade etmiştir.
(35) Başvurunun ekinde sunulan belgelerden biri kartele taraf olduğu iddia edilen teşebbüsleri
ifade etmek üzere kullanılmış olabilecek “Mahşerin Atlıları” ifadesinin yer aldığı 02.05.2004
tarihli bir e-posta’dır. Bu belgeyle ilgili olarak İlkay Erdem, “Mahşerin beş atlısı” ifadesinin
kendisine ait olduğunu, bu ifadeyle trafik güvenliği sektöründe faaliyet gösteren ve
birbirleriyle anlaşamayan ve kavga eden Özgürler, Aydın Makine, Ulukar, Satra ve adını
hatırlayamadığı başka bir şirketi kastettiğini belirtmiştir.
(36) 3M tarafından sunulan belgeler arasında, 16.12.1998’de Özgürler ve Saferay çalışanları ile
eski 3M çalışanları arasında yapıldığı belirtilen bir toplantıya ait tutanak da yer almaktadır.
Söz konusu toplantı tutanağının, Saferay ve Özgürler’in Ankara-Polatlı arasındaki yola ilişkin
12-46/1409-461

9/33
bir projeyi beraber yürütmeleri konusunda anlaşmaya varıldığını gösterdiği belirtilmiştir.
Ancak bahse konu ihaleye katılanların tam listesi ve ihale sürecine ilişkin detaylı bilgi
verilmemiştir.
(37) Diğer bir belge ise, 04.09.1999’da Özgürler ve Saferay çalışanları ile 3M eski çalışanları
arasında yapıldığı belirtilen toplantıya ait tutanaktır. Bu toplantıda Saferay, Özgürler, Satra
ve 3M’in Ankara-Polatlı arası yol yapımı projesine ilişkin olarak beraber çalışmak konusunda
anlaştıkları ifade edilmiştir. Ancak başvuruda bu belgelerin içeriğinin kesin olmadığı ve
belgelerde adı geçen şirketlerin hukuka uygun şekilde beraber çalıştıkları projelere atıfta
bulunması ihtimalinin bulunduğu ifade edilmektedir.
(38) Başvuruda sunulan diğer bir belge olan “Display & Graphics Boşluk Doldurma Planı” başlıklı
06.05.2009 tarihli e-postada “Başvuru sahibinin Kisan ile ortaklık kurarak mali riskini ortadan
kaldıracak yeni bir RMS yapısının oluşturulması” adlı bir programdan bahsedilmektedir. Bu
e-postada ayrıca 17. Bölge ihalesinde 3M’in trafik işaretleri işinde Özgürler ile ve kaldırım
işaretlemesi işinde de Kisan ile çalışacağı belirtilmektedir.
(39) Yapılan başvuruda ayrıca “muhtemel uyumlu hareketlerin gerçekleştiğinden şüphelenilen”
ihalelerin listesi sunulmuştur. Teşebbüs vekili ile yapılan görüşmede bu listenin 3M
malzemesi kullanılmış olabilecek ihaleleri içerdiği ve pişmanlık başvurusu aşamasında olası
bütün ihaleleri gösterebilmek adına ihtiyatla hazırlandığı ifade edilmiştir. Soruşturma
sürecinde ihaleleri düzenleyen idarelerden bu ihalelere ilişkin bilgiler talep edilmiştir.
(40) Soruşturma kapsamında 24.08.2011 tarihinde 3M’de yerinde inceleme yapılmıştır. Yerinde
incelemeyi takiben tutulan tutanakta daha önce teşebbüste çalışan İlkay Erdem, Ebru
Özgüç, Cihat Kalyoncuoğlu, Ertuğ Özdemir ve Karim Sarahni’ye ait e-postaların ABD’deki
ana bilgisayar merkezinden talep edilerek Kurumumuza intikal ettirilmesi hususunda
mutabık kalınmıştır. Teşebbüs vekilinin bütün e-postaların iletilmesinin yaratacağı zorluk ve
yurtdışı mevzuatına oluşturacağı aykırılık nedeniyle bazı kelimeler4 anahtar kelimeler olarak
belirlenerek, anılan şahısların yazışmalarında belirtilen kelimelerin geçtiği e-postalar tespit
edilmiş ve bunlar 9 CD halinde farklı tarihlerde sunulmuştur.
I.2.3. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
I.2.3.1. Ulukar’da Bulunan Belgeler
(41) Belge 1: Ulukar’da bulunan “Özgürler” antetli belgede yer alan el yazısı notlarda;
“1- Genel Müd.
GÜNSAN 9000 m²
AYDIN
2- Genel Müdürlük
ÖZGÜRLER 22000 m²
3- İST İ.B.B.
ULUKAR 3609 norm.
1000 yüksek

4 Kisan, Özgürler, Ulukar, Günsan, Avrasya, Satra, Saferay, Tankes, Seltra, Nezih Özgür, Sözer Tanrıverdi,
Zekeriya Başar, Ayhan Örs, Zeki Baran, Uluğ, Tarkan Uragan, Mehmet Gültepe, Ahmet Erkan Arıkan, İsmail
Fetih Ürkmez, Ziya Eren Tütüncü, District 4, District 17, Directorate, Highways, İstanbul, Ankara, Sakarya,
Armageddon, tender, bid, contract, sub-contract.
12-46/1409-461

10/33
ULUKAR GÜNSAN ÖZGÜRLER
ÖZGÜRLER 36 35 35 37
ULUKAR 26 24 24 22
GÜNSAN 20 21 21 21
AYDINLAR 18 20 20 20
100 100
Nasıl uygun görüyorsan bölüşümü öyle yapabilirsiniz Özcan Abi. Çünkü yatayda
telafi edeceğinizi biliyor ve sözünüze inanıyorum. (çift komp. dahil)”
(42) Belge 2: Ulukar’da bulunan el yazısı notlarda;
“İBB 83 kalem içinde:
Özgürler (%46)
Günsan (%26)
Ulukar (%28)
Karayolları 2. Bölge/İzmir işinde:
Özgürler=%40
Ulukar=%35
Günsan=%25
KGM 42350 adet levha işinde:
Özgürler=%40
Ulukar=%20
Günsan=%20
Aydın=%20”
(43) Belge 3: Ulukar’da bulunan belgede:
“2003 YILINDA UYGULANAN ORTAKLIK ORANLARI
1. KURUM 2. ÖZGÜRLER 3. ULUKAR 4. GÜNSAN
5. TCK Genel
Müdürlüğü
6. %42 7. %30,5 8. %27,5
9. İstanbul
Büyükşehir
Belediyesi
10. %38,25 11. %38,25 12. %23,5
33 24 21,5 Aydın 21,5”
I.2.3.2. 3M’de ve Özgürler’de Bulunan Belgeler
(44) 3M ve Özgürler’de bulunan belgelerde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır. Belge 17, 18 ve 19
Özgürler’de yapılan incelemelerde bulunmuştur.
12-46/1409-461

11/33
(45) Belge 4: 03.09.2004 tarihinde Nezih Özgür tarafından İlkay Erdem’e yazılan yazıda;
“… Müşterek gireceğimiz ihale hazırlığını aksatmamak maksadıyla, yazınıza vereceğimiz
cevap bugüne ertelenmiştir. …
… Benim 3M dışında başka reflektif üreticileri ile ilgilendiğimi, gizlice onlarla temasta
olduğumu zannettiğinizi tahmin ediyorum. Bunu da sizlerle yaptığım muhtelif görüşmelerde
açıkladım. Bu şüpheleriniz yok olsun diye, beraberce girdiğimiz ihalelerde, ihalelere katılma
belgelerini ben hazırladığım halde, başka hiçbir firmanın müsaade edemeyeceği şekilde,
benim haberim olmayacak biçimde, ihale teklifi bedelini size tayin ettirip size yazdırdım.
Piyasayı kontrol etmek amacıyla sizlerle de yoğun çalışmalar sonucu, rakip reflektif
malzeme temsilcisi olan firmalara geçen yıllarda yaptığım iş ortaklığı ile iş almamıza
rağmen, bu yıl 3M’in prensip olarak %70 reflektif malzeme sağlamasını kabul etmemeleri
yüzünden anlaşamadığımızı ve firmamın kazancını bir kenara atıp, çok düşük bedelle işi
aldığımı da unuttuğunuzu, yersiz şüphelerinizi gideremediğimi tahmin ediyorum.
İkinci şüphem ise, 3M ve Özgürler olarak beraberce bugüne kadar mükemmel denilebilecek
işler yapmamıza, her gün çoğalan rakiplere karşın halen Türkiye’de çıkan işlerin yaklaşık
%70’ini kontrol etmemize rağmen, benim firmam dışında başka bir firma yaratmak peşinde
olduğunuz, … müşterek çalışmamızın bitişine neden olarak firmamı göstermek isteyişiniz
olabileceğidir.”
(46) Belge 5: 22.03.2005 tarihinde Nezih Özgür tarafından 3M’e yazılan yazıda;
“… 3. Mersin Karayolları Bölge Müdürlüğünce son olarak çıkarılan ve tarafımızdan alınan
15.000 m² levha ihalesinde bir İzmir firması için ihale dosyası 3M Bölge temsilcisi tarafından
satın alınmış, ancak aynı firma ile daha önceki yıllarda 3M yetkililerinin bize hiç açıklama
yapmadan müşterek hareket etmesi neticesinde yaşanan büyük sıkıntı bilinmesine rağmen,
firmamıza hiç bilgi verilmemiş, satın alınma işinin 3M tarafından yapıldığı, ihale saatinden
hemen önce firmamız elemanlarınca tespit edilmiştir. 3M’in Avrasya firmasının kurulmasına
yardımı bilindiğinden, acaba başka bir firma ile de müşterek hareket etme çabasında mı?
Yine bir acil eylem planı mı kurguluyor? kuşkusunun doğmasına neden olmuştur. …
5. İlk konuşmamızda 22$/m² üzerinden anlaşılıp söz verilmesine rağmen, bölüm müdürü
yurtdışında ancak böyle talimat verdi diye fiyat 24$/m²’ye yükseltildi. Bunun sebebi bölüm
müdürüne sorulduğunda dün dündür, o gün öyleydi, bugün böyle diye, ticarette olmaması
gereken ve bizi müşterek hareket etmeye zorladığımız diğer firmalar karşısında son derece
müşkül durumda bırakan bir tavır sergilendi. …
10. Eğer 3M, Özgürler’i fiyat ve münasebetler açısından farklı tutmayacaksa, müşterek
hareket etmemizin bir anlamı kalmamaktadır. Nasıl olsa firmamız tek başına ihale almış
olsa, sizden de ihtiyacımızı karşılamak için malzeme istediğimizde bize malzeme
satacaksınız diye düşünmekteyiz.
11. Pazarın kontrolü için oluşturulan oluşumun devam edip etmemesine 3M mutlaka karar
vermeli. Çünkü bu husus bir müddettir firmamızı rahatsız eder bir hal aldı. Pazar payımızı
muhafaza etmek için diğer firmalarla görüşüldüğünde, bu görüşmeler 3M yetkililerince,
Özgürler kontrolü elinde tutmak için diğer firmaları 3M’e karşı organize ediyor,
görüşmeyince ise Özgürler bizimle birlikte hareket etmiyor diye tenkit malzemesi olarak
kullanılmaktadır. …”
(47) Belge 6: 28.04.2005 tarihli ve “3M ile görüşülecek konular ve taleplerimiz” başlıklı belgede;
12-46/1409-461

12/33
“… 7. 3M Bölge satış temsilcilerinden istifade edebilmemiz için yeni bir strateji belirlenmesi,
yeni bölge satış temsilcilerinin alınması ve düzenlenecek toplantılarla pazardaki müşterek
payımızın artırılması
8. Piyasadaki diğer imalatçılar ile ilgili ilişkiler ve stratejilerin tam olarak belirlenip
uygulanması …
14. Alınan Mersin Bölge Müdürlüğü ihalesi ile ilgili reflektif malzeme konusunda gerekli
görüşmelerin bir an önce yapılması için tarih tespit edilmesi
15. KGM, Bölge Müdürlükleri ve belediye ihalelerinde ihale tarihinden önce mutlaka bir
araya gelinerek stratejilerin belirlenmesi”
(48) Belge 7: 08.09.2005 tarihinde 3M’den Ertuğ Özdemir tarafından Özgürler’den Sözer
Tanrıverdi’ye gönderilen e-posta’da;
“İhaleler öncesinde genel ilke olarak, konulan kurallar, fiyat listeleri ve konuşulan prensipler
haricinde hareket edilmesi gerekenler ile ilgili fikir birliği oluşturabilmek amacıyla
görüşülmesi gerektiği kanısındayım. Aksi takdirde bir tarafça sorun olmadığı
değerlendirmesi yapılırken, yazınıza konu Mersin Bölge Müdürlüğü malzeme ihalesinde
olduğu üzere, fiyat konusunda fikir karmaşasına düşmemiz mümkün olabilmektedir.
Mersin Bölge Müdürlüğü malzeme ihalesi, Adana bölgeden sorumlu 3M satış temsilcisi
tarafından gösterilen çabalar sonucunda keşfin oluşturulması, yer alan malzemeler ile ilgili
kalemlerin tanımlanması, şartnamelerinin hazırlanması, gereken çizimlerin tasarlanması,
ihale süreci öncesi ve sonrasındaki destek ve yönlendirmeleri ile Özgürler Trafik lehine
sonuçlanmıştır.
Yine Cuma günkü konuşmamızda aktardığım ve 7.9.2005 Çarşamba günü, sizin de dahil
olduğunuz toplantıda Zekeriya Bey’in telefonu üzerine belirttiğim gibi, tarafımdan yapılan,
ihale öncesi teklif ve gerçekleşme sonrası değerlendirmelerde bu ihale bünyesine giren
kalemlerde zarar gözükmediği, tüm teklif kalemlerindeki tespitlerin ve fiyatların uygun olduğu
değerlendirmesi yapılmıştır.
Bir araya gelerek çözümleyebileceğimiz bir sonraki toplantımız öncesinde, ihale ile ilgili teklif
ve maliyet bilgilerinin bana ulaştırılması halinde sizin tarafınızdan yapılan hesaplamalar ve
tekliflerin ışığında tüm kalemlerde firmanızca herhangi bir olumsuzluk yaşamayacağınız
konusunda fikirlerimi sizlere aktarma şansı bulabileceğim.”
(49) Belge 8: 11.11.2005 tarihli el yazısı notlarda;
“İBB 164 KALEM REFLEKTİF İHTİYACI
… Bu miktarın %70’i alınacaktır. (3M’den)
Judith mektup
- 17. Bölge fiyatlaması; indirmeden konuşmalıyız.
- Hep 3M’in dediği olur.
- İlkay’a çok atıf yapıyorsunuz.
- Özg. Tic. içine çekiliyoruz, Nezih Özg. istemiyor.
- 3M’in diğer fiyatlarını artırmasına sebep olur.
- Fiyatlarda destek gelmesi lazım, ödemeler ne oluyor?”
12-46/1409-461

13/33
(50) Belge 9: 25.05.2006 tarihinde Özgürler’den 3M’e gönderilen e-posta’da;
“… Bilindiği üzere, geçen yıl çıkan ihalelerde dosya bazında reflektif malzeme birim fiyatını
belirleyip bildiriyordunuz. Bu ihalelerde de reflektif malzeme fiyatlarımızın çok acilen
bildirilmesini rica ederim.”
Cevaben gönderilen e-posta’da;
“2006 yılının başlamasıyla birlikte, takip edeceğimiz ve katılacağımız ihaleler için geçerli
birim fiyat teklifimizi ihaleler öncesindeki görüşmelerimizde Sayın Zekeriya Başar’a
sunmuştuk.
Ancak ihale öncesindeki olası gelişmeler, rekabet şartları ve alınacak karar doğrultusunda
gereken fiyat değişikliklerinin 3M’ce yapılmasının mümkün olduğu hususunu ve yıl için
geçerli birim fiyat teklifimizi bir kez daha bilgilerinize sunar, çalışmalarınızda başarılar
dileriz.”
(51) Belge 10: 11.08.2006 tarihli “Toplantı Tutanağı” başlıklı belgede;
“Adı Soyadı: Mehmet Gültepe, Sabahattin Uluğ, Özcan Uluğ, Ertuğ Özdemir, E. Nezih
Özgür
Konu: 1. NP ref malzeme 10 $/m²
YP ref malzeme 24 $/m²
Süper YP ref malzeme 43 $/m² bedelden 3M’den alınacaktır.
2. Kırımlı işlerde kırım miktarları oranında 3M gerekli kırımları yaparak vermeyi taahhüt
etmektedir. Ancak kırımlı işler öncesi 3M görüşü alınacaktır.”
(52) Belge 11: Nezih Özgür tarafından Gregg Benet’e gönderilen yazıda;
“… Bunun neticesi olarak bana yapılan büyük haksızlığı ve Özgürler ile 3M’in uğradığı
büyük zararı aşağıda size somut iki örnek ile anlatacağım.
İzmir Büyükşehir Belediyesi İhalesi:
İhalenin Makamı: İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
İhalenin İçeriği: 25.000 m² yüksek performans içeren trafik levha ihalesi
İhalenin Tarihi:18.9.2006
İhale Öncesi:
- İlkay toplantıya gelmediği için Ertuğ’a, 3M’in istediği gibi hareket edeceğimi, ihaleyi
alabileceğimi veya isterseniz vereceğiniz reflektif fiyatına göre kendi maliyetlerimizi de göz
önüne alarak en düşük teklifi atabileceğimizi söyledim.
- Ancak bu halde ihalenin kimin tarafından alınacağının bilinemeyeceğini, rakiplerimizde
de kalabileceğini bildirdim.
- Ertuğ da ihaleden iki gün önce rakiplerimizin ikna edilerek, ihalenin bizde kalmasının
daha uygun olacağını söyledi. Ben de gerekeni yaptım.
- İhaleden bir gün önce akşama doğru 18.9.2006 günü yapılacak Ankara Belediyesinin
ihalesini görüşmek için Akmerkez’e gittim.
- Ertuğ büyük ihtimalle İlkay’a danışıp, bu defa en düşük fiyatı atmamızın daha iyi
olacağını söyleyip, ertesi günü yani 18.9.2006 günü tekrar telefonla görüşelim dedi.
12-46/1409-461

14/33
İhale günü:
- … Saat 9.20’de Ertuğ ile görüşebildik. Kendisinden teklifi yazabilmem için reflektif fiyatını
istedim.
- İhaleye 10 dakika kala bildireceğini söyledi. (…) Ben de kendisine teşekkür edip,
kendimin önceden yazdırmış olduğum alternatif en düşük teklifi attırdım. Bütün çabalarıma
rağmen reflektif fiyatını da olabildiğince düşük tutarak ancak 2.570.000 YTL teklif verebildim.
- Avrasya firması ise reflektif fiyatını en düşük haliyle alması halinde bile bize göre
yapması mümkün olmayan 1.920.000 YTL yazdı ama geçersiz teklif verdi.
- Daha sonra bu yanlışlığın bilinerek yapıldığını ifade ettiler.
- Diğer rakip firmalar ise 3.200.000 YTL ve üzeri teklif verdiler.
Sonuç:
Şimdi ihale iptal oldu. Ben yapacağım işi yapamadım diye para kaybettim. 3M 25.000 m²
reflektif malzeme satamadı. Bu ticaret midir? Bundan sorumlu kimlerdir?
Bugüne kadar diğer rakiplerle ihale öncesi görüşmelere İlkay, 3M’de göreve başladıktan
sonra Ertuğ da katılıyordu. Toplantılarda alınacak ihalede %70 oranında 3M’in reflektif
malzemesi kullanılacak şeklinde, reflektif fiyatı tespit ediliyordu.
Yıllarca bu oranı muhafaza etmeye çalıştım. Eğer rakipler ikna edilemezse, bu defa en
düşük teklif atılması için çalışmalar yapılıyordu. Reflektif fiyatı dışındaki çalışmaları firmam
hesaplıyordu. İhale günü maalesef çok üzülmeme rağmen, İlkay son zamanlarda da Ertuğ
bana güvenmediklerinden, ihalede atacağım fiyatı rakiplere söylerim düşüncesiyle, benim
teklif mektubumda fiyatı kendileri yazıp, bana söylemeden zarfı ihale komisyonuna
veriyorlardı. Benim firmamın yazması gereken tekliften ancak ihale sonuçlanınca haberim
oluyordu. Sorarım size böyle onursuzluk olur mu? Artık buna müsaade etmeyeceğimi
söylemem üzerine bu defa, önce rakipleri ikna ederek ihaleyi almamı, daha sonra da fiyat
kırmamı söylediler. Ancak reflektif fiyatını bana ihaleye 10-15 dakika kala bildireceklerini
belirttiler. Bu kadar süre zarfında yukarıda anlattığım gibi hesapların yapılıp, teklif atılması
mümkün değildir. Düşüncem odur ki bu elemanlar benim iş almamı istemiyorlar. Başka bir
sebebi olamaz. Ama bu yapılırken 3M’in (bu işin %20 fazlası da yapılacağı düşünülürse
yaklaşık 25.000 m²) reflektif malzeme satılmasına engel olundu. Bunun hesabı
sorulmayacak mı?”
(53) Belge 12: El yazısı notlarda;
“… 1. Günsan bizi kullanıyor, ikili oynuyor.
2. Satra-Kisan birlikte, ayrı ayrı değil.
3. Nezih genelde yalan söylüyor, Günsan’ı bize karşı kullanıyor.
4. Mesut 3495 - 150= 3345 (Biraz da kar kalıyor.)
Teklif 2570 2570
Fark 925 +775
5. Teklif zararına mı? hayır.
6. Avr. $/m² 14,5 m²”

12-46/1409-461

15/33
(54) Belge 13: Nezih Özgür tarafından yazılan yazıda;
“… Ancak bilindiği gibi, ihaleyi müşterek aldığımız firmalarla yaptığımız anlaşma gereği,
%70 3M malzemesi kullanma oranını muhafaza etmek kaydıyla, bazen o firmaların
yetiştiremedikleri işleri, onların malzemesiyle fabrikamızda imal etmek … durumunda
kalıyoruz.
… Ancak unutulmaması gereken şey, ben her zaman rakiplere karşı belirlemiş olduğumuz
%70’lik payı muhafaza etmeye çalıştım ve yıllardır bunu becerdim. Bu iddiadan kurtulmak
için hiçbir firma sahibinin yapacağını tahmin etmediğim şeyleri de yaptım. Bir sürü ihalede
teklif bedelinin 3M tarafından adıma yazılmasını istedim ve 3M teklifi bizzat yazdı. …
…Bunca yıldır 3M ile birlikteliğimiz var. İyi günlerimiz olduğu gibi bazen birbirimizle
münakaşa ettik. Ancak rakiplerimize karşı mücadelemizi birlikte sürdürdük.
Birden bire karşıma 3M’in kurulmasına yardım ettiği bir firma çıktı. Kendimi dostum
tarafından hançerlenmiş gibi hissediyorum. Benim buna itirazım 3M’in stratejik kararlarına
asla karşı çıkmak değil. 3M Özgürler dışında başka firmalara da yetki verebilir. Ama bunca
yıldır piyasaya hakim olmak için birbirimize danışarak, kararları birlikte alıyorduk. Bu
gelişmenin de aynı şekilde beni bilgilendirerek oluşturulmasının doğru olduğu
düşüncesindeydim.
Çünkü bu piyasadaki yerimi sizler gayet iyi biliyorsunuz. Firmanın kuvvetli olması,
birlikteliğimiz kadar, benim şahsi gayretim ve kişiliğimden kaynaklanan sebeplerle de
rakiplerimize isteklerimizin büyük bölümünü kabul ettirebiliyorduk. Benim rakiplerim
karşısında düştüğüm durumu düşünebiliyor musunuz? Birlikte hareket ettiğim, bunca yıldır
ihalelere birlikte girdiğim, ortak olarak benimsediğim, can dostu diye bildiğim, en iyi müşterisi
olduğum 3M haber verme gereği bile duymadan bana rakip bir firma kurdurmuş.
Bu beni derinden yaralamıştır. Rakip firmalara karşı otoritemi sarsmış, ihale aldığım
idarelere karşı inandırıcılığıma darbe vurmuştur. Ayrıca “bu pazar bunu kaldıracak güçte mi,
böyle pazar var mı” diye de düşünmeliyiz.
Bunun da Sayın İlkay Erdem tarafından 3M’e yanlış bilgiler verilerek yaptırıldığını tahmin
ediyorum. Ben de soyadımı taşımayan insanlara bir firma kurdurup Çin’den veya başka bir
yerden reflektif malzeme temsilciliği alıp işime geldiği gibi gerektiğinde 3M’den, gerektiğinde
o firmadan alışveriş mi yapayım?
…Karayolları Genel Müdürlüğü’nün 30.12.2002 tarihinde ihalesi yapılan 1.788.900.000.000
TL keşif bedelli “KGM 32.000 adet yüksek performanslı standart işaret levhalarının satın
alınması işi” ile ilgili olarak, Akmerkez 3M toplantı salonunda 3M’den Sn. İlkay Erdem, Sn.
Evren Fenemen, Ulukar firmasından Sn. Hayati Uluğ, Günsan firmasından Sn. Mehmet
Gültepe ve Özgürler firmasından da benim katıldığım toplantıda yüksek performanslı
malzemeyi 20 US $/m² alınması konusunda mutabakat sağlanmışken, bu rakamlardan
verilmesi halinde 3M’in satış hedeflerini tutturamayacağı, bunun içinde satışın 25 US $/m²
fatura edilip ihale bitiminde 5 US $/m² prim olarak iade edeceğine isimleri geçen kişilerin
önünde 3M yetkilisince söz verilmiş, uygulama da bu koşullarda yapılmıştır.
Bugüne kadar 3M tarafından maalesef verilen söz yerine getirilmemiştir. Ancak diğer
firmalara paylarına düşen miktarların çoğu Özgürler tarafından ödenmiştir. Kalanı da
ödenmeye devam etmektedir.”


12-46/1409-461

16/33
(55) Belge 14: Nezih Özgür tarafından Gregg Bennet’e yazılan yazıda;
“… Liste ile bildirmiş olduğunuz reflektif malzeme fiyatları çok yüksektir. Lütfen diğer rakip
firmaların fiyatları ile karşılaştırın. Bu fiyatlarla ihaleye girip ihaleyi kazanmamız ve daha da
önemlisi Türkiye pazarında %70 oranını muhafaza etmemiz imkânsızdır.
… KGM’nin 30.12.2002 tarihinde ihalesi yapılan “32.000 adet yüksek performanslı standart
işaret levhalarının satın alınması işi” ile ilgili olarak 3M yetkilileri ve tüm üreticiler
toplanılmıştı. 3M yetkilileri satış hedeflerini tutturmak için anlaşılan 20$’lık fiyatı 25$’a
çıkarmış, aradaki 5$’lık farkı da prim olarak vermeyi taahhüt etmişlerdi. Ancak söz verilen
primler ödenmemiş, çoğu, işin sahibi Özgürler tarafından ödenmiştir. Özgürler bu konuda
mağdur olan taraftır.
Bu yıl diğer firmalarla ortak yapılan toplantıda 3M yetkilisi tarafından biz tüm işlerle ilgili
olarak Özgürler ile mutabakat sağladık denilmiş, bu da diğer firmalar tarafından 3M’in bu
5$’la ilgili tüm ödemeyi Özgürler’e yapmış olduğu şeklinde anlaşılmıştır. Bu haksız durumun
mutlaka telafi edilmesi gerekir.”
(56) Belge 15: “Nezih Bey ile toplantı” başlıklı belgede;
“… Mersin 5. Bölge işi için Evren’le görüşüp 22$ fiyat almıştım. Bu fiyatı hem bu işte, hem
de 1. Bölge işinde ortak hareket ettiğimiz firmalara bildirmiş, ihaleye teklifleri de buna göre
vermiştik. Şimdi bunu kabul etmiyor, en son 23,5 $ olarak teklif ediyorsunuz.
Bu etik değerler yakışır mı? Şimdi ben müşterek hareket ettiğimiz firmalara bunu nasıl izah
edebilirim? …”
(57) Belge 16: 3M’in etik ihbar hattına yapılan ihbarda;


(TİCARİ SIR)


(58) Belge 17: Özgürler’de bulunan el yazısı belgede;
“İlkay Erdem’li dönem:
…
Siemens olayı Amber
Ahmet Erkan Arıkan
İsmail Fetih Ürkmez
Ziya Eren Tütüncü
2003-2004 Maraş (TKS), Eskişehir (3M-Av), Ankara (3M-Av), Kayseri BB, Irak
2005-2006 (Mahşerin Beş Atlısı) … 3M
2009 17. Böl. Müd. bizim için kötü nokta →Kisan-Günsan →3M → Özgürler”
ifadeleri yer almaktadır.

12-46/1409-461

17/33
(59) Belge 18: Nezih Özgür’ün el yazısı notlarında;
“1) Kyl. 17. Böl. Müd. ref. malz. alımı hariç Kisan’a olan borcumuz, alacağımız
…
4) Kyl. 17. Böl. Müd. işinde Kisan ile olan anlaşmamız …”
(60) Belge 19: Özgürler’de bulunan 28.02.2011 tarihli ve “İBB ANADOLU YAKASI HİZMET İŞİ
İHALESİ NOTUDUR!” başlıklı belgede;
“1. Pisliğimi temizle. Adamlardan 150.000 TL farkı çıkar.
2. Şartnameyi değiştirmelisin.”
I.2.3.3. Kisan’da Bulunan Belgeler
(61) Kisan’da bulunan belgelerde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
Belge 20: “Karayolları 17. Bölge Yol Ağında Bulunan Yollarda Düşey Trafik İşaretleri
Yapılması /Ödeme Cetveli” başlıklı belgede;
“3M’e yapılan 2. hak ediş üzerine bizim 17’ye yaptığımız 2. ve 3. hak edişlerin Özgürler’e
aktarılması, ref malzemeler düşülmüştür. Ayrıca 17. Bölge’nin verdiği baş üstü kirişler de
düşüldü.
263.160,63 TL’lik ref malzeme bedeli 3M hesabına ödenecek.”
(62) Belge 21: 09.11.2009 tarihli el yazısı notlarda;
“İşin tutarı 2.899.427.08
Özgürler’e verilen tutar- %15 tenzilat 2.464.513.02
Fark brüt kar 434.915.06
Yapılan resmi mukavale masrafı 47.076.03
Yapılan diğer masraflar 100.000
287.839.03
Günsan’ın karı %33 94.986.88
Ödemiş olduğu avans 10.000
104.986.88”
(63) Belge 22: Kisan’da bulunan 20.04.2010 tarihli ve H. Ali Genç imzalı belgede;
“Sayın Yetkili,
Bölge Müdürlüğünüzce 20.04.2010 tarihinde yapılan ‘O-1, O-2, O-3 Otoyolları ve bağlantı
yollarında yatay trafik işaretlemesi yapılması’ işi ihalesinde 19.03.2010 tarihinde yapılan ve
3.475.180-TL yaklaşık bedelli ihaleye 2.085.913-TL teklif veren (yaklaşık maliyete göre %39
tenzilatla) SATRA firması, bu ihaleye daha önceki ihalenin %33 daha fazla keşfi olan
4.623.320-TL yaklaşık maliyetli bu ihaleye 1.611.193,20 TL (yaklaşık maliyete göre %65
tenzilatlı) teklif vermiştir. Bunu bilerek yapmıştır. Bu sizce doğru bir davranış veya
matematiksel bir hesap sonrası mı yapılmıştır? Burada bir oyun olduğunu görmüyor
musunuz? Bu firma daha önce bölgenin kapısının önünden dahi geçmeye cesaret
edemeyen, oyunun zavallı bir parçası olarak, evrak çıkartılarak, hesap hatası denecek
veyahut savunma verilmeyerek 2.ciye kalması sağlanacaktır.
12-46/1409-461

18/33
KİSAN, TRAFİK işaretleri dolayısı ile Ayhan ÖRS firması Karayolları 17. Bölge Müdürlüğünü
babasının çiftliği gibi görmekte, siz değerli yöneticilerini ise aptal, kendine bağlı
adamlarıymış gibi görmekte ve kullanmaktadır. Ne hikmetse, aşırı düşük teklif savunmasına
da teklif verdirmeyecek ya da eksik evrak yarattırarak kendisine bıraktıracaktır. Bunu
Karayolları ve belediyelerde yapmayı da alışkanlık haline getirmeye başlamıştır. Eksik evrak
veya yanlış yazımdan dolayı adı geçen firmayı elemeden, devletin menfaatine olan bu işin
yaptırılması lazımdır.
Siz sayın yetkililerin bir daha sıkıntı yaşamamak, değerli yöneticilerinizin de zarar
görmemeniz için adı geçen ahlaksız ve kanserli firmanın geçmişte olduğu gibi bölgenizi
yanlışa sürüklememesi (gerçek rekabet sağlanınca devletin ne kadar tasarruf yaptığını
gördünüz), çıkar ve menfaat ilişkilerine girip yanlış yapılmasını önlemelisiniz.
H. Ali Genç”
ifadeleri yer almaktadır.
I.2.3.4. Satra’da Bulunan Belgeler
(64) Satra’da bulunan belgelerde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
Belge 23: Satra’da bulunan, Tamer Karayiğit ismi ile yazılan ve tarihi olmayan belgede;
“Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nün 28/08/2009 tarihinde saat 14.00’de ihalesi yapılan
2009/103937 ihale kayıt numaralı “Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü Yol Ağında bulunan
Yollarda Yatay Trafik İşaretlemesi Yapılması” işinin ihalesi yapılmış ve işe birinci teklifi en
düşük teklif olarak 11.990.092,50 TL, Alka A.Ş. + Özgürler Ltd. Şti. İş ortaklığı, yine ikinci
teklifi ise Cleanosol A.Ş. + Ulukar A.Ş. + Kisan A.Ş. iş ortaklığı ise 12.200.891,25 TL olarak
vermişlerdir.
Ancak verilen tekliflerin her ikisi de çok yüksek olup idarenin aleyhine olmak üzere anlaşmış
görünmektedir…”
(65) Belge 24: Satra’da bulunan ve 01.09.2010 tarihinde Ulukar çalışanı Nisa Karahaliloğlu
tarafından Satra’nın yöneticisi Zeki Baran’a gönderilen e-postada;
“Sayın Zeki Baran dikkatine;
Sakarya Belediyesi ihalesi 03/09/2010 tarihindedir. Sizden ricamız hazırlayacağınız ihale
dosyasını yarın gün içerisinde tarafınızdan aldırabilir miyim?
Şimdiden teşekkür ediyoruz.”
(66) Belge 25: 2002 yılına ait ve Satra ile Ulukar arasında yapılan Sözleşme’de, Ulukar’ın
taahhüdünde olduğu belirtilen “KGM 4. Bölge Müdürlüğüne ait Anadolu Otoyolunun Ankara
Çevre Otoyolu ve Ankara-Gümüşova Kesiminde Termoplastik Boya ile Yatay İşaretleme”
işinin %50’sinin Satra’ya devri düzenlenmiştir.
I.2.4. Başvuruda Yer Verilen İhalelere İlişkin Tespitler
(67) Yapılan başvuruda, “muhtemel uyumlu hareketlerin gerçekleştiğinden şüphelenilen”
ihalelerin bir listesi sunulmuştur. 08.02.2012 tarihinde yapılan görüşmede, 3M vekili
tarafından bahse konu listenin pişmanlık başvurusu aşamasında olası bütün ihaleleri
gösterebilmek adına ihtiyatla hazırlandığı, bu nedenle soruşturma tarafı teşebbüslerin istekli
ya da ihaleyi kazanan firma durumunda olmadıkları ihalelerin de listede yer almış olabileceği
ifade edilmiştir. Dolayısıyla bu liste 3M malzemesinin kullanılmış olabileceği tüm ihaleleri
içermektedir.
12-46/1409-461

19/33
(68) Soruşturma sürecinde bu ihalelere ilişkin bilgiler ihaleleri düzenleyen idarelerden talep
edilmiştir. İlgili idareler tarafından gönderilen bilgiler aşağıda özetlenmektedir. Pişmanlık
başvurusunda, rekabetin ihlal edildiğinden şüphelenildiği belirtilen toplam 18 ihale
bildirilmiştir. Bu ihalelerden 7 adedine ilişkin herhangi bir bilgi sunulamamıştır. Kalan 11
ihalenin 7’sinde soruşturma tarafları geçerli teklif veren teşebbüslerden değildir. Bu ihaleler
şunlardır:
- 2008/18428 kayıt numaralı Ostim Girişi Köprülü Kavşak İnşaatı Yapım İhalesi,
- 2008/40786 kayıt numaralı Ayaş Yolu- Optimum Önü Orhan Bey Cad. Köprülü
Kavşağı İhalesi,
- 2008/41001 kayıt numaralı Ayaş Yolu- Şapka Devrimi Cad. Kesişimi Köprülü Kavşağı
İhalesi,
- 2008/42127 kayıt numaralı Kayseri’nin Muhtelif Yerlerinde Asfalt Serme, Sıkıştırma,
Bakım, Yarma ve Nakliye Yapım İhalesi,
- 2009/56678 kayıt numaralı Kayseri’nin Muhtelif Yerlerinde Asfalt Kaplama İhalesi,
- 2005/226070 kayıt numaralı Altyapı Aktarımları ve Köprülü Kavşak İnşaatı İhalesi,
- 2005/225016 kayıt numaralı Üstyapı İnşaatı İhalesi.
(69) 2008/34390 kayıt numaralı ve Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları Limanlar ve Hava
Meydanları İnşaat Genel Müdürlüğü tarafından yapılan ihalede ise soruşturma taraflarından
biri teklif vermiş olmakla birlikte, ihaleyi soruşturma tarafı olmayan Çelikler Taahhüt İnşaat
ve Sanayi A.Ş. kazanmıştır.5
(70) Dolayısıyla soruşturma tarafı olan teşebbüslerden biri tarafından kazanılan üç ihale
kalmaktadır:
- 2008/154858 kayıt numaralı Düşey Trafik İşaretlemesi Yapılması İhalesi
(71) Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nün yol ağında bulunan yollar için yapılan ihalede
soruşturma taraflarından Özgürler ile Kisan- Günsan ortak girişimi geçerli teklifte bulunmuş,
ihale Kisan-Günsan ortak girişimi tarafından kazanılmıştır. Taşeron kullanılmayan ihalede
yaklaşık maliyet 4.840.945,83 TL, sözleşme bedeli 2.899.427,08 TL, tenzilat oranı %40,3
olarak gerçekleşmiştir.
- 2008/181195 kayıt numaralı Düşey Trafik İşaretlemesi Yapılması İhalesi
(72) Avrupa Otoyolu Kınalı- D100 bağlantı yolu üzerindeki Silivri L tipi cezaevi kavşağı için
düzenlenen ihaleye geçerli teklif veren 5 firmadan dördü (Günsan, Özgürler, Ulukar, Kisan)
soruşturma tarafıdır. İhale Kisan tarafından kazanılmıştır. İhalenin yaklaşık maliyeti
392.513,08 TL, sözleşme bedeli 181.264,85 TL olup yaklaşık maliyet üzerinden %53,8
oranında tenzilat yapılmıştır.

- 2008/82954 kayıt numaralı ihale
(73) KGM 13. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan ihaleye Kisan, Günsan, Satra ve Özgürler’in
aralarında bulunduğu 6 firma geçerli teklif sunmuştur. Kisan’ın kazandığı ihale kapsamında

5

12-46/1409-461

20/33
taşeron kullanılmamıştır. İhalenin yaklaşık maliyeti 890.554 TL, gerçekleşen sözleşme
bedeli 876.000 TL’dir. Buna göre tenzilat oranı ise %1,6’dır.
(74) Bu üç ihaleden 2008/154858 sayılı ihale dışındaki ikisiyle ilgili olarak soruşturma sürecinde
yapılan yerinde incelemelerde herhangi bir belge bulunamamıştır.
(75) Yukarıda yer verilen ihalelere ilişkin bilgilerin özetlendiği tablo aşağıda sunulmuştur.
Tablo 2: Pişmanlık Başvurusunda İşaret Edilen İhalelere İlişkin Özet Bilgiler
İhale Kayıt No Geçerli Teklif Veren
Soruşturma Tarafı Var mı?
Yüklenici Soruşturma Tarafı
mı?
Tenzilat Oranı (%)
2008/18428 Yok Hayır 28,6
2008/40786 Yok Hayır 12,34
2008/41001 Yok Hayır 2,8
2008/42127 Yok Hayır 48,3
2009/56678 Yok Hayır 11,1
2008/154858 Var Evet 40,3
2008/181915 Var Evet 53,8
2005/226070 Yok Hayır 37,4
2005/225016 Yok Hayır 38,6
2008/82954 Var Evet 1,6
2008/34390 Var Hayır İhale bedeli belirlenen
yaklaşık maliyetin
üzerindedir.
I.2.5. Savunmalar
I.2.5.1. 3M Adına Yapılan Savunmalar
(76) 3M’in savunmalarında;
- 3M tarafından başvuru kapsamında sunulan belgelerin soruşturmayı tetiklemek için
yeterli olduğu, Soruşturma Heyeti’nin Pişmanlık Yönetmeliği’nin 6(1)(a) maddesini hatalı
uyguladığı, ihlalin gerçekleşmiş olduğu iddia edilen tek ihalenin 3M tarafından bilfiil
bildirildiği, 3M’in tüm süreç boyunca iyi niyetli olarak aktif işbirliği yapmaya devam ettiği,
bu bağlamda Soruşturma Heyeti’nin 3M’in pişmanlık başvurusunun reddedilmesi
gerektiği yönündeki görüşünün hatalı olduğu,
- Aleyhte delil olarak kullanılan belgelerden hiçbirinin olası bir rekabet hukuku ihlalini tespit
etmediği ve bu yönde delil teşkil etmediği,
- Soruşturma Heyeti’nin ihlal tespit ettiği tek ihalenin 2008/154858 sayılı ihale olduğu,
3M’in ihaleyi kazanmadığı, ihaleye teklif dahi sunmadığı,
- 3M tarafından ibraz edilen bütün belgeleri inceleyen Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın
dosyayı işlemden kaldırdığı ve ceza davası aşamasına geçilmediği,
- Soruşturma Raporu’nda 3M’in ihlale zorlayan teşebbüs olduğu iddiasının dayanaklarına
yer verilmediği
hususları ifade edilmiştir.
I.2.5.2. Özgürler Adına Yapılan Savunmalar
(77) Özgürler’in savunmalarında;
- Özgürler’in 17. Bölge ihalesini taşeron olarak gerçekleştirdiği iddiasının gerçeği
yansıtmadığı, Özgürler’in sadece Kisan’ın stokunda bulunmayan ürünlerin Kisan’a
satışını gerçekleştirdiği,
12-46/1409-461

21/33
- İhaleye ilişkin olarak kurulacak bir kartelin ancak ihale öncesi kurulması halinde
mümkün olabileceği,
- Pazarın ağırlıklı işleyişinin kamu tarafından açılacak ihalelere bağlı olduğu bir pazarda
uzun süreli stok taşıma ve finansman gücüne sahip olmayan teşebbüslerin
birbirlerinden ürün almalarının normal olduğu,
- KGM 17. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan 2008/154858 sayılı ihaleye ilişkin sürecin
iddiada belirtilenden bütünüyle farklı bir şekilde cereyan ettiği,
- Özgürler’in ihaleyi kazansaydı elde edeceği miktardan daha yüksek bir kazanç elde
edeceği iddiasının yersiz olduğu,
- Rekabet hukukunda, ceza hukukunda geçerli olan makul bir şüphenin ötesinde ispat
aranmamakla birlikte, olasılıklar dengesi olarak adlandırılan ispat standardından daha
yüksek bir standart benimsenmesi gerektiği, Rapor'da yer verilen tek belge olan
pişmanlık başvurusunun bir irade uyuşmasının varlığını göstermek açısından yeterli
kabul edilemeyeceği,
- Pişmanlık başvurusunda yer alan 3M ve Kisan-Günsan Ortaklığı’nın Özgürler’i teklifini
geri çekmeye ikna etmeye çalışmış olabileceği ve resmi görevlinin telkini sonucu
itirazını mahkemeye taşımamaya ikna olduğu gibi ifadelerin rivayet niteliğinde oldukları
ve bu hususa ilişkin olarak pişmanlık başvurusu ve 3M’e yapılan ihbarın çeliştiği,
- Reflektif malzeme tutarının ihaleler bakımından temel maliyet kalemi olmadığı,
otomotiv sektöründeki yetkili satıcılara benzer şekilde ve sağlayıcı 3M’in alıcılara eşit
işlem yapma yükümlülüğünde olduğu, kendileri üretimde bulunmayan teşebbüslerin
reflektif malzeme fiyatları konusunda bir araya gelmelerinin hiçbir anlamı bulunmadığı,
burada sağlayıcının kendi fiyatını ilan etmesinin ötesinde bir durum söz konusu
olmadığı ve görüşmelere rekabeti kısıtlayıcı bir amaç atfedilemeyeceği,
- Bilginin rekabete duyarlı bilgi olmadığı, sağlayıcının eş zamanlı olarak alıcılarına
verdiği fiyatların, nihai teklifin belirlenmesi aşamasındaki etkisine bakılması gerektiği,
reflektif malzeme tutarının, toplam ihale bedelinin sadece küçük bir bölümünü
oluşturduğu ve bu bağlamda 3M'in alıcısı olan müvekkil ve diğer şirketlerin aynı
maliyetle alım yapmalarının rekabeti kısıtlayıcı herhangi bir etkisi bulunmadığı
hususları ifade edilmiştir.
I.2.5.3. Kisan Adına Yapılan Savunmalar
(78) Kisan’ın savunmalarında;
- Özgürler’in 17. Bölge ihalesini taşeron olarak gerçekleştirdiği iddiasının gerçeği
yansıtmadığı, Özgürler’in sadece Kisan’ın stokunda bulunmayan ürünlerin Kisan’a
satışını gerçekleştirdiği,
- İhaleye ilişkin olarak kurulacak bir kartelin ancak ihale öncesi kurulması halinde
mümkün olabileceği,
- Pazarın ağırlıklı işleyişinin kamu tarafından açılacak ihalelere bağlı olduğu bir pazarda
uzun süreli stok taşıma ve finansman gücüne sahip olmayan teşebbüslerin
birbirlerinden ürün almalarının normal olduğu,
- 3M tarafından pişmanlık başvurusu kapsamında sunulan 7 adet belgenin hiçbir anlam
ifade etmediği,
12-46/1409-461

22/33
- Raporda bilgi değişimi yaptıklarına kanaat getirilen firmalar arasında Kisan’ın yer
almadığı,
- Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nün ilgili ihalesinde Özgürler’in belgelerinin yetersiz
olmasından dolayı elenmesi üzerine idareye yasal şikâyet başvurusunda bulunması
nedeniyle bu aşamada tarafların anlaşmış olduklarını söylemenin ticari hayatın
gerçekliğine aykırı olduğu
hususları ifade edilmiştir.
I.2.5.4. Günsan Adına Yapılan Savunmalar
(79) Günsan’ın savunmalarında,
- Özgürler’in 17. Bölge ihalesini taşeron olarak gerçekleştirdiği iddiasının gerçeği
yansıtmadığı, Özgürler’in sadece Kisan’ın stokunda bulunmayan ürünlerin Kisan’a
satışını gerçekleştirdiği,
- İhaleye ilişkin olarak kurulacak bir kartelin ancak ihale öncesi kurulması halinde
mümkün olabileceği,
- Pazarın ağırlıklı işleyişinin kamu tarafından açılacak ihalelere bağlı olduğu bir pazarda
uzun süreli stok taşıma ve finansman gücüne sahip olmayan teşebbüslerin
birbirlerinden ürün almalarının normal olduğu,
- Soruşturma bildirimi ve ekinde gönderilen belgeler değerlendirildiğinde, Günsan
hakkındaki objektif ihalelerde danışıklı hareket iddiasını doğrulayacak nitelikte belge
olmadığı
hususları ifade edilmiştir.
I.2.5.5. Ulukar Adına Yapılan Savunmalar
(80) Ulukar’ın savunmalarında;
- 3M’in pişmanlık başvurusunun gerekli koşulları taşımadığının anlaşıldığı, esas
uyuşmazlığın Özgürler ile 3M arasında yaşandığı, bu uyuşmazlıkta ve 3M tarafından
yaratılan tekel ortamında Ulukar’ın bir katkısının bulunmadığı,
- 3M’in diğer firmalara istediği fiyattan malzeme satma hakkının saklı olduğu, 11.08.2006
tarihli toplantı tutanağı olan Belge 10’daki fiyatların tek başına bilgi mahiyetinde de olsa
rekabeti sınırlayıcı olmadığı,
- Belge 24’ün bir ortak girişimin ön çalışması olabileceği, bunun yan teklifle alakasının
olamayacağı, söz konusu ihalede ciddi oranda tenzilat yapıldığının görüleceği, ayrıca
istenen boyanın doğrudan Ulukar’dan temin edildiği ve Ulukar’ın Satra ile hiçbir ticari
ilişkisinin olmadığı
hususları ifade edilmiştir.
I.2.5.6. Satra Adına Yapılan Savunmalar
(81) Satra’nın savunmalarında, Belge 24’ün kendileri tarafından dikkate alınmadığı, Sakarya
Büyükşehir Belediyesi’nin ihalesine teklif sundukları, ancak üretici belgesi olmaması
sebebiyle teklifin değerlendirme dışı kaldığı, geçerli üç teklif bulunmadığı için idare
tarafından yapılması gerekenin ihaleyi iptal etmek olduğu, iptal edilmedi ise bunun
sorumluluğunun idare yetkililerinde olduğu ifade edilmiştir.

12-46/1409-461

23/33
I.2.5.7. Makimsan Adına Yapılan Savunmalar
(82) Makimsan’ın savunmalarında trafik işaretlemesi işi ile ilgili Makimsan olarak katıldıkları tek
ihalenin KGM 5. Bölge Müdürlüğü’nün 09.11.2001 tarihli “Tarsus ayrımı Pozantı Otoyolu Üst
Yapı ve Termoplastik İşi” ihalesi olduğu, bu ihaleye Makimsan ile birlikte 11 firmanın teklif
verdiği, bu firmalar içinde Makimsan’la müşterek hareket ettiği iddia edilen Satra firmasının
bulunmadığı, ihalenin Makimsan’da da kalmadığı ve iptal edildiği ifade edilmiştir.
I.2.6. Gerekçe ve Hukuki Dayanak
(83) İhale, mal veya hizmetlerin tahsisinin, önceden belirlenen kurallar çerçevesinde alıcılar veya
satıcılar arasındaki fiyat rekabetine göre yapıldığı bir sistemi ifade etmektedir. Birçok ülkede
olduğu üzere, şeffaflık, etkinlik gibi nedenlerle kamu alım ve satımlarında, istisnalar olmakla
birlikte, temel prensip ihale yönteminin kullanılmasıdır. Kamunun ihtiyacı olan mal veya
hizmetlerin en uygun fiyat ve kalitede temin edilebilmesi için alım sürecinde rekabetin
sağlanması, ihalelerin temel ilkeleri arasında sayılmaktadır. Nitekim 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5. maddesinde de rekabet ilkesi yer almaktadır. Bununla
birlikte, teşebbüsler kendi aralarında yaptıkları anlaşmalar ile ihalelerde ortak hareket
ederek, ihale fiyatının tespiti, ihale ve bölge paylaşımı gibi bazı eylem ve uygulamalarda
bulunabilmektedir. Bu uygulamalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilmektedir.
(84) Büyük ölçüde bir ihale pazarı niteliği taşıyan ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
eylemlerinin bu kapsamda ihlal oluşturup oluşturmadığı hususu, başvuruda sunulan belgeler
ve yerinde incelemelerde elde edilen belgeler başlıkları altında aşağıda değerlendirilmiştir.
I.2.6.1. Başvuruda Sunulan Belgeler
(85) Pişmanlık başvurusunda Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan 2008/154858
kayıt numaralı ihaleye dikkat çekilmektedir: “6 Ağustos 2009 tarihinde etik konularında ihbar
yapan bir kişi 3M Amerika’ya sunduğu raporunda Karayolları Genel Müdürlüğü 17. Bölge
ihalesine ilişkin bir takım iddialarda bulunmuştur. İfadeye göre Karayolları Genel Müdürlüğü
17. Bölgede açılan bir ihaleye danışıklı katılım sağlanmış olabileceği belirtilmiştir. Kurulan
düzenek uyarınca 3M Türkiye ve Kisan Trafik - Günsan Trafik iş ortaklığının yaklaşık 2
milyon TL ile en düşük teklif sahibi olan Özgürler’i teklifini geri çekmeye ikna etmeye
çalışmış olabileceği; Kisan-Günsan’ın yaklaşık 2,9 milyon TL olan teklifi ile ihaleyi
kazanmasını sağlamak üzere iki teklif arasındaki farka tekabül eden yaklaşık 900.000 TL
kar payının bu üç şirket arasında paylaşılması kararını almış olabilecekleri bildirilmiştir.
 17. Bölge ihalesi için dört şirket teklifte bulunmuştur: Özgürler (en düşük teklif veren ve
başlangıçta ihaleyi kazanan), Ulukar (ikinci en düşük teklif veren); Kisan-Günsan
(üçüncü en düşük teklif veren ve nihai durumda ihaleyi kazanan) ve Yimtaş Mühendislik
İnş Turizm Metal San. ve Tic. A.Ş.
 24 Kasım 2008 ve 3 Şubat 2009 tarihleri arasında bir noktada, Özgürler ve Ulukar
diskalifiye edilmiştir. 3 Şubat 2009 tarihinde, Kisan-Günsan ortaklığının teklifi kabul
edilmiştir.
 Ardından, Özgürler; Kisan-Günsan için ihale konusu işi yapmak için taşeron olarak
tutulmuştur. Bu sözleşme ile Özgürler, ihaleyi kazanmış olsaydı elde edeceği miktardan
çok daha yüksek bir bedel kazanabilecektir.
 Yukarıda sağlanan bilgiler haricinde, bu iddiaları doğrulayacak başka bir belge
bulunmamaktadır. Ayhan Örs ihaleye fesat karıştırıldığı iddialarını reddetmiş ve Özgürler
12-46/1409-461

24/33
ve Ulukar’ın eksik veya hatalı evrak sundukları için elendiklerini belirtmiştir ki, Özgürler
de bu durumu teyit etmiştir.
 Özgürler ihale sürecine itirazda bulunmayı düşündüğünü belirtmiş, ancak bir resmi
görevlinin kendisine bir şekilde itirazını mahkemeye taşıyabileceğini ancak bunun yerine
projede çalışmasının mümkün olabileceğini belirtmiş olduğunu ifade etmiştir.
 Sonuç olarak Özgürler ihale sürecinde herhangi bir itirazda bulunmamış, Kisan-Günsan
ortaklığı taşeron olarak işaretlerin kurulum işini Özgürler’e vermiştir.”
(86) Başvuruda sözü edilen ve 3M Amerika etik hattına yapılan başvuruya ise Belge 16’da yer
verilmektedir. Belgede;


(TİCARİ SIR)


ifadeleri yer almaktadır.
(87) Anılan ihalenin yaklaşık maliyeti 4.840.946 TL olarak belirlenmiştir. İhaleye 4 istekli teklif
sunmuştur. Bu teklifler sırasıyla aşağıdaki gibidir:
1- Özgürler: 2.016.602 TL
2- Ulukar: 2.765.941 TL
3- Kisan-Günsan Ortaklığı: 2.899.427 TL
4- Yimtaş İnşaat: 3.700.315 TL
(88) Kamu İhale Kurumu (KİK) kayıtlarında ihalenin Kisan tarafından kazanıldığı görülmekle
birlikte, ihaleye Kisan-Günsan ortaklık olarak katılmıştır. Ulaştırma Bakanlığı 17. Bölge
Müdürlüğü’nün “Kesinleşen İhale Kararı” konulu yazısında ihalenin Kisan-Günsan
ortaklığında kaldığı ifade edilmektedir. İhalede en düşük teklifi veren Özgürler’in teklifi
geçersiz sayılmıştır (Ulukar eksik evrak nedeniyle ilk aşamada elenmiştir). Bu çerçevede
iddialar;
 İdarenin 883 bin TL fazla bedel ödediği,
 İhaleye konu işin bir bölümünün en düşük fiyatı teklif eden Özgürler tarafından
taşeron olarak yapıldığı
hususlarını içermektedir.
(89) Özgürler’in savunmasında bu ihaleye ilişkin sürecin iddiada belirtilenden bütünüyle farklı bir
şekilde cereyan ettiği belirtilmektedir. İhaleden sonra idarenin 11.11.2008 tarihli yazısı ile
Özgürler’den aşırı düşük teklif savunması istediği, Özgürler’in savunma yaptığı ve ihalenin
Özgürler’de kaldığı, ancak daha sonra idare tarafından Özgürler’in iş bitirme belgesinin
uygun olmadığı gerekçesi ile düzeltici işlem yapılması sonucu ihalenin Kisan’da kaldığının
belirtildiği ifade edilmekte ve Özgürler’in 13.02.2009 ve 18.02.2009 tarihli yazıları ek olarak
sunulmaktadır. 18.02.2009 tarihli yazıda, Özgürler’in bir sonraki teklifle aradaki 882.825
TL’lik fark nedeniyle kamu menfaati bulunduğuna da dikkat çekerek, elenme gerekçesi
olarak gösterilen hususları detaylı olarak açıkladığı görülmektedir. Başvuru idarenin
12-46/1409-461

25/33
27.02.2009 tarihli yazısı ile reddedilmiştir.
(90) Savunmada ayrıca, ihale konusu işi Özgürler’in taşeron olarak gerçekleştirdiği iddiasının da
gerçeği yansıtmadığı, Özgürler’in sadece söz konusu işin gerçekleştirilmesi için gerekli olan
ancak Kisan’ın stokunda bulunmayan ürünlerin Kisan’a satışını gerçekleştirdiği, kesin
hakediş yazısından da görüleceği üzere arazideki altyapı çalışmaları ve montajların Kisan
tarafından yapıldığı, Özgürler’in yaptığı işin mamul malzeme temini ve satışı olduğu,
sektördeki firmaların zaman zaman temsilcisi olduğu bitmiş ürün ve hammaddeleri
piyasadan veya birbirlerinden olağan şekilde fatura karşılığında temin ettikleri, dolayısıyla
ortada bir taşeronluk ilişkisi değil, sadece bir ürün satışının söz konusu olduğu ifade
edilmektedir.
(91) Kisan’ın ilk yazılı savunmasında ise aynı ihaleye ilişkin olarak işin Kisan’da kalması
kesinleştikten sonra işin levha imalatı kısmının 3M firmasına verildiği, 3M’in de kendi ürünü
olan reflektif malzemenin kullanılması kaydıyla işi Özgürler’e verdiği, ancak 3M kendi
içindeki problemler nedeniyle işi yarım bıraktığı için işe Özgürler ile direkt devam edildiği, bu
tür olayların ticaret hayatının her aşamasında gerçekleşebileceği ifade edilmektedir.
(92) 13.01.2012 tarihinde Özgürler yetkilileri ile anılan teşebbüsün talebi üzerine Kurumumuzda
bir toplantı yapılmıştır. Toplantıda teşebbüs yetkilileri tarafından “Karayolları 17. Bölge
Müdürlüğünün Yol Ağında Bulunan Yollarda Düşey Trafik İşaretlemesi Yapılması İşi Kesin
Hesabı” başlıklı belge sunulmuştur. Belgede aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
Belge 26: “TCK 17. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ KİSAN ORTAK HESAPLAR
Sözleşme bedeli (H) : 2.899.427,08 TL
Keşif ilavesi (%19,49) : 564.970,58 TL
Toplam iş miktarı (A) : 3.464.397,66 TL
(idareye yapılan)

1- 3M’le yapılan hakedişler (KDV’siz)
1 no’lu hakediş bedeli : 712.000,00
2/1 no’lu hakediş bedeli : 240.000,00
2/2 no’lu hakediş bedeli : 247.311,11
3M’e yapılan toplam hakediş : 1.199.311,11

2- Kisan’la yapılan hakedişler
3 no’lu hakediş bedeli : 528.989,05
4 no’lu hakediş bedeli : 190.181,75
5 ve kesin nolu hakediş bedeli : 164.725,47
Kisan’la yapılan toplam hakediş : 883.896,27

YAPILAN TOPLAM İŞ MİKTARI (B): 2.083.207,38
İHALEYE VERDİĞİMİZ TEKLİF (C): 2.016.602,24
KULLANILAN 3M REFLEKTİF TUTARI (D) : 419.706,62
TOPLAM KESİLEN FATURA (B+D)=E : 2.502.914,00
FARK (YAPILAN İŞ) (A-E)=F : 961.483,66
[(KİSAN+GÜNSAN)-ÖZGÜRLER]
TEKLİFLER ARASI FARK (H-C)=G : 882.824,84”
(93) Özgürler tarafından yapılan açıklamalara göre ihale 2.899.427,08 TL bedelle Kisan
tarafından kazanılmıştır. İdarenin yetkisi kapsamında bu bedele %19,49’luk bir keşif ilavesi
12-46/1409-461

26/33
yapılmıştır. İhale edilen iş kapsamında Kisan kendi levha ve üretim tesisi olmadığından bu
kalemlerde diğer firmalardan teklif almış ve en düşük teklifi veren Özgürler’den mal temin
etmiştir. Bu hizmet karşılığında Özgürler 883.896,27 TL’lik kısmı Kisan’a, 1.119.311,11
TL’lik kısmı 3M’e fatura edilmek üzere toplam 2.083.207,38 TL’lik hakediş gerçekleştirmiştir.
(94) Kisan’da bulunan Belge 21’de ise aynı ihaleye ilişkin olarak şu ifadeler yer almaktadır:
“İşin tutarı 2.899.427.08
Özgürler’e verilen tutar- %15 tenzilat 2.464.513.02
Fark brüt kar 434.915.06
Yapılan resmi mukavale masrafı 47.076.03
Yapılan diğer masraflar 100.000
287.839.03
Günsan’ın karı %33 94.986.88
Ödemiş olduğu avans 10.000
104.986.88”
(95) Belgede yer alan ifadelere ilişkin olarak Kisan’dan açıklama istenilmiştir. Cevabi yazıda
“Özgürler’e verilen tutar- %15 tenzilat” ibaresinin işin malzeme temini içeren %85’lik
kısmının Özgürler’e yaptırılmasını ifade ettiği, Kisan’ın ise montaj ve saha çalışmasını
yaptığı belirtilmiştir.
(96) Pişmanlık başvurusunun ekinde yer alan bir diğer belgede 17. Bölge ihalesinde 3M’in trafik
işaretleri işinde Özgürler ile, kaldırım işaretlemesi işinde Kisan ile çalışacağı belirtilmektedir.
İhaleye ilişkin rakamlardan da görüldüğü gibi 419.706,62 TL’lik 3M reflektif malzemesi
kullanılmış olmasına karşın, 3M’e yapılan toplam hakediş 1.199.311 TL’dir.
(97) Pişmanlık başvurusunda Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nün anılan ihalesi dışında 2.
Bölge ve 13. Bölge Müdürlükleri ihalelerine ilişkin iddialara da yer verilmektedir. 2. Bölge
ihalesine ilişkin olarak başvuruda şu ifadeler yer almaktadır:
“Örs’ün yapmış olduğu bir başka açıklamaya göre, kendisinin yanı sıra, Seltra ve İlkay
Erdem aracılığıyla 3M Türkiye, Karayolları Genel Müdürlüğü İkinci Bölge’de (İzmir)
gerçekleştirilen trafik ihalesinde de mevzuata uygun hareket edilmemiş olabileceği şüphesi
doğmuştur. Örs; Kisan Trafik ve Seltra’nın ihale için ayrı ayrı teklifte bulunduğunu ve
Seltra’nın en düşük teklifi vererek ihaleyi kazandığını belirtmiştir. Akabinde, ihaleyi açan
kurum Seltra’dan düşük teklifini doğrulayacak bir mektup talep ettiğinde, 3M Türkiye ve
Kisan Trafik, Seltra’nın talep edilen evrakı sunmamasını salık vermişlerdir. Böylelikle
Seltra ihaleden elenmiş ve ihale ikinci en düşük teklifi veren Kisan Trafik’e bırakılmıştır.
Bunun karşılığında, Seltra’ya, ihale kendisinde kalmış olsaydı elde edeceğinden fazlası
verilmiş ve Örs’ün ifadesine göre, “herkes mutlu sona ulaşmıştır”.
Örs ve 3M Türkiye’nin ihaleyi Seltra ile ve Seltra’sız hesapladıklarına delalet edecek ve
Örs’ün ifadelerini doğrulayabilecek el yazısı ile yazılan bir belge görülmüştür. İddiaları
doğrulayacak ya da destekleyecek başka bir bilgi saptanamamıştır.”
(98) Söz konusu ihaleye ilişkin olarak pişmanlık başvurusunda ihale kayıt numarası ya da ihaleyi
detaylandıran herhangi bir bilgi sunulamamış, soruşturma sürecinde de bu hususa ilişkin
olarak herhangi bir belge elde edilememiştir. Başvuruda atıf yapılan belge de ihlale işaret
eder herhangi bir nitelik taşımamaktadır.
(99) Pişmanlık başvurusunda “Örs’ün ifadeleri, KGM 13. Bölge (Antalya) ihalesinde de benzer bir
düzeni işaret etmektedir. Ancak iddiaları doğrulayacak ya da destekleyecek başka bir bilgi
12-46/1409-461

27/33
saptanamamıştır.” ifadesi yer almaktadır. Anılan ihaleye ilişkin olarak, yapılan yerinde
incelemelerde herhangi bir belgeye ulaşılamamıştır. Ancak başvuru ekinde yer verilen ve
şüpheli olabileceği ifade edilen ihaleler listesinde anılan bölge idaresi tarafından yapılan bir
ihale (2008/82954) de yer almaktadır.
(100) 2008/82954 kayıt numaralı ihaleye Kisan, Günsan, Satra ve Özgürler’in de aralarında
bulunduğu 6 firma geçerli teklif sunmuştur. İlgili idare tarafından gönderilen yazıda ihale
sürecinde herhangi bir iptal ya da erteleme olmadığı ve taşeron kullanılmadığı ifade
edilmektedir. İhalede soruşturma taraflarından Ulukar ve Seltra geçersiz teklif sunmuştur.
Seltra’nın geçersiz sayılan teklifi 1.389.750 TL olup, bu bedel ihaleyi kazanan Kisan’ın
teklifinden yüksektir. Ulukar ise iki adet teklif mektubu sunmuş ve teklifinde birim fiyat
analizine yer vermemiştir. Kisan’dan daha düşük teklif veren ve teklifi geçersiz sayılan iki
teşebbüs soruşturma tarafı değildir. İhalenin yaklaşık maliyeti 890.554 TL, gerçekleşen
sözleşme bedeli 876.000 TL’dir. Buna göre tenzilat oranı ise %1,6’dır. Pişmanlık
başvurusunda yukarıda yer verilen 17. Bölge Müdürlüğü ihalesinde yer alan düzeneğin 13.
Bölge Müdürlüğü ihalesinde de işletilmiş olabileceği iddia edilmiştir. Ancak yukarıda yer
verilen sürecin herhangi bir paralellik taşımadığı görülmektedir.
I.2.6.2. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
2010/128591 kayıt numaralı Termoplastik Yol Çizgi Boyası Alımı İhalesi
(101) Belge 24’de sözü edilen ihale Sakarya Büyükşehir Belediyesi tarafından 03.09.2010
tarihinde düzenlenmiştir. Aralarında Satra ve Ulukar’ın da bulunduğu üç firma ihale için
yeterlilik başvurusunda bulunmuş ancak teklif sadece Ulukar tarafından yapılmıştır. 90.300
TL yaklaşık maliyetli ihale 75.600 TL ile Ulukar lehine sonuçlanmıştır. İhalede yaklaşık
maliyete göre %16,2 oranında tenzilat yapılmıştır.
(102) Bu belgeye ilişkin Satra’nın ilk yazılı savunmasında “Belgenin Satra’da bulunan ve Ulukar
tarafından gönderilen e-posta olduğu, bu e-postanın Satra tarafından dikkate alınmadığı,
Satra’nın Sakarya Büyükşehir Belediyesi’nin ihalesine teklif sunduğu ancak üretici belgesi
olmaması sebebiyle teklifinin değerlendirme dışı kaldığı, geçerli üç teklif bulunmadığı için
idare tarafından yapılması gerekenin ihaleyi iptal etmek olduğu, iptal edilmedi ise bunun
sorumluluğunun idare yetkililerinde olduğu” ifade edilmektedir.
(103) Belgeye ilişkin olarak Ulukar’ın ilk yazılı savunmasında ise “belgenin bir ortak girişimin ön
çalışması olabileceği, bunun yan teklifle alakasının olamayacağı, söz konusu ihalede ciddi
oranda tenzilat yapıldığının görüleceği, ayrıca istenen boyanın doğrudan Ulukar’dan temin
edildiği ve Ulukar’ın Satra ile hiçbir ticari ilişkisinin olmadığı” ifade edilmektedir.
(104) Söz konusu ihalenin özelliği mal alımı konulu bir iş olup, ilansız şekilde düzenlenmiş
olmasıdır. 4734 sayılı Kanun’un 21. maddesi; “İlan yapılmayan hallerde en az üç istekli
davet edilerek, yeterlik belgelerini ve fiyat tekliflerini birlikte vermeleri istenir.” şeklindedir.
İlgili idare tarafından gönderilen bilgilere göre 2010/128591 kayıt numaralı ihale anılan
madde çerçevesinde pazarlık usulüyle ve ilansız olarak yapılmıştır. Dolayısıyla mevzuat
gereği en az üç isteklinin ihaleye davet edilmesi gerekmektedir. Belgede yer alan ifadeler bu
kapsamda değerlendirildiğinde, Ulukar’ın üç istekli şartının yerine getirilmesi için Satra’dan
ihale dosyasını istemiş olabileceği anlaşılmaktadır. Nitekim ihale dosyasında Satra’nın teklif
zarfında adının olması ancak fiyat teklifinde bulunmaması bu düşünceyi
kuvvetlendirmektedir.
(105) Bu çerçevede Kurumumuzun internet sitesinde yayınlanmış olan “Kamu Alımlarında Yan
Teklif Uygulamasına İlişkin Açıklama”da da yer verildiği gibi formaliteyi ikmal anlamında da
12-46/1409-461

28/33
olsa yan teklifin yasak olduğu hatırlatılmalıdır. 2010/128591 kayıt numaralı ihalede Ulukar’ın
kazandığı ihalede Satra tarafından yan teklif verilmiş olabileceği görülmekle ve rekabeti
sınırlayıcı bir anlaşmanın varlığı konusunda şüphe uyanmakla birlikte, belgenin 4054 sayılı
Kanun kapsamında bir anlaşmanın varlığını tespit edebilmek için yeterli olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
2009/103937, 2010/32334 ve 2010/19130 kayıt numaralı Yatay Trafik İşaretlemesi İhaleleri
(106) İhaleler KGM 17. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılmıştır. KİK verilerine göre 2009/103937
sayılı ihale 28.08.2009 tarihinde yapılmış ancak, KGM’nin talebi üzerine ilgili idarece
25.01.2010 tarihinde iptal edilmiştir. Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nden bilgi talep
edilmesi üzerine gönderilen cevabi yazıda ve yetkililerle yapılan görüşmede;
 Söz konusu ihalenin yaklaşık maliyetinin 15.501.852,50 TL olduğu, ihale için 16
firmanın dosya aldığı ancak 3 isteklinin teklif sunduğu,
 Alka - Özgürler İş Ortaklığı’nın 11.990.092,50 TL ve Cleanosol A.Ş. - Ulukar - Kisan
İş Ortaklığı’nın 12.200.891,25 TL teklif sundukları,
 İhaleye ilişkin olarak bazı ihbarların geldiği, Tamer Karayiğit tarafından yapılan
ihbarın da bu kapsamda değerlendirildiği,
 KGM Teftiş Kurulu tarafından ihbarlar hakkında inceleme yapıldığı ve KGM’nin
talebi doğrultusunda ihalenin iptal edildiği,
 İptal edilen ihale konusu iş için 2010 yılı içinde 2010/19130 ve 2010/32334 ihale
kayıt numaraları ile iki ayrı ihale yapıldığı
ifade edilmiştir. Ulaştırma Bakanlığı Teftiş Kurulu tarafından yapılan inceleme sonucunda
“diğer bölge müdürlüklerinde yapılan ihalelerde oluşan teklif fiyatlarının daha düşük olması,
rekabet ilkesinin daha iyi seviyede sağlanması ve muhtemel kamu zararının oluşmaması”
bakımından ihale iptal edilmiş ve bu ihalenin yerine 2010/32334 ve 2010/19130 kayıt
numaralı ihaleler yapılmıştır.
(107) O-1, O-2, O-3 otoyolları ve bağlantı yolları için yapılan 2010/32334 sayılı ihaleye Ulukar,
Kisan ve Özgürler’in aralarında bulunduğu 5 firma geçerli teklif vermiştir. İhalenin yaklaşık
maliyeti 4.623.320 TL, sözleşme bedeli 1.960.747,80 TL olup, yaklaşık maliyet üzerinden
%57,5 oranında tenzilat yapılmıştır. İhaleyi Kisan kazanmıştır.
(108) O-4 otoyolu ve bağlantı yolları için yapılan 2010/19130 sayılı ihaleye geçerli teklif veren üç
firmadan ikisi Kisan ve Satra’dır. İhalenin yaklaşık maliyeti 3.475.180 TL, sözleşme bedeli
1.339.846,40 TL olup, yaklaşık maliyet üzerinden %61,4 oranında tenzilat yapılmıştır.
İhaleyi Kisan kazanmıştır.
(109) Bu ihalelerle ilgili belgeler Belge 22 ve Belge 23’dür. Belge 23’ün Satra tarafından yazıldığı
ve idareye gönderildiği, KGM Teftiş Kurulu’nun konu hakkında inceleme yaptığı ve ihalenin
iptal edildiği anlaşılmaktadır.
(110) Belge 22’de 2010/32334 kayıt numaralı ihaleye ilişkin iddialar yer almaktadır. Belgede H. Ali
Genç tarafından söz konusu ihalede en düşük teklifi sunan Satra’nın düşük fiyat savunması
vermeyeceği ve ihaleyi ikinci en düşük fiyatı veren Kisan’ın kazanacağı iddia edilmektedir.
İlgili idare tarafından gönderilen cevabi yazıda ve yetkililerle yapılan görüşmede;
 İhalede en düşük teklifi Satra’nın 1.611.193,20 TL ile verdiği,
 Ancak, Satra’nın düşük fiyat sorgulamasına yazılı açıklamada bulunmadığı ve
12-46/1409-461

29/33
teklifinin geçersiz sayıldığı,
 Bu nedenle ihalede ikinci en düşük teklifi sunan Kisan ile sözleşme imzalandığı
ifade edilmiştir.
(111) Yukarıda da belirtildiği gibi 2010/32334 ile 2010/19130 kayıt numaralı ihaleler, 2009/103937
kayıt numaralı ihalenin iptali sonrasında aynı iş konusunda yapılmıştır. Buna göre;
 2009/103937 kayıt numaralı ihalede “Adapazarı (Hendek)- İstanbul- Edirne
(Kapıkule) arası atoyol, yanyol ve bağlantı yollarında yatay trafik işaretlemesi
yapılması” işi için (2 yıllık dönem) 15.501.852,50 TL yaklaşık maliyet belirlenmiş ve
en düşük teklif 11.990.092,50 TL olmuştur. Bu teklif yaklaşık maliyetin %77,35’ine
tekabül etmektedir. Dolayısıyla yaklaşık maliyetin %22,65’i oranında tenzilat
yapılmıştır.
 2010/19130 kayıt numaralı ihalede, “Adapazarı (Hendek)-İstanbul arası, yanyol ve
bağlantı yollarında yatay trafik işaretlemesi yapılması” işi için (1 yıllık dönem)
3.475.180 TL yaklaşık maliyet belirlenmiş ve iş için en düşük teklif 1.339.846 TL
olmuştur. 2010/32334 kayıt numaralı ihalede ise, “İstanbul-Edirne arası otoyol, yanyol
ve bağlantı yollarında yatay trafik işaretlemesi yapılması” işi için (1 yıllık dönem)
4.623.320 TL yaklaşık maliyet belirlenmiş ve iş için geçerli en düşük teklif
1.960.747,80 TL olmuştur. Dolayısıyla ilk ihalede (2010/19130) %61,45; ikinci ihalede
(2010/32334) %57,59 tenzilat yapılmıştır.
(112) Sonuç olarak, 2009/103397 sayılı ihalenin iptal edilerek yerine iki ihale yapılması sonucunda
yaklaşık maliyetler üzerinden yapılan tenzilat ciddi derecede artmıştır. Bu ihalelere ilişkin
olarak soruşturma sürecinde başka bir belge elde edilmemiştir.
Ankara Otoyolu Termoplastik Boya ile Yatay İşaretleme Yaptırılması İhalesi
(113) Belge 25’de yer verilen ve 2002 yılında Satra ile Ulukar arasında yapılan Sözleşme’de,
Ulukar’ın taahhüdünde olduğu belirtilen “KGM 4. Bölge Müdürlüğüne ait Anadolu
Otoyolunun Ankara Çevre Otoyolu ve Ankara-Gümüşova Kesiminde Termoplastik Boya ile
Yatay İşaretleme” işinin %50’sinin Satra’ya devri düzenlenmektedir.
(114) KGM 4. Bölge Müdürlüğü tarafından düzenlenen ihaleye Ulukar, Günsan ve G.Mete Orhon-
Satra Ortak Girişimi teklif vermiş, firmaların keşif bedeli üzerinden tenzilatları sırasıyla,
%44,20, %27,80 ve %52,85 olmuştur. En yüksek tenzilatı yapan G. Mete Orhon-Satra Ortak
Girişimi’ne kalan ihaleye Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü, “Yapı
Araçları Listesi”nde yer alan araçlar için isteklinin kendi malı olma şartının getirilmesi ve
yatay işaretleme şartnamesinin iki maddesinin Emanet İşlere Ait Uygulama Yönetmeliği’ne
aykırı hükümler içermesi sebebiyle dosyayı vize edilmeksizin iade etmiştir.
(115) Önaraştırma raporunda ihaleyi kazanan teklif sahibinin teklifini geri çekerek kendinden
sonra gelen teklif sahibine ihaleyi bırakması ve ihale konusu işin bu teşebbüsler arasında
yapılan taşeronluk anlaşması yoluyla tekrar en düşük teklifi yapan teşebbüs tarafından
yüklenilmesi şüphesini uyandırması sebebiyle belge dikkate alınmıştır. Ancak ilgili idare
tarafından gönderilen yazıdan Satra tarafından verilen teklifin geri alınmadığı ve ihalenin
iptal edildiği anlaşılmıştır.
(116) Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında özetlemek gerekirse; iki ihale
dışındaki ihaleler hakkında yeterli delil elde edilemediği belirtilmelidir. Bu iki ihale
2008/154858 kayıt numaralı Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü ihalesi ve 2010/32334 kayıt
12-46/1409-461

30/33
numaralı Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü ihalesidir.
(117) 2008/154858 kayıt numaralı ihaleye ilişkin olarak ihalenin Kisan-Günsan ortak girişimi
tarafından kazanılmasının ardından ortak girişim ile Özgürler arasında; Özgürler’in ihalenin
iptali konusunda hukuki girişimde bulunmaması karşılığında işin ihalede teklif etmiş olduğu
bedelin üzerinde bir kısmının kendisine yaptırılması hususunda rekabeti sınırlayıcı anlaşma
yapıldığı iddiaları ile ihalelerin seyrinin uyuştuğu belirtilmelidir. Kazanılan bir işin %85’inin
ihalede rakip bir firmaya yaptırılması, bu konuda reflektif malzemeyi temin eden 3M’in etik
hattına ihbar yapılması, bu ihbarın ciddiye alınarak teşebbüs tarafından inceleme süreci
başlatılması, bu ihbarı takiben Rekabet Kurumuna pişmanlık başvurusunda bulunulması,
ihale hakkında Karayolları Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu tarafından inceleme yapılması
ihaleye ilişkin olarak rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma yapılmış olması şüphesinin ortaya
çıkmasına sebep olmaktadır. Bununla birlikte bu hususların, başka bilgi ve belgelerle
desteklenmediği sürece ihlalin varlığı konusunda bir kanaate ulaşmak için yeterli olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır. Mevcut olayda Özgürler’in teklifinin geçersiz sayılmasına yönelik
sürecin detayları yukarıda yer almaktadır. Özgürler tarafından ihale süreci açısından gerekli
hukuki girişimlerde bulunulmuş olması da, anlaşma şüphesini zayıflatıcı nitelikte
görülmüştür.
(118) 2008/154858 kayıt numaralı ihale hakkında detaylı inceleme yapılmasının sebebi ihaleyle
ilgili belgenin bir pişmanlık başvurusu ile ulaşmış olması ve bu başvurular kapsamındaki
bilgi ve belgelerin esasen rekabet hukuku literatüründe birincil delil olarak kabul edilmesidir.
Bununla birlikte mezkur ihalenin pişmanlık başvurusunda “Muhtemel uyumlu hareketlerin
gerçekleştiğinden şüphelenilen ihalelerin listesi” başlığı altında ve yukarıda açıklandığı
üzere soruşturma taraflarının dahlinin son derece sınırlı olduğu 18 ihale arasında sunulmuş
olması dosya kapsamındaki pişmanlık başvurusuna, teşebbüsler yahut teşebbüs adına
hareket eden şahıslar arasında bir uzlaşmanın gerçekleştiğini açıkça ortaya koyan delil türü
olarak önem atfetmeyi mümkün kılmamaktadır. Bu itibarla Karayolları 17. Bölge
Müdürlüğü’nün ilgili ihalesi hakkında (muğlâklık içeren) pişmanlık başvurusu dışında ilave
bilgi ve belge bulunamaması karşısında bir ihlalin vuku bulduğu sonucuna ulaşılamamıştır.
(119) Benzer şekilde 2010/32334 kayıt numaralı Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü ihalesine ilişkin
olarak ise Kisan ile Satra arasında; Satra’nın ihaledeki en düşük teklifi verip daha sonra
düşük fiyat sorgulamasına cevap vermemek suretiyle ihalenin Kisan’da kalması hususunda
rekabeti sınırlayıcı anlaşma yapıldığı iddiaları ile ihalenin seyri örtüşmektedir. Belge 22’de
ihaleyi kazanan Satra’nın verdiği teklifin çok düşük olduğu, bunun bilerek yapıldığı, Satra’nın
aşırı düşük teklif savunması vermeyeceği ve ihalenin Kisan’da kalmasının sağlanacağı iddia
edilmektedir. İlgili idareden alınan bilgilere göre Satra düşük fiyat sorgulamasına cevap
vermemiştir. Bununla birlikte düşük fiyat sorgulamasına cevap vermemek doğrudan bir ihlal
olarak kabul edilemeyeceğinden, rekabeti sınırlayıcı bir anlaşmanın varlığını anlamlı hale
getirebilecek bir gerekçe ortaya konması gereklidir. Kisan tarafından gönderilen bilgilere
göre, bahse konu ihale kapsamında Satra’ya (ya da soruşturma tarafı herhangi bir
teşebbüse) bir iş yaptırılmamıştır. İhale kapsamında iş yaptırılması dışında menfaat
sağlanma ihtimali de bulunmakla birlikte, bu nitelikte bir bilgi ya da belge elde
edilemediğinden, 2010/32334 kayıt numaralı ihaleye istinaden teşebbüslerin rekabeti
sınırlayıcı bir anlaşma içinde oldukları sonucuna da ulaşılamamıştır.



12-46/1409-461

31/33
J. SONUÇ
(120) 24.09.2012 tarihinde yapılan ilk oylama ve 27.09.2012 tarihinde yapılan ikinci oylama
sonucunda; 03.03.2011 tarih ve 11-12/220-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı
savunmalara, sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalara ve incelenen dosya
kapsamına göre;
1- a) 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş., Günsan Trafik Elektrik ve İnşaat Mühendislik Sanayi
Ticaret Ltd. Şti., Kisan İnşaat Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Kisan Trafik İşaretleri
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den oluşan Kisan ekonomik bütünlüğü, Özgürler Trafik İşaretleri
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., Satra Trafik Sanayi İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. ve Ulukar
Elektronik Makina İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiklerine
dair yeterli delilin bulunmadığına OYÇOKLUĞU ile,
b) Makimsan Asfalt Taahhüt İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettiğine dair herhangi bir bulguya ulaşılmadığına OYBİRLİĞİ ile,
2- Dolayısıyla adı geçen teşebbüsler hakkında aynı Kanun'un 16. maddesi uyarınca idari
para cezası uygulanmasına gerek olmadığına OYÇOKLUĞU ile
Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.







27.09.2012 TARİH VE 12-46/1409-461 SAYILI KURUL KARARINA
KARŞIOY YAZISI

Trafik işaretleme materyalleri pazarında faaliyet gösteren bazı teşebbüslerin kamu
ihalelerinde danışıklı hareket yoluyla 4054 sayılı Kanunun 4. maddesini ihlal edip
etmediklerinin tespiti amacıyla açılan Soruşturma sonucunda Kurul ekseriyetince; 3M,
Özgürler, Kisan, Günsan ve Ulukar unvanlı teşebbüslerin anılan maddeyi ihlal etmediklerine
ve bu sebeple adı geçen teşebbüsler hakkında idari para cezası uygulanmasına gerek
olmadığına karar verilmiştir.

Aşağıda belirtilen gerekçelerle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Şöyle ki;

1. Karayolları17. Bölge Müdürlüğünce açılan 2008/154858 kayıt numaralı ihalenin Kisan-
Günsan ortak girişimi tarafından kazanılmasının ardından ortak girişim ile Özgürler
arasında; Özgürler’in ihalenin iptali konusunda hukuki girişimde bulunmaması karşılığında
işin ihalede teklif etmiş olduğu bedelin üzerinde bir kısmının kendisine yaptırılması
hususunda rekabeti sınırlayıcı anlaşma yapıldığı yönündeki iddialar ile ihalelerin seyrinin
12-46/1409-461

32/33
uyuştuğu görülmektedir. Özgürler’in teklifinin geçersiz sayılmasına ilişkin sürecin detayları
Soruşturma Raporunda açıklanmıştır. Ancak sonuç itibariyle, kazanılan bir işin yüzde
85’inin ihalede rakip bir firmaya yaptırılması, bu konuda reflektif malzemeyi temin eden
3M’in etik hattına ihbar yapılması, bu ihbarın ciddiye alınarak teşebbüs tarafından
inceleme başlatılması, bu ihbarı takiben Rekabet Kurumuna pişmanlık başvurusunda
bulunulması, ihale hakkında Karayolları Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu tarafından
inceleme yapılması ihaleye ilişkin olarak rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma yapıldığı kanaatini
güçlendirmektedir.

2. Diğer yandan Dosya kapsamında 3M’de yapılan yerinde incelemede elde edilen Belge
10’da Günsan, Ulukar, 3M ve Özgürler yetkililerinin bir araya gelerek 3M’in bahse konu
teşebbüslere reflektif malzeme satış fiyatı üzerinde mutabık kaldıkları; Belge 13’te bir
ihaleyle ilgili olarak aynı teşebbüslerin bir araya geldikleri; Belge 11’de belirli bir zaman
dilimi içerisinde 3M adına İlkay Erdem veya Ertuğ Özdemir adlı şahısların katıldığı
toplantılarda ihalelerde yüzde 70 oranında 3M ürünü kullanılacak şekilde reflektif malzeme
fiyatı tespit edildiği, ancak bu durumun gerçekleşmemesi halinde en düşük teklif atılması
için çaba sarf edildiği; Belge 4’te belirli bir sürecin sonunda rakip malzeme temsilcisi olan
firmalarla anlaşılamadığı; Belge 5’te pazarın kontrolü için oluşturulan bir oluşumdan
bahsedildiği, Belge 13’te firmanın kuvvetli olması ve 3M ile olan birliktelik gibi sebeplerle
rakiplere isteklerin büyük bölümünün kabul ettirilebildiği; yine Belge 11’de 3M’den gelen
talep sonucunda rakiplerin ikna edilmesi noktasında gerekenin yapıldığı ifade edilmektedir.
Bu belgelerden çoğunda yer alan ifadelerin teşebbüs sahibinin kaleminden çıktığını ayrıca
belirtmek gerekir.
3. Mezkûr belgelerde Özgürler firmasının sahibi, belli bir pazar payına sahip olmak
konusunda 3M ile mutabakat halinde olduğunu, bu mutabakat doğrultusunda rakiplerle
fiyat tespit edildiğini, ancak bu hususta anlaşmazlık yaşanması halinde ihalelerde düşük
fiyat teklif etme seçeneğine başvurduğunu mükerreren ikrar etmektedir. Bu belgelerde yer
alan ifadeler birlikte değerlendirildiğinde, adı geçen teşebbüsler arasında, rekabeti
sınırlama amacı taşıyan bilgi değişimi faaliyetinin gerçekleştiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu da bize 3M, Özgürler, Ulukar ve Günsan’ın stratejik bilgi niteliğinde ve trafik işaretleme
sektörüne yönelik kamu ihaleleri için temel maliyet kalemlerinden biri olan reflektif
malzeme fiyatı konusunda ihaleler öncesinde bir araya geldiklerini ve girdi fiyatı
konusunda mutabakat sağladıklarını göstermektedir. Bu mutabakatlara zaman zaman 3M
ve Özgürler’in pazardaki güç ve etkilerini kullanmaları sonucunda ulaşıldığı ve pazarda
temel amacın yüzde 70 oranında 3M malzemesi kullanılmasının olduğuna işaret
etmektedir.

12-46/1409-461

33/33
4. Pazarın yapısı göz önüne alındığında pazar oyuncularının sık sık bir araya gelmeleri
olağan görünmekle birlikte, 3M’in inisiyatifi ve Özgürler’in çabaları sonucunda yapılan
toplantıların, kamu ihalelerinde teşebbüslerin bağımsız birer oyuncu olarak
katılabilmelerine engel olduğu ve bu kapsamda rekabeti sınırlayıcı etkiler doğurduğu ve
adı geçen teşebbüsler arasında rekabeti sınırlama amacı taşıyan bilgi değişimi faaliyetinin
gerçekleştiği kanaati hasıl olmuştur.
Sonuç olarak dosyada mevcut bilgi ve belgelere göre; (i) Karayolları 17. Bölge
Müdürlüğü’nün 2008/154858 kayıt numaralı ihalesi bakımından 3M, Özgürler, Kisan ve
Günsan adlı teşebbüslerin; (ii) Bilgi değişimi kapsamındaki eylemler yoluyla da 3M,
Özgürler, Ulukar ve Günsan adlı teşebbüslerin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkisini haiz anlaşma ve uygulamaların tarafı
olduğu anlaşıldığından 4054 sayılı Kanunun 16. maddesi çerçevesinde idari para cezası ile
tecziyelerinin gerektiği kanaatiyle çoğunluk görüşüne iştirak etmek mümkün olmamıştır.



Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE Reşit GÜRPINAR
Kurul Üyesi Kurul Üyesi Kurul Üyesi




Full & Egal Universal Law Academy