Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-1-101 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-54/1518-536
Karar Tarihi : 06.11.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Şamil PİŞMAF, Emine TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Tüysüzler Petrol Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Kadir Serhat PEKİNER
Bağdat Cad. 50/3 Kızıltoprak-Kadıköy/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - OMV Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No 33 Maslak 34398 İstanbul
- Gesan Yatırım ve Ticaret A.Ş.
Barbaros Mah. Atatürk Bulvarı No 2 Körfez Kocaeli
(1) E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. ile Gesan Yatırım ve Tic. A.Ş. arasındaki
anlaşma nedeniyle bayi Tüysüzler Petrol Ltd. Şti.'nin otogazı emsallerine kıyasla
daha pahalıya tedarik etmek zorunda kaldığı ve bu şekilde zarara uğratıldığı
iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.05.2012 tarih ve 4366 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan, 01.08.2012 tarih ve 2012-1-101/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 09.08.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 30.10.2012 tarih ve 2012-1-101/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
- Başvuru sahibinin Rize ilinin Çayeli ilçesinde akaryakıt bayiliği yaptığı,
- Değişik zamanlarda benzin ve motorin satmak için OMV Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile;
otogaz satmak için ise Gesan Yatırım ve Ticaret A.Ş. (GESAN) ile anlaşma yapıldığı,
- Zaman içinde Tüysüzler Petrol Ltd. Şti. (Tüysüzler Petrol) ile aynı ilçede faaliyet
gösteren bir başka GESAN bayisi olan Mehmet ALBAYRAK’ın, GESAN’dan otogazı
Tüysüzler Petrol’e kıyasla daha avantajlı fiyatlardan temin ettiğinin anlaşıldığı,
- Bu durumun nedeninin GESAN tarafından POAŞ ile aralarındaki bir anlaşma olarak
gösterildiği,
- Anılan anlaşma çerçevesinde, “Turnagaz” markasıyla bayilik veren GESAN’ın,
POAŞ’a bir dağıtım payı vermesinin öngörüldüğü; bu anlaşma nedeniyle POAŞ’a
ödenecek bedelin otogazı Tüysüzler Petrol’e daha pahalıya tedarik etmek suretiyle
çıkarılmasının söz konusu olduğu,
- Söz konusu anlaşmanın öğrenilmesini müteakip Tüysüzler Petrol’ün POAŞ ile olan
bayilik ilişkisini feshettiği,
12-54/1518-536
2/4
- POAŞ ve GESAN arasındaki anılan sözleşme doğrultusunda POAŞ’a verilen
“dağıtım payı” nedeniyle Tüysüzler Petrol’e yapılan görece pahalı otogaz satışının,
Tüysüzler Petrol’ü yaklaşık 250.000 TL hak mahrumiyetine uğrattığı
iddia edilerek, gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun (4054 sayılı Kanun)’un 4. maddesinin ihlal edildiğine ilişkin herhangi bir bulguya
ulaşılamaması nedeniyle aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı, şikâyetin reddinin gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler
I.1.1. POAŞ ve GESAN Arasındaki Sözleşme
(5) İlgili Sözleşme, POAŞ, GESAN ve Yatırımcı İş-Doğan Petrol Yatırımları A.Ş. (İŞ-
DOĞAN) arasında 11.07.2001 tarihinde akdedilmiş olup, 01.08.2000 tarihi öncesinde
GESAN’a ait LPG otogaz markası olan Turnagaz’ı satmak üzere GESAN’la bayilik
anlaşması imzalamış olan POAŞ akaryakıt bayilerine GESAN tarafından ürün tedarik
edilmeye devam edilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektedi. Tüysüzler Petrol de
sözleşmenin kapsamına giren bir bayi konumundadır.
(6) Sözleşmenin 6(a) maddesinde, taraflarca (POAŞ, GESAN ve İŞ-DOĞAN), listede yer
alan POAŞ istasyonlarında Turnagaz markasının satılabileceği kararlaştırılmıştır. Aynı
maddenin devamında, Turnagaz tarafından İŞ-DOĞAN’a brüt kar marjı üzerinden (…..)
oranındaki meblağın “Yatırımcı ve POAŞ dağıtım payı” olarak ödeneceği; ödeme
tutarının her ayın 1-15 ve 16-31 günleri arasında istasyonlara yapılan otogaz satışı
üzerinden hesaplanacağı ve 15 günlük aralıklarla Turnagaz’ın POAŞ’ı yaptığı otogaz
satışlarının miktar ve tutarıyla ilgili bilgilendireceği belirtilmiştir.
I.1.2. POAŞ ve Tüysüzler Petrol Arasındaki Bayilik Sözleşmesi
(7) Taraflar arasında imzalanan standart bayilik sözleşmesinin “Satışlar” başlıklı 4.
maddesinde, “BAYİ işbu "Bayilik Sözleşmesi" hükümleri altında, yukarıda belirtilen satış
yerinde münhasıran PO'dan ve/veya nakliye masrafı kendisine ait olmak üzere, PO’nun
belirleyeceği yerden satın alacağı akaryakıt, madeni yağlar ve PO tarafından üretimi ya
da dağıtımı yapılan diğer malları, evsafını değiştirmeden satmayı, (…), bu yerde PO
tarafından tesbit ve tayin olunacak şirketlerin malları dışında başkaca hakiki veya hükmi
şahısların mallarını hiçbir şekilde satmamayı, bulundurmamayı ve teşhir etmemeyi
kabul ve taahhüt etmiştir.” hükmü yer almakta olup, sözleşmede şikâyet konusu dağıtım
payına ilişkin olarak ise herhangi bir açıklama bulunmamaktadır.
I.1.3. GESAN ve Tüysüzler Petrol Arasındaki Otogaz Bayilik Sözleşmesi
(8) Taraflar arasında imzalanan ve GESAN tarafından tedarik edilecek olan otogazın
anlaşmaya konu istasyon üzerinde GESAN’a ait Turnagaz markası altında satışına
yönelik olan bu sözleşme de şikâyet konusu dağıtım payına ilişkin herhangi bir hüküm
içermemektedir.
I.2. Değerlendirme
I.2.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesinin İhlali İddiasına İlişkin Değerlendirme
(9) Dosya konusu şikâyet, esasen, GESAN ve POAŞ’ın aralarındaki anlaşmada öngörülen
dağıtım payı ödemesinin bayilere yansıtıldığı, bu sebeple söz konusu bayilerin kâr
mahrumiyetine ve zımnen rekabet açısından diğer GESAN bayilerine kıyasla
dezavantajlı duruma düşürüldüğüne ilişkindir. Bu bağlamda şikâyet öncelikle
12-54/1518-536
3/4
teşebbüsler arasında rekabeti bozucu/kısıtlayıcı bir anlaşmanın söz konusu olup
olmadığı yönünden incelenmiştir.
(10) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaların, uyumlu
eylemlerin ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak
olduğunu hükme bağlamıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrasının (e) bendinde ise “münhasır
bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere
farklı şartların uygulanması” madde ile yasaklanan davranışlardan sayılmıştır.
(11) Somut olayda ise POAŞ, GESAN ve İŞ-DOĞAN’ın akdettiği sözleşme çerçevesinde,
esasen POAŞ’ın akaryakıt bayisi olan istasyonların GESAN’dan otogaz tedarik edip
satmaya devam edebileceğinin; ancak bunun için POAŞ ve Yatırımcıya belli bir dağıtım
payı verileceğinin kararlaştırıldığı görülmektedir. Şikâyet dilekçesinde yer alan
açıklamalardan ve ekli belgelerden, GESAN tarafından İŞ-DOĞAN’a ve POAŞ’a
ödenecek olan dağıtım payının kısmen bayiye yansıtıldığının iddia edildiği
anlaşılmaktadır. Zira şikâyet dilekçesine ekli fatura suretlerine göre 17.07.2009 tarihi
itibarıyla TÜYSÜZLER PETROL’e yapılan otogaz satışında, yine Rize Çayeli’de yerleşik
Mehmet ALBAYRAK isimli bir başka GESAN bayisine yapılan aynı tarihli otogaz
satışına kıyasla kilogram başına (…..), litre başına1 ise yaklaşık (…..) kadar yüksek
fiyatla satış yapıldığı görülmektedir. Bu fark GESAN’ın anılan tarih itibarıyla bayilerine
tavsiye ettiği azami satış fiyatı olan (…..) yaklaşık (…..)’sine tekabül etmektedir. Ancak
gerçekte söz konusu dağıtım payının kısmen bayiye yansıtıldığı kabul edilse dahi, ticari
hayatın doğal bir parçası olduğu düşünülen bu durumun, POAŞ ve GESAN arasındaki
sözleşmenin alt piyasadaki bazı bayileri rekabetçi açıdan dezavantajlı konuma
düşürmek amacını taşıyan yahut bu etkiyi doğurabilecek nitelikte olan bir anlaşma
olarak değerlendirilmesine imkân tanımayacağı düşünülmektedir.
(12) Öte yandan her halükarda 4054 sayılı Kanun’un 4/1(e) bendi anlamında ayrımcı bir
uygulamadan bahsedilebilmesi için, uygulamanın muhataplarının da eşit konumda
sayılabilmeleri gerekmektedir. Oysa 22.05.2012 tarihli şikâyet dilekçesinde Tüysüzler
Petrol vekili tarafından, ayrımcı uygulama yapıldığına örnek teşkil etmek üzere tarafına
düzenlenen fatura örneğine yer verilen Mehmet ALBAYRAK adlı bayinin, Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kayıtlarına göre, akaryakıt bayilik faaliyetinin
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu bakımdan, salt otogaz satışı ile iştigal eden bir bayi ile
akaryakıt ve otogaz satışını birlikte yürüten ve bu çerçevede gerçekte bayisi olduğu
akaryakıt dağıtım şirketinin marka imajından otogaz satışı yapmak için de yararlanan bir
bayinin eşit olarak kabul edilmesinin de mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
(13) Kaldı ki bu dağıtım payı, aynı anda POAŞ ve GESAN ile tedarik ilişkisi içerisinde olan
tüm bayiler için geçerli olup, bu bayiler sözleşmenin ayrılmaz parçası niteliğindeki ekte
sayılmıştır. Yine GESAN ve Tüysüzler Petrol arasındaki bayilik sözleşmesi ya da POAŞ
ve Tüysüzler Petrol arasındaki bayilik sözleşmesinde de dağıtım payına ilişkin herhangi
bir ayrıksı hüküm bulunmamaktadır. Üstelik POAŞ ve Tüysüzler Petrol arasında
düzenlenen sözleşmede, ilgili istasyonda ancak POAŞ tarafından onay verilen üçüncü
şirketlere ait ürünlerin satışa konu edilebileceğinin de düzenlendiğini vurgulamak
gerekmektedir. Sayılan tüm bu nedenlerle şikâyete konu uygulama yoluyla 4054 sayılı
Kanun’un 4/1(e) anlamında eşit durumdaki alıcılar arasında ayrımcılık yapılmasının söz
konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
1 1 litre LPG yaklaşık 0,51-0,54 kg ağırlığındadır.
12-54/1518-536
4/4
I.2.2. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesinin İhlali İddiasına İlişkin Değerlendirme
(14) Başvuru konusu iddianın bir diğer boyutunu ise 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde
düzenlenen belirli bir mal veya hizmet piyasasında hâkim durumda bulunan
teşebbüslerin, bu hâkim durumlarını rakipleri yahut müşterileri aleyhine kötüye
kullanmaları oluşturmaktadır. Anılan maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde “eşit
durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri
sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması” kötüye kullanma hallerine
örnek olarak gösterilmiştir.
(15) Şikâyete konu uygulamanın esasen ayrımcı bir uygulama olarak değerlendirilemeyeceği
bir yana bırakılırsa, hâkim durumun kötüye kullanılması kavramı çerçevesine ayrımcılık
davranışının bir ihlal olarak kabul edilmesi için her halükarda ayrımcı uygulama isnadına
muhatap teşebbüsün üst pazarda hâkim durumda bulunması ve uyguladığı ticari
koşulların karşı tarafı ilgili pazarda rekabet açısından dezavantajlı konuma sokması
koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
(16) Ancak EPDK 2011 yılı Petrol Piyasası Sektör Raporu’nda ve 2011 yılı LPG Piyasası
Sektör Raporu’nda yer alan verilere göre, somut olayda ilgili teşebbüslerden POAŞ’ın
beyaz akaryakıt ürünleri pazarındaki pazar payı yaklaşık %24, şikâyete konu otogaz
LPG pazarındaki pazar payı ise %10,34 iken; GESAN’ın otogaz LPG pazarındaki pazar
payı yalnızca %0,62 düzeyindedir. Gerek söz konusu pazar payları gerekse
Kurulumuzun akaryakıt ve LPG sektörlerine yönelik geçmiş kararları dikkate
alındığında, tedarik tarafları ilgili pazarlarda hâkim durumda bulunmamaktadırlar.
Dolayısıyla şikâyete konu uygulama yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin
ihlalinin de söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(17) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy