Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-1-145 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-65/1650-605
Karar Tarihi : 19.12.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Şamil PİŞMAF, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Pendik Petrol Ürünleri İnşaat Turizm Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Suat YAĞCI)
Doğu Mah. Aydınlı Yolu Cad. No: 43 Pendik/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Opet Petrolcülük A.Ş.
Kısıklı Mah. Sarıgazi Cad. No:65 Üsküdar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş tarafından yapılan dikey anlaşmalar ve
çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
(4054 sayılı Kanun) ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)'nin ihlal edildiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.08.2012 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 20.09.2012 tarih ve 2012-1-145/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.09.2012
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca düzenlenen 12.12.2012 tarih ve 2012-1-145/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; taraflar arasındaki anlaşmanın
2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri ve Rekabet Kurulu kararları uyarınca 5 yıl süreyle grup
muafiyetinden yararlanabileceği öne sürülerek, Opet Petrolcülük A.Ş. (Opet)’nin anılan
Tebliğ ve 4054 sayılı Kanun’a aykırı davrandığı idda edimektedir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: ilgili raporda;
- Pendik Petrol Ürünleri İnşaat Turizm Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. (Pendik Petrol),
Mustafa YILMAZ ve Opet Petrolcülük A.Ş. (Opet) arasındaki muhtelif sözleşmelerle
kurulan dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde düzenlenen istisna
hükmünden yararlanamayacağı,
- Bu çerçevede söz konusu dikey anlaşmanın 08.07.2012 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanabileceği,
- Bununla birlikte ilgili dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yürütülmemiş gayrimenkul üzerinde yeni bir istasyon kurulmasına ilişkin olması ve
istasyona özgü yatırım maliyetinin Opet tarafından karşılanması nedeniyle, bayinin
Opet tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden
bedelini ödeyerek anlaşmayı sona erdirebilmesi konusunda tarafların anlaşmaları
koşuluyla, ilgili dikey anlaşmaya 07.08.2007 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle bireysel
muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
12-65/1650-605
2/5
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(5) Dosya konusu dikey anlaşmaya ilişkin olarak bayi Pendik Petrol tarafından yapılan
başvuruda taraflar arasındaki anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri ve Rekabet
Kurulu kararları uyarınca 5 yıl süreyle grup muafiyetinden yararlanabileceği öne
sürülmekte; OPET tarafından ise işletici Pendik Petrol ile malik Mustafa YILMAZ
arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığından bahisle anılan dikey anlaşmanın aynı
Tebliğ’in 5/a maddesinde düzenlenen istisna hükmü kapsamında yer aldığına karar
verilmesi talep edilmektedir.
(6) Konuyla ilgili olarak 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri, anılan Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin
çıkarılan Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz ve Kurulumuz kararları çerçevesinde, bir
dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde öngörülen istisna hükmünde
kabul edilebilmesi için malik ile işletici arasında herhangi bir hukuki veya iktisadi
bağlantının bulunmaması gerekmektedir. Kurulumuzun geçmiş tarihli kararlarında,
özellikle bayinin sağlayıcıdan önce anlaşmaya konu taşınmaz üzerinde ayni veya şahsi
bir hakka sahip olması halinde, bu durum sağlayıcıya ayni veya şahsi hakkı veren
üçüncü kişi (malik) ile bayi arasında Tebliğ’in 5/a maddesinde anılan türden bir bağlantı
olarak değerlendirilmiş ve bu tür dikey ilişkiler aynı Tebliğ ile düzenlenen istisna hükmü
kapsamında kabul edilmemiştir.
(7) Bu çerçevede somut olay irdelendiğinde, Pendik Petrol kurucu ve ortaklarından
Selahattin ÇİNDİR ile malik Mustafa YILMAZ arasında, 09.09.2004 tarihinde imzalanan
bir kiracılık protokolü bulunduğu görülmektedir. Söz konusu sözleşmenin 5.
maddesinde, Opet “ilgili akaryakıt dağıtım şirketi” olarak zikredilmiş ve kiracının Opet
standart [bayilik] anlaşmasında öngörülen esas ve şartlarda kira hakkına konu istasyonu
işleteceği düzenlenmiştir. Yine bu sözleşmenin imzalanmasından önce, ilgili taşınmaz
üzerinde akaryakıt ve otogaz istasyonu kurulmasına yönelik inşaat işlerinin
görülebilmesi amacıyla proje çizimi ve gerekli yasal prosedürlerin takibi için Pendik
Petrol ortakları Selahattin ÇİNDİR ve Suat YAĞCI ile Foy Mühendislik ve İnşaat Ltd. Şti.
unvanlı şirket arasında 07.06.2004 tarihinde bir sözleşme imzalandığı, daha sonra
28.03.2005 tarihinde imzalanan bir ek protokolle bu sözleşmenin tadil edildiği
anlaşılmaktadır.
(8) Benzer şekilde Opet ile Selahattin ÇİNDİR ve Suat YAĞCI arasında 25.11.2005
tarihinde imzalandığı anlaşılan Protokolün 2. maddesinde Mustafa YILMAZ’a ait
İstanbul ili Pendik ilçesinde bulunan taşınmaz üzerinde Opet amblemi altında akaryakıt
istasyonu işletileceğinin, bu çerçevede taraflar arasında ayrıca Bayilik Sözleşmesi,
Ariyet Sözleşmesi ve Taahhütname imzalanacağının; 3. maddesinde ise, bayinin malik
ile Opet arasında ilgili taşınmaz üzerinde Opet lehine 15 yıl süreli kiracılık hakkı
tanınmasını ve bu hakkın tapuya şerh edilmesini temin edeceğinin hükme bağlandığı
görülmektedir. Ayrıca aynı maddede, bu sözleşme kapsamında bayinin Opet’e karşı
yükümlülüklerini yerine getirmesi kaydıyla ve taşınmaz sahibine ödeyeceği kira bedeli
kadar Opet’e işletme bedeli ödemesi suretle anılan istasyonun işletmeciliğinin bayiye
verileceği kararlaştırılmıştır. Öte yandan Opet ile bu kez Pendik Petrol arasında
30.07.2007 tarihinde yukarıda sayılanlara benzer hükümleri ihtiva eden ikinci bir
Protokol imzalandığı; söz konusu protokolde bayinin Opet lehine 03.08.2007 tarihinden
itibaren 16 yıllık bir kira hakkı tesis edilmesini temin edeceğinin kararlaştırıldığı, nitekim
söz konusu Protokolün imzalanmasını müteakiben malik ile Opet arasında 16 yıl süreli
bir kira sözleşmesi imzalanarak 07.08.2007 tarihinde tapuya şerh edildiği anlaşılmıştır.
12-65/1650-605
3/5
(9) Hal böyleyken, her ne kadar Opet tarafından, bayi ile malik arasında 09.09.2004
tarihinde imzalanan Protokolün varlığından haberdar olunmadığı ve söz konusu
protokolün geçerliliğinin yargılamaya muhtaç olduğu öne sürülmekteyse de, yukarıda
yer verilen bu sözleşmesel ilişkiler karşısında, Pendik Petrol ile Mustafa YILMAZ
arasında herhangi bir hukuki veya iktisadi bağlantı bulunmadığı yönündeki iddianın
kabulü mümkün görünmemektedir.
(10) Sayılan tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, yukarıda zikredilen sözleşmeler
çerçevesinde Opet, Pendik Petrol ve Mustafa YILMAZ arasında kurulan anlaşmanın
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde düzenlenen istisna kapsamında sayılamayacağı,
bu nedenle Kurulumuzun akaryakıt sektörüne yönelik olarak daha önce almış olduğu
kararlar çerçevesinde, taraflar arasındaki protokoller, 07.08.2007 tarihli kira sözleşmesi
ve bununla bağlantılı 25.12.2007 tarihli Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinden oluşan dikey
ilişkinin, ilgili istasyon üzerinde Opet lehine ilk olarak kiracılık hakkının kurulduğu
tarihten itibaren beş yıl süreyle olmak üzere 07.08.2012 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı, bu tarihten itibaren grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı kanaatine varılmıştır.
I.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(11) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu, bu maddede belirtilen
koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmasına karar verebilir: Bu koşullar 5. maddede aşağıdaki şekilde sayılmıştır:
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması.
(12) Bununla birlikte dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerine 2002/2
sayılı Tebliğ ile getirilen beş yıllık sürenin üzerinde bir süre için muafiyet tanınması,
yukarıda açıklanan Tebliğ’in 5/a maddesinde yer alan istisna hükmü hariç olmak üzere,
ancak ve ancak çok istisnai hallerde makul görülebilir. Kurulumuz tarafından akaryakıt
sektöründeki dikey anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesinin şartları 25.02.2010
tarih ve 10-19/229-87 sayılı Delta Akaryakıt Ticaret A.Ş. ve 18.03.2010 tarih ve 10-
24/338-122 sayılı Total Oil Türkiye A.Ş. kararlarıyla belirlenmiş, söz konusu kararlardan
sonraki tarihli muhtelif kararlarda da, anılan kararlar emsal alınmak suretiyle, benzer
nitelikteki anlaşmalara bireysel muafiyet tanınmıştır. Söz konusu kararlarda; dikey
anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt
bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulmuş yeni akaryakıt
istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı
tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak, bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım
firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden
bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları
koşuluyla, 10 yıla kadar muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
(13) Somut olayda da dosya konusu dikey anlaşma kapsamında daha önce istasyonlu
akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış bir arazi üzerinde yeni bir istasyon kurularak
Pendik Petrol tarafından Opet bayisi olarak işletilmesinin öngörüldüğü görülmektedir.
Bununla birlikte Pendik Petrol tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 06.12.2012
tarihinde intikal eden yazıda, bahse konu istasyona özgü yatırım maliyetinin
12-65/1650-605
4/5
kendilerince karşılandığı belirtilmiş ve buna ilişkin olarak yüklenici şirketlerle yapılan
sözleşmelere ve bu şirketlere yapılan ödemelere ilişkin fatura örneklerine yer verilmiştir.
Bu çerçevede Opet tarafından 30.07.2007 tarihli protokol doğrultusunda şirketlerine
yapılan ödemelerin “İşletme Yatırım Destek Bedeli” olarak öngörüldüğü, bu nedenle söz
konusu ödemelerin istasyona özgü yatırımın Opet tarafından karşılanması şeklinde
değerlendirilemeyeceği iddia edilmiştir. Opet tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına
26.11.2012 tarihinde intikal eden yazıda ise, anılan istasyona özgü tüm yatırımların
teşebbüslerince karşılandığı, bu kapsamda istasyona yaklaşık (…..) TL yatırım yapıldığı
öne sürülmüştür.
(14) Bu durumda taraflar arasında yapılan anlaşmanın niteliğinin irdelenmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede öncelikle Opet ve Pendik Petrol arasındaki anlaşmanın kapsamını
belirleyen Protokolün imzalandığı 30.07.2007 tarihinde, henüz işletilebilir durumda bir
akaryakıt istasyonun olmadığı vurgulanmalıdır. Nitekim söz konusu Protokolün
hükümleri incelendiğinde, 2. maddesinde “Opet ile Bayi arasında tesis edilecek olan
akaryakıt istasyonu” ifadesine yer verildiği görülmektedir. Bunun yanında Protokolün
Opet’in yükümlülüklerini düzenleyen 4. maddesinde, Opet tarafından Pendik Petrol’e
yapılmak üzere üstlenilen “işletme yatırım desteği” ödemelerinin ilk kısmının, diğer
hususlar yanında akaryakıt istasyonunun inşası için gerekli tüm yasal izinlerin
alınmasını müteakiben yedi gün içerisinde yapılacağının hükme bağlandığı
anlaşılmaktadır. Benzer şekilde söz konusu işletme yatırım desteğinin geriye kalan
kısmının ise bayinin fiilen bayilik faaliyetine başladığı tarihten itibaren yedi gün içinde
ödeneceği kararlaştırılmıştır.
(15) Süreç içerisinde Bos Yapı İnş. Müh. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı şirket marifetiyle
istasyonun inşasına başlanıldığı, daha sonra Opet ve Pendik Petrol arasında
25.12.2007 tarihinde bayilik sözleşmesinin imzalandığı ve nihayetinde Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumundan alınan 10.04.2008 tarihli bayilik lisansıyla birlikte istasyonun
faaliyete başladığı anlaşılmaktadır. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde,
istasyona özgü yatırım maliyetinin tamamen Pendik Petrol tarafından karşılandığına
ilişkin iddiaya itibar edilmemiştir.
(16) Bu çerçevede, dosya konusu dikey anlaşmanın daha önce üzerinde istasyonlu bayilik
faaliyeti yapılmamış bir arazi üzerinde istasyona özgü yatırım maliyeti Opet tarafından
karşılanmak suretiyle kurulan yeni bir istasyona ilişkin olduğu, bu nedenle bayinin
dağıtım firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül
eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona erdirebilmesi konusunda tarafların anlaşmaları
koşuluyla, 07.08.2007 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle ilgili dikey anlaşmaya bireysel
muafiyet tanınabileceği kanaatine varılmıştır.
(17)
J. SONUÇ
(18) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1) Pendik Petrol Ürünleri İnşaat Turizm Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti., Mustafa YILMAZ ve
Opet Petrolcülük A.Ş arasındaki muhtelif sözleşmelerle kurulan dikey ilişkinin 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden 08.07.2012 tarihine kadar yararlandığına;
bu tarihten itibaren ise grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığına; aynı Tebliğ’in 5/a
maddesinde düzenlenen istisna hükmünden yararlanamadığına,
2) Bununla birlikte, ilgili dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yürütülmemiş gayrimenkul üzerinde yeni bir istasyon kurulmasına ilişkin olması ve
istasyona özgü yatırım maliyetinin Opet Petrolcülük A.Ş. tarafından karşılanması
nedeniyle, bayinin Opet Petrolcülük A.Ş. tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın
12-65/1650-605
5/5
varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona erdirebilmesi
konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, ilgili dikey anlaşmaya 07.08.2007
tarihinden itibaren 10 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy