Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/S.K.-00/2 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 13-07/86-47
Karar Tarihi : 24.01.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ, Mustafa Okan ALPAY
C. ŞİKAYET EDENLER :
- Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği
Temsilcileri: Av. Dr. Yahya ZABUNOĞLU ve Av. Metin
KARAÇAĞLAYAN
Uğur Mumcu Caddesi No:37/1 GOP, Çankaya/ANKARA
- Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş.
Temsilcileri: Av. Dr. Yahya ZABUNOĞLU ve Av. Metin
KARAÇAĞLAYAN
“Aynı Adreste”
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR :
- Deniz Kılavuzluk A.Ş.
Çayıryolu Sok. Üçgen Plaza No:7 Kat:13 İçerenköy-
Kadıköy/İstanbul
- Med Marine Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat
Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ömer Avni Mah. İnebolu Sok. No:21, 34427, Setüstü-
Kabataş/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Deniz Kılavuzluk A.Ş. ve Med Marine Kılavuzluk ve
Römorkaj Hizmetleri İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettikleri iddiası konulu 26.05.2011 tarih ve
11-32/676-212 sayılı Rekabet Kurulu kararına ilişkin Danıştay kararı
doğrultusunda açılan soruşturmada söz konusu iddiaların değerlendirilmesi.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle Deniz Kılavuzluk A.Ş. ve Med Marine
Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından; taraf
teşebbüslerde çalışmayan kılavuz kaptanlara staj yaptırılmayarak, Dekaş ortağı
olan kaptanlara şirketten ayrılmaları halinde tazminat ödeneceği hükmü içeren
sözleşmeler imzalattırılarak ve/veya rekabeti engellemeye yönelik taahhütnameler
veya senetler alınarak ve İzmit Körfezi coğrafi pazarındaki hâkim durumun diğer
coğrafi pazarlarda kötüye kullanılarak 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddia
edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: T.C. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından alınan
2004/2375 Esas ve 2007/856 Karar numaralı kararın kesinleşmesi neticesinde
alınan 22.04.2010 tarih ve 10-33/513-M sayılı Rekabet Kurulu kararı uyarınca Deniz
13-07/86-47
2/10
Kılavuzluk A.Ş. (DEKAŞ) ve Med Marine Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat
Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (MED MARİNE) haklarında açılan soruşturma
neticesinde alınan 26.05.2011 tarih ve 11-32/676-212 sayılı Rekabet Kurulu kararına
ilişkin olarak, Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş. (MARİN RÖMORKÖR) vekili Av.
Metin KARAÇAĞLAYAN tarafından açılan yürütmenin durdurulması istemli dava
üzerine, Danıştay 13. Dairesi, 21.03.2012 tarih ve 2011/4117 E. sayılı kararı ile
yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar vermiştir.
(4) Rekabet Kurulu 23.05.2012 tarih ve 12-27/804-M sayılı toplantısında; 26.05.2011
tarih ve 11-32/676-212 sayılı Rekabet Kurulu kararının Danıştay 13. Dairesince
verilen 21.03.2012 tarih ve 2011/4117 E. sayılı kararı ile yürütmesinin durdurulması
karşısında, mahkeme kararının gereği yerine getirilmek üzere 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca DEKAŞ ve MED MARİNE hakkında soruşturma açılmasına
karar vermiştir. Aşağıda dosya evreleri daha detaylı yer almaktadır.
G.1. Rekabet Kurulunun 28.11.2000 Tarih ve 00-47/495-270 Sayılı Kararı
(5) 28.11.2000 tarih ve 00-47/495-270 sayılı Rekabet Kurulu kararında römorkörcülük
ve kılavuzluk hizmetleri piyasasında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun hükümlerince soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna oy çokluğu
ile ulaşılmıştır. Söz konusu Kurul kararı üzerine şikâyetçiler tarafından yargı yoluna
başvurulmuş; Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesinde
18.05.2004 tarihli 2002/3757 E., 2004/4911 K. sayılı karar ile davanın reddine karar
verilmiştir. Danıştay 10. Dairesi kararının davacı vekili tarafından temyizi üzerine,
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 03.05.2007 tarih ve 2004/2375 E.,
2007/856 K. sayılı kararı ile Danıştay 10. Dairesinin bahse konu kararının
bozulmasına karar verilmiştir. Bozma kararı üzerine Kurum tarafından karar
düzeltme yoluna başvurulmuş, ancak karar düzeltme talebi Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulunun 28.01.2010 tarih ve 2007/2874 E. ve 2010/124 K. sayılı kararı
ile reddedilmiştir.
G.2. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2007/2874 Esas ve 2010/124
Sayılı Kararı
(6) Rekabet Kurumu Başkanlığı’nın “Karar Düzeltme” isteminin oyçokluğuyla
reddedildiği mezkûr karar ile Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2004/2375
Esas sayılı kararı onanmış olmaktadır. 2004/2375 Esas sayılı kararda bozma
nedeni olarak özetle;
“Bu duruma göre rekabet hukuku ilkelerine aykırı olduğu öne sürülen tazminat
sözleşmesinin gerçekten mevcut olup olmadığının anlaşılması için açılacak
soruşturma kapsamında ilgili kılavuz kaptanların ifadelerine başvurulması gerektiği
kuşkusuzdur.”
“… staj başvurusunda bulundukları ileri sürülen 5 kaptanın ifadelerinin alınması ve
staj başvurusu yaptıklarına ilişkin belgeleri sunmalarının ilgililerden istenmesi ve
tanık göstermeleri halinde tanıkların dinlenmesinin açılacak bir soruşturma
kapsamında gerçekleşebileceği konusunda duraksamaya yer yoktur.”
“… Med-Marine’nin (…..)’nden bu limanda kendisi ile çalışmasını talep ettiği, aksi
halde İzmit Körfezindeki faaliyetlerini güçleştireceği gibi bir sonuç çıktığı, bu
durumun 4054 sayılı Yasanın 6. maddesi (b) bendine aykırı olarak belli bir coğrafi
pazarda elde edilen ticari avantajın bir başka coğrafi pazardaki rekabet koşullarını
13-07/86-47
3/10
bozacak şekilde kötüye kullanması eyleminin gerçekleştiğini gösterdiği …”
ifadelerine yer verilmektedir.
G.3. Rekabet Kurulunun 26.05.2011 Tarih ve 11-32/676-212 Sayılı Kararı
(7) Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından alınan 2004/2375 Esas ve 2007/856
Karar Numaralı kararın kesinleşmesi neticesinde alınan 22.04.2010 tarih ve 10-
33/513-M sayılı Rekabet Kurulu kararı uyarınca DEKAŞ ve MED MARİNE
haklarında açılan soruşturma neticesinde alınan 26.05.2011 tarih ve 11-32/676-212
sayılı Rekabet Kurulu kararında tarafların 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal
ettiklerine dair bir bulguya rastlanmadığına; dolayısıyla adı geçen teşebbüsler
hakkında aynı Kanun'un 16. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanmasına
gerek olmadığına karar verilmiştir.
G.4. Danıştay 13. Dairesinin 21.03.2012 Tarih ve 2011/4117 E. Sayılı Kararı
(8) Rekabet Kurulunun 26.05.2011 tarih ve 11-32/676-212 sayılı sayılı kararına ilişkin
olarak, MARİN RÖMORKÖR vekili Av. Metin KARAÇAĞLAYAN tarafından açılan
yürütmenin durdurulması istemli dava üzerine, Danıştay 13. Dairesi, 21.03.2012
tarih ve 2011/4117 E. sayılı kararı ile yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne
karar vermiştir.
(9) Danıştay 13. Dairesince verilen 21.03.2012 tarih ve 2011/4117 E. sayılı yürütmenin
durdurulması kararının gerekçesinin temel olarak, yargı kararı üzerine yapılan
soruşturmanın eksik incelemeye dayalı bulunması olduğu görülmektedir.
Yürütmenin durdurulması kararında yer verilen soruşturma dönemindeki eksik
incelemeye ilişkin gerekçelerin temel olarak:
Çeşitli taraflarla yapıldığı belirtilen yazışmaların ifade edilmesine rağmen bu
hususlara ilişkin bilgi ve belge bulunmadığı,
DEKAŞ tarafından şirket ortağı kılavuz kaptanlardan senet alınması ve şirket ana
sözleşmesine rakip firmada çalışma hususunda cezai şart öngören hükümler
eklenmesi konusunda değerlendirme yapılmadığı ile bu hususlarla ilgili olarak
şikâyet dilekçesinde gösterilen tanıklarla görüşülmediği,
MED MARİNE ve DEKAŞ tarafından bir piyasadaki hâkim durumunun bir diğer
pazarda kötüye kullanılması iddiasına ilişkin olarak herhangi bir araştırma
yapılmadığı,
hususlarına dayandığı görülmektedir.
(10) Diğer yandan Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş. adına vekaleten Av. Metin
KARAÇAĞLAYAN tarafından yapılan ve Rekabet Kurumu kayıtlarına 10.05.2012
tarih ve 4091 sayı ile giren başvuruda (Ek: 3); Danıştay 13. Dairesince 26.05.2011
tarih ve 11-32/676-212 sayılı Rekabet Kurulu kararının yürütülmesinin durdurulması
taleplerinin kabul edildiği belirtilerek, Danıştay 13. Dairesinin 21.03.2011 tarih ve
2011/4117 sayılı kararına başvuru yazısı ekinde yer verilmekte ve söz konusu
Yürütmenin Durdurulması kararı uyarınca Deniz Kılavuzluk A.Ş. ve Med Marine
Denizcilik Römorkaj ve Eskort Hizmetleri Ltd. Şti. hakkında soruşturma açılması,
bu teşebbüslere ceza verilmesi ve kendilerine bilgi verilmesi gerektiği ifade
edilmektedir.
13-07/86-47
4/10
(11) 26.05.2011 tarih ve 11-32/676-212 sayılı Rekabet Kurulu kararının Danıştay 13.
Dairesince verilen 21.03.2012 tarih ve 2011/4117 E. sayılı kararı ile yürütmesinin
durdurulması karşısında, mahkeme kararının gereği yerine getirilmek üzere
Rekabet Kurulu tarafından 23.05.2012 tarih ve 12-27/804-M sayılı karar ile 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Deniz Kılavuzluk A.Ş. ve Med Marin
Denizcilik Römorkaj ve Eskort Hizmetleri Ticaret Ltd. Şti hakkında soruşturma
açılmıştır.
(12) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda özetle;
Soruşturma sürecinde elde edilen bilgi ve belgeler ışığında, Med Marine Kılavuzluk
ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ile Deniz Kılavuzluk
Anonim Şirketi’nin rekabeti ihlal ettiği ve hâkim durumunu kötüye kullandığı
iddialarına ilişkin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri kapsamında ihlal tespiti
yapılamadığından aynı Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari para cezası
uygulanmasına gerek olmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(13) Haklarında soruşturma yürütülen firmalar tarafından sağlanan hizmetler dikkate
alınarak, ilgili ürün pazarı “römorkörcülük ile kılavuz kaptanlik hizmetleri” olarak
tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar:
(14) Şikayet konusu eylemler ve firmaların faaliyetleri dikkate alındığında coğrafi pazar,
“İzmit Körfezi ile İskenderun Körfezi liman bölgeleri” olarak belirlenmiştir.
I.2. Genel Değerlendirme ve Hukuki Dayanak
(15) Soruşturma konusu eylemler temel olarak;
- Taraf teşebbüslerde çalışmayan kılavuz kaptanlara staj yaptırılmaması,
- Dekaş ortağı olan kaptanlara şirketten ayrılmaları halinde tazminat ödeneceği
hükmü içeren sözleşmeler imzalattırılması ve/veya rekabeti engellemeye yönelik
taahhütnameler veya senetler alınması ve
- İzmit Körfezi coğrafi pazarındaki hâkim durumun diğer coğrafi pazarlarda kötüye
kullanılması
şeklinde üç ana başlık altında incelenebilir.
I.2.1. Aday Kılavuz Kaptanlara Staj Yaptırmama
(16) 24.10.2000 tarih ve D4/2/ŞK.-00/6 sayılı Önaraştırma raporunda “DEKAŞ’ın kılavuz
kaptanlık hizmeti sunmak isteyen kaptanlara staj yaptırmadığı” iddialarına
değinilerek bu iddiaya yönelik delillerin sağlanabilmesi için konunun açılacak
soruşturmada incelenmesinde yarar olacağı belirtilmektedir. Marin Römorkör ve
Kılavuzluk A.Ş. vekili tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 27.06.2012 tarih
13-07/86-47
5/10
ve 5181 sayı ile intikal eden yazıda; Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş. tarafından
04.07.2000 tarihinde yapılan şikâyet başvurusunda konuya ilişkin olarak ilgili
mevzuat uyarınca İzmit Limanı için yeterlilik belgesi alınabilmesinin mevcut kılavuz
kaptanlık müessesesi gözetiminde staj zorunluluğu getirilmesi nedeniyle şikayete
konu müşterek teşebbüs haricinde kılavuz kaptan yetiştirilmesinin fiilen imkansız
olduğu belirtilerek, söz konusu müşterek teşebbüsün yeni kılavuz kaptan
yetişmesini engellemek suretiyle, pazara giriş engeli oluşturmak için yasal
zorunluluk olan staj yapması gereken kaptanlara staj yaptırmama suretiyle hâkim
durumunu kötüye kullandığı ve 4054 sayılı yasanın 6 (a) maddesini ihlal ettiği ifade
edilmektedir.
(17) DEKAŞ tarafından 22.04.2010 tarih ve 10-33/513-M sayılı Rekabet Kurulu kararı
uyarınca yürütülen önceki soruşturma sürecinde hazırlanan ve Kurum kayıtlarına
07.06.2010 tarih ve 4453 sayı ile intikal eden ilk yazılı savunmada; 28 Kasım 2006
tarihli “Kılavuz Kaptanların Yeterlikleri, Eğitimleri, Belgelendirilmeleri ve Çalışma
Usulleri Hakkında Yönetmelik”te kılavuz kaptanların staj yapmalarına ilişkin usul ve
esasların düzenlendiği belirtilerek, soruşturma konusu iddiaların TCDD Derince
Liman işletme Müdürlülüğü’nün tasarruflarından kaynaklandığının değerlendirildiği
belirtilerek bir kamu kurumu olarak kendisine mevzuatla tanınan tekel hakkına
binaen ve bu sınırlar dâhilinde İzmit limanından ayrı bir hukuki statüsü olan Derince
limanında münhasıran kılavuzluk ve römorkaj faaliyetlerini yerine getirdiği ifade
edilmektedir. Ayrıca DEKAŞ – MED MARİNE konsorsiyumunun İzmit limanında
yetkili teşkilat sıfatıyla kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerini yerine getireceği
denizalanı sınırlarının Derince limanını kapsamadığı, İzmit limanı ve TCDD Derince
limanı sınırlarının birbirinden ayrı olduğu ve iki ayrı pazar olduğu iddia edilmektedir.
(18) Kılavuz Kaptanların Yeterlikleri, Eğitimleri, Belgelendirilmeleri ve Çalışma Usulleri
Hakkında Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci bendinin a) fıkrası şu şekildedir:
“a) Kılavuz kaptan adayları; kılavuz kaptanlık temel eğitimi başarı belgesi ve
yetkili kılavuzluk teşkilatında aday kılavuz kaptan olarak istihdam edildiğini
gösterir bir belge ile birlikte görevbaşı eğitimine başlamak için dilekçe yoluyla ilgili
liman başkanlığına başvurur. Liman başkanlığı bu Yönetmeliğin Ek-3'ünde yer
alan görevbaşı eğitimi hizmet defterini düzenleyerek onaylar ve görevbaşı
eğitiminin başlatılması için bir yazı ekinde yetkili kılavuzluk teşkilatına gönderir.
Kılavuzluk teşkilatı, kendilerine gönderilen stajyeri en geç otuz gün içinde
görevbaşı eğitimine başlatarak, bu eğitimin başladığı tarihi liman başkanlığına
bildirir. Görevbaşı eğitimi süresince, stajyer kılavuz kaptanların çalışma ve sosyal
güvenlik mevzuatından kaynaklanan hakları, kendilerini istihdam eden yetkili
kılavuzluk teşkilatının sorumluluğundadır.”
(19) Kılavuz Kaptanların Yeterlikleri, Eğitimleri, Belgelendirilmeleri ve Çalışma Usulleri
Hakkında Yönetmeliğin 7. maddesinin üçüncü fıkrası ise şu şekildedir:
“Kılavuz kaptanlık temel eğitimine katılıp başarılı olanlara, eğitim veren yetkili
kurum tarafından bu Yönetmeliğin Ek-2’sinde yer alan kılavuz kaptanlık temel
eğitimi başarı belgesi düzenlenir. Bu belgenin geçerlilik süresi iki yıldır. İki yıl
içerisinde görevbaşı eğitimine başlamayan stajyer kılavuz kaptan adayı bu
eğitimi yenilemek zorundadır.”
(20) Bu bağlamda DEKAŞ, mezkur Yönetmelik hükümleri gereği ve 854 sayılı Deniz İş
Kanunu kapsamında gemi adamı olan kılavuz kaptanların kılavuz kaptan adayı
13-07/86-47
6/10
olarak staj yaptırılabilmesi için yetkili kılavuzluk teşkilatında aday kılavuz kaptan
olarak istihdam edilmesi gerektiğini ve kılavuz kaptan adayının çalışma ve sosyal
güvenlik mevzuatından kaynaklanan ücret, sosyal güvenlik primi ödemeleri,
barınma, iş kazaları ve her türlü sorumluluğun kılavuzluk teşkilatına yüklenmekte
olduğunu vurgulamaktadır. Diğer yandan mezkur savunmada kılavuz kaptanların
görevlerini yerine getirirken çeşitli tehlikelere maruz kaldığı açıklanarak, geçmişte
düşerek ölme ve hayati tehlike geçirme vakalarının yaşandığına dikkat
çekilmektedir. Yine de DEKAŞ tarafından, TCDD Derince Liman işletme
Müdürlüğünün ve Denizcilik Müsteşarlığının talebi doğrultusunda, hukuki olarak
tartışılabilecek staj yaptırma talebinin kamu menfaatleri dikkate alınarak yerine
getirildiği ifade edilmektedir.
(21) Özetle konuya ilişkin olarak DEKAŞ tarafından, yetkili teşkilatın kendi yetki alanları
dışında yer alan bir deniz alanında veya kendi bünyesinde istihdam etmediği
stajyerlere staj yaptırabilmesinin hukuken ve fiilen mümkün olmamasına rağmen
TCDD Derince Liman işletme Müdürlüğünün ve Denizcilik Müsteşarlığının talebi
doğrultusunda müracaat eden kılavuz kaptanlara staj yaptırıldığı ve DEKAŞ
mensubu olmayan kılavuz kaptanlara staj yaptırılmaması gibi bir durumun söz
konusu olmadığı belirtilmektedir.
(22) Ayrıca DEKAŞ’ın 17.07.2012 tarih ve 5718 sayılı yazısı ile Kocaeli Liman
Başkanlığı tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 23.07.2012 tarih ve 5865
sayı ile intikal eden yazı ekinde yer alan listeden DEKAŞ - MED MARİNE tarafından
kendi şirketlerinde çalışmayacak olan 3 adet kılavuz kaptana staj yaptırıldığı
görülmektedir. Diğer yandan şikâyetçi vekilinden, staj yaptırılmayan kılavuz
kaptanlar ile ilgili bilgi talep edilmesine rağmen, bu konuda kendisine staj
yaptırılmayan bir kılavuz kaptan iletişim bilgisi şikâyetçi vekili tarafından
sağlanmamıştır.
(23) Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde “DEKAŞ’ın kılavuz kaptanlık hizmeti
sunmak isteyen kaptanlara staj yaptırmadığı” iddiası 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde değerlendirilecek olursa, öncelikle DEKAŞ tarafından isteklilere staj
yaptırılmasının reddinin 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir rekabet ihlali oluşturup
oluşturmayacağı incelenmelidir. DEKAŞ’ın, 22.04.2010 tarih ve 10-33/513-M sayılı
Rekabet Kurulu kararı uyarınca yürütülen önceki soruşturma sürecindeki ilk yazılı
savunmasında da belirttiği üzere mevcut mevzuatta kaptanlara kılavuz kaptan adayı
olarak staj yaptırılabilmesi için yetkili kılavuzluk teşkilatında aday kılavuz kaptan
olarak istihdam edilmesi ve söz konusu istihdamdan kaynaklanan gerekli
yükümlülüklerin yetkili kılavuzluk teşkilatı tarafından üstlenilmesi ve yerine
getirilmesi gerekmektedir. Aday kılavuz kaptanlar için dahi söz konusu işin hayati
riskler taşıdığı görülmektedir. Bu çerçevede yetkili kılavuzluk teşkilatını kendi
bünyesinde çalıştırmayı düşünmediği başvuran tüm istekliler için böyle bir
yükümlülük altında bırakmak doğru bir yaklaşım olmayacaktır.
(24) Bu noktada; ilgili mevzuat gereği yapılan stajın sadece o liman için geçerli olduğu
ve bilfiil çalışılmadığı halde ehliyetin iptal edileceği belirtilmelidir. Bir limanda staj
yapan bir kaptan, başka bir limanda o liman için staj yapmadan kılavuz kaptan
olarak çalışamamaktadır. Diğer yandan söz konusu limanda kılavuzluk hizmetlerinin
münhasıran sunulduğu dikkate alındığında, yetkili kılavuzluk teşkilatının kendi
bünyesinde çalıştırmayı düşünmediği kişilere staj yaptırmasının, staj yapan kişiler
açısından da bir anlam taşımayacağı açıktır. Nitekim yürürlükteki mevzuat gereği iki
yıl içerisinde görevbaşı eğitimine başlamayan stajyer kılavuz kaptan adayının bu
13-07/86-47
7/10
eğitimi geçersiz hale gelmektedir. Dolayısıyla fiili olarak çalışma ihtimali
bulunmayan kişilere staj yaptırılması yükümlülüğü getirmek anlamlı olmayacağı gibi
ilgili pazardaki rekabet üzerinde de bir etkisi olmayacaktır. Nitekim bir kılavuz
kaptanın staj yapması ve o bölge için ehliyete sahip olması, o kaptanı söz konusu
limanda kılavuzluk hizmetlerini münhasıran sunan yetkili teşkilat ile rekabet edebilir
hale getirmemektedir.
(25) Bu çerçevede söz konusu limanda kılavuzluk hizmetlerinin münhasıran sunulduğu
dikkate alındığında, mevcut durumda ilgili pazarda faaliyet gösteren konsorsiyumun
kendi bünyesinde çalıştırmayı düşünmediği kişilere staj yaptırmasının veya
yaptırmamasının, ilgili pazardaki rekabet üzerinde bir etkisinin olmayacağı
kanaatine ulaşılmıştır. Dolayısıyla yukarıdaki veriler ışığında, başvuruda
bulunanlara kılavuz kaptan stajı yaptırmamak yoluyla hâkim durumun kötüye
kullanıldığı doğrultusundaki iddianın reddedilmesi gerekmektedir.
I.2.2. Cezai Şart Öngören Taahhütnameler
(26) Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş. vekili tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 27.06.2012 tarih ve 5181 sayı ile intikal eden yazıda; DEKAŞ ve MED
MARİNE müşterek teşebbüsünün faaliyete başladığı tarihten itibaren kendi
bünyelerinde görev yapan kaptanların müşterek teşebbüs haricinde faaliyet
göstermeleri halinde 250.000 ABD doları tutarında cezai şart öngören
taahhütnameler aldıkları ve bu taahhütnamelerin 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
(27) Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş. vekili tarafından tanık olarak gösterilen ve
DEKAŞ ortağı olup DEKAŞ haricindeki teşkilatlarda çalışan (…..) ve (…..) ile
yapılan görüşmelerden anlaşıldığı üzere günümüze kadar DEKAŞ tarafından yasal
takibe alınan herhangi bir senet veya sözleşme bulunmamaktadır. Söz konusu
görüşmelerde bu konuda, DEKAŞ’ın kuruluşu esnasında cezai şart öngören
taahhütnamelerin imzalatıldığı, ancak bir toplantı esnasında dönemin Yönetim
Kurulu Üyesine bu taahhütnamelerin niçin icra takibine konu edilmediği sorusu
yöneltildiğinde taahhütnamelerin kaybedildiği yanıtının alındığı ifade edilmiştir.
(28) Diğer taraftan; DEKAŞ tarafından başka teşkilatlara geçen kılavuz kaptanlara
yaptırım uygulanması amacıyla ana sözleşmeye eklenen 22. madde yargıya
taşınmış; Kadıköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 24.01.2008 tarih, 2007/890 E
2008/9 K sayılı kararı yargı süreci tamamlanarak kesinlik kazanmıştır. 29.04.2010
tarihinde Deniz Kılavuzluk A.Ş. Yönetim Kurulu tarafından 341 numaralı karar ile
08.11.2004 tarihli Olağanüstü Genel Kurul Toplantısında alınan “Ortakların
Sorumluluğu” başlıklı 22. maddenin ilave edilmesi ile ilgili Genel Kurul Kararının
mezkûr Mahkeme kararının infazı amacıyla Ana Sözleşmeden çıkarılarak sicilden
terkinine karar verilmiştir. DEKAŞ tarafından 01.11.2004 tarihli Genel Kurul
gündeminin 4. maddesiyle alınan kararların iptaline karar verildiği, anılan
teşebbüsün talebi doğrultusunda 07.05.2010 tarih ve 7559 sayılı Türkiye Ticaret
Sicili Gazetesinde yayımlanmıştır. Bu sürecin tamamlanması ile birlikte, paydaşların
başka bir şirkette çalışmaları önünde DEKAŞ ana sözleşmesinden kaynaklanan bir
engel kalmamıştır.
(29) Bu noktada, DEKAŞ tarafından kılavuz kaptanlardan senet alınması veya ana
sözleşmeye hüküm konulması yoluyla kılavuz kaptanların rakip firmalara
geçmelerinin engellenmesinin rekabet ihlali oluşturabilme potansiyelinin
13-07/86-47
8/10
bulunabileceği söylenebilir. Ancak bu potansiyel ilgili coğrafi pazarda rekabetin söz
konusu olabilmesi halinde mümkündür. Mevcut durumda ise ilgili coğrafi pazar olan
İzmit körfezinin rekabete açık olup olmadığına ilişkin tartışmaların ve yargı
süreçlerinin devam ettiği görülmektedir. Diğer taraftan Rekabet Kurulu tarafından
alınan 07-40/444-169 sayılı karar Danıştay 13. Dairesi tarafından onanmıştır . Söz
konusu Rekabet Kurulu kararı ilgili hizmetlerin “Karar tarihi itibariyle- rekabete açık
olmadığı temeli üzerine kuruludur. Mevcut uygulama ve düzenlemeler de halen ilgili
coğrafi pazarın rekabete açık olmadığını göstermektedir. Nitekim 10.07.2012 tarih
ve 5521 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı, Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğünün yazısında bu durum
“öngörülen sakıncalardan dolayı bu konuda uygulama mevzuatı çıkarılıncaya
(yönetmelik, tebliğ vs.) kadar Bakanlığımızca söz konusu hizmetlere ilişkin yeni
başvurular kabul edilmemektedir “ ifadeleri ile teyit edilmektedir.
(30) Dolayısıyla DEKAŞ tarafından kılavuz kaptanlardan senet alınması veya ana
sözleşmeye hüküm konulması yoluyla kılavuz kaptanların rakip firmalara
geçmelerinin engellenmesi herhangi bir rekabet ihlali oluşturmamaktadır. İzmit
liman sınırları içindeki liman iskele ve şamandıralı dolum tesisleri şeklinde
belirlenen alanda kılavuzluk/römorkaj hizmetleri için DEKAŞ ve Med-Marine’e
kılavuzluk/römorkaj teşkilatı izninin 06.06.1996–06.06.2016 dönemi için verildiği
Denizcilik Müsteşarlığının verdiği izin belgesinden görülmektedir. Dolayısıyla söz
konusu firmalarda çalışan kılavuz kaptanların haddi zatında 06.06.1996–06.06.2016
döneminde ilgili coğrafi pazarda faaliyet gösteren bir rakip teşebbüse geçerek
rekabet edebilme ihtimalleri bulunmadığından, şirket ortağı kılavuz kaptanlardan
senet alınmasının veya esas sözleşmeye rekabet yasağı hükmü getirilmesinin
herhangi bir rekabet ihlali potansiyeli taşımadığı vurgulanmalıdır.
(31) Diğer yandan DEKAŞ ana sözleşmesine eklenilen ve sonrasında Mahkeme
kararının infazı amacıyla çıkarılan 22. maddeye ilişkin Genel Kurul kararlarının
yargı kararıyla iptal edilmesinin, söz konusu maddenin rekabet hukukuna
aykırılığının tespiti anlamına gelmediği belirtilmelidir.
(32) Dolayısıyla yukarıdaki veriler ışığında, DEKAŞ ortağı olan kaptanlara şirketten
ayrılmaları halinde tazminat ödeneceği hükmü içeren sözleşmeler imzalattırılması
ve/veya rekabeti engellemeye yönelik taahhütnameler veya senetler alınması
yoluyla 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği yönündeki iddianın reddedilmesi
gerekmektedir.
I.2.3. Bir Coğrafi Pazardaki Ticari Avantajın Bir Diğer Coğrafi Pazarda Kötüye
Kullanımı
(33) Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2004/2375 Esas, 2007/856 Karar sayılı
kararında bu konuda: “Öte yandan, şikayet başvurusunda bulunan ve müşterek
teşebbüs ile hizmet protokolü imzalamış olan (…..)'ne müşterek teşebbüs
tarafından gönderilen yazıda "başka coğrafi bölgelerde kendileri ile çalışmamaları
halinde bu tutumun İzmit Körfezinde de kendileri ile çalışmak istemedikleri şeklinde
yorumlanacağı" belirtilmiş olup o dönemde İzmit Körfezinden başka lskenderun
Körfezinde de hem TCDD ve hem de şikayet edilen Med-Marine fırmasının
römorkaj hizmetleri sunması bakımından, bu yazının içeriğinden, Med-Marine’nin
(…..)’nden bu limanda kendisi ile çalışmasını talep ettiği, aksi halde İzmit
Körfezindeki faaliyetlerini güçleştireceği gibi bir sonuç çıktığı, bu durumun 4054
sayılı Yasanın 6. maddesi (b) bendine aykırı olarak belli bir coğrafi pazarda elde
13-07/86-47
9/10
edilen ticari avantajın bir başka coğrafi pazardaki rekabet koşullarını bozacak
şekilde kötüye kullanması eyleminin gerçekleştiğini gösterdiği, bu nedenle
soruşturma konuları arasına dahil edilmesinde yarar olacağı önaraştırma raporunda
belirtildiği halde dava konusu Rekabet Kurulu kararında bu yönde bir uygulama
tespit edilemediği gibi aksi yönde uygulama bulunduğunun raportörlerce yapılan
incelemelerde belirlendiği gerekçesiyle soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına karar verildiğinin belirtilmesinin rekabet hukukunun amaç ve ilkeleri
ile bağdaşmadığı açıktır. Zira bu denli somut ve belgeye dayalı iddiaların ancak bir
soruşturma sonucunda gerçek olup olmadığının anlaşılabileceğinde kuşku
bulunmadığı gibi kararda belirtildiğinin aksine raportörlerce somut bir tespit de
yapılmış değildir.” ifadeleri yer almaktadır.
(34) Bir pazardaki hakim durumun bir diğer pazarda kötüye kullanılması konusundaki
iddialara ilişkin olarak, soruşturma sürecinde geçmiş döneme ilişkin olarak bu yönde
bir uygulamanın gerçekleştiğine dair destekleyici herhangi bir bilgi veya bulguya
ulaşılamamıştır. Aynı zamanda bu kapsamda herhangi bir bulgu, şikayet başvurusu
sahiplerince de temin edilmemiştir. Soruşturma taraflarının en büyük beş
müşterisinden alınan bilgiler değerlendirildiğinde, dosya konusu hizmet alımlarında
firmalar tarafından bir tercih yapılmasının mümkün olmadığı, ilgili Liman
Başkanlığının ordinoda belirlemiş olduğu firmadan söz konusu hizmetlerin alınmak
zorunda kalındığı ve DEKAŞ ve MED MARİNE şirketlerinden, başka limanlarda
rakip firmalarla çalışma konusunda herhangi bir zorlukla karşılaşılmadığı yönündeki
görüşlerin bulunduğu görülmektedir.
(35) Ayrıca önaraştırma döneminde şikayet konularından olan bir pazardaki hakim
durumun diğer pazarda kötüye kullanılmasına ilişkin eylemlere maruz kaldığı iddia
edilen, (…..) tarafından gönderilen 03.07.2012 tarih 5339 sayılı yazıda ise, DEKAŞ
ve MED MARİNE tarafından söz konusu şirketin faaliyetlerini olumsuz yönde
etkileyen herhangi bir eylem ve/veya işlemin söz konusu olmadığının belirtildiği
görülmektedir. Diğer yandan önaraştırma döneminde elde edilen, DEKAŞ. ve MED
MARİNE Konsorsiyumu tarafından 17.12.1997 tarihinde (…..)’ye gönderilen,
İskenderun Limanına gelen gemiler için Çalışma Protokolü yapılması gerektiği, aksi
halde İzmit Körfezi protokolünün de geçersiz kılındığı kanısına varılacağı, konulu
yazı ve bu yazıda geçen Protokolden (…..)’nin şu an itibariyle bilgisinin olmadığı
anlaşılmaktadır. Diğer taraftan söz konusu yazı ve Protokolün incelenmesinden, söz
konusu protokol ile (…..)’ye önemli kazanımlar sağlanmadığı, TDİ’nin yürürlükteki
tarifesinin geçerli olacağının hükme bağlandığı görülmektedir. Dolayısıyla söz
konusu protokolün geçersiz kılınmasının (…..)’nin ticari faaliyetleri bakımından bir
etkisinin olmayacağı yorumu yapılabilir. Ancak söz konusu protokolün geçersiz
kılınması gibi bir uygulamanın olduğu yönünde herhangi bir bulgunun elde
edilmediği belirtilmelidir.
(36) Diğer yandan İskenderun Körfezinde bulunan limanlarda da bu hizmetlerin
münhasır olarak sağlandığı ve bu münhasırlığın ilgili hizmetlerin ihale açılmak
suretiyle rekabet tesis edilerek icra edildiği göz önünde bulundurulursa geçmiş
dönemde de söz konusu rekabet ihlalinin gerçekleşme ihtimalinin düşük olduğu
belirtilmelidir. Nitekim Önaraştırma Raporunda da o dönemdeki mevzuat uyarınca
İskenderun Körfezinde bulunan limanlar arasında ikamenin bulunmadığına, hizmet
alanların hizmet verecek teşebbüsü seçme esnekliklerinin olmadığına ve ilgili
piyasadaki teşebbüslerin bu yönde rekabet ihlali sayılabilecek bir uygulamanın
olmadığı görüşlerine yer verilerek iddia konusu kötüye kullanma eyleminin
mevcudiyetinin zorluğuna işaret edilmektedir. Nitekim (…..) tarafından gönderilen
13-07/86-47
10/10
03.07.2012 tarih 5339 sayılı yazıda da geçmiş dönemde DEKAŞ. - MED MARİNE
tarafından İskenderun Limanında hizmet verilmeye başlanmasından itibaren, “TDI
tarafından sağlanan hizmetler TDI'den ve Med Marine- Dekaş Konsorsiyumu
tarafından sağlanan hizmetler ise bu Konsorsiyumdan alınmıştır.” denilerek
İskenderun Limanında TDİ ve DEKAŞ - MED MARINE Konsorsiyumu tarafından
sunulan hizmetlerin birbirleri ile ikame olmadığına işaret edilmektedir.
(37) Bu çerçevede yukarıdaki veriler ışığında, İzmit Körfezi coğrafi pazarındaki hâkim
durumun diğer coğrafi pazarlarda kötüye kullanıldığı doğrultusundaki iddianın
reddedilmesi gerekmektedir.
K. SONUÇ
(38) Rekabet Kurulunun 23.05.2012 tarih ve 12-27/804-M sayılı kararı uyarınca yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere,
yazılı savunmalara ve incelenen dosya kapsamına göre;
Deniz Kılavuzluk A.Ş. ile Med Marine Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat
Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin iddia konusu eylemlerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve 6. maddeleri kapsamında ihlal niteliğinde
olmadığına ve dolayısıyla söz konusu teşebbüslere 4054 sayılı Kanun'un 16.
maddesi çerçevesinde idari para cezası verilmesine gerek bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile,
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy