Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-1-197 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-11/159-81
Karar Tarihi : 20.02.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER: Şamil PİŞMAF, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Mahir AKSOY (Aksoylar Petrol)
Polat Kasabası - Doğanşehir/Malatya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Can Aslan Petrolcülük San. A.Ş. (CAN ASLAN)
Çakmak Mah. İkbal Cad. Dinç Sok. No:28 Ümraniye/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Can Aslan Petrolcülük San. A.Ş.'nin dikey anlaşmalar ve
çeşitli uygulamalar yolu ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
(4054 sayılı Kanun) ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)'ni ihlal ettiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.11.2012 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 20.11.2012 tarih ve 2012-1-197/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.11.2012
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca düzenlenen 14.02.2013 tarih ve 2012-1-197/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
- Mahir AKSOY’un maliki olduğu Malatya ili, Doğanşehir ilçesi, Polat köyü, Uzunok
mevkiinde bulunan taşınmazın akaryakıt satış ve servis faaliyeti ifa etmek üzere
temin edildiği ve üzerinde tesis inşa edildikten sonra 09.05.2007 tarihinde CAN
ASLAN lehine 15 yıl süreli intifa hakkı ve (…..) TL bedelle ipotek hakkı tesis
edildiği,
- 14.05.2007 tarihinde ise CAN ASLAN ile malik arasında yıllık (…..) ton akaryakıt
alımı taahhüdü içeren bayilik sözleşmesi akdedildiği,
- 14.05.2012 tarihinde bayilik anlaşmasının süresinin dolmasına rağmen, akaryakıt
alım taahhüdüne uyulamaması nedeniyle herhangi bir ceza yaptırımı ile
karşılaşmamak için 15.05.2012 tarihinde ikinci kez bayilik sözleşmesi akdedildiği,
- CAN ASLAN’ın yeniden sözleşme yapılması nedeniyle intifa hakkını terkin
etmeyerek 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ’i ihlal ettiği
iddia edilerek, gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Mahir AKSOY-Aksoylar Petrol ile CAN ASLAN arasında akdedilen 14.05.2007 ve
15.05.2012 tarihli bayilik sözleşmeleri ile 09.05.2007 tarihinde CAN ASLAN lehine
tesis edilen intifa hakkından oluşan dikey ilişkinin 09.05.2012 tarihine kadar 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağının bulunduğu ve bu
tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamının dışında kaldığı,
13-11/159-81
2/5
- Söz konusu dikey ilişkiye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet de tanınamayacağı,
- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, taraflara gerekçeli kararın
tebliği tarihinden itibaren 60 (altmış) gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı
sonlandırmaları gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
işlem başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesinin uygun olacağı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Dosya içeriğinde yer alan bilgilere göre, şikayetçi tarafından özetle; başvuruya konu
istasyon arazisi üzerinde CAN ASLAN lehine tesis edilen intifa hakkının terkin
edilmediği iddia edilmektedir.
(6) Söz konusu iddiaya ilişkin olarak 06.02.2013 tarihinde CAN ASLAN’dan edinilen
bilgilerde ise özetle;
- Mahir AKSOY ile CAN ASLAN arasında 14.05.2007 tarihinde akaryakıt bayilik
sözleşmesi imzalandığı ve bayilik sözleşmesi öncesinde 09.05.2007 tarihinde CAN
ASLAN lehine intifa hakkı ve ipotek tesis edildiği,
- CAN ASLAN’ın anılan bayiye kurumsal kimlik giydirmesi yaptığı ve iki adet
akaryakıt pompası, kompresör ve hava su saati vererek yatırım yaptığı,
- CAN ASLAN ile Aksoylar Petrol - Mahir AKSOY arasında herhangi bir dikey
ilişkinin mevcut olmadığı, Mahir AKSOY’un akaryakıt bayilik sözleşmesini feshettiği
ve dolayısıyla taraflar arasındaki dikey ilişkiye son verdiği,
- İntifa hakkının varlığının başka bir dağıtıcı ile sözleşme imzalamaya engel
olmadığı, Mahir AKSOY ile CAN ASLAN arasında herhangi bir dikey ilişkinin
olmamasından dolayı işbu başvurunun konusuz olduğu ve Rekabet Kanunu
çerçevesinde bir ticari ilişki içerisinde olmayan taraflar ile ilgili karar
verilemeyeceği,
- Bu nedenle başvurunun öncelikle konusuz olmasından dolayı reddinin gerektiği,
esasa ilişkin yapılan açıklamalar nedeniyle de başvurunun esas yönünden reddinin
gerektiği ve CAN ASLAN’dan intifa hakkını terkin etmesini talep etmenin hukuki
dayanaktan yoksun olacağı
belirtilmiştir.
(7) Konuyla ilgili olarak 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri, anılan Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin
çıkarılan Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz ve Rekabet Kurulu kararları doğrultusunda,
bir dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde öngörülen istisna
hükmünde kabul edilebilmesi için, malik ile işletici arasında herhangi bir hukuki veya
iktisadi bağlantının bulunmaması gerekmektedir. Kurulumuzun geçmiş tarihli
kararlarında, anlaşmaya konu taşınmaz üzerinde dağıtım şirketi lehine intifa hakkı
tanındığı durumlarda, malikler ile işletici arasında kurulmuş bir kiracılık ilişkisinin
bulunması, Tebliğ’in 5/a maddesinde anılan türden bir bağlantı olarak
değerlendirilmiştir. Bu bakımdan, bayinin özellikle sağlayıcıdan önce ilgili istasyon
üzerinde ayni veya şahsi bir hakka sahip olması halinde, daha sonra sağlayıcıya ayni
veya şahsi hakkı veren üçüncü kişi (malik) ile bağlantılı olduğu kabul edilmekte ve bu tür
sözleşmeler istisna kapsamında değerlendirilmemektedir.
(8) 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri ve Kurulumuzun akaryakıt sektöründe bayiler ile dağıtım
şirketleri arasındaki dikey anlaşmalara ilişkin almış olduğu çok sayıda kararında ortaya
konulan esaslar uyarınca, dosya konusu taşınmaz üzerinde malik Mahir AKSOY-
Aksoylar Petrol ile CAN ASLAN arasında akdedilen 14.05.2007 ve 15.05.2012 tarihli
13-11/159-81
3/5
bayilik sözleşmeleri ile 09.05.2007 tarihinde CAN ASLAN lehine tesis edilen intifa hakkı;
bu doğrultuda Aksoylar Petrol tarafından yerine getirilen bayilik faaliyeti göz önüne
alındığında, söz konusu dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde
düzenlenen istisna hükmü kapsamında değerlendirilmeyeceğinin ve 09.05.2007
tarihinden itibaren beş yıl süreyle olmak üzere 09.05.2012 tarihine kadar anılan Tebliğ
ile tanınan grup muafiyeti kapsamında bulunduğunun kabulü gerekmektedir.
(9) Bunun yanı sıra, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde Rekabet Kuruluna, bu maddede
belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem
ve teşebbüs birlikleri kararlarının aynı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verme yetkisi tanınmıştır. Kurulumuz
tarafından ise akaryakıt sektöründeki dikey anlaşmalara bireysel muafiyet
verilebilmesinin şartları 25.02.2010 tarih ve 10-19/229-87 sayılı Delta Akaryakıt Ticaret
A.Ş. ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-122 sayılı Total Oil Türkiye A.Ş. kararlarıyla
belirlenmiş; anılan ve izleyen kararlarda dikey anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir
gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler
üzerinde kurulmuş yeni akaryakıt istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt
istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak,
bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, 10 yıla kadar muafiyet
tanınmasına karar verilmiştir.
(10) Bu çerçevede söz konusu dikey ilişki incelendiğinde, öncelikle başvuru sahibi tarafından
ilgili taşınmazın akaryakıt satış ve servis faaliyeti ifa etmek üzere temin edildiği ve
üzerinde tesis inşa edildikten sonra CAN ASLAN ile bayilik sözleşmesi akdedildiği ifade
edilmektedir. Öte yandan CAN ASLAN’ın gönderdiği yazıda ise, kendileri tarafından
dosya konusu istasyona ilişkin kurumsal kimlik giydirmesi yapıldığı, iki adet akaryakıt
pompası, kompresör ve hava su saati verilerek yatırım yapıldığı belirtilmektedir. Dikey
anlaşma bütününe beş yılın üzerinde bireysel muafiyet tanınabilmesi için istasyonun
“üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan araziler üzerinde kurulacak yeni
istasyona ilişkin olması” şartı yanında “istasyona özgü yatırımların dağıtıcı tarafından
üstlenilmiş olması” şartının da sağlanması gerekmektedir. Ancak dosya konusu
istasyonda, CAN ASLAN tarafından bu nitelikte bir yatırım yapılmadığı, yatırım kalemleri
kapsamında bildirilen unsurların ise büyük ölçüde taraflar arasındaki bila tarihli Protokol
ve Ariyet Sözleşmesi kapsamında ariyeten bayinin kullanımına bırakılan donanımlardan
ibaret olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla dikey anlaşmanın, Kurulumuzun bahse konu
kararlarında akaryakıt sektöründeki uzun süreli bir dikey anlaşmanın 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şartları sağlamış sayılabilmesi
için ortaya koymuş olduğu “istasyona özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstlenilmiş
olması” koşulunu karşılamaktan uzak olduğu, bu nedenle dikey ilişkiye bireysel muafiyet
tanınmasının olanaklı olmadığı değerlendirilmektedir.
(11) Bu doğrultuda taraflar arasındaki dikey ilişkinin 09.05.2012 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte
Kurulumuzun geçmiş tarihli kararlarında1, uzun süreden beri devam eden dikey
ilişkilerde imzalanan yeni sözleşmelerle dikey ilişkinin de yenilenmesi yeni bir irade
beyanı olarak kabul edilmekte ve bu şekilde duruma göre taraflar arasında yeni bir dikey
anlaşmanın yapıldığından bahisle bu durum, grup muafiyeti kapsamındaki sürelerin
hesaplanmasında göz önüne alınmaktadır.
1 Konuya ilişkin olarak Kurulumuzun; 08.04.2010 tarihli, 10-29/436-162 sayılı ve 07.10.2010 tarihli, 10-
63/1313-491 sayılı kararlarına bakılabilir.
13-11/159-81
4/5
(12) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 35. paragrafında “…Beş yıllık süreyi aşacak
şekilde zımnen yenilenebilen rekabet etmeme yükümlülükleri de grup muafiyeti
kapsamında değildir. Ancak, süresi beş yılı aşmayan veya beş yıldan sonraki uzatmanın
her iki tarafın açık iradesi ile mümkün olduğu ve alıcının beş yıllık süre sonunda rekabet
etmeme şartına son vermesini engelleyen herhangi bir durumun olmadığı hallerde
rekabet etmeme yükümlülüğü grup muafiyetinden yararlanacaktır…” şeklinde açıklama
getirilmiştir. Bu çerçevede 2002/2 sayılı Tebliğ açısından önemli olan husus,
anlaşmanın yapıldığı tarihten itibaren en geç beşinci yılın sonunda, bayinin mevcut
anlaşmayı sonlandırmak ya da yeniden müzakere ederek azami beş yıllık bir süre için
yenilemek konusundaki özgür iradesini tam olarak ortaya koyabilecek olmasıdır.
(13) Nitekim Kurumumuzun resmi internet sayfasında yer alan sık sorulan sorular başlıklı
açıklamalarda yer verildiği ve Kurulumuz tarafından da benimsendiği2 üzere, taraflar
arasında, bayinin mevcut intifa/kira sözleşmesini sonlandırma hakkının bulunduğu, buna
karşın aynı dağıtım şirketi ile anlaşma yapmak istediği hususlarının açıkça ifade edildiği
ve süre kısaltma işlemine ilişkin taraf iradelerinin yer aldığı ayrı bir yazılı anlaşma
imzalanmak, intifa hakkının tesisi aşamasındaki şekil şartlarına aynen uyulmak ve
mülkiyet hakkı sahibi ile birlikte intifa/kira hakkı lehtarı tarafından ilgili Tapu Sicil
Müdürlüğüne bizzat başvurulmak suretiyle, resmi senet düzenlenerek tapuda intifa/kira
hakkı sürelerinin kısaltılması işlemi yapılması ve beraberinde yeni bir bayilik sözleşmesi
imzalanması halinde, dikey anlaşmanın azami beş yıllık bir süre için yenilendiğinin
kabulü mümkündür.
(14) Bu doğrultuda, başvuruya konu taşınmaz üzerinde 09.05.2007 tarihinde CAN ASLAN
lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği ve 14.05.2007 tarihinde beş yıl süreli bayilik
sözleşmesi imzalandığı; 15.05.2012 tarihinde de yeni bir beş yıllık bayilik sözleşmesi
akdedildiği görülmektedir. Ancak yeni bayilik sözleşmesinin akdedildiği tarihte malik ve
bayi konumundaki Mahir AKSOY’a evvelce tesis edilen intifa hakkının sonlandırılması
yönünde bir imkân tanınmış olduğuna dair herhangi bir bulgu bulunmadığı gibi CAN
ASLAN lehine 09.05.2007 tarihinde 15 yıl süre ile tesis edilmiş bulunan intifa hakkının
süresine ilişkin olarak tapuda bir kısaltma işleminin de gerçekleştirilmediği
anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Kurulumuzun geçmiş kararlarında yer verilen
değerlendirmeler ışığında yeni bir dikey anlaşma kurmak yönünde tarafların iradelerinin
yenilenmesi koşulunun karşılanmadığı ve söz konusu dikey ilişkinin 09.05.2007
tarihinden itibaren beş yıl süreyle olmak üzere 09.05.2012 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır.
2 Kurulumuzun 27.10.2011 tarih ve 11-54/1390-498 sayılı kararında da bu yönde karar verilmiştir.
13-11/159-81
5/5
J. SONUÇ
(15) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- a) Mahir AKSOY-Aksoylar Petrol ile Can Aslan Petrolcülük San. A.Ş. arasında
akdedilen 14.05.2007 ve 15.05.2012 tarihli bayilik sözleşmeleri ile 09.05.2007
tarihinde CAN ASLAN lehine tesis edilen intifa hakkından oluşan dikey ilişkinin,
09.05.2012 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
yararlandığına ancak bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamının dışında
kaldığına,
b) Söz konusu dikey ilişkiye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet de tanınamayacağına;
2- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, gerekçeli kararın tebliği
tarihinden itibaren altmış gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı sonlandırmaları
gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağı yönünde taraflara görüş bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy