Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-1-229 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-17/242-117
Karar Tarihi : 28.03.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Kenan TÜRK, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Harun GÜNDÜZ, Çağlar Deniz ATA, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : İbrahim ERKAN-Yavuzeli Petrol ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ömer Burak BİLDİK
Fevzi Çakmak Bulvarı Okkıran Apt. No:157/1, Gaziantep
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş.
Mahmutbey Mah. Dilmenler Cad. No:26 Altınbaş Plaza,
34217 Bağcılar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş.’nin yapmış olduğu dikey
anlaşma ve çeşitli uygulamalar yolu ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun (4054 sayılı Kanun) ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)'ni ihlal ettiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.12.2012 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 26.12.2012 tarih ve 2012-1-229/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 10.01.2013
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca düzenlenen 20.03.2013 tarih ve 2012-1-229/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: İbrahim ERKAN - Yavuzeli Petrol ve Tic. A.Ş. (YAVUZELİ
PETROL) vekili tarafından yapılan başvuruda özetle;
- Başvuruya konu taşınmaz (otogaz ve benzin istasyonu) Elit Rakipsiz Altın
Mücevharat İmalatı ve Tic. A.Ş. (ELİT) mülkiyetinde iken Altınbaş Petrol ve Ticaret
A.Ş. (ALTINBAŞ) lehine 03.01.2008 tarihinden itibaren 20 yıl süre ile intifa hakkı
tesis edildiği,
- 28.01.2008 tarihinde bu taşınmazın İbrahim ERKAN – YAVUZELİ PETROL
tarafından kiralandığı ve ELİT ile 03.05.2010 tarihli sözleşmenin akdedildiği;
sözleşme gereğince İbrahim ERKAN – YAVUZELİ PETROL’ün borcu para edimini
30 ay içinde yerine getirmesi ile ELİT’in söz konusu taşınmaza ilişkin tapuyu
devredeceği, ancak ALTINBAŞ’ın haksız yere intifa hakkına dayanarak YAVUZELİ
PETROL’ü taşınmazdan tahliye ettiği,
- ALTINBAŞ’ın lehine tesis edilen 20 yıl süreli intifa hakkının 2002/2 sayılı Tebliğ’e
aykırı olduğu,
- Ayrıca ALTINBAŞ’ın İbrahim ERKAN – YAVUZELİ PETROL’e dayatma ile haksız
rekabete yol açacak şekilde 20 yıl süreli bayilik zorunluluğu ve yüksek miktarda
satış taahüdü yüklediği
iddia edilerek, ALTINBAŞ hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
13-17/242-117
2/5
İbrahim ERKAN tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 21.01.2013 tarihinde giren
yazıda ise özetle;
- Başvuruya konu taşınmaz üzerinde bulunan Alpet ve Exengaz kurumsal kimlikli
petrol istasyonunun 03.05.2010 tarihli satış devir protokolü ile 07.05.2010 tarihinde
devralınarak kendisi tarafından satışa başlandığı,
- Önceki işletmeden 6-7 kat fazla ürün satılmasına rağmen istasyonun zarar ettiği,
ilgililerle bu durum görüşüldüğünde, bazı istasyonlara kendilerinden dahaz ucuz
yakıt verdikleri ve bu nedenle YAVUZELİ PETROL’ün de akaryakıtı iskontolu vermek
zorunda kaldığının belirtildiği ve satışa devam edilmesi ve fiyat farkı faturasının
ALTINBAŞ’a kesilmesinin ifade edildiği,
- Ancak bu durumun gerçekleşmediği ve kalan borcun peşin ödenmesi hususunda
İbrahim ERKAN tarafından 07.08.2012 tarihinde Noter aracılığı ile ihtarname
gönderilmesine rağmen ALTINBAŞ’ın cevap vermediği
iddia edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- ELİT, YAVUZELİ PETROL (İbrahim ERKAN) ve ALTINBAŞ arasındaki muhtelif
sözleşmelerle kurulan dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde
düzenlenen istisna hükmünden yararlanamadığı,
- Söz konusu dikey anlaşmanın 03.01.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlandığı, bu nedenle hâlihazırda grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı,
- Bununla birlikte ilgili dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik
faaliyeti yürütülmemiş gayrimenkul üzerinde yeni bir istasyon kurulmasına ilişkin
olması, istasyona özgü yatırım maliyetinin ALTINBAŞ tarafından karşılanması
nedeniyle ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak ELİT’e, ALTINBAŞ tarafından
üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden kısmını ödemek
suretiyle anlaşmayı sona erdirme imkânı tanınması şartıyla, ilgili dikey anlaşmaya
03.01.2008 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği,
- Tarafların yukarıda belirtilen hususlarda anlaşamamaları halinde ise bahse konu
dikey anlaşmaya bireysel muafiyet de tanınamayacağı; bu durumda taraflara
gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde aralarındaki dikey
anlaşmayı sonlandırmaları, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde Kanun’un 9. maddesi uyarınca görüş
bildirilmesinin uygun olacağı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Dosya içeriğinde yer alan iddialara ilişkin olarak 13.03.2013 tarihinde ALTINBAŞ’dan
edinilen bilgilerde özetle;
- ALTINBAŞ ile bayi YAVUZELİ PETROL arasında ilk bayilik sözleşmesinin
01.05.2008 tarihinde beş yıl süreli olarak imzalandığı, arsa konumunda bulunan
gayrimenkul üzerine tüm maliyetleri ALTINBAŞ tarafından karşılanmak suretiyle bir
adet akaryakıt satış ve servis istasyonu oluşturulduğu,
- Gayrimenkul üzerinde ALTINBAŞ lehine 03.01.2008 tarihinde arsa maliki ELİT
tarafından 20 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği,
- ALTINBAŞ ile YAVUZELİ PETROL arasında 01.05.2008 tarihinde akdedilen ilk
bayilik sözleşmesinin 30.06.2010 tarihnde feshedildiği ve 01.07.2010 tarihinde beş
yıl süreli yeni bir bayilik sözleşmesi imzalandığı,
13-17/242-117
3/5
- İkinci bayilik sözleşmesinin ise yapılan sözleşme yenileme görüşmelerinde
anlaşma sağlanamaması nedeniyle ALTINBAŞ tarafından 13.08.2012 tarihinde tek
taraflı olarak fesh edildiği,
- Dosya konusu İstasyonun mülkiyet hakkının üçüncü kişi konumundaki ELİT’e ait
olması ve intifa hakkının bu teşebbüsten edinilmiş olması nedeniyle dikey
anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde yer alan istisna hükmü
kapsamına girdiği,
- Malik ELİT ile eski bayi yetkilisi İbrahim ERKAN arasında düzenlenen 03.05.2010
tarihli Satış ve Devir Protokolü ile sözkonusu istasyonun kuru mülkiyet hakkının
anlaşma şartlarında ileriye yönelik olarak adı geçen bayi yetkilisine satışı ve devri
ile ilgili olarak ön anlaşma düzenlenmiş olsa da, anlaşma şartlarının ihlal edilmesi
ve gerekli ödemelerin yapılmaması nedeniyle, tarafların karşılıklı mutabakatı ile
İbrahim ERKAN tarafından ödenen tutarların kendisine iade edildiği, (Türk Medeni
Kanunu ve ilgili Tapu Mevzuatı düzenlemelerine göre mülkiyetin devri için herhangi
bir hukuki sonuç yaratmayan ve gayrimenkul devri anlamında hukuken hiçbir
anlam ifade etmeyen) söz konusu satış ve devir protokolünün 13.08.2012 tarihli ve
19857 yevmiye numaralı noter ihbarnamesi ile feshedildiği ve böylelikle eski bayi
YAVUZELİ PETROL ile malik ELİT arasında hiçbir alım satım ilişkisi (hukuki ilişki)
kalmadığı,
- Ayrıca malik ELİT ile eski bayi YAVUZELİ PETROL arasında 2002/2 sayılı
Tebliğ'in 5. maddesinde yer alan herhangi bir hukuki ve iktisadi nitelikte
(hissedarlık, akrabalık ilişkisi, kira sözleşmesi v.b.) bir bağlantının da bulunmadığı
belirtilmiştir.
(6) Konuyla ilgili olarak 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri, anılan Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin
çıkarılan Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz ve Rekabet Kurulu kararları doğrultusunda,
bir dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde öngörülen istisna
hükmünde kabul edilebilmesi için, malik ile işletici arasında herhangi bir hukuki veya
iktisadi bağlantının bulunmaması gerekmektedir. Kurulun geçmiş tarihli kararlarında,
anlaşmaya konu taşınmaz üzerinde dağıtım şirketi lehine intifa hakkı tanındığı
durumlarda, malikler ile işletici arasında kurulmuş bir kiracılık ilişkisinin bulunması,
Tebliğ’in 5/a maddesinde anılan türden bir bağlantı olarak değerlendirilmiştir. Bu
bakımdan, bayinin özellikle sağlayıcıdan önce ilgili istasyon üzerinde ayni veya şahsi bir
hakka sahip olması halinde, daha sonra sağlayıcıya ayni veya şahsi hakkı veren üçüncü
kişi (malik) ile bağlantılı olduğu kabul edilmekte ve bu tür sözleşmeler istisna
kapsamında değerlendirilmemektedir.
(7) Dosya kapsamında yer alan belgeler incelendiğinde; malik ELİT ile YAVUZELİ PETROL
arasında 28.01.2008 tarihinde bir yıl süreli olmak üzere kira sözleşmesi imzalandığı
görülmektedir. Taraflar arasında daha sonra 03.05.2010 tarihinde ise “Satış ve Devri
Protokolü”nün akdedildiği, bu Protokole göre; YAVUZELİ PETROL’ün (alıcı) dosya
konusu istasyonun satış ve devir bedeline mahsuben (…..) ABD Doları peşin ödeme
yaptığı, istasyonun toplam satış bedelinin (…..) ABD Doları olduğu ve kalan (…..) ABD
Doları tutarın, 03.06.2010 tarihinden başlamak üzere her ay en az (…..) ABD Doları
olmak üzere yıllık en az (…..) ABD Doları olarak 10 yıl içinde ödeneceği düzenlenmiştir.
Ancak 13.08.2012 tarihli ihbarname ile bu Protokol feshedilmiştir.
(8) 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri ve Kurulun akaryakıt sektöründe bayiler ile dağıtım
şirketleri arasındaki dikey anlaşmalara ilişkin almış olduğu çok sayıda kararında ortaya
konulan esaslar uyarınca, dosya konusu taşınmaz üzerinde malik ELİT ile ALTINBAŞ
arasında akdedilen 03.01.2008 tarihli resmi senet ile ALTINBAŞ lehine tesis edilen intifa
hakkı; malik ELİT ile İbrahim ERKAN - YAVUZELİ PETROL arasında imzalanan
28.01.2008 tarihli ve bir yıl süreli “Kira Sözleşmesi” ile 03.05.2010 tarihli “Satış ve Devir
Protokolü“ doğrultusunda YAVUZELİ PETROL tarafından yerine getirilen bayilik faaliyeti
13-17/242-117
4/5
göz önüne alındığında; söz konusu dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde
düzenlenen istisna hükmü kapsamında değerlendirilmeyeceğinin ve 03.01.2008
tarihinden itibaren beş yıl süreyle olmak üzere 03.01.2013 tarihine kadar anılan Tebliğ
ile tanınan grup muafiyeti kapsamında bulunduğunun kabulü gerekmektedir.
(9) Bunun yanı sıra, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde Rekabet Kuruluna, bu maddede
belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem
ve teşebbüs birlikleri kararlarının aynı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verme yetkisi tanınmıştır. Kurul tarafından ise
akaryakıt sektöründeki dikey anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesinin şartları
25.02.2010 tarih ve 10-19/229-87 sayılı Delta Akaryakıt Ticaret A.Ş. ve 18.03.2010 tarih
ve 10-24/338-122 sayılı Total Oil Türkiye A.Ş. kararlarıyla belirlenmiş; anılan ve izleyen
kararlarda dikey anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi
tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulmuş yeni
akaryakıt istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların
dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak, bayilerin beşinci yılın sonunda,
dağıtım firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül
eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri konusunda tarafların
anlaşmaları koşuluyla, 10 yıla kadar muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
(10) Bu çerçevede söz konusu istasyona ilişkin yatırımların ALTINBAŞ tarafından yapıldığı
iddia edilmiş ve ALTINBAŞ tarafından gönderilen yazı ekinde aşağıdaki ifadeleri taşıyan
belgelere yer verilmiştir:
- ALTINBAŞ ile yüklenici firma olan Cengiz Çelik Çatı Mühendislik İnşaat Petrol
Reklam San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen bila tarihli “Eser Sözleşmesi”nin
İşin Tanımı başlıklı 2. maddesinde “İŞVEREN tarafından İŞVEREN bayii ELİT
RAKİPSİZ ALTIN MÜCEVHERAT İMALATI VE TİCARET ANONİM ŞİRKETİ için
anahtar teslimi yapılması kararlaştırılan 2 adet ALPET kurumsal kimlik
standartlarında akaryakıt ve LPG otogaz istasyonu yaptırılarak teslimi
kararlaştırılmış olmakla, söz konusu akaryakıt ve LPG otogaz satış ve servis
istasyonuna ait inşaat işlerinin, EKl, EK2, EK3 ve EK4'te yer alan kriterlere uygun
olarak ve anahtar teslimi - götürü bedel usülü ile YÜKLENİCİ tarafından
İŞVEREN'e yapılması ve teslimi işidir.” ifadesinin yer aldığı, aynı sözleşmenin 7.
maddesinde ise, işin bedeline ilişkin hükme yer verildiği ve malzeme, işçilik, hizmet
bedelleri de dahi olmak üzere sözleşmeye konu eserin tüm bedelinin KDV hariç
(…..) TL olduğu görülmektedir.
- ALTINBAŞ ile YAVUZELİ PETROL arasında imzalanan 01.07.2010 tarihli “Ariyet
Sözleşmesi”nin ekinde, dosya konusu istasyonda kullanılmak üzere YAVUZELİ
PETROL’e teslim edilmiş olan malzeme teçhizat ve menkullerin listesi yer
almaktadır.
- Ayrıca söz konusu yatırıma ilişkin fatura örnekleri incelendiğinde toplam (…..) TL
tutarından harcama yapıldığı görülmektedir.
(11) Bununla birlikte raportörlerce başvuru sahibi vekili ile yapılan görüşmede, ilgili taşınmaz
üzerinde daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmadığı ifade edilmekle birlikte,
YAVUZELİ PETROL tarafından istasyona yönelik (…..) ABD Doları tutarında harcama
yapıldığı iddia edilmiştir. Ancak söz konusu yatırım harcamalarına ilişkin olarak herhangi
bir belge gönderilmemiştir.
(12) Yukarıda yer verilen kararlar göz önünde bulundurulduğunda, ALTINBAŞ, ELİT ve
YAVUZELİ PETROL arasındaki dikey ilişkinin, daha önce üzerinde akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmayan arazi üzerinde kurulmuş yeni bir istasyona ilişkin olması ve
yatırımın önemli bir kısmının dağıtım firması tarafından karşılanmış olması nedeniyle
geçmiş Kurul kararlarında yer verilen şartları karşıladığı; bu doğrultuda malik ELİT ile
13-17/242-117
5/5
ALTINBAŞ arasındaki dikey anlaşmaya ELİT tarafından ilişkiye özgü yatırımın varsa
kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona erdirme imkanı tanınması
şartıyla 03.01.2008 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği
değerlendirilmektedir.
(13) Bununla birlikte tarafların yukarıda sayılan koşullarda anlaşamamaları halinde ise bahse
konu dikey anlaşmaya bireysel muafiyet tanınmasının mümkün olmadığı; bu durumda,
anılan dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceği beş yıllık sürenin de sona ermiş olması nedeniyle, tarafların
aralarındaki dikey ilişkiyi sonlandırmaları gerekeceği, aksi takdirde haklarında 4054
sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesinin uygun
olacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Elit Rakipsiz Altın Mücevharat İmalatı ve Tic. A.Ş., Yavuzeli Petrol ve Tic. A.Ş.
(İbrahim ERKAN) ve Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. arasındaki muhtelif sözleşmelerle
kurulan dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde düzenlenen istisna
hükmünden yararlanamadığına,
- Söz konusu dikey anlaşmanın 03.01.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlandığına, bu tarihten itibaren grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığına,
- Bununla birlikte ilgili dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yürütülmemiş gayrimenkul üzerinde yeni bir istasyon kurulmasına ilişkin olması,
istasyona özgü yatırım maliyetinin Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. tarafından
karşılanması nedeniyle ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak, Elit Rakipsiz Altın
Mücevharat İmalatı ve Tic. A.Ş.’ye Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. tarafından
üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden kısmını ödeyerek
anlaşmayı sona erdirme imkanı tanınması koşuluyla, ilgili dikey anlaşmaya
03.01.2008 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına,
- Tarafların yukarıda belirtilen hususlarda anlaşamamaları halinde ise, bahse konu
dikey anlaşmaya bireysel muafiyet de tanınamayacağına; bu nedenle gerekçeli
kararın tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı
sonlandırmaları gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
işlem başlatılacağı yönünde, aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
görüş bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy