Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-1-210 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-17/243-118
Karar Tarihi : 28.03.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Kenan TÜRK, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Şamil PİŞMAF, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Özutku Otomotiv Mak. Petrol Ürün. Tic. ve San. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Adnan GÜL
Atatürk Cad. No:104/1 Eskişehir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti.
Mutlukent Mah. Angora Bulvarı 2689 Sok. No:13 Çankaya/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti.’nin yapmış
olduğu dikey anlaşma ve çeşitli uygulamalar yolu ile 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) ve 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)'ni ihlal ettiği
iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.11.2012 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 24.12.2013 tarih ve 2012-1-210/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 10.01.2013
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca düzenlenen 20.03.2013 tarih ve 2012-1-210/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: ilgili raporda;
a) Özutku Otomotiv Mak. Petrol Ürün. Tic. ve San. Ltd. Şti. (ÖZUTKU PETROL), Savaş
KİREZ, Recep Kirez Akar. Din. Tesis. Nakl. İnş. Gıda Mah. San. Tic. Ltd. Şti.
(RECEP KİREZ AKARYAKIT) ve Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti.
(TERMOPET) arasındaki muhtelif sözleşmelerle kurulan dikey ilişkinin
23.06.2011tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
yararlanabileceği,
b) Bununla birlikte ilgili dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yürütülmemiş gayrimenkul üzerinde yeni bir istasyon kurulmasına ilişkin olması,
istasyona özgü yatırım maliyetinin Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti.
tarafından karşılanması nedeniyle ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak,
ÖZUTKU PETROL’e TERMOPET tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa
kalan süreye tekabül eden kısmını ödemek suretiyle anlaşmayı sona erdirme imkânı
tanınması şartıyla, ilgili dikey anlaşmaya 23.06.2006 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle
bireysel muafiyet tanınabileceği,
c) Tarafların yukarıda belirtilen hususlarda anlaşamamaları halinde ise bahse konu
dikey anlaşmaya bireysel muafiyet de tanınamayacağı; bu durumda taraflara
gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde aralarındaki dikey
anlaşmayı sonlandırmaları, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
13-17/243-118
2/7
işlem başlatılacağı yönünde Kanun’un 9. maddesi uyarınca, görüş bildirilmesinin
uygun olacağı;
ifade edilmiş olup, raportörlerden Şamil PİŞMAF ise; dosya konusu dikey anlaşmaya 10
yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabilmesi için TERMOPET tarafından ÖZUTKU
PETROL’e, ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden kısmını ödemek
suretiyle anlaşmayı sona erdirme imkânı tanınmasının yeterli olduğu, somut olayın
kendine özgü özellikleri nedeniyle, tarafların uzlaşma sağlamaları koşulunun dosya
konusu dikey anlaşma bakımından bireysel muafiyet şartı olarak getirilmesine ve
nihayetinde bu şartın gerçekleşmemesi halinde anlaşmanın sona erdirilmesi gerektiğine
yönelik bir vurguya ihtiyaç bulunmadığı düşüncesiyle yukarıda yer verilen son maddeye
katılmamıştır.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar Arasındaki Dikey İlişkiye Yönelik Bulgular
(4) ÖZUTKU PETROL vekili tarafından yapılan başvuruda özetle;
- Borçlarına binaen eski malik Savaş KİREZ tarafından RECEP KİREZ AKARYAKIT
ile TERMOPET arasındaki bayilik sözleşmesinin teminatı olarak TERMOPET
lehine Afyonkarahisar ili, Merkez Işıklar Köyü, Şosealtı Mevkii, 49j.1c Pafta, 6447
Parselde kain taşınmaz üzerinde (…..) TL bedelli ipotek hakkı ve 26.06.2006
tarihinde yıllık (…..) TL bedel karşılığında intifa hakkı tesis edildiği,
- RECEP KİREZ AKARYAKIT’ın TERMOPET’e olan borcundan dolayı mezkur
taşınmaz üzerindeki ipoteğin paraya çevrilmesi talepli olarak icra takibi başlatıldığı
ve taşınmazın mülkiyetinin üzerindeki intifa hakkıyla birlikte 16.04.2012 tarihinde
ÖZTUTKU PETROL’e geçtiği,
- TERMOPET ile imzalanan bayilik anlaşması ve lehine tesis edilen intifa hakkından
oluşan dikey ilişkinin 23.06.2011 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamında olduğu;
bu tarihten sonra 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olması nedeniyle
geçersiz hale geldiği,
- TERMOPET’in faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine aykırı
olduğu
iddia edilerek; TERMOPET hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(5) TERMOPET tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 04.03.2013 tarihinde giren
yazıda ise özetle;
- ÖZUTKU PETROL’ün Türkiye'nin herhangi bir ilinde, hiçbir zaman TERMOPET
bayisi olmadığı ve ÖZUTKU PETROL ile TERMOPET arasında imzalanmış bayilik
sözleşmesi, protokol, ön anlaşma veya hukuki bir mukavele bulunmadığı,
- ÖZUTKU PETROL’ün sadece Afyonkarahisar-Konya Karayolu 18. Km Işıklar
Kasabası - Afyon adresinde bulunan eski bayi RECEP KİREZ AKARYAKIT’ın
istasyonunu 30.03.2012 tarihinde icrai yoldan satın aldığı,
- Savaş KİREZ adına kayıtlı gayrimenkul üzerinde TERMOPET lehine 23.06.2006
tarihinde 12 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği ve RECEP KİREZ AKARYAKIT ile
TERMOPET arasında 25.07.2006 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalandığı,
akabinde 17.08.2006 tarihinde RECEP KİREZ AKARYAKIT adına EPDK’dan
lisans alındığı,
- Bu süreçte intifanın 3. şahısa ait olup bayilik sözleşmesinden önce alındığı,
- Söz konusu istasyonun daha önceden işletilmediği ve gayrimenkul üzerinde
sıfırdan ciddi miktarda yatırım yapılarak akaryakıt istasyonu haline getirildiği,
- Ancak bayinin borcunu ödeyememesi nedeni ile istasyonun icrai yoldan açık
artırma usulü satışa çıkartıldığı ve Satış Şartnamesi’nde belirtilen şartlarla
13-17/243-118
3/7
(Şartname’nin 9. maddesi gereği, gayrimenkul üzerindeki intifa hakkı ayrıca
belirtilmiştir) ÖZUTKU PETROL’e icrai satışın yapıldığı,
- Şartname’nin 9. maddesinde intifa hakkının belirtilmesi nedeni ile söz konusu
satışa ve sürece
a. satış miktarının düşük olmasına (gayrimenkulün 2. satışta ve muhammen
bedelin %40’ına satıldığı)
b. yatırım bedelinin, belirtilen değerden çok daha fazla olmasına,
c. satış sonrasında da yatırımın geri alınamayacağı ortada olmasına
rağmen; satıştan sonra bayiliğin intifaya bağlı olarak devam edecegi düşüncesi ile
miktarın düşüklüğüne bakılmaksızın, itiraz edilmediği,
- Kaldı ki, ÖZUTKU PETROL’ün de gayrimenkulun üzerindeki intifa ile satılması
nedeni ile müşteri çıkmaması sonucu, 2. satıştan bu kadar ucuza satın alabildiği,
- Nitekim Şartname’de de belirtildiği üzere gayrimenkulün yapılan yatırımla artmış
muhammen bedeli (takdir oluna bedel) (…..) TL olmasına rağmen ÖZUTKU
PETROL’ün sadece (…..) TL gibi son derece düşük bir rakamla istasyonu satın
aldığı,
- ÖZUTKU PETROL’ün Şartname’de belirtilen nedene, TERMOPET ile hiçbir dikey
ilişkisi bulunmamasına, kısacası TERMOPET’in Medeni Kanun gereği devam eden
intifa hakkına rağmen sürece itiraz ettiği ancak tüm itirazlarının yargı kararları ile
reddedildiği,
- Ayrıca ÖZUTKU PETROL’ün Afyon 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde derdest
2012/560 E. sayılı dosya ile intifanın kaldırılmasını da talep ettiği ve hukuki sürecin
devam ettiği,
- Bu bilgiler ışığında TERMOPET’in intifa hakkına ilişkin hukuki sürecin, dosya
konusu ÖZUTKU PETROL ile arasında gerek 4054 sayılı Kanun ve gerekse
2002/2 sayılı Tebliği kapsamında dikey ilişkisi bulunmadığı gerekçesi ile, Medeni
Kanununa dayalı olarak süreceğinin düşünüldüğü
belirtilmiştir.
(6) Yazı ekinde yer alan “Taşınmazın Açık Arttırma Şartnamesi ve Tutanağı”
incelendiğinde, Şartname’nin 9. maddesinde, “Taşınmaz üzerindeki mükellefiyetler:
Taşınmaz üzerinde, dosyamız alacaklısının 23.06.2006 tarihinde başlamak üzere 12 yıl
süreli intifa hakkı vardır.” ifadesinin yer aldığı görülmektedir.
(7) Ayrıca yazı ekinde dosya konusu istasyonda yapılan yatırım harcamalara ilişkin fatura
örnekleri sunulmuştur. Sunulan bu fatura örneklerinden TERMOPET’in ilgili istasyona
yaptığı yatırımın yaklaşık (…..) TL ve (…..) ABD Dolar olduğu anlaşılmaktadır.
H.2. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
(8) 4054 sayılı Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı
4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak
rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran
yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaların, uyumlu eylemlerin ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğunu
hükme bağlamıştır.
(9) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
13-17/243-118
4/7
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5/a maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
(10) Diğer taraftan, Danıştayın 13.05.2008 tarih ve E.2006/1604, K.2008/4196 sayılı kararı,
bu karar üzerine Rekabet Kurulunca alınan 30.10.2008 tarih ve 08-61/997-389 sayılı
Total-Akdağ kararı, yine Kurulun 05.03.2009 tarihli “Pol-Pet Petrol Ürün. Tur. Konak. ve
Din. Tesis. Ltd. Şti. - Bölünmez Petrolcülük A.Ş.” ve “Barbaros Akaryakıt San. Tic. Ltd.
Şti.- Altınbaş Petrol ve Tic. A.Ş.” kararları ile sektöre yönelik almış olduğu diğer kararlar
ve son olarak Danıştayın 28.06.2010 tarih ve E. 2009/3044, K. 2010/5458;
E.2009/5164, K.2010/5457 sayılı kararları ile de sabit olduğu üzere; intifa, tapuya şerh
edilmiş kira veya benzer etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili
olarak aşmasına neden olmaktadır. Bu bakımdan bayilik sözleşmeleri ve bunlarla
bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin, aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek
bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(11) Bu çerçevede Kurulun akaryakıt sektöründe dağıtım şirketleri ile bayileri arasında
yapılan dikey anlaşmalara ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan dikey
anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
(12) 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen beş yıllık sürenin nasıl hesaplanacağı hususunda ise
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 35. paragrafında, “… Beş yıllık rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin hesaplanmasında başlangıç tarihi olarak, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih esas alınacaktır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik,
işleticilik, tedarik vb. sözleşmeler ile birlikte bu sözleşmelerin süresine etki eden intifa,
tapuya şerh edilmiş kira, ekipman gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise, rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilecektir. ...” şeklinde
açıklamalara yer verilmiştir.
(13) Öte yandan 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinin devamında, anlaşmalardaki rekabet
etmeme yükümlülüğüne veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu
hallerde anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına
ilişkin olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin
alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
(14) Söz konusu hüküm irdelendiğinde, bahse konu istisnadan yararlanmanın, öncelikle iki
koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna göre alıcı (bayi) anlaşmaya
dayalı faaliyetini; ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt
istasyonu) üzerinde ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan
13-17/243-118
5/7
üçüncü kişilerden elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
(15) Bunun yanı sıra anılan Kılavuz’da açıkça belirtildiği gibi, taraflar arasındaki dikey
ilişkinin istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan itibaren
yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim Total/Akdağ
dosyasında, Kurul kararına karşı Danıştay 13. Dairesinin E.2006/1604 esas numarasına
kayden açılan dava sonucunda verilen 13.05.2008 tarih ve K.2008/4196 sayılı kararın
gerekçesi, bu değerlendirmeye paralellik göstermektedir. Söz konusu kararda özetle;
dağıtıcının bayiyle kurmuş olduğu hukuki ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey
anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira sözleşmesi olmak üzere iki
sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek Mahkemenin, bayilik sözleşmesi de
dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında sonradan oluşacak değişikliklerin değil,
anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olarak kurulup
kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu çerçevede yapılması
gerektiğine işaret ettiği görülmektedir.
H.3. 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(16) Yukarıda yer verildiği üzere, dosya konusu dikey anlaşmaya ilişkin olarak malik
ÖZUTKU PETROL tarafından yapılan başvuruda, taraflar arasındaki anlaşmanın 2002/2
sayılı Tebliğ hükümleri ve Rekabet Kurulu kararları uyarınca beş yıl süreyle grup
muafiyetinden yararlanabileceği öne sürülmekte; TERMOPET tarafından ise ÖZUTKU
PETROL ile arasında söz konusu Tebliğ anlamında herhangi bir dikey anlaşma
bulunmadığından bahisle anılan hukuki ilişkiye dair sürecin özel hukuk hükümleri
çerçevesinde sürmesi gerektiği belirtilmektedir.
(17) Bununla birlikte TERMOPET’in dosya konusu akaryakıt istasyonuna ilişkin intifa
hakkının, 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine tabi bir dikey anlaşma kapsamında elde
edilmiş olduğu hususu dikkate alındığında, bir önceki başlıkta yer verilen mevzuat
hükümleri ile Danıştay ve Rekabet Kurulu kararları çerçevesinde, dosya konusu hukuki
ilişkinin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmemesi
gerektiği yönündeki görüşe itibar etme imkânı bulunmamaktadır.
(18) Bu nedenle dosya konusu hukuki ilişkiye esas teşkil eden dikey anlaşmanın 2002/2
sayılı Tebliğ ile düzenlenen muafiyetten yararlanabileceği sürenin tespit edilmesi
gerekmektedir. Bir önceki başlıkta ayrıntısına yer verilen mevzuat hükümlerinden sarih
olduğu üzere, dağıtıcılar ile bayiler arasında düzenlenen ve bayiye rekabet etmeme
yükümlülüğü getiren bayilik sözleşmeleri ile bunlarla bağlantılı intifa, kira ve benzeri
sözleşmelerin, kural olarak beş yıl süreyle aynı Tebliğ ile getirilen grup muafiyetinden
yararlanma ve uygulanma imkânı bulunmaktadır. Bununla birlikte, belirli koşulların
varlığında, ilgili dikey anlaşmanın Tebliğ’in 5/a maddesinde düzenlenen istisna
kapsamında kabul edilmesi ihtimal dâhilindedir.
(19) Yine bir önceki başlıkta yer verildiği üzere, bir dikey anlaşmanın anılan Tebliğ’in 5/a
maddesinde öngörülen istisna hükmünde kabul edilebilmesi için, dikey anlaşmanın
kurulduğu anda malik ile işletici arasında herhangi bir hukuki veya iktisadi bağlantının
bulunmaması gerekmektedir. Başlangıçta istisna hükmüne uygun olarak kurulmamış bir
dikey anlaşmanın, tesisinden sonra mülkiyetin yahut işletme hakkının el değiştirmesi
gibi durumlarda, dikey anlaşmanın istisna kapsamında değerlendirilmesi mümkün
değildir.
(20) Bu çerçevede somut olay irdelendiğinde, başlangıçta Savaş KİREZ adına kayıtlı olan
dosya konusu akaryakıt istasyonuna ilişkin dikey anlaşmanın ilk olarak TERMOPET
lehine tesis edilen 23.06.2006 tarihli, 12 yıl süreli intifa hakkı ve Savaş KİREZ ile
bağlantılı olan RECEP KİREZ AKARYAKIT ile TERMOPET arasında imzalanan
13-17/243-118
6/7
25.07.2006 tarihli bayilik sözleşmesi ile kurulduğu görülmektedir. Bu durumda 2002/2
sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde düzenlenen istisna hükmüne uygun bir dikey
anlaşmanın varlığından söz etmek mümkün değildir. Benzer şekilde, mülkiyetin daha
sonra icra marifetiyle ÖZUTKU PETROL tarafından devralınmış olması da, dosya
konusu hukuki ilişkiyi istisna hükmünden yararlanabilecek bir dikey anlaşma haline
getirmemektedir. Tüm bu hususlar dikkate alındığında, başvuruya konu dikey
anlaşmanın 23.06.2011 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma imkânı bulunduğu; bu tarihten itibaren grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı kanaatine varılmaktadır.
H.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(21) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde Rekabet Kuruluna, bu maddede belirtilen
koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmasına karar verme yetkisi tanınmıştır. Bu koşullar 5. maddenin birinci fıkrasında;
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması
şeklinde sayılmıştır.
(22) Bununla birlikte dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ
ile getirilen beş yıllık sürenin üzerinde bir süre için muafiyet tanınması, yukarıda
açıklanan Tebliğ’in 5/a maddesinde yer alan istisna hükmü hariç olmak üzere, ancak ve
ancak çok istisnai hallerde makul görülebilir. Rekabet Kurulu tarafından akaryakıt
sektöründeki dikey anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesinin şartları 25.02.2010
tarih ve 10-19/229-87 sayılı Delta Akaryakıt Ticaret A.Ş. ve 18.03.2010 tarih ve 10-
24/338-122 sayılı Total Oil Türkiye A.Ş. kararlarıyla belirlenmiş, söz konusu kararlardan
sonraki tarihli muhtelif kararlarda da benzer nitelikteki anlaşmalara bireysel muafiyet
tanınmıştır. Anılan kararlarda; dikey anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir gerçek
ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler
üzerinde kurulmuş yeni akaryakıt istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt
istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak,
bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, 10 yıla kadar muafiyet
tanınmasına karar verilmiştir.
(23) Mevcut dosya bakımından, TERMOPET tarafından gönderilen yazıda da; dosya konusu
akaryakıt istasyonunun, taraflar arasındaki 2006 yılında yapılan dikey anlaşma
doğrultusunda daha önce üzerinde istasyonlu bayilik faaliyeti yürütülmemiş gayrimenkul
üzerinde, ayrıntısına ilgili yazı ekinde yer verilen yatırım miktarı TERMOPET tarafından
karşılanmak suretiyle kurulduğu belirtilmektedir.
(24) Bu bakımdan mevcut durumda ilgili dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt
bayilik faaliyeti yapılmayan arazi üzerinde kurulmuş yeni bir istasyona ilişkin olması ve
yatırımın dağıtım firması tarafından karşılanmış olması nedeniyle geçmiş Kurul
kararlarında yer verilen şartları karşıladığı; bu doğrultuda dikey anlaşmaya ÖZUTKU
PETROL tarafından ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini
ödeyerek anlaşmayı sona erdirme imkânı tanınması şartıyla 23.06.2006 tarihinden
itibaren 10 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği değerlendirilmektedir.
13-17/243-118
7/7
(25) Bununla birlikte tarafların yukarıda sayılan koşullarda anlaşamamaları halinde ise bahse
konu dikey anlaşmaya bireysel muafiyet tanınmasın mümkün olmadığı; bu durumda,
anılan dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceği beş yıllık sürenin de sona ermiş olması nedeniyle, tarafların
aralarındaki dikey ilişkiyi sonlandırmaları gerekeceği, aksi takdirde haklarında 4054
sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesinin uygun
olacağı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
(26) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Özutku Otomotiv Mak. Petrol Ürün. Tic. ve San. Ltd. Şti., Savaş KİREZ, Recep
KİREZ Akar. Din. Tesis. Nakl. İnş. Gıda Mah. San. Tic. Ltd. Şti. ve Termopet
Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti. arasındaki muhtelif sözleşmelerle kurulan dikey
ilişkinin 23.06.2011 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
yararlandığına; bu tarihten itibaren ise grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığına,
- Bununla birlikte ilgili dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yürütülmemiş gayrimenkul üzerinde yeni bir istasyon kurulmasına ilişkin olması,
istasyona özgü yatırım maliyetinin Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti.
tarafından karşılanması nedeniyle ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak, Özutku
Otomotiv Mak. Petrol Ürün. Tic. ve San. Ltd. Şti.’ye Termopet Akaryakıt Nakliyat ve
Ticaret Ltd. Şti. tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye
tekabül eden kısmını ödeyerek anlaşmayı sona erdirme imkanı tanınması koşuluyla,
ilgili dikey anlaşmaya 23.06.2006 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle bireysel muafiyet
tanınmasına,
- Tarafların yukarıda belirtilen hususlarda anlaşamamaları halinde ise, bahse konu
anlaşmaya bireysel muafiyet de tanınamayacağına; bu nedenle gerekçeli kararın
tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı
sonlandırmaları gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
işlem başlatılacağı yönünde, aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
görüş bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy