Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-3-11 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 13-17/249-123
Karar Tarihi : 28.03.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK,
Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Didem ULUÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Dimes Gıda Sanayii Ticaret A.Ş.
İstiklal Mahallesi, Gazi Bulvarı, No:181, 35170 Kemalpaşa/İzmir
(1) D. DOSYA KONUSU: Dimes Gıda Sanayii ve Ticaret A.Ş. ve Pınar Süt Mamülleri
Sanayi A.Ş. arasında imzalanan, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının okul sütü
ihalesine Ege ve Doğu Anadolu bölgeleri için birlikte katılıma ilişkin “İş Ortaklığı
Sözleşmesi”ne muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.02.2013 tarih ve 1009 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 18.03.2013 tarih ve 2013-3-11/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu “İş Ortaklığı
Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet verilebileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
G.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(4) Sütün geçirildiği işlem yönünden UHT (Ultra High Temperature) ve pastörize süt olarak iki
grupta incelenmesi mümkündür. Normal koşullarda bozulmadan uzun süre dayanabilmesi
olanaksız olan sütün, besleyici değerinin korunabilmesi için son zamanlarda ağırlıklı olarak
UHT yönteminden yararlanılmaktadır. Her iki üretimin teknik özellikleri birbirinden farklı
olup UHT sütün, yüksek sıcaklıktan geçirilmek suretiyle mikroorganizmaları öldürülmekte,
bu sayede tüketiciye uzun ömürlü süt sağlanabilmektedir. Ayrıca, sterilize sütün oda
sıcaklığında saklanabilmesi, her şartla tüketime hazır ve uzun ömürlü olması, ambalajının
hafifliği, ürünün güneş ışınlarından korunması ve fiyatının pastörize süte oranla yüksek
olması onu tüketici gözünde de pastörize sütten ayırabilmektedir.
(5) Ülkemizde 250 ml, 500 ml, 1 litre gibi çeşitli ebatlarda piyasaya sürülen karton ambalajlı
UHT, sanayide üretilen sütün %90’lık bölümünü oluşturmaktadır.
(6) Öte yandan, süt üretimi sektörüne görece küçük bir ölçekle girmenin kolay olması
sebebiyle, pazarda faaliyet gösteren birçok küçük ve orta ölçekli firma bulunmaktadır.
13-17/249-123
2/6
Ancak ulusal çapta faaliyet göstermek isteyen teşebbüslerin belli bir markayla ve güçlü
dağıtım ağıyla pazara nüfuz etmeleri gerekmektedir. Bu noktada, özellikle endüstriyel süt
bakımından marka yaratmanın önemli olduğu görülmektedir. Türkiye UHT süt pazarında
üreticilerin pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 1: Türkiye UHT Süt Pazar Payları(%)
2009 2010 2011
Sütaş (…..) (…..) (…..)
Pınar (…..) (…..) (…..)
Danone (…..) (…..) (…..)
Ak Gıda (Ülker) (…..) (…..) (…..)
Yörsan (…..) (…..) (…..)
Tat (SEK) (…..) (…..) (…..)
Market Markaları (BİM Dahil) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0
(7) Tablo 1’den, UHT süt pazarında çok sayıda yerli ve yabancı sermayeli üreticinin faaliyet
gösterdiği anlaşılmaktadır. Pazarın dikkat çeken bir başka özelliği ise başta BİM olmak
üzere market markaları ve diğer markalar toplamının pazarın yaklaşık (…..) oluşturmasıdır.
(8) Dosya içeriğinden; bildirme konu ortaklığa taraf teşebbüslerden Pınar Süt’ün pazar payının
(…..), Dimes’in pazar payının (…..), Balkan Süt’ün ise toplam pazar payı verileri içerisinde
“Diğer” kaleminde yer aldığı ve teşebbüsün pazar payının ihmal edilebilir bulunduğu, bu
bilgilerden hareketle taraf teşebbüslerin Türkiye pazarındaki pazar paylarının (…..)
civarında olduğu anlaşılmaktadır.
(9) Öte yandan, ilgili ürün pazarının genel olarak “UHT süt pazarı” ya da ihale konusu ürün
kalemi dikkate alınarak “200 ml paketli UHT süt pazarı” şeklinde daha dar kapsamlı olarak
tanımlanması mümkün ise de, muafiyet incelemesi kapsamında yapılacak
değerlendirmeye etki etmeyecek olması nedeniyle mevcut dosya kapsamında ilgili ürün
pazarı tanımlanmamıştır.
G.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(10) UHT süt üreten firmalar ve bu arada bildirime konu iş ortaklığına taraf olan teşebbüsler
Türkiye geneline yönelik faaliyet göstermekle birlikte, tarafların teklif verdikleri ihale
bölgesinin Ege ve Doğu Anadolu Bölgeleri olması göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar
"Ege ve Doğu Anadolu" olarak belirlenmiştir.
G.2. Taraflar
G.2.1. Dimes Gıda Sanayii Ticaret A.Ş. (Dimes)
(11) Dimes, 1954 yılında Tokat’ta endüstriyel meyve suyu üretimi ile faaliyetlerine başlamıştır.
Şirket, hali hazırda Tokat ve İzmir’de olmak üzere iki fabrikasında meyve suyu ve nektar
üretiminin yanı sıra paketlenmiş süt üretimi de gerçekleştirmektedir.
G.2.2. Pınar Süt Mamülleri Sanayi A.Ş. (Pınar)
(12) 1973 yılında İzmir’de faaliyetine başlayan şirketin süt, et ve su ürünlerinde geniş bir ürün
yelpazesi olup, süt ürün grubunda Pınar Süt’ün UHT süt, pastörize süt ve gerçek meyveli
süt üretimi de bulunmaktadır
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Bildirime Konu Sözleşme
(13) 24/1/2012 tarihli ve 2012/2957 sayılı “Okul Sütü Programı Uygulama Esasları Hakkında
13-17/249-123
3/6
Bakanlar Kurulu Kararı” ve bu Karara dayanılarak hazırlanan “2012/35 sayılı Okul Sütü
Programı Uygulama Tebliği” çerçevesinde T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
(Bakanlık), Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca 2012 yılı içerisinde “Okul Sütü
Programı” yürütülmesi kararlaştırılmıştır. Söz konusu karar çerçevesinde Okul Sütü ihalesi
yapılmış ve 25 gün süreyle yurt genelinde süt dağıtımı gerçekleştirilmiştir. Söz konusu
ihaleler Marmara ve Karadeniz, Ege ve Doğu Anadolu, Akdeniz, İç Anadolu Bölgeleri için
düzenlemiştir. Marmara ve Karadeniz bölgeleri okul sütü dağıtım ihalesi, Tat Konserve
Sanayi A.Ş., Ak Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş., Sütaş Süt Ürünleri A.Ş., Danone Tikveşli
Gıda ve İçecek San. ve Tic. A.Ş. ile Yörükler Dış Ticaret A.Ş. ortaklığı tarafından
kazanılmış, anılan teşebbüslerin Kurumumuza yaptıkları başvuru sonucunda söz konusu
işbirliğine 26.06.2012 tarih ve 12-35/991-305 sayılı Kurul kararı ile muafiyet tanınmıştır.
(14) Akdeniz Bölgesi için yapılan ihale ise Yörükoğlu Süt ve Ürünleri Sanayi Ticaret A.Ş, Güney
Süt Sanayi ve Gıda Mad. A.Ş., Oğuz Gıda S Tic AŞ. ile Akbel Süt Ürünleri San. Tic
A.Ş. ortaklığı tarafından kazanılmış, anılan teşebbüslerin Kurumumuza yaptıkları başvuru
sonucunda söz konusu işbirliğine 26.06.2012 tarih ve 12-35/992-306 sayılı Kurul kararı ile
muafiyet tanınmıştır. Ege ve Doğu Anadolu Bölgeleri için yapılan ihale ise Dimes Gıda
Sanayii Ticaret A.Ş. (Dimes), Pınar Süt Mamülleri Sanayi A.Ş. (Pınar Süt) ve Balkan Süt
Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ortaklığı tarafından kazanılmış, anılan teşebbüslerin
Kurumumuza yaptıkları başvuru sonucunda söz konusu işbirliğine 26.06.2012 tarih ve 12-
35/993-307 sayılı Kurul kararı ile muafiyet tanınmıştır.
(15) 2012-2013 eğitim öğretim yılının ikinci dönemi için de 24/9/2012 tarihli ve 2012/3741 sayılı
“Okul Sütü Programı Uygulama Esasları Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı” ve bu Karara
dayanan Uygulama Tebliği çerçevesinde okul sütü dağıtımı için yeniden ihale düzenlenmiş
olup, bu kapsamda ana sınıfından itibaren beşinci sınıf öğrencileri dahil olmak üzere;
ilköğretim okulu öğrencilerinin dengeli beslenmesini sağlamak suretiyle gelişimlerini
hızlandırmak ve arz fazlası sütün değerlendirilerek üretimde istikrarı sağlamak programın
başlıca hedefleri olarak belirlenmiştir.
(16) Söz konusu düzenleme çerçevesinde Bakanlık tarafından ilköğretim okullarının birinci
kademesinde günlük süt dağıtımına yönelik olarak 2013/1091 ihale kayıt numaralı ihale
düzenlenmiş olup, ihale teknik şartnamesinde “Ege ve Doğu Anadolu” bölgelerinden,
Ege’de 3.608 okulda 31.284.048 adet, Doğu Anadolu’da 5.737 okulda 30.061.440 adet
200 ml tam yağlı kutu süt dağıtımı öngörülmektedir. Bu kapsamda, ihalede “Ege ve Doğu
Anadolu” bölgelerine yönelik üretim ve dağıtımın birlikte yürütülmesi amacıyla Dimes ile
Pınar Süt arasında, temel esasları Bakanlık tarafından önceden belirlenmiş olan “İş
Ortaklığı Sözleşmesi” (Sözleşme) imzalanmıştır. İş ortaklığı uyarınca Dimes ve Pınar Süt
tarafından üretilen sütler, Ege ve Doğu Anadolu Bölgelerinde Dimes’in 5.092.202 adet,
Pınar Süt’ün ise 24.969.168 adet 200 ml tam yağlı kutu süt dağıtması suretiyle
gerçekleştirilecektir.
(17) Bildirim Formu’nda yer verilen bilgilere göre, Bakanlık tarafından açılan söz konusu ihale
şartnamesinde 04.02.2013 tarihinden itibaren 4 ay süreyle “200 ml UHT tam yağlı kutu süt”
dağıtımı öngörülmektedir. İhale konusu coğrafi bölgeye tek bir teşebbüs tarafından kutu
süt temininin, mevcut kapasiteler ve üretim miktarlarıyla karşılanamayacağı gerekçesiyle,
anılan teşebbüsler “Ege ve Doğu Anadolu” bölgesi için gerekli üretim ve dağıtımı birlikte
gerçekleştirmek istemektedirler. Dolayısıyla Sözleşme’nin temel amacı, anılan ihalede
Bakanlık tarafından belirlenen bölgelerden biri olan “Ege ve Doğu Anadolu” da “200 ml
UHT tam yağlı kutu süt” üretim ve dağıtım işinin Sözleşme’ye taraf teşebbüslerce birlikte
13-17/249-123
4/6
yerine getirilmesidir.
(18) “Sözleşme’nin Amaç ve Konuları başlıklı” 2. maddesinde, Bakanlık tarafından ihale edilen
"200 ml tam yağlı UHT Kutu Süt'ün Okullara Dağıtımı" işinin Ege ve Doğu Anadolu
bölgelerini kapsayan kısmını alan taraflarca oluşturulmuş İş Ortaklığının, söz konusu
taraflar arasında kurulması, yönetilmesi, proje konusu dağıtımın iller bazında Taraflarca
"Proje Teknik Şartname"si ile "Mal Alımına Ait Sözleşme" hükümlerine uygun olarak
yapılması ve İş Ortaklığı ile ilgili olarak tarafların hak ve yükümlülüklerini belirlemek üzere
akdedildiği ifade edilmektedir.
(19) Öte yandan, Sözleşme’nin “İşin Yürütümü ve Tarafların Sorumlulukları” başlıklı 3.
maddesine göre proje, "Proje Teknik Şartname"si ile "Mal Alımına Ait Sözleşme"ye uygun
olarak, Mal Alımına Ait Sözleşme'de belirtilen "Okul Sütü Dağıtım Programı" kapsamında
Sözleşme ekinde belirtilen illere, o il için talep edilen miktarlarda teslimat yapılarak
tamamlanacaktır.
G.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(20) Mevcut dosya kapsamında bildirimin konusu, Bakanlık’ın Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık
Bakanlığı işbirliğiyle hazırladığı “Okul Sütü Projesi” kapsamında dağıtılacak süt için
düzenlenen ihaleye katılan teşebbüsler tarafından yapılmış olan iş ortaklığıdır. İş
ortaklığına taraf olan teşebbüsler, bu işbirliği kapsamında ihaleye birlikte teklif vermişlerdir.
(21) Bildirim formunda taraflar, söz konusu ihaleyle sınırlı olmak üzere işbirliği içinde
olacaklarını ve ihale dışında kalan faaliyetlerinin bu işbirliğinden etkilenmeyeceğini ifade
etmektedirler. Bununla birlikte, ihale konusu işin gerçekleştirilmesi için, süt ve süt ürünleri
piyasasında faaliyet gösteren ve aynı zamanda rakip konumunda olan teşebbüsler
öncelikle ihaleye birlikte girmişler ve bunun sonucunda birlikte üretim ve dağıtım
planlaması yapma yolunu seçmişlerdir. Dolayısıyla, söz konusu ihale için yapılan iş
ortaklığının, tarafların faaliyette bulunduğu süt ve süt ürünleri sektöründe teşebbüsler arası
bilgi paylaşımı ya da koordinasyon sonucunu doğurması ve dolayısıyla 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)’un 4. maddesi çerçevesinde
rekabeti sınırlayabilmesi mümkündür.
(22) Bu kapsamda Sözleşme’ye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
G.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
G.3.3.1. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
(23) Bakanlık tarafından düzenlenen söz konusu ihale ile temel olarak hedeflenen, ilköğretim
öğrencilerine her gün düzenli süt içirilmesi ve bu suretle süt alışkanlığının toplumda erken
yaştan itibaren edinilmesidir. Bu noktada bildirime konu iş ortaklığı, ilköğretim öğrencilerine
ücretsiz olarak süt temini ve dağıtımını öngören sosyal içerikli bir proje olarak ortaya
çıkmaktadır.
(24) Yapılan bildirimde, ihale konusu işin kapsam, nitelik ve niceliğinin, süt üreticilerinin ihaleye
tek tek katılmaları yerine iş ortaklığı şeklinde katılımlarını gerekli kıldığı ifade edilmektedir.
Tarafların ihaleye girdikleri bölgelerden Ege Bölgesi'nde 3.608 ve Doğu Anadolu
Bölgesi'nde 5.737 olmak üzere toplam 8.945 okula dağıtım yapılacaktır.
13-17/249-123
5/6
(25) İhale öncesinde belirlenen miktarda okul sütünün teslim edilme şartları ve teslim
programına ilişkin esaslara Bakanlık tarafından hazırlanmış ve yüklenici Dimes tarafından
imzalanmış olan “Mal Alımına Ait Sözleşme”de yer verilmiş olup, belirlenen okullarda
dağıtımın 04.02.2013 tarihinde başlaması öngörülmüştür. Bakanlık tarafından öngörülen
ve üretilecek miktar dikkate alındığında oldukça kısa olarak değerlendirilebilecek zaman
diliminde firmaların gerek çiğ süt tedariki, gerekse sütü işleme ve üretim kapasiteleri
bakımından birtakım zorluklarla karşılaşmaları muhtemeldir.
(26) Öte yandan ihale kapsamında yapılacak olan iş sadece üretimi değil, aynı zamanda
dağıtımı da kapsamaktadır. Söz konusu dağıtım işi, günlük olarak çok sayıda dağınık
noktaya, sütün çabuk bozulabilen bir ürün olduğu da dikkate alındığında hızlı bir şekilde,
dağıtım yapılmasını gerektirdiğinden, bu organizasyon teşebbüslerin rutin dağıtım
organizasyonlarına ek olarak kapsamlı bir lojistik planlamasını beraberinde getirecektir.
Söz konusu iş ortaklığının, üretim miktarındaki artış ve dağıtımdaki ek iş yükünden dolayı
oluşabilecek aksaklıkların en aza indirgenmesi noktasında 4054 sayılı Kanun'un 5.
maddesinin ilk koşulu olan malların üretim ve dağıtımında iyileşme sağlanması koşulunu
sağlamaktadır.
G.3.3.2. Tüketicinin bundan yarar sağlaması
(27) Yukarıda ifade edildiği üzere bildirime konu iş ortaklığında tüketici kesim ilköğretim
öğrencileri olup, ihale konusu projenin amacı ilköğretim öğrencilerine süt içme
alışkanlığının kazandırılmasıdır. Bu noktada, söz konusu proje bağlamında sütün
zamanında ve hijyenik koşullarda üretilmesi, bunun yanı sıra iş ortaklarının sahip olduğu
lojistik avantaj ve fabrika merkezleri ile ana dağıtım hatlarına yakın olan noktaların
paylaşılması sonucu okullara, düzenli bir şekilde dağıtım yapılması ile birlikte tüketici yararı
koşulunun sağlandığı anlaşılmaktadır.
G.3.3.3. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
(28) Taraflar arasındaki iş ortaklığı, Bakanlık tarafından ihale konusu miktar ve dağıtım
yapılacak noktaların önceden belirlendiği, süreli bir projeye özgüdür. Üstelik ihale
kapsamında anılan bölgede dağıtılacak okul sütü miktarı, 2012 yılı Türkiye toplam süt
üretim miktarının yaklaşık %1’ine denk gelmektedir. Ayrıca başvuru konusu iş, ortaklığa
taraf teşebbüslerin faaliyet gösterdiği perakende süt ve süt ürünleri piyasası dışında
gerçekleşen, süreli bir ihale kapsamında üretim ve dağıtım miktarının paylaşılması amacı
için kurulan, okullara yönelik bir projedir. Bu noktada, bildirime konu işlem bakımından İlgili
piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı koşulunun sağlandığı
anlaşılmaktadır.
G.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
(29) Bildirime konu işleme taraf teşebbüsler, münhasıran okul sütü olarak dağıtılmak üzere
açılan süt alım ihalesi kapsamında işbirliğine gitmişlerdir. Bu noktada rekabetin (a) ve (b)
bentlerindeki amaçların elde edilesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması konusunda
belirleyici olan husus, iş ortaklığına taraf olan teşebbüslerin söz konusu ihale işlemi dışında
kalan üretim, pazarlama ve satış faaliyetlerinin herhangi bir şekilde bu iş ortaklığından
etkilenmemesidir. Örneğin, ihale kapsamında dahi olsa, ortaklığa taraf teşebbüslerin
kapasite miktarı gibi stratejik bilgileri birbirleriyle paylaşmaları, potansiyel rekabeti
kısıtlayabilecektir.
13-17/249-123
6/6
(30) Oldukça kısa süre içerisinde yüksek miktarda ürün talebi üzerine tarafların bu talebi
karşılayabilmek amacıyla birlikte hareketleri; ihale konusu iş için öngörülen üretim
miktarının firmalar arasında bölüşülmesi ve ardından firmaların ürettikleri sütü yine kendi
dağıtım kanalları vasıtasıyla dağıtmalarına yönelik olacaktır. Bu noktada ortaklığa taraf
teşebbüslerin sahip olduğu kapasite miktarları ve dağıtım alanlarının yaygınlığı, söz
konusu iş ortaklığına ilişkin makul bir gerekçe olarak görülmektedir. Dolayısıyla, mevcut
durumda ihalenin anılan şartlar altında yürütülmesi sonucunda rekabetin zorunlu olandan
fazla kısıtlanmaması şartının da sağlandığı kanaatine varılmıştır
H. SONUÇ
(31) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Dimes Gıda Sanayii Ticaret A.Ş.
ile Pınar Süt Mamülleri Sanayi A.Ş. arasında imzalanan T.C Gıda ve Hayvancılık
Bakanlığının okul sütü ihalesine “Ege ve Doğu Anadolu” bölgesi bakımından birlikte
katılıma ilişkin “İş Ortaklığı Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy