Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-148 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-33/445-196
Karar Tarihi : 04.06.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: H. Gökşin KEKEVİ, Didem ULUÇ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- İhbar
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Kayseri Ticaret Odası
Kiçikapı Tennuri Sokak No:6 38040 Melikgazi/Kayseri
- Kayseri Fırıncılar ve Uncular Odası
Serçeönü Mah. Ahmet Paşa Cad. Eraslan İş Merkezi Kat:2 No:26/22
Kocasinan/Kayseri
- Kayseri’de faaliyet gösteren fırınlar
(1) E. DOSYA KONUSU: Kayseri’de faaliyet gösteren büyük fırınların Kayseri Ticaret
Odası ile Kayseri Fırıncılar ve Uncular Odası önderliğinde, yüksek fiyatın korunması
esasına dayalı havuz sistemini uygulamak suretiyle ekmek pazarında 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan ihbarda özetle; Kayseri’de faaliyet gösteren büyük fırınların,
Kayseri Ticaret Odası (KTO) ile Kayseri Fırıncılar ve Uncular Odası (KFO) önderliğinde,
yüksek fiyatın korunması esasına dayalı havuz sistemini uygulamak suretiyle ekmek
pazarında rekabeti ihlal ettikleri iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 31.08.2012 tarih ve 6738 sayı
ile giren başvuru üzerine hazırlanan 05.09.2012 tarih ve 2012-3-148/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu’nun görüşülmesi sonucunda 20.09.2012 tarih ve 12-44/1376-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 29.05.2013 tarih ve 2012-3-148/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; önaraştırma konusu iddialar ile ilgili
olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Önaraştırma Tarafı Teşebbüsler ile Teşebbüs Birlikleri Hakkında Bilgiler
(6) Dosya içeriğinden KFO’ya kayıtlı fırın sayısının 264, KTO’ya kayıtlı fırın sayısının 92 olduğu
anlaşılmış olup, bu 92 fırından yaklaşık 40’ı faal durumdadır.
13-33/445-196
2 / 4
I.2. İlgili Pazar
(7) Bilindiği üzere, inceleme konusu bir işlem, gerek ürün gerekse coğrafi pazar açısından olası
alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da
alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa, pazar tanımı
yapılmayabilmektedir.
(8) Rekabet Kurulu (Kurul) ekmek sektörüne yönelik olarak pek çok inceleme yürütmüş olup bu
sektörde altmıştan fazla karar almıştır. Bu kararlardan dördü, haklarında soruşturma
yürütülen teşebbüs ve teşebbüs birliklerine ceza uygulanmasına ilişkindir. Anılan kararlarda
“İstanbul ili”1, “Kütahya il merkezi”2, “Gaziantep il merkezi (Türkiye Cumhuriyeti sınırları
dahili)”3 ve “Ankara ili”4 şeklinde birbirlerinden kısmen farklı pazar tanımları temelinde ekmek
sektörüne ilişkin ayrıntılı inceleme ve değerlendirmeler yapılmıştır.
(9) Örneğin 08.04.2010 tarih ve 10-29/430-159 sayılı Kurul kararında “Kayseri ilinde faaliyet
gösteren bazı fırınların ekmeği maliyetinin altında fiyatla satmak suretiyle rekabeti
kısıtladığı” iddiasına ilişkin olarak soruşturma açılmaması sonucuna ulaşılmıştır. Anılan
kararda, ilgili ürün pazarı “ekmek”, ilgili coğrafi pazar, “en dar olarak Kayseri il merkezi; en
geniş olarak da Kayseri ili” şeklinde belirlenmiştir.
(10) Bu karara konu dosyada, Kurul’un önceki tüm incelemelerinde geniş şekilde vakıf olunan
sektör bilgileri ışığında, pazar tanımı yapılmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Elde Edilen Bilgiler
(11) Şikayet konusuna ilişkin olarak herhangi bir bilgi/belge sunulmayan ve Kurum kayıtlarına
31.08.2012 tarihinde intikal eden ihbar içeriğinde özetle; Kayseri'deki fırıncılar arasında
ekmek üretiminde uygulanan, tüketicinin aleyhine işleyen ve rekabeti önleyen havuz
sisteminin Ticaret Odası ve Fırıncılar Odası tarafından tehditle uygulandığı, bu sistemin
büyük fırınların üretim yapması ve yüksek fiyatın sürdürülmesi esasına dayandığı, sisteme
girmeyen ve küçük olan fırınların kayıpları olduğu, Rekabet Kanununa uymayan bu
durumdan (…..) haberdar olduğu, ancak herhangi bir işlem yapılmadığı, (…..) da
şikayetlerin iletildiği ancak bir işlem yapılmadığı, mafyadan çekinildiği, fırıncılardan (…..) ve
(…..) susturulduğu ve sorumlular hakkında yasal işlem yapılmasının talep edildiği ifade
edilmiştir.
(12) Kurum kayıtlarına Kayseri’de küçük bir pide fırını işleten esnaf tarafından 27.03.2013
tarihinde intikal ettirilen e-postada ise özetle; Esnaf ve Sanatkarlar Federasyonunun son
bildirgesinde 250 gr ekmek fiyatının 60 kuruş olarak açıklandığı, daha sonra gelen zam ile
birlikte 70 kuruş olduğu, ancak iki büyük firmanın kendi arasında rekabete girmesiyle ekmek
fiyatının 30 kuruşa kadar düştüğü ve bu nedenle küçük esnaf olarak kapanma risklerinin
olduğu ifade edilerek, sorunlarına çare bulunması talep edilmiştir.
(13) Bu e-posta adresi ile temas kurulması mümkün olmamış, görüşme yapılması talebine yanıt
alınamamıştır.
(14) KFO’dan alınan bilgilere göre, iki yılın ardından temel girdilerdeki artışlar nedeniyle KTO’nun
yaptığı zamma paralel olarak 09.04.2010’da 300 gramlık ekmek fiyatının 65 kuruş olmasına
karar verildiği tespit edilmiştir. 31.01.2012’de Türk gıda kodeksine göre ekmeğin 250 gram
olmasının gerektiği belirtilmiş, bu nedenle 250 gramlık ekmek fiyatının 60 kuruş olmasına
karar verilmiştir. 31.12.2012’de ise girdilerdeki artışlardan dolayı 250 gramlık ekmek fiyatının
1 27.10.1999 tarih ve 99-49/536-337 sayılı İstanbul Ekmek kararı.
2 17.08.2004 tarih ve 04-54/750-187 sayılı Kütahya Ekmek kararı.
3 07.01.2005 tarih ve 05-02/18-9 sayılı Gaziantep (Türkiye) Ekmek kararı.
4 18.01.2005 tarih ve 05-06/52-21 sayılı Ankara Ekmek kararı.
13-33/445-196
3 / 4
70 kuruşa çıkarılması ve KTO üyeleriyle birlikte uygulamaya konması kararlaştırılmıştır.
Dolayısıyla 29.05.2013 tarihi itibarıyla ekmeğin Kayseri’deki azami fiyatı 70 kuruştur.
(15) 20.05.2013 tarihinde görüşülen KFO Başkan Yardımcısı ve Genel Sekreteri; Kayseri il
merkezinde fırıncıların esas itibarıyla KTO’ya kayıtlı büyük fırıncılar ile KFO’ya kayıtlı küçük
fırıncılar olarak ikiye ayrıldığı, sayısı 35 civarında olan büyük fırıncıların fabrikasyon üretim
yaptığı, küçük fırınların ise ‘kara ocak’ denilen geleneksel düzende üretim yaptıkları, odaya
kayıtlı fırın sayısının 240 civarında olduğu, büyük fırınların piyasayı kontrol ettiği ve fiyatları
istedikleri gibi düşürüp yükseltebildikleri, şu anda azami fiyat haddi 70 kuruş olmasına
rağmen fiyatların 40-50 kuruşlara kadar düştüğü, örneğin (…..) ile (…..)’da ekmeğin 40
kuruşa satıldığı, Kayseri’nin %80’inde ekmek fiyatlarının 50 kuruş olduğu, ulusal ve yerel
marketlerde de aynı şekilde ekmek satış fiyatının 50 kuruş oduğu, %10 civarında fırının ise
70 kuruştan sattığı ve Kayseri’de ortak bir dağıtım ya da havuz sisteminin bulunmadığı
bilgilerini vermişlerdir.
(16) Raportörlerce 20.05.2013 tarihinde görüşülen KTO Genel Sekreteri ve KTO çalışanı;
duydukları kadarıyla iki yıl önce dağıtım-havuz sistemi kurulması yönünde KTO’ya kayıtlı
fırıncılar ile KFO’ya kayıtlı fırıncılar arasında görüşmelerin yapıldığı, ancak birbirlerinden çok
farklı çıkarları, çekişmeleri olduğundan anlaşmaya varamadıkları, bugün gelinen noktada
ekmek piyasasında yoğun rekabetin yaşandığı, azami fiyat haddi 70 kuruş olmasına rağmen
fiyatların 35-40 kuruş bandına kadar düştüğü, odalarına kayıtlı fırın sayısının 40 civarında
olduğu, öte yandan odalarına kayıtlı fırınlardan bazılarının örneğin (…..) tek başına
Kayseri’nin kayda değer bir kısmına yetecek üretim hacmine sahip olduğu bilgilerini
vermişlerdir.
(17) 20.05.2013 tarihinde, KFO Başkan Yardımcısı ve Genel Sekreteri’nin belirttiği şehir
merkezindeki büfelere gidilmiş ve ekmeğin 40 kuruştan satıldığı Raportörlerce tespit
edilmiştir. Ayrıca şehir merkezinde örnek olarak seçilen Migros ve BİM marketlerine gidilerek
ekmeğin 50 kuruştan satıldığı saptanmıştır.
(18) Son olarak Kayseri’de örnekleme yöntemiyle seçilen fırıncılarla yapılan görüşmelerde
fırıncılar özetle; Kayseri’de kendileri dışındaki fırıncıların sonuncusu 2012 yılında olmak
üzere çeşitli dönemlerde fiyatların düşürülmemesi, eksik gramajlı ekmek satılmaması, havuz
sistemi kurulması gibi konularda görüştüklerine dair duyumlarının bulunduğunu, buna
karşılık bu görüşmelerden bir sonuç çıkmadığını, çıksa bile birkaç haftadan daha uzun süre
uygulanamadığını, şu anda da kıyasıya bir rekabet olduğunu, fırınların ekmeklerini ayrı ayrı
üretip dağıttıklarını ifade etmişlerdir.
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
(19) Önaraştırma konusu iddianın öncelikle KFO’nun sunduğu 2010, 2011 ve 2012 yıllarına
ilişkin azami fiyat tarifeleri bağlamında gerçeği yansıtmadığı anlaşılmıştır. Azami fiyatların
Nisan 2010 ile Aralık 2012 arasında yaklaşık 32 ay boyunca aynı kaldığı ve 2012’nin
sonunda yani başvurunun yapıldığı tarihten dört ay sonra %15 civarında arttığı, fiyat
tarifelerinden tespit edilmiştir.
(20) Yukarıda yer verilen ve Kurum kayıtlarına 27.03.2013 tarihinde intikal eden e-postada,
Kayseri’de ekmek fiyatının Esnaf ve Sanatkarlar Federasyonunun son bildirgesinde yapılan
zamla 60 kuruştan 70 kuruşa çıkarıldığı, ancak iki büyük firmanın rekabete girmesiyle fiyatın
30 kuruşa kadar düştüğü belirtilmiştir. KFO yetkilileri de azami fiyat haddi 70 kuruş olmasına
rağmen fiyatların 40 kuruşa kadar düştüğünü, ulusal ve yerel marketler dahil olmak üzere
Kayseri’nin %80’inde ekmek fiyatlarının 50 kuruş olduğunu ifade etmiştir. Benzer ifadeler
KTO yetkilileri tarafından da kullanılmıştır. KFO ve KTO yetkililerince verilen bilgilerin
doğruluğu şehir merkezindeki büfelerde ekmeğin 40, marketlerde ise 50 kuruştan satıldığı
saptanarak teyit edilmiştir.
13-33/445-196
4 / 4
(21) KFO ve KTO yetkilileri ayrıca fırıncıların ortak bir dağıtım ya da havuz sistemi kurmayı arzu
ettiklerini ancak farklı çıkarlar, çekişmeler ve benzeri nedenlerle sonuca ulaşamadıklarını
belirtmişlerdir. Görüşülen fırıncılar da benzer ifadeler kullanmışlardır. İncelemede elde
edilen bilgi ve belgeler, önaraştırma tarafları hakkında soruşturma açılmasını gerektirecek
nitelikte değildir.
(22) Bu değerlendirmeler ışığında; Kayseri’de faaliyet gösteren büyük fırınların KTO ve KFO
önderliğinde, yüksek fiyatın korunması esasına dayalı bir havuz sistemi uygulamak suretiyle
ekmek pazarında rekabeti ihlal ettikleri iddiasına yönelik olarak soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(23) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy