Rekabet Kurumu - Karar Sayı 13-36/487-210

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2012-3-169 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-36/487-210
Karar Tarihi : 13.06.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Osman Tan ÇATALCALI, Cumhur Atalay HATİPOĞLU,
İbrahim Hilmi KOÇAK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri
İhracatçıları Birliği
Temsilcisi: Av. Bülent Nuri Aral
Sıraselviler Cad. No:49/3 34333 Taksim/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş.
Yazlık Cad. Şeker Mah. No:14 54000 Adapazarı/Sakarya
- Amasya Şeker Fabrikası A.Ş.
05500 Suluova/Amasya
- Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş.
Osman Kavuncu Cad. 7. km 38070 Kocasinan/Kayseri
- Keskinkılıç Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Değirmenyolu Cad. Huzur Hoca Sok. Mete Plaza Kat 21
No: 86 İçerenköy/İstanbul
- Konya Şeker San. ve Tic. A.Ş.
Beyşehir yolu üzeri No: 47 42080 Meram/Konya
- Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.
Eskişehir Yolu Üzeri 2. km. Kütahya
- Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.
Mithatpaşa Caddesi No: 14 06100 Yenişehir/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Şeker üreticisi teşebbüslerin şeker satışlarında şeker baz
fiyatı üzerine ton başına 61 ABD Doları navlun bedeli eklemek konusunda uyumlu
eylem içinde oldukları ve aynı teşebbüslerin iştirakleri olan şekerli mamul
üreticilerinden bu bedeli almayarak şekerli mamul piyasasındaki rekabeti
bozdukları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
– İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (Birlik)
üyesi firmaların şeker ve şeker mamullü ürünlerin ihracatını gerçekleştirdiği,
– Şeker Kurulu’nun 5.7.2012 tarih ve 28344 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan,
25.6.2012 tarih ve 255/6 sayılı kararı ile C şekeri satışlarına ilişkin baz fiyatın; Londra
13-36/487-210
2/21

Borsası’nda oluşan Beyaz Şeker Vadeli İşlem Fiyatları’nın (ABD Doları/ton) ait olduğu
ayın işlem gören her bir gününe ait fiyatların aritmetik ortalaması olarak belirlendiği ve C
şekeri satışlarında uygulanacak fiyatın baz fiyattan düşük olamayacağının belirlendiği,
– Söz konusu karar ile üretimlerinde hammadde olarak yüksek miktarda şeker kullanan
firmaların uluslararası rekabet gücünün artırılmasının amaçlandığı,
– Ancak Birlik üyesi firmalardan gelen bildirimlerden şeker fabrikalarının kendi
aralarında anlaşarak baz fiyata ton başına 61 ABD Doları navlun bedeli eklemek
suretiyle rekabetçi olmayan fiyatlar uyguladıklarının anlaşıldığı ve kendi iştirakleri olan
bir kısım şekerli mamul üreticisi firmalara ek navlun ücretinin uygulanmadığının tespit
edildiği
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.10.2012 tarih ve 7465 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 15.11.2012 tarih ve 2012-3-169/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
22.11.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-59/1585-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan
05.06.2013 tarih ve 2012-3-169/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
2. Ancak söz konusu teşebbüslere rekabet hukuku bakımından hassas olarak
nitelendirilebilecek bilgileri paylaşmamaları yönünde Başkanlıkça görüş gönderilmesinin
uygun olacağı
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiş olup, raportörlerden Osman Tan
ÇATALCALI, Keskinkılıç Gıda San. ve Tic. A.Ş. dışındaki teşebbüslerin üretim bilgilerini
birbirlerine göndermelerinin A kotası şeker satışı, şeker pancarı alım piyasası ve yan
ürün olan melas piyasası üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi için söz konusu
teşebbüsler hakkında 4054 Sayılı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılması gerektiği kanaatiyle yukarıda yer verilen ikinci maddeye katılmamıştır.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar
I.1.1. Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş. (Adapazarı Şeker)
(5) 2012 yılı cirosu (…..) TL olan Adapazarı Şeker’in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1- Adapazarı Şeker Ortaklık Yapısı
Hissedar Oran (%)
Asya Katılım Bankası A.Ş. (…..)
Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. (…..)
S.S. Alpullu Pancar Ekicileri Koop. (…..)
S.S. Eskişehir Pancar Ekicileri Koop. (…..)
Gerçek Kişiler Toplamı (…..)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
13-36/487-210
3/21


I.1.2. Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. (Amasya Şeker)
(6) 2012 yılı cirosu (…..) TL olan Amasya Şeker’in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 2- Amasya Şeker Ortaklık Yapısı





I.1.3. Kayseri Şeker
Fabrikası A.Ş. (Kayseri Şeker)
(7) 2012 yılındaki cirosu (…..) TL olan Kayseri Şeker’in Kayseri ve Boğazlıyan’da iki adet
fabrikası bulunmaktadır. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 3- Kayseri Şeker Ortaklık Yapısı
Hissedar Oran (%)
S.S Kayseri Pancar Ekicileri Kooperatifi (…..)
T.C Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (…..)
Pankobirlik (…..)
Yerel Pancar Kooperatifleri1 (…..)
Konya Şeker Fabrikası A.Ş. (…..)
Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. (…..)
Beta Ziraat ve Ticaret A.Ş. (…..)
Pancar Motor A.Ş. (…..)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
I.1.4. Keskinkılıç Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Keskinkılıç)
(8) 2012 yılındaki cirosu (…..) TL olan Keskinkılıç’ın ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 4- Keskinkılıç Ortaklık Yapısı
Hissedar Oran (%)
İhsan KESKİNKILIÇ (…..)
Nurhan KESKİNKILIÇ (…..)
Necip Fazıl KESKİNKILIÇ (…..)
Fazilet ŞAYLAN (KESKİNKILIÇ) (…..)
A1 Gıda San. Tic. Ltd. Şti (…..)
Şengül KESKİNKILIÇ (…..)
Abdullah KESKİNKILIÇ (…..)
Eryağ San. Tic. A.Ş. (…..)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler


1 Farklı bölgelerde şeker pancarı yetiştiren çiftçilerin kurduğu 24 adet kooperatif yer almaktadır.
Hissedar Oran (%)
S.S Amasya Pancar Ekicileri Kooperatifi (…..)
S.S Turhal Pancar Ekicileri Kooperatifi (…..)
Şekerbank T.A.Ş. (…..)
S.S Yozgat Pancar Ekicileri Kooperatifi (…..)
S.S Sivas Pancar Ekicileri Kooperatifi (…..)
S.S Dinar Pancar Ekicileri Kooperatifi (…..)
Turhal Şeker Fab. Mens. Para Birk. Yardım Sandığı (…..)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
13-36/487-210
4/21

I.1.5. Konya Şeker San. ve Tic. A.Ş. (Konya Şeker)
(9) 2012 yılındaki cirosu (…..) TL olan Konya Şeker’in Konya ve Çumra’da iki adet fabrikası
bulunmaktadır. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 5- Konya Şeker Ortaklık Yapısı
Hissedar Oran (%)
Anadolu Birlik Holding A.Ş. (…..)
Yerel Pancar Kooperatifleri2 (…..)
Şekerbank T.A.Ş. Personeli Munzam Sosyal Güvenlik ve Yardımlaşma Sand. Vakfı (…..)
Şahıslar (…..)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
I.1.6. Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş. (Kütahya Şeker)
(10) 2012 yılındaki cirosu (…..) TL olan Kütahya Şeker’in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 6- Kütahya Şeker Ortaklık Yapısı








I.1.7. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (Türkşeker)
(11) 25 adet fabrikasıyla sektördeki en büyük teşebbüs olan Türkşeker’in 2012 yılı cirosu
(…..) TL’dir. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 7- Türkşeker Ortaklık Yapısı
Hissedar Oran (%)
T.C Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 100
Kaynak:
I.2. Pazara İlişkin Bilgiler
I.2.1. Genel Olarak Şeker Sektörü ve İlgili Mevzuat
(12) Dünyada tatlandırıcı olarak nitelendirilen ürünlerin büyük bir bölümü kamıştan veya
pancardan elde edilen şeker (sakaroz) ile nişastadan elde edilen şekerden
oluşmaktadır. Şeker kamışından ve pancardan elde edilen şeker birbirinin tam
anlamıyla ikamesidir. Ancak bu iki hammaddenin üretim maliyetleri ve yetiştirildiği
coğrafi alanlar farklılık arz etmektedir. Şeker kamışı havanın daha sıcak olduğu tropik
bölgelerde oldukça düşük maliyetle üretilebilirken, şeker pancarı iklimin daha soğuk
olduğu bölgelerde üretilmektedir. Ülkemizin bulunduğu yakın coğrafyada sadece şeker
pancarı yetiştirilebilmektedir.

2 Farklı bölgelerde şeker pancarı yetiştiren çiftçilerin kurduğu 15 adet kooperatif ve Pankobirlik yer
almaktadır.
Hissedar Oran (%)
Torunlar Gıda San. Tic. A.Ş. (C Grubu) (…..)
Kiler Holding A.Ş. (C Grubu) (…..)
Torunlar Gıda San. Tic. A.Ş. (D Grubu) (…..)
Kiler Holding A.Ş. (D Grubu) (…..)
Kütahya Pancar Kooperatifi (…..)
Aziz TORUN (A Grubu) (…..)
Mehmet TORUN (A Grubu) (…..)
Nahit KİLER (B Grubu) (…..)
Ümit KİLER (B Grubu) (…..)
TOPLAM 100,000
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
13-36/487-210
5/21

(13) Nişasta bazlı şeker (NBŞ) ürünleri ise mısır, patates, buğday, kasava (tapioka) gibi
bitkilerden izole edilen nişastadan elde edilen ve genel olarak glukoz şurubu ve
izoglukoz olmak üzere iki ana türü bulunan karbonhidrat türü şekerlerdir. Ülkemizde
NBŞ, sadece mısırdan üretilmektedir.
(14) 2011-2012 pazarlama yılı3 verilerine göre, dünyada şeker üretiminin %78’i kamıştan,
%22’si ise pancardan elde edilmektedir. Dünya şeker borsa fiyatlarını pancar şekerine
göre düşük maliyetli olan kamış şekeri belirlemektedir. Dünyada kamış yetiştirilmesine
elverişli olmayan ancak pancar yetiştirilebilen bölgelerde şeker, esas olarak yerel
tüketim için üretilmektedir.
(15) Ülkemizde şekere ilişkin temel düzenleme, 19.04.2001 tarih ve 24378 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4634 sayılı Şeker Kanunu (Kanun)’dur. “Amaç”
başlıklı 1. maddede Kanun’un amacının yurt içi talebin yurt içi üretimle karşılanması ve
gerektiğinde ihracata yönelik olarak Türkiye’de şeker rejiminin, şeker üretimindeki usul
ve esaslar ile fiyatlandırmanın, pazarlama şart ve yöntemlerinin düzenlenmesi olduğu;
7. maddede ise bu amacın gerçekleştirilmesi için Şeker Kurumunun yetkilendirildiği
ifade edilmektedir.
(16) Şeker Kurumu, Kanun’un 3. maddesi uyarınca, yurt içi şeker talebi ile fabrikaların işleme
ve üretim kapasitelerini göz önünde bulundurarak her yıl şirketlerin A ve B kotalarını
belirlemektedir. Kanun’un 2. maddesine göre A kotası “Yurt içi talebe göre üretilen ve
pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarı”, B kotası “ A kotasının belli bir
oranına tekabül eden ve güvenlik payı için bulundurulmak üzere üretilen şeker miktarı”
ve C kotası ise “A ve B kotaları dışında üretilen ve yurt içinde pazarlanamayan şeker ile
işlenmek üzere ihraç kaydıyla temin edilen ham ve beyaz şekeri” ifade etmektedir. Yeni
fabrika kurulabilmesi veya mevcut fabrikaların kapasitelerini arttırabilmeleri için Şeker
Kurulundan izin alınması gerekmektedir.
(17) Kanun’un şeker arzına ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 4. maddesinde şirketlerin iki yıl
üst üste kendilerine tahsis edilen kotanın %90’ının altında bir arz gerçekleştirmeleri
durumunda kota ile arz arasındaki fark kadar kota haklarını kaybedecekleri, şirketlere
tahsis edilen kotaların Şeker Kurulu tarafından belirlenecek sürede kullanılmadığı
takdirde iptal edileceği, kotalar arasındaki transferin zorunlu hallerde ve Şeker
Kurulunun izniyle gerçekleşebildiği, şirketlerin bünyelerindeki fabrikalar için tahsis edilen
kotaların Şeker Kurulunun izniyle transfer edilebildiği belirtilmektedir.
(18) Kanun’un fiyatlara ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 5. maddesinde ise şeker pancarı
alım fiyatının şirketler ile üreticiler ve/veya temsilcileri arasında varılan mutabakata göre
belirleneceği, buna ilişkin usul ve esasların Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından
çıkartılacak yönetmelikle düzenleneceği, şeker satış fiyatlarının şirketler tarafından
serbestçe belirleneceği ifade edilmektedir.
(19) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde şeker piyasasının işleyişi aşağıdaki
grafikte gösterilmektedir.

3 Pazarlama yılı 1 Eylül- 31 Ağustos dönemidir.
13-36/487-210
6/21

Grafik 1 – Pancar Şekeri Piyasasının İşleyişi









(20) Üretim yapmak üzere fabrika kurmak isteyen teşebbüslerin Şeker Kurumundan izin
alma zorunluluğunun bulunması, şeker ithalatı için yüksek sayılabilecek bir vergi
uygulanması, üretim fazlasının yurt içine satılmasının Şeker Kurulunun iznine tabi
olması gibi faktörler bir arada düşünüldüğünde, şeker piyasasısın yüksek giriş
engellerine sahip olduğunu ifade etmek mümkündür.
(21) Yukarıda da ifade edildiği gibi, C şekeri yurt içinde satılamamakta, ya doğrudan üretici
şirket tarafından ihraç edilmekte ya da “İmalatçı-İhracatçıların, Şekerli Mamul İhracatı
Karşılığında C Şekeri Taleplerinin Karşılanması Şartları ve Uygulama Esaslarına Dair
Tebliğ” uyarınca imalatçı/ihracatçılara satılabilmektedir. Anılan tebliğin 4. maddesinin (d)
fıkrasına göre, imalatçı/ihracatçı, “Şekeri ve/veya yan sanayiciden temin ettiği şeker
içeren ara mamulü girdi olarak kullanmak suretiyle şekerli mamul üreten ve ürettiği
mamul/mamuller, doğrudan kendisi ya da aracılar tarafından ihraç edilen gerçek ya da
tüzel kişi” olarak tanımlanmaktadır.
(22) Tebliğin 7. maddesine göre, imalatçı/ihracatçıların yurt dışına sattıkları ürün miktarları,
ilgili ihracatçı birliği tarafından doldurulan bir “Hak Ediş Bilgi Formu” ile Şeker Kurumuna
bildirilmektedir. Şeker Kurumu ise, Tebliğin 6. maddesi çerçevesinde
imalatçı/ihracatçının, ihraç edilen ürünler karşılığında satın alabileceği şeker miktarını
hesaplamakta ve 8(1). madde uyarınca C şekeri alabilecek imalatçı/ihracatçının
bilgilerini ve şirketlerden ne miktarda şeker temin edebileceğini gösteren bir “Tahsisat
Belgesi”ni elektronik ortamda düzenlemektedir.4 Bu belgenin kullanım süresi en çok altı
aydır. Yine aynı maddeye göre tahsisat belgesinin düzenlendiği hem
imalatçı/ihracatçıya hem de tedarikçilere bildirilmektedir. Şirketler elektronik ortamda
imalatçı/ihracatçıya ne kadar C şekeri tahsis edildiğini, ihracatın hangi ayda
gerçekleştiğini görebilmektedir. Bu aşamadan sonra, stoğunda C şekeri bulunan

4 C şekeri alımlarında normal mal alımlarından farklı bir uygulama mevcuttur. Tahsisat belgesine
istinaden şeker alımını gerçekleştiren imalatçı/ihracatçıların aldıkları şekerler bir sonraki faturalarına
yansımaktadır. Örneğin Eylül ayında 5.000 ton C şekeri alımı için kesilen bir fatura aslında Mayıs ayında
gerçekleşen 5.000 ton C şekeri için kesilmekte, faturadaki fiyat ise Mayıs ayında geçerli olan fiyatı
göstermektedir. Yapılan görüşmelerde bu uygulamanın nedeninin C şekerinin yurt içine satılmasının
önüne geçilmek istenmesi olduğu ifade edilmiştir.

Şeker
Pancarı
Üreticileri
Şeker
Fabrikaları A Kotası
Şeker fabrikalarının kotaları Şeker Kurumu
tarafından belirleniyor.
Pancar fiyatları üretici ile şeker fabrikaları
arasındaki pazarlıkla tespit ediliyor.
B Kotası
C Şekeri
A Kotası
B Kotası
Yurtiçi
Piyasa
C Şekeri
İmalatçı
/İhracatçı
Fiyatlar serbest belirleniyor.
A+B’nin fazlası C şekeri olarak
pazarlanabiliyor.
Yalnızca A ve gerekirse B Kotası yurtiçine
satılabiliyor. Üretim fazlası olan C şekeri
sadece ihraç ürünlerinde kullanılmak üzere
alınabiliyor.

Şeker ithalatı için %135 oranında gümrük
vergisi uygulanması nedeniyle ithalat
oldukça sınırlıdır.
13-36/487-210
7/21

şirketler ile imalatçı/ihracatçılar arasında alım-satım koşulları konusunda iletişim
gerçekleşmektedir.
(23) Tebliğin 11. maddesi uyarınca Şeker Kurumu, Londra Borsası Beyaz Şeker Vadeli
İşlem Fiyatlarının (ABD Doları/ton) ortalamalarını dikkate alarak her ay için baz fiyat
belirlemektedir. Bu maddeye göre, şirketlerin C şekeri satış fiyatı ilan edilen baz fiyatın
altında belirlenememektedir.
I.2.2. Şeker Kurumu’ndan Alınan Pazara İlişkin Bilgiler
(24) 2011/2012 ile 2012/2013 pazarlama yılları için Şeker Kurumu tarafından belirlenen A ve
B kotalarının şirketlere dağılımı ve şirketlerin kapasiteleri Tablo 8’de yer almaktadır.
Tablo 8 - Şirketlerin Kapasiteleri ve Kota Dağılımı (ton)
(25) Tablodan görüldüğü gibi, son iki pazarlama yılında Şeker Kurumu tarafından şirketlere
dağıtılan kota miktarı hemen hemen aynı kalmış ve toplam kota miktarı yurtiçi şeker
üretim kapasitesinin yaklaşık %72,6’sı oranında gerçekleşmiştir. Diğer yandan
Türkşeker, Kayseri Şeker, Amasya Şeker, Adapazarı Şeker ve Kütahya Şeker için
belirlenen kota miktarının bu şirketlerin yıllık kapasitelerinin altında olduğu; Konya
Şeker, Kayseri Şeker ve Keskinkılıç için belirlenen kota miktarının ise bu şirketlerin yıllık
kapasitelerinin üstünde olduğu görülmektedir.
(26) Aşağıda ise şirketlerin 2011/2012 pazarlama yılı ile 2012/2013 pazarlama yılının Mart
ayına kadar olan yurtiçi şeker satışlarına yer verilmektedir.










ŞİRKET
2011/12
Pazarlama Yılı
(Ton)
Oran
(%)
2012/13
PazarlamaYılı
(Ton)
Oran
(%)
Kapasite
(Ton) Oran (%)
TÜRKŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KONYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KAYSERİ ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KESKİNKILIÇ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AMASYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ADAPAZARI ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KÜTAHYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM 2.288.010 100,00 2.288.000 100,00 3.151.122 100,00
Kaynak: Şeker Kurumu
13-36/487-210
8/21

Tablo 9- Şirketlerin Yurtiçi Şeker Satışları
ŞİRKET 2011/2012 Oran (%) 2012/2013 Mart Oran (%)
TÜRKŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KONYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KAYSERİ ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KESKİNKILIÇ
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
AMASYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
ADAPAZARI ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KÜTAHYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
GENEL TOPLAM
MİKTAR (Ton) 2.150.930,40 100,00 839.443,90 100,00
TL 4.165.843,70 100,00 1.758.507,40 100,00
$ 2.300.146,80 100,00 979.237,70 100,00
Kaynak: Şeker Kurumu
(27) Tablo 9 incelendiğinde, 2011/2012 pazarlama döneminde en yüksek satışı Türkşeker’in
gerçekleştirdiği, teşebbüsün satışlarının toplam satışlara oranının miktar bazında
yaklaşık %(…..), toplam hasıla bazında ise yaklaşık %(…..) olduğu görülmektedir.
Türkşeker’den sonra en fazla satış gerçekleştiren Konya Şeker’in 2011/2012 pazarlama
dönemindeki payının ise yaklaşık %(…..) olduğu anlaşılmaktadır.
(28) Tablo 10’da şirketlerin 2011/2012 pazarlama yılı ile 2012/2013 pazarlama yılının Mart
ayına kadar gerçekleşen C şekeri satışlarına yer verilmektedir.









Tablo 10- Şirketlerin C Şekeri Satışları
13-36/487-210
9/21

ŞİRKETLER 2011/2012 Oran (%) 2012/2013 Mart Oran (%)
TÜRKŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KONYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KAYSERİ ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KESKİNKILIÇ
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
AMASYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
ADAPAZARI
ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KÜTAHYA
ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
GENEL TOPLAM
MİKTAR (Ton) 290.375 100,00 210.986 100,00
TL 381.399.392 100,00 319.200.056 100,00
$ 210.287.848 100,00 177.825.155 100,00
Kaynak: Şeker Kurumu
(29) Yukarıda yer verilen tablodan da görülebileceği üzere, C şekeri satışlarının büyük bir
bölümü Türkşeker tarafından gerçekleştirilmektedir.
(30) A kotası şeker fiyatları serbest piyasada arz ve talep koşullarına göre taraflarca
serbestçe belirlenmektedir. Şirketlerin Ocak 2011 ve Mart 2013 arası dönemde A kotası
şekere uyguladıkları fiyatların ortalaması Tablo 11’de gösterilmektedir:
Tablo 11- A Kotası Şekerin Ocak 2011- Mart 2013 Dönemi KDV Hariç Satış Fiyatı Ortalamaları


2011 2012 2013
TL/Ton $/Ton TL/Ton $/Ton TL/Ton $/Ton
Ocak 1.750 1.120 1.900 1.030 2.080 1.170
Şubat 1.710 1.070 1.890 1.070 2.100 1.180
Mart 1.760 1.110 1.890 1.060 2.110 1.170
Nisan 1.800 1.180 1.900 1.060 - -
Mayıs 1.830 1.160 2.020 1.120 - -
Haziran 1.830 1.140 1.980 1.090 - -
Temmuz 1.900 1.150 1.980 1.090 - -
Ağustos 1.900 1.080 1.980 1.100 - -
Eylül 1.950 1.090 2.140 1.180 - -
Ekim 1.960 1.070 2.120 1.170 - -
Kasım 1.960 1.080 2.090 1.170 - -
Aralık 1.920 1.030 2.070 1.160 - -
Yıllık Ortalama 1.860 1.110 1.970 1.090 2.100 1.170
13-36/487-210
10/21

Kaynak: Şeker Kurumu
(31) Tablo 12’de ise Ocak 2011- Haziran 2012 döneminde imalatçı/ihracatçılara C şekeri
satışlarında uygulanması gereken satış fiyatları yer almaktadır.
Tablo 12- Ocak 2011 ve Haziran 2012 Dönemi C Şekeri Satış Fiyatları
Aylar 2011 ($/Ton) 2012 ($/Ton)
Ocak 845,05 688,31
Şubat 815,71 705,02
Mart 778,07 708,99
Nisan 726,50 669,59
Mayıs 678,68 622,97
Haziran 780,80 644,12
Temmuz 853,36 -
Ağustos 819,44 -
Eylül 767,87 -
Ekim 749,03 -
Kasım 703,30 -
Aralık 668,81 -
Kaynak: Şeker Kurumu
(32) Yukarıda da ifade edildiği üzere, 2012 yılının Temmuz ayı ile birlikte şirketler C şekeri
satış fiyatlarını Şeker Kurumu tarafından ilan edilen taban fiyatın altında olmamak
kaydıyla kendileri belirleyebilmektedir.
I.3. İlgili Pazar
(33) 4634 sayılı Şeker Kanunu’nda şeker “Beyaz şeker (standart, rafine küp ve kristal şeker),
yarı beyaz şeker, rafine şeker, ham şeker ve kahverengi şeker olarak sınıflandırılan,
pancar veya kamıştan üretilen kristallendirilmiş sakaroz ile nişasta kökenli izoglukoz,
likid ya da kurutulmuş halde glukoz şurubu, sakaroz veya invert şeker veya her ikisinin
karışımının suda çözünmesinden meydana gelen şeker çözeltisi ve invert şeker şurubu
ile inülin şurubu” olarak tanımlanmaktadır.
(34) Şikayet konusu esas olarak C şekerine ilişkindir. Yukarıda da belirtildiği gibi “C şekeri, A
ve B kotaları dışında üretilen ve yurt içinde pazarlanamayan şeker ile işlenmek üzere
ihraç kaydıyla temin edilen ham ve beyaz şekeri” ifade etmektedir. A kotası şeker
serbest piyasada fiyatlandırılmaktadır. C şekeri fiyatları ise Temmuz 2012’ye kadar
Şeker Kurulu tarafından belirlenirken, bu tarihten sonra şirketler C şekeri satış fiyatlarını
Şeker Kurumu tarafından ilan edilen taban fiyatın altında olmamak kaydıyla kendileri
belirleyebilmektedir. Yurtiçine arz edilebilen A ve B kotası şekerin fiyatının, yurtiçine
satışı mümkün olmayan C şekerine göre çok daha fazla olması nedeniyle ihracatçı
teşebbüsler, C şekerini A ve B kotası şekere tercih etmektedir.
(35) Bu nedenle her ne kadar kalite yönünden herhangi bir fark olmasa da, gerek kullanım
amaçları gerekse fiyat farklılıkları, C şekerinin diğer tür şekere göre farklı bir biçimde
değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bununla birlikte değerlendirme bakımından
herhangi bir değişiklik yaratmaması nedeniyle dosya kapsamında ilgili ürün pazarı
belirlenmemiştir.
I.4. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
(36) Adapazarı Şeker’de yapılan incelemede bulunan belgeler ve teşebbüslerin bu belgelere
ilişkin açıklamaları aşağıdaki gibidir.
(37) - Konya Şeker tarafından Konya Şeker’in çalışanları Fevzi YÜKSEL, Hüseyin
ÇAMALAN, Mehmet ÇETİNER ve Sibel ÖZDEMİR ile Adapazarı Şeker’in Genel
Müdürü Naci ÖZAVCI’ya 09.10.2008 tarihinde gönderilen e-postanın ekinde üç adet
13-36/487-210
11/21

faks mesajı yer almaktadır. Bu faks mesajları 09.10.2008 tarihinde Amasya Şeker’den,
Kayseri Şeker’in Boğazlıyan ve Kayseri fabrikalarından Konya Şeker’e gönderilmiştir.
Belgelerde, adı geçen fabrikaların;
 hedef kapasitesi,
 kaçıncı kampanya gününde oldukları,
 faks tarihi itibarıyla işletme değerlerinin (çamur ve difüzyon kaybı gibi) ne
olduğu,
 hem faksın gönderildiği tarih itibarıyla, hem de kampanya dönemi boyunca
- kaç ton pancar aldığı,
- kaç ton pancar işlediği,
- fire ve kapasite kullanım oranının ne olduğu,
- kaç ton kristal, paket kristal, küp şeker, melas, melas ve melaslı küspe
ürettiği,
bilgileri yer almaktadır. Benzer nitelikteki bilgiler aynı kişilere 06.01.2009, 08.01.2009 ve
20.10.2009 tarihlerinde de gönderilmiştir.
(38) Yerinde inceleme sırasında söz konusu belgelerin içeriğine ilişkin olarak Adapazarı
Şeker’in Genel Müdürü Naci ÖZAVCI tarafından “Eylül 2005 - Ekim 2009 tarihleri
arasında Konya Şeker Fabrikasında Genel Müdür Yardımcılığı ve Genel Müdür Vekilliği
yaptığı, anılan fabrikaların tamamının Pankobirlik’e ait olduğu, bilgi değişiminin de bu
kapsamda yapıldığı” ifade edilmiştir.
(39) - Türkşeker Şeker Üretim Dairesi Başkanlığından Adapazarı Şeker’e 28.01.2013
tarihinde gönderilen faksta; Türkşeker, Konya Şeker, Amasya Şeker, Kayseri Şeker,
Adapazarı Şeker ve Kütahya Şeker’in her bir fabrikasının 26.01.2013 tarihi itibarıyla
pancar kapasitesi, pancar işleme hedefi, kampanya başlangıç ve bitiş tarihi, işlenen
pancar miktarı, kapasite kullanım oranları, üretilen şeker ve kristal şeker bilgileri ve bu
hedeflerin gerçekleşme oranları paylaşılmaktadır.
(40) Yerinde inceleme sırasında söz konusu belgenin içeriğine ilişkin olarak Adapazarı
Şeker’in Genel Müdürü Naci ÖZAVCI tarafından “Türkşeker tarafından günlük olarak
sektördeki fabrikalardan çeşitli bilgilerin toplanıp daha sonra tekrar sektöre dağıtımının
yapıldığı” ifade edilmiştir.
(41) Dosya kapsamında Türkşeker’e ve Adapazarı Şeker’e yazı gönderilerek, yukarıda yer
verilen bilgi paylaşımının nedenlerinin açıklanması talep edilmiştir.
(42) Adapazarı Şeker tarafından gönderilen yazıda bilgi paylaşımının gerekçesi;
“Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.'nin kuruluşundan itibaren, fabrikalar arasında,
günlük üretim ile ilgili bilgi alışverişleri, alışılagelmiş şirket teamüllerinden olup
bilgi mahiyetindedir. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. tarafından yönetilen ve Özel
A.Ş. statüsünde bulunan Konya, Kayseri, Amasya Şeker Fabrikaları 1992 yılında
Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş’ye verdikleri tedvir yetkilerini kaldırmak suretiyle
Pancar Kooperatiflerinin üst kuruluşu olan Pankobirlik bünyesinde kendi yönetim
kurulları tarafından yönetilmeye başlanmıştır.
Kendi yönetim kurulları tarafından yönetilmeye başlayan Konya, Kayseri, Amasya
Şeker Fabrikaları, geçmişten gelen şirket teamüllerine göre günlük üretim
bilgilerini kendi aralarında paylaşmaya devam etmişlerdir. 2006 yılında Adapazarı
Pancar Ekicileri Kooperatifi tarafından satın alınarak özelleşen Adapazarı Şeker
Fabrikası da günlük üretim ile bilgilerini Pankobirlik bünyesindeki şeker fabrikaları
ve Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. ile paylaşmaktadır… ”
şeklinde açıklanmaktadır.
13-36/487-210
12/21

(43) Türkşeker tarafından gönderilen yazıda ise şu ifadeler yer almaktadır:
“… Diğer şeker üreten firmalarla paylaşıldığı ifade edilen "Günlük İşletme
Raporu’nda şeker üretimi ile ilgili teknolojik bilgiler yer almaktadır. Bu bilgilerin
paylaşımı eşdeğer çalışma şartlarına sahip olan fabrikaların teknik
değerlerinde sapmalar olduğunda gerekli tedbirlerin alınmasına katkı
sağlamıştır. Bilgi paylaşımı, Keskinkılıç A.Ş. dışındaki diğer şeker üretici
firmaların Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. çatısı altında faaliyetle bulundukları
yıllarda başlamış, Özelleştirme vb. sebeplerle bu firmaların Türkiye Şeker
Fabrikaları A.Ş. den ayrılmalarından sonra da devam etmiştir…”
I.5. Değerlendirme
(44) Başvuruda ileri sürülen iddialar çerçevesinde değerlendirilmesi gereken hususlar;
- Başvuru konusunun 4054 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığı,
- Teşebbüslerin C şekeri satış fiyatlarını birlikte belirleyip belirlemediği,
- Teşebbüslerin, aynı grupta bulundukları şekerli mamul üreticilerine daha avantajlı
fiyatlar sunarak şekerli mamul piyasasındaki rekabeti bozup bozmadıkları,
olarak sıralanabilir.
(45) Bu başlık altında son olarak yerinde incelemelerde elde edilen bilgiler çerçevesinde
Adapazarı Şeker, Amasya Şeker, Kayseri Şeker, Konya Şeker, Kütahya Şeker ve
Türkşeker’in günlük üretim bilgilerini paylaşması değerlendirilecektir.
I.5.1. Şikayetin 4054 Sayılı Kanun Kapsamında Olup Olmadığı
(46) Dosya konusu, teşebbüslerin C şekeri satış fiyatlarını birlikte belirleyip belirlemediğinin
tespitidir. Ancak C şekerinin, 4367 sayılı Şeker Kanunu uyarınca tamamıyla yurtdışına
satılması zorunlu olduğundan, öncelikle bu ürünle ilgili bir şikâyetin 4054 sayılı Kanun
kapsamında olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
(47) 4054 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2. maddesine göre, “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları
etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve
kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar … bu Kanun kapsamına girer.”
(48) Her ne kadar C şekerinin yurtdışına satılma zorunluluğu olsa da, iddia konusu
uygulamalardan etkilenenler imalatçı/ihracatçı olarak yurtiçinde faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. İmalatçı/ihracatçı teşebbüslerin yurtiçi C şekeri alımlarında ortaya çıkan
fiyatlara ilişkin olması nedeniyle, başvuru konusu şikâyetin 4054 sayılı Kanun
kapsamında olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
I.5.2. Teşebbüslerin C Şekerinin Satış Fiyatını Birlikte Belirlediği İddiası
(49) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde;
“Belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler …
hukuka aykırı ve yasaktır.”
hükmü yer almaktadır.
(50) Dosya kapsamında yapılan incelemede, teşebbüslerin C şekeri satış fiyatını birlikte
belirlediğini gösterir nitelikte herhangi bir bilgi, belge ya da iletişim tespit edilememiştir.
(51) Aşağıdaki tabloda, Ocak 2012- Mart 2013 döneminde her ay için yapılan C şekeri
satışlarına yer verilmektedir. Tablo 10’da yer verilen değerler, C şekerinin
13-36/487-210
13/21

imalatçı/ihracatçılar tarafından satın alındıktan daha sonraki bir tarihte faturalandırılması
nedeniyle, başvuru konusuna ilişkin bir değerlendirme yapılmasını güçleştirmektedir. Bu
nedenle Tablo 10’da satışların faturalandırıldığı aya göre yapılan dağılım, Tablo 13’de
imalatçı/ihracatçıların ihracat yaptıkları aya göre yapılmıştır.
13-36/487-210
14/21

Tablo 13- Şirketlerin 2012 Ocak-2013 Mart Tarihleri Arasında İmalatçı/İhracatçılara Gerçekleştirdikleri C Şekeri Satışları
TOPLAM TÜRKŞEKER
ADAPAZARI
ŞEKER AMASYA ŞEKER KAYSERİ ŞEKER KONYA ŞEKER
KÜTAHYA
ŞEKER KESKİNKILIÇ

Toplam
Miktar Miktar (Ton)
Yüzde
(%)
Miktar
(Ton)
Yüzde
(%)
Miktar
(Ton)
Yüzde
(%)
Miktar
(Ton)
Yüzde
(%)
Miktar
(Ton)
Yüzde
(%)
Miktar
(Ton)
Yüzde
(%)
Miktar
(Ton)
Yüzd
e (%)
Oca.12 20.439,54 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.12 17.444,28 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.12 19.115,40 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.12 18.327,50 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.12 18.028,51 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.12 17.114,68 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.12 16.264,45 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.12 15.654,90 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.12 16.910,43 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.12 16.961,49 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.12 18.564,95 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.12 18.468,77 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.13 14.500,06 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.13 10.560,11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.13 2.151,95 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2012
Toplam 213.294,89
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013
Toplam 27.212,11
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2012 Tem
- 2013
Mart
130.037,10
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
13-36/487-210
15/21

(52) Tablodan görüldüğü gibi, 2012 yılındaki C şekeri satışının %(…..)’sini Türkşeker
gerçekleştirmiş, Türkşeker’i % (…..) ile Konya Şeker takip etmiştir. 2013 yılı ilk üç
ayında ise Türkşeker’in payı daha da artarak %(…..) olmuştur. Adapazarı Şeker ve
Amasya Şeker ise 2012 yılının Mayıs ayından itibaren C şekeri satışı
gerçekleştirmemiştir.
(53) Tablo 14’de ise, Ocak 2012- Mart 2013 döneminde her ay için şirketler tarafından
yapılan C şekeri satışlarının ağırlıklı fiyatları, ABD Doları cinsinden verilmiş ve bu
fiyatların 2012 yılının Temmuz ayı öncesinde ve sonrasında Londra Borsası fiyatından
ne kadar farklı olduğu gösterilmiştir.
13-36/487-210
16/21

Tablo 14- C Şekeri Üreticisi Teşebbüslerin Ağırlıklı Satış Fiyatları ($) ve Londra Borsası Fiyatları ($) ile Farkı

Londra
Borsa
Fiyatı
(ABD
$/Ton)*
TOPLAM TÜRKŞEKER ADAPAZARI ŞEKER
AMASYA
ŞEKER
KAYSERİ
ŞEKER KONYA ŞEKER
KÜTAHYA
ŞEKER KESKİNKILIÇ
Ağırlıklı
Fiyat ($)
Ağırlıklı
Fiyat ($)
Fark
($)
Ağırlıklı
Fiyat ($)
Fark
($)
Ağırlıklı
Fiyat ($)
Fark
($)
Ağırlıklı
Fiyat ($)
Fark
($)
Ağırlıklı
Fiyat ($)
Fark
($)
Ağırlıklı
Fiyat ($)
Fark
($)
Ağırlıklı
Fiyat
($)
Fark
($)
Oca.12 688,31 688,31 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.12 705,02 705,02 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.12 708,99 708,99 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.12 669,59 669,59 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.12 622,97 622,97 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.12 644,12 644,12 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.12 636,33 697,33 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.12 574,15 635,15 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.12 563,22 624,22 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.12 564,54 625,54 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.12 524,93 585,93 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.12 515,66 576,66 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.13 500,82 561,82 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.13 498,13 559,13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.13 525,06 586,06 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
* Ocak 2012-Haziran 2012 dönemindeki fiyatlara Şeker Kurumu tarafından eklenen 61 $/ton dahildir.
17/21

(54) Teşebbüslerin Ocak 2012-Mart 2013 döneminde yaptıkları satışlara dair aylık ortalama
fiyatlar ile Londra Borsası fiyatları karşılaştırıldığında, özellikle Temmuz 2012 ve
sonrasında Türkşeker, Kayseri Şeker, Konya Şeker ve Keskinkılıç’ın Londra Borsası
fiyatlarının yaklaşık 61 ABD Doları üzerinde bir ortalama fiyatla satış yaptıkları
görülmektedir. Söz konusu dönemde Adapazarı Şeker ve Amasya Şeker’in satışı
olmamış, Kütahya Şeker’in satış fiyatları ise Londra Borsası fiyatlarından yüksek
gerçekleşmiştir.
(55) Diğer taraftan üreticilerin, C şekeri satışlarında nakliye maliyetlerini
karşılayabildiklerinin ifade edilmiş olması nedeniyle, aylık bazdaki net fiyatların tespit
edilebilmesi için üreticilerce karşılanan nakliye maliyetleri talep edilmiştir. Türkşeker,
Kayseri Şeker, Konya Şeker ve Keskinkılıç’ın C şekeri satışı için 2012- 2013 Mart
döneminde katlandıkları dolar bazında nakliye maliyetlerine aşağıdaki tabloda yer
verilmektedir:
Tablo 15- Türkşeker, Kayseri Şeker, Konya Şeker ve Keskinkılıç’ın C Şekeri İçin Nakliye Masrafları($)
Ay TÜRKŞEKER KAYSERİ ŞEKER KONYA ŞEKER KESKİNKILIÇ
Oca.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
May.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.12 (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.13 (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.13 (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.13 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(56) Tabloda yer verilen aylık nakliye maliyetleri daha önceki aylarda yapılan ihracata ilişkin
olduğundan, bunların ilgili oldukları ihracat aylarına dağıtılması gerekmektedir. Ancak
bazı teşebbüs yetkilileri, nakliye maliyetlerinin ihracat ayları ile ilişkilendirilmesini
mümkün kılacak bir kayıtlarının bulunmadığını belirterek bu dağılımın oldukça zor
olduğunu ifade etmiştir. Dolayısıyla, üreticilerce karşılanan nakliye maliyetlerinin aylık
ortalama fiyatlardan düşülmesi ve böylece aylık net fiyatın hesaplanması mümkün
olmamıştır.
(57) Ancak yukarıda yer verilen tablodan da görülebileceği üzere bazı üreticilerin C şekeri
satışlarında nakliye masraflarını karşıladığı ve imalatçı/ihracatçı teşebbüslere C şekeri
için yapılan fiyat tekliflerinde bu maliyetlerin karşılanmasının rekabet aracı olarak
kullanılabildiği anlaşılmaktadır.
(58) Tablo 16’da şirketlerin 2012 yılında gerçekleştirdikleri C şekeri satışlarının ABD Doları
cinsinden ağırlıklı satış fiyatları ve maliyetleri ile 2012 yılının başı ve sonundaki stok
değerleri yer almaktadır.

13-36/487-210


18/21


Tablo 16- Şirketlerin 2012 Yılı C Şekeri Ağırlıklı Satış Fiyatları, Maliyetleri ve Stok Miktarları

2012 Ağırlıklı
Satış Fiyatı
($/Ton)
2012
Maliyet
(TL/Ton)
2012
Maliyet
($/Ton)5
2012 Ocak
Stok (Ton)
2012 Aralık
Stok (Ton)
TÜRKŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ADAPAZARI ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AMASYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KAYSERİ ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KONYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KÜTAHYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KESKİNKILIÇ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(59) Yukarıdaki tablo incelendiğinde; Türkşeker, Adapazarı Şeker, Amasya Şeker, Kütahya
Şeker ve Keskinkılıç’ın maliyetlerinin C şekeri satış fiyatlarından yüksek olduğu
gözlenmekte, sadece Kayseri Şeker ile Konya Şeker’in C şekeri satış fiyatlarının
maliyetlerin üzerinde olduğu görülmektedir.
(60) Türkşeker tarafından gönderilen yazıda Türkşeker Yönetim Kurulunun 19.07.2012
tarihli toplantısında 2012 yılının Temmuz ayından sonra C şekerinin satış fiyatının nasıl
belirleneceğine dair alınan kararın bir örneğine yer verilmektedir. Bu kararda;
“1) Temmuz 2012 ayından itibaren yapılacak mamul ihracatları için tahsis
edilecek C şekerinin fiyatının, baz fiyata ton başına $ 61,- ilavesiyle tespit
edilmesi,
2) İmalatçı/ihracatçı firmalarla imzalanan sözleşmenin 3-Fiyat maddesinde
gerekli değişikliğin yapılması,
3) Navlun bedeli ve piyasa şartlarında oluşan değişikliklere göre baz fiyata ilave
edilecek tutar için Genel Müdürümüzün yetkili kılınması,
hususlarında Yönetim Kurulumuzdan karar istihsalini tasviplerinize arz ederiz”
ifadeleri yer almaktadır.
(61) Bu noktada Kayseri Şeker, Keskinkılıç ve Konya Şeker’in Şeker Kurumu’nun aldığı
karar sonrasındaki C şekeri satış fiyatının Türkşeker’le aynı olmasının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Tablo 15 incelendiğinde, Türkşeker dışındaki diğer
teşebbüslerin, 2012 yılının Temmuz ayından itibaren imalatçı/ihracatçılara yaptıkları C
şekeri satışlarında nakliye maliyetlerini karşılayabildiği görülmektedir.
(62) Bu çerçevede; Kayseri Şeker, Keskinkılıç, Konya Şeker ve Türkşeker’in 2012 yılının
Temmuz ayından itibaren belirledikleri C şekeri satış fiyatları baz fiyatın 61 ABD
Doları/ton üstünde görünse de, Kayseri Şeker, Keskinkılıç ve Konya Şeker’in bazı C
şekeri satışlarındaki nakliye masraflarını karşılayabildiği göz önüne alındığında, bu
teşebbüslerin nakliye masrafı düşüldükten sonraki net satış fiyatlarının Türkşeker’in
satış fiyatının altında gerçekleştiğini ifade etmek mümkündür. Bu çerçevede Kayseri
Şeker, Keskinkılıç, Konya Şeker ve Türkşeker’in C şekeri satış fiyatları birbirinden
farklılaştığı söylenebilecektir.

5 2012 yılı Merkez Bankası yıllık ortalama ABD Doları alış kuru 1,7925 TL kullanılmıştır.
13-36/487-210


19/21


(63) Her ne kadar nakliye maliyetleri düşüldükten sonra, anılan dört üretici firmanın C şekeri
fiyatları birbirinden farklılaşıyor olsa da, dördünün de baz fiyata 61 ABD Doları/ton
ekliyor olmasına ilişkin olarak ise C şekerinin fiyatlandırılmasına yönelik mevzuatın,
teşebbüslerin yıllık C şekeri satış miktarlarının ve şeker ithalatı üzerindeki gümrük
vergilerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.
(64) Yukarıda açıklandığı gibi, Temmuz 2012’ye kadar C şekerinin satış fiyatı Şeker
Kurumunca belirlenen fiyatın üzerine 61 ABD Doları/ton navlun eklenmesiyle oluşan
sabit bir bedel olarak belirlenmiştir. Temmuz 2012’den sonra yine Londra Borsası
fiyatları dikkate alınarak Şeker Kurumu tarafından her ay için bir baz fiyat belirlenmiş ve
üretici şirketlerin baz fiyatın altında olmayacak şekilde istedikleri fiyattan satış
yapabilecekleri düzenlenmiştir. Yeni düzenlemenin hemen ardından 19.07.2012
tarihinde Türkşeker, eski düzenlemenin öngördüğü şekilde Şeker Kurumunca
belirlenen baz fiyata 61 ABD Doları/ton ekleyerek satış yapmak yönünde bir karar
almıştır. C şekeri satışlarının Ocak- Haziran 2012 döneminde %(…..), Temmuz 2012-
Mart 2013 döneminde ise %(…..) gibi çok büyük bir bölümünü gerçekleştiren
Türkşeker’in anılan kararının bir nevi piyasayı düzenleme işlevi gördüğü, diğer
firmaların da Türkşeker’e göre oldukça düşük olan C şekeri stoklarını Türkşeker’in
belirlediği fiyata göre satmak zorunda kaldıkları anlaşılmaktadır.
(65) Zira, şeker ithalatı için %135 oranında bir gümrük vergisi bulunduğu dikkate
alındığında, imalatçı/ihracatçı bir teşebbüsün örneğin 2013 yılının Mart ayında C şekeri
ihtiyacını yurtdışından karşılamak istemesi durumunda, o tarihteki Londra borsası
fiyatlarına göre 525 ABD Doları6 + 709 ABD Doları7 + 61 ABD Doları8= 1.295 ABD
Doları/ton tutarındaki bir maliyete katlanması gerekmektedir.
(66) Ancak, Türkşeker’in aldığı karar sonrasında imalatçı/ihracatçının ödemek durumunda
olduğu bedelin aynı ay için (…..) ABD Doları + (…..) ABD Doları= (…..) ABD Doları/ton
olduğu görülmektedir. Bu bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, Temmuz 2012’den
sonraki C şekeri satışlarının yaklaşık %(…..)’unu karşılayan Türkşeker’in tek taraflı
olarak aldığı kararla, diğer firmaların Mart 2013 dönemi için en az (…..) ABD
Doları/ton9 daha düşük fiyatla satış yapmasını sağladığını ileri sürmek mümkündür.
Kaldı ki, Türkşeker’in C şekeri ihtiyacını karşılama kapasitesi dikkate alındığında, diğer
firmaların Türkşeker’den daha yüksek bir fiyatla satış yapmasının olası olmadığı, hatta
C şekeri bakımından rekabet edebilecek stoklara sahip herhangi bir üreticinin
bulunmadığı dikkate alınmalıdır.
(67) Bu açıklamalar çerçevesinde söz konusu iddia bakımından soruşturma açılmasına
gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.5.3. Teşebbüslerin Kendi İştirakleri Olan Şekerli Mamul Üreticilerinden Navlun
Bedeli Almayarak Şekerli Mamul Piyasasındaki Rekabeti Bozdukları İddiası
(68) Bir diğer iddia üretici firmaların, kendi grup şirketlerine 61 ABD Doları/ton’luk navlun
bedelini uygulamadığı, böylece şekerli mamul üreten teşebbüsler arasındaki rekabeti
bozdukları yönündedir. Dosya kapsamında yapılan incelemede şeker üreticilerinden
sadece Konya Şeker’in kendisine bağlı bir markasının olduğu bilgisi edinilmiştir. Bir

6 Mart 2013 için Şeker Kurumu tarafından belirlenen C şekeri baz fiyatı
7 %135 oranındaki gümrük vergisi (525*%135=708,75)
8 navlun bedeli
9 1.295 ABD Doları/ton – (…..) ABD Doları/ton
13-36/487-210


20/21


başka ifadeyle, kendi grubunda bulunan teşebbüslere daha uygun fiyatlı C şekeri satışı
yapabilecek tek üretici Konya Şeker’dir.
(69) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde; “Eşit durumdaki
alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürülerek,
doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması” hakim durumun kötüye kullanılması
halleri arasında düzenlenmiştir. Hakim durumun en önemli göstergesi ise teşebbüsün
pazar payıdır.
(70) Konya Şeker’in 2011-2012 pazarlama yılında yurtiçi şeker satışları içindeki payı %(…..)
ve aynı dönemin C şekeri satışları içindeki payı ise %(…..)’dır. Türkşeker’in pazar payı
ise sırasıyla %(…..) ve %(…..)’dir.
(71) Konya Şeker’in hakim durumda bulunmadığı tespiti çerçevesinde bu iddia bakımından
da soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.5.4. Teşebbüsler Arasında Bilgi Paylaşımı
(72) Bu başlık altında son olarak yerinde incelemelerde elde edilen ve yukarıda yer verilen
belgeler değerlendirilmelidir. Söz konusu belgeler bir kamu kuruluşu olan Türkşeker ve
özelleştirme işlemlerinden önce Türkşeker’e ait olan Amasya Şeker10, Adapazarı
Şeker11 ve Kütahya Şeker12 ile Kayseri Şeker ve Konya Şeker’in günlük üretim
bilgilerini Türkşeker’e gönderdiklerini, gelen bilgilerin ise Türkşeker tarafından
toplulaştırılarak yeniden anılan teşebbüslere gönderildiğini göstermektedir.
(73) Söz konusu belgeler hakkında Adapazarı Şeker ve Türkşeker tarafından yapılan
açıklamalarda, belgelerde yer verilen bilgilerin paylaşılmasının eskiden beri süregelen
teamüller uyarınca gerçekleştiği ve şirketlerin fabrikalarındaki teknik değerlerinde
sapma olması durumunda gerekli tedbirlerin alınmasını sağlama amacıyla
gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.
(74) Belgeler incelendiğinde, Keskinkılıç dışındaki teşebbüslerin üretim sürecine ilişkin
bilgileri paylaştıkları görülmektedir. Şeker Kurumu’nun her bir şirket için üretim kotası
belirleyip bu bilgiyi kamuoyuna açıkladığı ve belirlenen kotanın üzerinde gerçekleşen
üretimin (C şekeri) yurtiçine satılmasının mümkün olmadığı göz önüne alındığında,
şirketlerin üretim bilgilerini birbirleriyle paylaşmasının şeker piyasasının mevcut
düzenlemeleri ve yapısı içinde önemli bir etkisinin olamayacağı anlaşılmaktadır.
(75) Bununla birlikte, bu nitelikteki bilgi değişiminin, rekabet hukuku bakımından hassas
bilgilerin değişimi niteliğinde olduğu kanaatiyle, anılan teşebbüslere Kanun’un 4.
maddesini ihlal edebilecek bu tür davranışlardan kaçınılması gerektiğini belirten bir
görüş gönderilmesinin uygun olacağı sonucuna ulaşılmıştır.





10 2004 yılında özelleştirilmiştir. Rekabet Kurulu’nun 3.6.2004 tarih, 04-40/450-112 sayılı kararı ile söz
konusu işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında olmayan bir devralma işlemi olduğuna karar verilmiştir.
11 2005 yılında özelleştirilmiştir. Rekabet Kurulu’nun 1.9.2005 tarih, 05-53/810-22 sayılı kararıyla söz
konusu işleme izin verilmiştir.
12 2004 yılında özelleştirilmiştir. Rekabet Kurulu’nun 20.9.2004 tarih, 04-60/858-20 sayılı kararı ile söz
konusu işleme izin verilmiştir.
13-36/487-210


21/21



J. SONUÇ
(76) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına,
- Söz konusu teşebbüslere, rekabet hukuku bakımından hassas olarak
nitelendirilebilecek bilgileri paylaşmamaları yönünde görüş bildirilmesini teminen
Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.











Meh met Akif ERSİN




Full & Egal Universal Law Academy